Ֆրանսերեն

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search

Lua–յի սխալ՝ not enough memory։

Lua–յի սխալ՝ not enough memory։

Ֆրանսերենը (français, ֆրանսերեն արտասանությունը՝ [fʀɑ̃sɛ]) պատկանում է Հնդեվրոպական լեզվաընտանիքի Ռոմանական, արևմտա-իտալական լեզվախմբին։ Այն սերում է Հռոմեական կայսրության ժողովրդական լատիներենից, ինչպես բոլոր Ռոմանական լեզուները: Ֆրանսերենը ճյուղավորվել է Գալլո-ռոմանական լեզուներից, ինչը խոսակցական լատիներենն էր Գալլիայում: Ֆրանսերենի վրա նաև ազդեցություն են ունեցել Կելտական լեզուները Հյուսիսային Հռոմեական Գալլիայից, ինչպիսիք էր Գալլիա Բելգիկան և (գերմանական) ֆրանկերեն լեզուն: Ֆրանսախոս անձը կամ ազգեը կարող է անվանվե «Ֆրանկոֆոն:

Ֆրանսերենը պաշտոնական լեզվի կարգավիճակ ունի 29 երկրում, հինգ տարբեր մայրցամաքներում[1], որոնցից շատերը Ֆրանկոֆոնիայի միջազգային կազմակերպության (ՖՄԿ) անդամ են, որը 84 երկրների կազմակերպություն է, որտեղ պաշտոնապես օգտագործում կամ ուսանում են ֆրանսերեն: Ֆրանսերենը խոսակցական առաջին լեզուն է Ֆրանսիայում, Կանադայի Քվեբեկ, Օնտարիո և Նյու Բրանսուիկ նահանգներում, ինչպես նաև Կանադայի այլ Ֆրանկոֆոն տարածաշրջաններում, Բելգիայում (Վալոնիայում և Բրյուսելում), արևմտյան Շվեյցարիայում, Մոնակոյում, ԱՄՆի որոշ հատվածներում (Լուիզիանա, Մեն, Նյու Հեմփշիր և Վերմոնտ) և աշխարհի բազմաթիվ այլ համայնքներում[2]: 2015 թվականի դրությամբ ֆրանկոֆոն բնակչության մոտ 40%-ը (ներառյալ երկրորդ լեզու և մասամբ տիրապետողներ) ապրում էր Եվրոպայում, 35%-ը` Ենթասահարայում, 15%-ը` Հյուսիսային Աֆրիկայում և Մերձավոր արևելքում, 8%-ը` Ամերիկայում և 1%-ը` Օկեանայում ու Ասիայում[3]: Ֆրանսերենը Եվրոպական միությունում 4-րդ ամենաշատ խոսակվող մայրենի լեզուն է[4]: Ֆրանսերենը երկրորդ ամենաուսուցանվող օտար լեզուն է ԵՄ-ում[5]: Ֆրանսերենը նաև 18-րդ ամենաշատ խոսակցական մայրեին լեզուն է աշխարհում և երկորդ ամենաշատ ուսուցվող լեզուն (ներկայումս ուսանում են մոտ 120 միլիոն մարդ)[6]:

Որպես արդյուն Ֆրանսիայի և Բելգիայի գաղութատիրական քաղաքականության 16-րդ դարից ֆրանսերենը լայն տարածում գտավ Ամերիկայում, Աֆրիկայում և Ասիայում: Ներկայումս որպես երկրորդ լեզու ֆրանսերենը տարածված է Ֆրանկոֆոն Աֆրիկայում, մասնավորապս Գաբոն, Ալժիր, Մավրիկիոս, Սենեգալ և Կոտ դ'Իվուար[7]:

Ֆրանսերենը համարվում է մայրենի լեզու 76 միլիոն մարդու համար[8][9] և 77-ից 110 միլիոն մարդու համար` երկրորդ լեզու, նրանց մեծ մասն ապրում է Աֆրիկայում[10]: Համաձայն Ֆրանկոֆոնիայի միջազգային կազմակերպության մոտ 274 միլիոն մարդ «կարող է խոսել ֆրանսերեն, առանց պարզաբանելու վիճակագրության հիքերը[11]: Համաձայն Լավալի համալսարանի և Réseau Démographie de l'Agence universitaire de la francophonie-ի ժողովրդագրական նախագծի, ֆրանսերենով խոսացողների թիվը 2025 թվականին կլինի 500 միլիոն, իսկ 2050 թվականին` 650 միլիոն[12]:

