Զապել Եսայան

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Picto infobox auteur.png
Զապել Եսայան
Զապէլ Եսայեան.jpg
Ծնվել է փետրվարի 4, 1878({{padleft:1878|4|0}}-{{padleft:2|2|0}}-{{padleft:4|2|0}})
Ծննդավայր Սկյութար, Ստամբուլի նահանգ, Թուրքիա[1]
Վախճանվել է 1943[2][3][4]
Վախճանի վայր Սիբիր, Ռուսաստան[4]
Մասնագիտություն վիպասան, թարգմանիչ, գրականագետ, բանաստեղծ, հրապարակախոս, համալսարանի պրոֆեսոր և գրող
Լեզու հայերեն[5]
Ազգություն հայ
Քաղաքացիություն Flag of Armenia.svg Հայաստան
Կրթություն Փարիզի համալսարան
Ուշագրավ աշխատանքներ
Ամուսին Տիգրան Եսայան
Զավակներ Սոֆի, Հրանտ
Zabel Yesayan signature.jpg
Կայք zabelyesayan.com
Զապել Եսայան Վիքիքաղվածքում
Զապել Եսայան Վիքիդարանում
Zabel Yesayan Վիքիպահեստում

Զապել Մկրտչի Եսայան (Հովհաննիսյան) (փետրվարի 4, 1878, Կ.Պոլիս, Սկյուտար - 1943), հայ գրող, թարգմանիչ, հրապարակագիր։

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Զապել Եսայան.jpg

Զապել Եսայանը ծնվել է 1878 թվականին Կ.Պոլսի Սիլիհտարի պարտեզներ թաղամասում։ 1892 թվականին ավարտել է Սկյուտարի Սուրբ Խաչ վարժարանը, Փարիզում հետևել Սորբոնի և Կոլեջ դը Ֆրանսի գրականության ու փիլիսոփայության դասընթացներին։ Առաջին արձակ բանաստեղծությունը «Երգ առ գիշեր» 1895 թվականին լույս է ընծայել Արշակ Չոպանյանի «Ծաղիկ» հանդեսում, այնուհետև «Մասիս», «Անահիտ», «Արեւելեան մամուլ», «Ազատամարտ» և այլ պարբերականներում հրատարակել է նովելներ, պատմվածքներ, գրականագիտական հոդվածներ, թարգմանություններ։ Եսայանի ստեղծագործական հասունության արտահայտությունը եղան «Սկիւտարի վերջալոյսներ» (1905, «Արեւելեան մամուլ»), «Կեղծ հանճարներ» (1905,«Արեւելեան մամուլ»), «Հլուները եւ ըմբոստները» (1906, «Ազատ բեմ»), «Շնորհքով մարդիկ» (1907) վիպակները, որոնք աչքի են ընկնում հոգեբանական վերլուծությունների խորությամբ, իրականության ռեալիստական պատկերմամբ։ Եսայանը 1908 թվականին վերադարձել է Կ.Պոլիս, Ադանայի ջարդերի կապակցությամբ ստեղծված պատվիրակության կազմում 1909 թվականին մեկնել Կիլիկիա, «Ազատամարտ» թերթում տպագրել հոդվածներ աղետի մասին։ Կիլիկիայի հայության ողբերգությունը նկարագրել է «Աւերակներու մէջ» (1911) գրքում, «Անէծքը» (1911) և «Նոր հարսը» (1911) պատմվածքներում։ 1915-ին խույս տալով ձերբակալությունից՝ ապաստանել է Բուլղարիայում, ապա Թիֆլիսում, եղեռնի մասին հիշողություններ հրատարակել Բաքվի «Գործ» ամսագրում։ 1918 թվականին Մերձավոր և Միջին Արևելքի երկրներում կազմակերպել է հայ տարագիրների և ողբերի հավաքման ու տեղավորման գործը։ Այդ տարիներին գրել է «Վերջին բաժակը» (1916), «Հոգիս աքսորեալ» (1919) վիպակները, բողոքել քաղաքական և սոցիալական անարդարությունների դեմ։ 1926 թվականին այցելել է Հայաստան և ստացած տպավորություններն ամբողջացրել «Պրոմեթէոս ազատագրուած» (1928) գրքում։ 1933 թվականին հաստատվել է Խորհրդային Հայաստանում։ Եսայանը հրատարակել է հոդվածներ՝ նվիրված գրականության ու արվեստի հարցերին, կատարել թարգմանություններ Մետեռլինկից («Մահը», «Իմաստություն ու ճակատագիր»)։ 1933 թվականին գրողի տեղափոխությունը Խորհրդային Հայաստան ճակատագրական եղավ. աշխատանքի հրավեր ստացավ Երեւանի պետական համալսարանից։ Ժամանակաշրջանը համընկավ ստալինյան բռնապետության տարիներին։ 1936 թվականին գրողների միությունում իր ելույթին հաջորդում է այդ տարիներին զանգվածային դարձած չարագուշակ երեւույթը՝ չսպասված ժամին դռան թակոցը, ապա եւ ձերբակալությունը։ Բաքվի բանտից գրողի գրած նամակները խոսուն են՝ նույն տոկուն, խիզախ կեցվածքը։ Նրա կյանքի դրամատիկական ավարտը՝ ողբերգական մահվան հանգամանքները մինչ այժմ անհայտ են։

