Թարգմանություն

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից

Թարգմանություն, մի լեզվով (ելակետային լեզու [ԵԼ] ) տեքստի իմաստի մեկնաբանության գործունեություն և մեկ այլ լեզվով (թարգմանվող լեզու [ԹԼ]) նոր համարժեք տեքստի ստեղծում [1]։ Մինչ գրավոր խոսքի առաջացումը մարդիկ թարգմանելիս օգտագործել են բանավոր խոսքը կամ ժեստերի լեզուն։ Թարգմանությունն սկսվել է միայն գրավոր գրականության ի հայտ գալուց հետո։ Գոյություն ունեն շումերական Գիլգամեշ էպոսի մասնակի թարգմանություններ հարավարևմտյան ասիական լեզուներով, որոնք թվագրվում են Քրիստոսից առաջ երկրորդ հազարամյակով[2]։

Թարգմանիչները մեծ ներդրում ունեն այն լեզուների ձևավորման գործում, որոնցով կատարում են թարգմանություններ[3]։

Քանի որ 18-րդ դարի կեսերից սկսած արդյունաբերական հեղաշրջման ընթացքում գործարար ոլորտի փաստաթղթերի պահանջ կար, որոշ թարգմանչական մասնագիտություններ դարձան պաշտոնական, և հիմնվեցին մասնագիտացված դպրոցներ ու կազմակերպություններ[4]։

Քանի որ թարգմանությունն աշխատատար է, 1940-ական թվականներից սկսած` ինժեներները ձգտում են ավտոմատացնել թարգմանությունը կամ մեխանիկորեն օգնություն ցուցաբերել թարգմանիչներին։ Համացանցի աճին զուգընթաց` ամբողջ աշխարհով մեկ տարածվել են թարգմանչական ծառայություններ, որոնք հեշտացնում են լեզուների տեղայնացումը։

Ռոզետա քար, թարգմանության արվեստի դարավոր սիմվոլ

Ստուգաբանություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Անգլերեն translation բառը ծագում է լատիներեն translatio բառից, որն էլ ծագում է trans վրայով և ferre տանել կամ բերել բառերից։ Այսպիսով translatio նշանակում է «տանել վրայով» կամ «բերել վրայով»։

Գերմանական լեզուները[5] ու որոշ սլավոնական լեզուներ «թարգմանություն» հասկացության համար իրենց բառերը վերցրել են translatio բառից։

Ռոմանական լեզուներում «թարգմանություն» հասկացության համար գործածվող բառերը առաջացել են լատիներեն մեկ այլ բառից՝ traductio, որն իր հերթին ծագում է traducere բառից («առաջնորդել առաջ» կամ «տանել առաջ»՝ trans՝ վրայով, առաջ և ducere՝ առաջնորդել, բերել)։ Մնացած սլավոնական լեզուները «թարգմանություն» հասկացության համար բառերը փոխառել են նույն լատիներեն բառից՝ traductio։

Հին հունարենում «թարգմանություն» տերմինը μετάφρασις-ն է (metaphrasis), որից անգլերենը վերցրել է metaphrase բառը (թարգմանվում է որպես «բառացի» կամ «բառ առ բառ»)։ Բառ առ բառ թարգմանությունը ոչ կատարյալ թարգմանությունն է, քանի որ տվյալ բառը տվյալ լեզվով հաճախ ունի մեկից ավելի իմաստ։ Բացի այդ ԵԼ-ի նույն բառը տվյալ լեզվում կարող է արտահայտվել մեկից ավելի բառերով։

Տես նաև[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. [Անգլերեն լեզվի Օքսֆորդի ուղեկից, Namit Bhatia, ed., 1992, pp. 1,051–54.]
  2. [J.M. Cohen, "Translation", Թարգմանություն, 1986, vol. 27, p. 12․]
  3. Christopher Kasparek, "Թարգմանիչների անվերջ աշխատանքը", The Polish Review, vol. XXVIII, no. 2, 1983, pp. 84-87.]
  4. [Andrew Wilson, Թարգմանիչները թարգմանության մասին, Vancouver, CCSP Press, 2009. ]
  5. "vertaling"—a "re-language-ing": ver + talen = «փոխել լեզուն». Բացառություն է կազմում հոլանդերենը