Ֆրանսերենը ունի գրականության և գիտական ստանդարտների միջազգային լեզվի երկար պատմություն և այն շատ միջազգային կազմակերպությունների հիմնական կամ երկրորդական լեզուն է, ներառյալ Միավորված ազգերի կազմակերպության, Եվրոպական միության, ՆԱՏՕ-ի, Առևտրի համաշխարհային կազմակերպության, Միջազգային օլիմպիական կոմիտեի և Կարմիր խաչի միջազգային կոմիտեի: 2011 թվականին Bloomberg Businessweek-ը ֆրանսերենը դասակարգեց բիզնեսի համար երրորդ օգտակար լեզուն անգլերենից և չինարենից հետո[13]:

Աշխարհագրական տարածում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ֆրանսերենը պաշտոնական լեզու է համարվում հետևյալ երկրներում՝

Ստորև ներկայացված երկրներում ֆրանսերենը համարվում է երկու պաշտոնական լեզուներից մեկը՝

Ստորև ներկայացված երկրներում ֆրանսերենը համարվում է երեք պաշտոնական լեզուներից մեկը՝

Ստորև ներկայացված երկրում համարվում է չորս պաշտոնական լեզուներից մեկը՝

Բացի վերոնշյալ երկրներից ֆրանսերենը լայնորեն տարածված է նաև ֆրանսիական և բելգիական նախկին գաղութներում, այդ թվում՝ Ալժիրում, Թունիսում, Սիրիաում, Մարոկկոյում և այլուր։

Պետական կարգավիճակ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Պետական կարգավիճակը Ֆրանսիայում

Ըստ ֆրանսիական սահմանադրության՝ ֆրանսերենը պետական լեզվի կարգավիճակ է ստացել 1992 թվականին։ Բոլոր պաշտոնական փաստաթղթերը և համաձայնագրերը պետք է կազմվեն ֆրանսերենով։

Պետական կարգավիճակը Կանադայում

Հանդիսանում է Քվեբեկ պրովինցիայի պաշտոնական լեզուն և ամբողջ Կանադայի ու Նյու Բրանսուիկ գավառի (ֆրանսերեն՝ Le Nouveau-Brunswick) երկու պաշտոնական լեզուներից մեկը։ Քվեբեկում ֆրանսերենի մասին օրենքը պահանջում է, որ պետական դպրոցներում բոլոր աշակերտների (բացի անգլախոս կանադացի քաղաքացիների երեխաները) ուսուցումը կատարվի ֆրանսերենով։

Ֆրանսերենի միջազգային նշանակություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ներկայումս նկատվում է ֆրանսերենի՝ միջազգային կառույցներում գործածման կտրուկ անկում։ Չնայած ֆրանսերենը պահպանում է աշխարհում իր դրական «պատկերը», այնուամենայնիվ այն ավելի ու ավելի քիչ է գործածվում։ 1995 թվականից Ֆրանկոֆոնիայի գործակալությունը ՄԱԿ-ում ունի դիտորդի դեր։ Այդուհանդերձ անգլերենը, որպես աշխատանքային լեզու, ունի գերիշխող դիրք, չնայած ՄԱԿ-ի անդամ 185 երկրներից 56-ը Ֆրակոֆոնիայի անդամ են, և նրանց մեծ մասը խնդրում է ՄԱԿ-ի քարտուղարությանը իրենց հետ շփումն իրականացնել ֆրանսերենով։ Ֆրանսերենի նվազ գործածությունը մեծամասամբ պայմանավորված է անձնակազմի համալրման պայմաններով (ֆրանսերենի իմացությունը պարտադիր պայման չէ), անգլախոս շրջապատի գերակայությամբ և բյուջետային կրճատումներով։

