Յոհան Գոթֆրիդ Հերդեր

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Picto infobox auteur.png
Յոհան Գոթֆրիդ Հերդեր
Johann Gottfried Herder.jpg
Ծնվել է օգոստոսի 25, 1744(1744-08-25)[1][2][3] Մորոնգ, Արևելյան Պրուսիա, Պրուսիայի թագավորություն[1][4][3][5]
Մահացել է դեկտեմբերի 18, 1803(1803-12-18)[1][2] (59 տարեկանում) Վայմար, Saxe-Weimar[1][6][5]
Գերեզման St. Peter und Paul
Քաղաքացիություն Flag of Germany.svg Գերմանիա
Դավանանք լյութերականություն
Ուղղություն Լուսավորության դարաշրջան և romantic nationalism
Մասնագիտություն փիլիսոփա, աստվածաբան, բանաստեղծ, թարգմանիչ, գրող, գրական քննադատ, գրականագետ և հրապարակախոս
Գործունեության ոլորտ philosophy of mind, philosophy of language և քաղաքական փիլիսոփայություն
Անդամակցություն Պրուսիայի գիտությունների ակադեմիա և իլյումինատներ
Ալմա մատեր Քյոնիգսբերգի համալսարան
Տիրապետում է լեզուներին գերմաներեն[2]
Ազդվել է Իմանուիլ Կանտ և Բենեդիկտ Սպինոզա
Ամուսին(ներ) Caroline Herder
Երեխա(ներ) Siegmund August Wolfgang von Herder, Carl Adelbert von Herder, Luise Stichling և Emil Gottfried von Herder
Johann Gottfried Herder Վիքիպահեստում

Յոհան Գոթֆրիդ Հերդեր (օգոստոսի 25, 1744(1744-08-25)[1][2][3], Մորոնգ, Արևելյան Պրուսիա, Պրուսիայի թագավորություն[1][4][3][5] - դեկտեմբերի 18, 1803(1803-12-18)[1][2], Վայմար, Saxe-Weimar[1][6][5]), գերմանացի փիլիսոփա, գրող, լուսավորիչ։ Նրա «Գաղափարներ մարդկության պատմության փիլիսոփայության շուրջ» (մաս 1-4, 1784-1791 թվականներ) երկը համակված է այն գաղափարով, որ մարդկային պատմության ամեն մի դարաշրջան յուրահատուկ է։ Հերդերը ընդգծում է տարբեր ժողովուրդների, մասնավորապես՝ հարավ-սլավոնական ժողովուրդների հոգևոր մշակույթի յուրահատկությունը։ Այստեղ Հերդերը խոսում է նաև հայերի ու Հայաստանի մասին։ Հայերենը համարելով «հնադարյան հրաշալի լեզու»՝ նա նշում է, որ այդ լեզուն կրող ժողովրդի երկիրը դարեր շարունակ ասպատակել են պարսիկները, հռոմեացիները, թուրքերը և ուրիշներ, որոնք խոչընդոտել են նրան՝ կառուցելու «գիտության ու պետության իր շենքը»։ Հերդերը մարդկության զարգացման բարձրագույն սկզբունքը համարել է մարդկայնության, այսինքն՝ բանականության ու արդարության իրականացումը («Նամակներ մարդկայնությունը խրախուսելու մասին», 1794-1797 թվականներ)։ Մարդասիրությունը դիտելով որպես մարդուն բնորոշ սկզբունք, որն ի սկզբանե հատուկ է նրան և բնութագրում է նրա էությունը, Հերդերը այդ կապակցությամբ մարդուն օրգանական աշխարհում դիտում է որպես «բնության առաջին ազատարձակի», որը երկակի ծագում ունի՝ բնական ու հոգևոր։ Գրել է «Գերմանական նորագույն գրականության մասին։ «Պատառիկներ» (1766-1768 թվականներ), «Քննադատական թավուտներ» (1769 թվական), «Հին և նոր ժամանակներում ժոդովուրդների բարքերի վրա բանաստեղծական արվեստի ազդեցության մասին» (1781 թվական) և այլ աշխատություններ։ «Ուսումնասիրություն լեզվի ծագման մասին» (1772 թվական), «Շեքսպիր» և «Հատված Օսիանի ու հին ժողովուրդների երգերի վերաբերյալ նամակագրությունից» (1773 թվական) գործերում Հերդերը ստեղծեց ժողովրդական պոեզիայի տեսությունը, որը դարձավ «Գրոհի և փոթորկի» գրական մանիֆեստը։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,00 1,01 1,02 1,03 1,04 1,05 1,06 1,07 1,08 1,09 1,10 Банникова Н. П. Гердер // Краткая литературная энциклопедияMoscow: Советская энциклопедия, 1962. — Vol. 2.
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 2,5 data.bnf.fr: տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 R. Haym Herder, Johann Gottfried // Allgemeine Deutsche BiographieL: 1880. — Vol. 12. — S. 55–100.
  4. 4,0 4,1 4,2 German National Library, Berlin State Library, Bavarian State Library et al. Record #118549553 // Gemeinsame Normdatei — 2012—2016.
  5. 5,0 5,1 5,2 5,3 5,4 5,5 К. Арабажин Гердер, Иоганн Готфрид // Энциклопедический словарьСПб.: Брокгауз—Ефрон, 1892. — Т. VIII. — С. 471–473.
  6. 6,0 6,1 6,2 Гердер Иоганн Готфрид // Большая советская энциклопедия: [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969.
Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից։ CC-BY-SA-icon-80x15.png