Բենջամին Ֆրանկլին

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Բենջամին Ֆրանկլին
Joseph Siffrein Duplessis - Benjamin Franklin - Google Art Project.jpg
 
Քաղաքացիություն՝ Flag of Great Britain (1707–1800).svg Մեծ Բրիտանիայի թագավորություն և Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ
Կուսակցություն՝ չկա
Կրթություն՝ Homeschooling
Մասնագիտություն՝ գրող, քաղաքական գործիչ, հրատարակիչ, տպագրիչ, քաղաքական տեսաբան, փոստապետ, գյուտարար, քաղաքական ակտիվիստ, պետական գործիչ, դիվանագետ, դիլետանտ, Խորագետ, շախմատիստ, դիզայներ, երաժիշտ, քաղաքական փիլիսոփա, ինքնակենսագիր, գրադարանավար, լրագրող, տնտեսագետ, ֆիզիկոս, խմբագիր և slaveholder
Դավանանք Դեիզմ
Ծննդյան օր հունվարի 17, 1706({{padleft:1706|4|0}}-{{padleft:1|2|0}}-{{padleft:17|2|0}})[1][2][3][4][5][6][7][8][9]
Ծննդավայր Բոստոն, Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ[10]
Վախճանի օր ապրիլի 17, 1790({{padleft:1790|4|0}}-{{padleft:4|2|0}}-{{padleft:17|2|0}})[1][2][3][4][5][6][7][8][9] (84 տարեկանում)
Վախճանի վայր Ֆիլադելֆիա, Փենսիլվանիա, Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ[10]
Հայր Josiah Franklin
Ամուսին Դեբորա Ռիդ Ֆրանկլին
Զավակներ Ուիլյամ Ֆրանկլին, Ֆրենսիս Ֆոլջեր Ֆրանկլին և Սարա Ֆրանկլին Բաչ
 
Ինքնագիր Benjamin Franklin Signature.svg
 
Պարգևներ

Կոպլիի մեդալ և honorary doctor of the University of St Andrews

Բե՛նջամին Ֆրա՛նկլին (անգլ.՝ Benjamin Franklin, հունվարի 17, 1706({{padleft:1706|4|0}}-{{padleft:1|2|0}}-{{padleft:17|2|0}})[1][2][3][4][5][6][7][8][9], Բոստոն, Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ[10] - ապրիլի 17, 1790({{padleft:1790|4|0}}-{{padleft:4|2|0}}-{{padleft:17|2|0}})[1][2][3][4][5][6][7][8][9], Ֆիլադելֆիա, Փենսիլվանիա, Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ[10]), քաղաքական գործիչ, դիվանագետ, գիտնական, գյուտարար, լրագրող, հրատարակիչ, մասոն[11]։ ԱՄՆ անկախության պատերազմի առաջնորդներից մեկն է։ ԱՄՆ Պետական Մեծ Կնիքի դիզայնի հեղինակներից է։ Առաջին ամերիկացին է, ով դարձել է Ռուսաստանի գիտությունների ակադեմիայի օտարերկրացի անդամ։

Բենջամին Ֆրանկլինը միակն է «հիմնարար հայրերից», ով դրել է իր ստորագրությունը բոլոր երեք կարևորագույն պատմական փաստաթղթերում, որոնք ընկած են ԱՄՆ՝ որպես անկախ պետության ձևավորման հիմքում՝ ԱՄՆ անկախության հռչակագիր, ԱՄՆ Սահմանադրություն և Փարիզյան երկրորդ հաշտության պայմանագիր (1783 թ.), որով պաշտոնապես ավարտվեց Հյուսիսային Ամերիկայում 13 բրիտանական գաղութների՝ Մեծ Բրիտանիայից անկախության համար պատերազմը։ Բենջամին Ֆրանկլինի դիմանկարը պատկերված է ԱՄՆ Դաշնային պահուստների համակարգի 100 դոլարանոց թղթադրամի վրա 1914 թվականից։

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ֆրանկլին, 1825

Բենջամին Ֆրանկլինը ծնվել է 1706 թվականի հունվարի 7–ին Բոստոնում։ 15 րդ երեխան էր ընտանիքում (ընդհանուր 17 երեխա)։ Հայրը Անգլիայից գաղթած արհեստավոր Ջոզայն Ֆրանկլինն էր, ով զբաղվում էր օճառի և մոմերի պատրաստմամբ։ Ուսում ստացել է ինքնուրույն։ Հայրը շատ էր ցանկանում, որ Ֆրանկլինը դպրոց հաճախի, սակայն գումարը բավականացրեց միայն երկու տարվա համար։ 12 տարեկանից նա սկսում է աշխատել իր եղբոր՝ Ջեյմսի տպագրատանը որպես աշակերտ, իսկ տպագրությունը նրա հիմնական մասնագիտությունն էր երկար տարիների ընթացքում։