Եվրոպական Միությունում (ԵՄ) ֆրանսերենը հանդիսանում է պաշտոնական լեզու։ Այս լեզվի ապագան կախված է նրանից, թե ինչպիսի դիրք այն կգրավի փոփոխվող Եվրամիությունում։ Այստեղ Ֆինլանդիայի, Ավստրիայի, Շվեդիայի անդամագրումը զգալիորեն նվազեցրեց ֆրանսերենի դիրքերը, քանի որ վերոնշյալ երկրները որպես հաղորդակցման լեզու օգտագործում են անգլերենը։ Եվրամիության ընդլայնումն աստիճանաբար հանգեցնում է Հռոմեական համաձայնագրի դրույթների իրագործման անհնարինությանը։ Ըստ այս համաձայնագրի՝ բոլոր անդամ-երկրների լեզուները համարվում են Եվրամիության պաշտոնական լեզուներ։

Ֆրանսիացի հայտնի լեզվաբան Ռ. Շոդանսոնը առաջ քաշեց կտրուկ առաջարկություն. պահպանել երեք պաշտոնական լեզու՝ անգլերեն, ֆրանսերեն և գերմաներեն։ Ֆրանսիայի նախկին վարչապետ Լ. Ժոսպենի կարծիքով՝ Եվրամիությունում լեզվական բազմազանությունը կարևորագույն խնդիրներից մեկն է։ Հենց Եվրամիությունում ֆրանսերենի զբաղեցրած դիրքից է կախված՝ որքանով այս լեզուն կպահպանի աշխարհում իր առաջատար դիրքերը։ Բայց Եվրամիության կառույցներում մեկ լեզուն չի կարող կատարել միակ հաղորդակցման լեզվի գործառույթներ։ Հենց այդ պատճառով էլ Ֆրանսիայում աշխատանքներ են տարվում ՝ ուղղված ֆրանսերենի՝ որպես աշխատանքային լեզվի գործառույթի ուժեղացմանը։

Տես նաև[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. Lua–յի սխալ՝ not enough memory։
  2. Lua–յի սխալ՝ not enough memory։
  3. Lua–յի սխալ՝ not enough memory։
  4. European Commission (June 2012), «Europeans and their Languages», Special Eurobarometer 386 (Europa): pp. 5, http://ec.europa.eu/public_opinion/archives/ebs/ebs_386_en.pdf, վերցված է 7 September 2014 
  5. Lua–յի սխալ՝ not enough memory։
  6. Lua–յի սխալ՝ not enough memory։
  7. (Ֆրանսերեն ) La Francophonie dans le monde 2006–2007 հրատարակվել է Ֆրանկոֆոնիայի միջազգային կազմակերպության կողմից. Nathan, Փարիզ, 2007.
  8. Քաղվածելու սխալ՝ Սխալ <ref> պիտակ՝ Lua–յի սխալ՝ not enough memory։ անվանումով ref-երը տեքստ չեն պարունակում:
  9. Lua–յի սխալ՝ not enough memory։
  10. Lua–յի սխալ՝ not enough memory։
  11. Lua–յի սխալ՝ not enough memory։
  12. Lua–յի սխալ՝ not enough memory։
  13. Lauerman, John (30 August 2011), «Mandarin Chinese Most Useful Business Language After English», Bloomberg Business (New York), https://www.bloomberg.com/news/articles/2011-08-30/mandarin-chinese-most-useful-business-language-after-english-1-, «French, spoken by 68 million people worldwide and the official language of 27 countries, was ranked second Կաղապար:Bracket 


ՄԱԿպաշտոնական լեզուներFlag of the United Nations.svg

Անգլերեն  · Արաբերեն  · Իսպաներեն  · Չինարեն  · Ռուսերեն  · Ֆրանսերեն

Lua–յի սխալ՝ not enough memory։ Lua–յի սխալ՝ not enough memory։ Lua–յի սխալ՝ not enough memory։

Wiktionary-logo-hy.png Ընթերցե՛ք «ֆրանսերեն» բառի բացատրությունը Հայերեն Վիքիբառարանում։