Մեջբերումներ Զապել Եսայանից[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Aquote1.png Կինը աշխարհ չէ եկած մինակ հաճելի ըլլալու համար։ Կինը եկած է իր խելքը, մտային, բարոյական եւ ֆիզիքական յատկութիւնները զարգացնելու համար։ Ինքզինքնին յարգող բոլոր կիներուն իտէալը միայն հաճելի ըլլալը պէտք չէ ըլլայ, այլ երկրիս վրայ գործօն բարերար տարր մը դառնալը։ Aquote2.png


Երկեր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Շնօրհքով մարդիկ, Կ. Պոլիս, 1907, 220 էջ:
  • Կէղծ հանճարներ, Կ. Պոլիս, 1909, 178 էջ:
  • Ավերակներուն մեջ, Կ. Պոլիս, 1911, 285 էջ:
  • Երբ այլեւս չէն սիրեր: Քօղը: Վէպը, Կ. Պոլիս, 1914, 214 էջ:
  • Մուրատի ճամբորդութիւնը Սըւազէն Պաթում, Պոսթըն, 1920, 138 էջ:
  • Երբ այլեւս չէն սիրեր: Քօղը: Վէպը: Բաւական է, Կ. Պոլիս, 1925, 180 էջ:
  • Նահանջող ուժերը, Յերեւան, 1926, 299 էջ:
  • Պրոմեթեոս ազատագրուած, Մարսէլ, 1928, 368 էջ:
  • Սիլիհտարի պարտեզները, Յերեւան, 1935, 207 էջ:
  • Յերկերի ժողովածու, Յերեւան, 1937, 242 էջ:
  • Սիլիհտարի պարտէզները, գիրք Ա.–Բ., Գահիրէ, 1950, 198 էջ:
  • Ավերակներուն մէջ, Պէյրութ, 1952, 294 էջ:
  • Ավերակներուն մէջ, Պէյրութ, 1957, 226 էջ
  • Երկեր, Երևան, 1959, 592 էջ:
  • Երբ այլեւս չէն սիրեր, Կ. Պոլիս, 1965, 180 էջ:
  • Բարպա Խաչիկ, Երևան, 1966, 868 էջ:
  • Մուրատի ճամբորդութիւնը Սըւազէն Պաթում, Պէյրութ, 1969, 118 էջ:
  • Երբ այլեւս չէն սիրեր: Հօգիս աքսորեալ: Մէլիհա Նուրի հանըմ, Պէյրութ, 1972, 148 էջ:
  • Նամակներ (1895–1935 թթ.), Երևան, 1977, 420 էջ:
  • Արգելքը, Պէյրութ, ա. թ., 224 էջ:
  • Վերջին բաժակը, Անթիլիաս, 1986, 114 էջ:
  • Ավերակներուն մէջ, Պէյրութ, 1987, 224 էջ:
  • Երկեր, հատ. Ա–Բ, Անթիլիաս, 1987:
  • Մուրատի ճամբորդութիւնը Սըւազէն Պաթում, Երեւան, 1990, 96 էջ:
  • Ավերակներուն մեջ, Երևան, 2006, 207 էջ:
  • Սկիւտարի վերջալոյսներ եւ այլ գրութիւններ (1895–1908 թթ.), Իսթանպուլ, 2009, 264 էջ:
  • Ավերակներուն մէջ, Ստամբուլ, 2012, 352 էջ:

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Սևակ Արզումանյան, Զապել Եսայան (կյանքը և գործը), Երևան, ՀՍՍՀ ԳԱ, 1965, 296 էջ։
  • Հայ նոր գրականության պատմություն, հատոր 5 (հատորում զետեղված է «Զապել Եսայան» գլուխը, որը գրել է Ս. Արզումանյանը), Երևան, ՀՍՍՀ ԳԱ, 1979, 1016 էջ։
  • Գասպարյան Դ., Փակ դռների գաղտնիքը, Գասպարյան Դ., Երևան, 1994։

Հոդվածներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Վերջին բաժակը (Գործ,1917)

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Wikiquote-logo-hy.svg
Վիքիքաղվածքն ունի քաղվածքների հավաքածու, որոնք վերաբերում են
Զապել Եսայան հոդվածին