1727 թվական Ֆինլանդիայում ստեղծում է սեփական տպագրատունը։ Հրատարակել է «Փենսիլվանյան ամսագիր» (1729-1748), 1732-1758 թթ.՝ «Թշվառ Ռիչարդի օրագիրը» տարեգիրքը։

1728 թ. Բենջամին Ֆրանկլինը հիմնում է Ֆիլադելֆիական արհեստավորների և առևտրականների բանավեճի խմբակ, որը 1743 թ. վերածվել է ամերիկյան փիլիսոփայության կենտրոնի, որի անդամները 1770 թվականից մինչև 1860 թվականը ընտրվել են 24 ռուս գիտնականներ, այդ թվում՝ Տ.Ի. ֆոն Կլինգշտետ (1773), Ե.Ռ. Դաշկովա (1789), Պ.Ս. Պալլաս (1791), Ֆ.Պ. Ադելունգ (1818), Ի.Ֆ. Կռուզենշտեռն (1824), Վ.Յ. Ստռուվե (1853)։

1731 թվականին ստեղծել է Ամերիկայում առաջին հասարակական գրադարանը, 1743 թվականին` ամերիկյան փիլիսոփայության կենտրոնը, 1751 թվականին` Ֆիլադելֆիայի ակադեմիան, որը հիմքն է Փենսիլվանիայի համալսարանի։ 1737 թվականից մինչև 1753 թվականը եղել է Փենսիլվանիայի փոստապետը, 1753-1774 թթ. զբաղեցրել է նույն պաշտոնը բոլոր հյուսիսամերիկյան գաղութների մասշտաբով։ 1776 թ. մեկնել է Ֆրանսիա՝ որպես դեսպան՝ Անգլիայի և Ֆրանսիայի միջև համաձայնագրի կնքման նպատակով։ Բազմաթիվ երկրների ակադեմիաների անդամ է ընտրվել, այդ թվում և Ռուսաստանի գիտությունների ակադեմիա (1789 թ. Սանկտ Պետերբուրգի ակադեմիայի, առաջին ամերիկացի անդամ)։ Նա մասոն էր և մտնում էր ամենամեծ մասոնական «ինը քույր» խմբակի մեջ։ Ամերիկյան սահմանադրության հիմնադիրներից մեկն է (1787 թ.)։ «Ժամանակը ոսկի է» արտահայտության հեղինակն է («Խորհուրդներ երիտասարդ առևտրականին», 1748 թ.)։

Ֆրանկլինը մահացել է 1790 թվականի ապրիլի 17–ին։ Ֆիլադելֆիայում նրա թաղմանը ներկա է գտնվել շուրջ 20 հազար մարդ։

Ֆրանկլինը մշակույթում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Քանդակագործություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Գեղանկարչություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ֆիլատելիա[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Դրամագիտության մեջ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1914 թվականից Բենջամին Ֆրանկլինին պատկերել են ԱՄՆ հարյուր դոլարանոց բոլոր թղթադրամների վրա։

Տես նաև[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 German National Library, Berlin State Library, Bavarian State Library et al. Record #118534912 // Gemeinsame Normdatei — 2012—2016.
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 data.bnf.fr: տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 Մակտյուտոր մաթեմատիկայի պատմության արխիվ
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 Benjamin Franklin — 1834.
  5. 5,0 5,1 5,2 5,3 5,4 SNAC
  6. 6,0 6,1 6,2 6,3 6,4 Find a Grave — 1995. — ed. size: 165000000
  7. 7,0 7,1 7,2 7,3 7,4 International Music Score Library Project — 2006.
  8. 8,0 8,1 8,2 8,3 8,4 Internet Speculative Fiction Database — 1995.
  9. 9,0 9,1 9,2 9,3 9,4 Babelio
  10. 10,0 10,1 10,2 10,3 10,4 10,5 Франклин Бенджамин // Большая советская энциклопедия: [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969.
  11. Benjamin Franklin, freemasonry.bcy.ca