Արևելյան Ասիա

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Ասիայի երկրամասերը ըստ ՄԱԿ-ի՝      Հյուսիսային Ասիա      Կենտրոնական Ասիա      Հարավ-արևմտյան Ասիա      Հարավային Ասիա      Արևելյան Ասիա      Հարավ-արևելյան Ասիա

Արևելյան Ասիան (չինարեն՝ 东亚, ճապոներեն՝ 東アジア) բնական երկրների խումբ Ասիայում, հյուսիսային լայնության մոտ 20° և 60° միջև, ընդգրկում է Ռուսաստանի և Չինաստանի արևելյան մասը, ԿԺԴՀ, Հարավային Կորեան և Ճապոնիան։ Ռելիեֆում տիրապետող են լեռներն ու բարձրավանդակները (Զուզջուր, Սիխոտե-Ալին, Բուրեական լեռնաշղթա, Մեծ Խինգան, Կամչատկայի լեռներ), որոնք հերթագայվում են կուտակումային խոշոր հարթավայրերով (Մերձամուրյան, Չինական Մեծ և այլն)։ Կլիման մուսոնային է՝ խոնավ ամառներով և համեմատաբար չոր ձմեռներով։ Ամռանը և աշնանը հաճախ Արևելյան Ասիայի վրայով անցնում են թայֆունները։ Բուսածածկույթը հիմնականում անտառային է, աչքի է ընկնում տեսակների բազմազանությամբ և էնդեմիկների առատությամբ։ Բարեխառն գոտում փշատերև և խառն անտառներն են, մերձարևադարձային և արևադարձային գոտում՝ խառը տերևաթափ-մշտադալար անտառները, ավելի քիչ խոնավ վայրերում՝ անտառատափաստանը և տափաստանը։Արևելյան Ասիայի պետությունները միմիյանց տարբերվում են մի շարք հատկանիշներով:Տարածքի մեծությամբ առավել խոշոր պետությունները Չինաստանն ու Մոնղլոիան են, բնակչության թվով` Չինաստանն ու Ճապոնիան, տնտեսական հզորությամբ` Չինաստանը, Ճապոնիան և Կորեան:Ըստ պետության կարգի` Ճապոնիան միապետություն է, իսկ մնացյալները`հանրապետություններ:Արևելյան Ասիայում են տեղի ունեցել ամենակործանարար երկրաշարժերը:

Պատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Այս տարածաշրջանում Չինական Դինաստիաների գերակշռումն է եղել թե' մշակութապես և թե' ռազմական բնագավառում:

Ժամանակի ընթացքում Չինական Իշխանությունն սկսեց նվազել:Նույն ժամանակ Ճապոնիան ներկայանում էր որպես ազգ-պետություն:Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ընթացքում Կորեան,Թայվանը,Արևելյան Չինաստանի մեծ մասը,Հոնկոնգը և Վիետնամը հայտնվեցին Ճապոնիայի տիրապետության տակ:

Մոնղոլիան,Չինաստանը և Կորեայի Ժողովրդադեմոկրատական Հանրապետությունը դարձան սոցիալիստական պետություններ:Չինաստանից անջատվեց Թայվանը, միասնական Կորեան բաժանվեց 2 պետության:

Տնտեսություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Թեպետ Արևելյան Ասիայի բնական պայմաններն ու ռեսուրսները բարենպաստ նախադրյալներ են արդյունաբերության և գյուղատնտեսության զարգացման համար, սակայն այս տարածաշրջանի երկրները երկար ժամանակ տնտեսական ու սոցիալական զարգացման գործընթացից գրեթե դուրս էին մնացել:Օտարերկրյա կապիտալի ներդրման շնորհիվ զարգացման <<անշարժ կետից>> առաջինը դուրս եկան Ճապոնիան և Հոնկոնգը, որոնց հետևեցին Կորեայի Հանրապետությունը, Չինաստանից անջատված Թայվան պետությունը:Այս տարածաշրջանը աշխարհում ՀՆԱ-ի ծավալով 2-րդն է` Հյուսիսային Ամերիկայից հետո:

Արևելյան Ասիայի տնտեսությունը շատ զարգացած է. այն տունն է տեխնոլոգիական աշխարհի, ինչպես նաև արդյունաբերական զարգացած երկրների` Հարավային Կորեայի, Թայվանի եւ Ճապոնիայի:

Ռազմական և տնտեսական գերտերություն Չինաստանը 2014 թվականին դարձել է խոշորագույն տնտեսությունն ունեցող երկիրը աշխարհում` գերազանցելով ԱՄՆ-ին:

Տարածաշրջանն աշխարհում առաջատար է ածխի հանույթով,սև մետաղաձուլությամբ, մեքենաշինության որոշ արտադրատեսակների,տեքստիլ արդյունաբերության,հացահատիկի, ոչխարների և խոզերի գլխաքանակով, ձկնորսությամբ և այլն:

Տարածաշրջանի տնտեսական միջուկը` առավել բարձր զարգացած արեալը, ներառում է Ճապոնիան,Կորեայի Հանրապետությունը և Թայվանը:Երկրորդ արեալը Չինաստանի արևելքն է:Տարածաշրջանին են պատկանում տասնյակ արտադրատեսակների գծով աշխարհում առաջին տեղերը:Արևելյան Ասիան ամենաարագ զարգացող տարածաշրջանն է:Այստեղ մեծ է թե' մարդկային, և թե' տնտեսական ներուժը:Արևելյան Ասիայի երկրները եվրոպական երկրներից ավելի ուշ են սկսել զարգանալ, բայց կարճ ժամանակահատվածում դարձան տնտեսապես հզոր: Այդպիսիք են`Ճապոնիան, Հյուսիսային Կորեան, Թայվանի Չինական Հանրապետությունը, իսկ այսօր արդեն նաև Չինաստանն է զարգանում այդ ուղիով:

Հանքային հանածոների հետախուզված պաշարներով Արևելյան Ասիան աշխարհի առավել հարուստ տարածաշրջաններից է:Առավելապես մեծ են քարածխի,նավթի,երկաթի,մանգանի,անագի,կապարի,ցինկի,ուրանի պաշարները:

Պետություն ՀՆԱ-ն

Միլիարդ դոլար

Մեկ շնչին ընկնող անվանական

ՀՆԱ-ն

Դոլար

Չինաստանի Ժողովրդական Հանրապետություն Չինաստան 17.100.063 12.117
Հոնկոնգ Հոնկոնգ 405.781 53.183
Մակաո Մակաո 55.502 91.376
Ճապոնիա Ճապոնիա 4.746.880 38.174
Չինաստանի Հանրապետություն Թայվան 650.902 27.350
Հյուսիսային Կորեա Հյուսիսային Կորեա 25.000 1000
Հարավային Կորեա Հարավային Կորեա 1.898.763 36.749
Մոնղոլիա Մոնղոլիա 17.871 5.586

Բնակչություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Արևելյան Ասիայի բնակչության ընդհանուր թիվը 1.5 միլիարդից ավելի է, որը կազմում է երկրագնդի բնակչության մոտ 22%-ը:Տարածաշրջանի բնակչությունը բազմազգ է:Միայն Չինաստանում ապրում է ավելի քան 50 ժողովուրդ` չինացիներ, ույղուրներ, մանջուրներ, մյաոներ:

Տարածաշրջանում բնակչությունը խիստ անհավասարաչափ է տեղաբաշխված:Բնակչության խտությունը հատկապես մեծ է Ճապոնիայում և Կորեայի Հանրապետությունում: Միջին մակարդակի վրա է Չինաստանը և փոքր Մոնղոլիան:Ճապոնիայի քաղաքներում ապրում է երկիրի ամբողջ բնակչության 79%-ը իսկ Կորեայի Հանրապետությունում` 83%-ը:Սակայն տարածաշրջանի խոշորագույն երկիր Չինաստանի քաղաքներում բնակվում է երկրի ամբողջ բնակչության կեսը:

Պետություն Պաշտոնական անվանումը Հայրենի Անվանումը Տարածքը կմ2 Բնակչություն Բնակ. խտությունը

մարդ կմ2

Մայրաքաղաք
Չինաստանի Ժողովրդական Հանրապետություն Չինաստան Չինաստանի Ժողովրդական Հանրապետություն 中华人民共和国 9.640.011 1.373.000.000 138 Պեկին
Հոնկոնգ Հոնկոնգ Հոնկոնգի հատուկ վարչական շրջան 香港特別行政區 1.104 7.298.600 6.390 Հոնկոնգ
Մակաո Մակաո Մակաոյի հատուկ վարչական շրջան 澳門特別行政區 30 642.900 18.662 Մակաո
Ճապոնիա Ճապոնիա Ճապոնիա 日本国 377.930 126.890.000 337 Տոկիո
Չինաստանի Հանրապետություն Թայվան Չինաստանի Հանրապետություն(Թայվան) 中華民國(台灣) 36.188 23.468.748 639 Թայբեյ
Հյուսիսային Կորեա Հյուսիսային Կորեա Կորեայի ժողովրդա-Դեմոկրատական Հանրապետություն 조선민주주의인민공화국 120.538 25.155.000 198 Փհենյան
Հարավային Կորեա Հարավային Կորեա Կորեայի Հանրապետություն 대한민국/大韓民國 100.210 51.482.816 500 Սեուլ
Մոնղոլիա Մոնղոլիա Մոնղոլիա Монгол Улс 1.564.100 3.041.648 2 Ուլան Բատոր

Կրոն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Կրոն Գլխավոր գիրք Տեաակը Հետևորդները Հիմնական էթնիկ խմբերը Պետությունները
Դաոիզմ Դաո Դե Ցզին Բազմաստվածություն 303.320.000 Խան,Զհուաներ,Հմոնգի, Չինաստանի Ժողովրդական ՀանրապետությունՀոնկոնգՄակաոՀյուսիսային ԿորեաՉինաստանի Հանրապետություն
Կոնֆուցիականություն Lun յույ Բազմաստվածություն 6.300.000 Խան,Չասոն, Չինաստանի Ժողովրդական ՀանրապետությունՀոնկոնգՄակաոՀյուսիսային ԿորեաՉինաստանի ՀանրապետությունՃապոնիա
Սինո-Բուդդայականություն Ադամանդի Սուտրա Չունեն Աստված 250.000.000 Խան,Չասոն,Մանջուր Չինաստանի Ժողովրդական ՀանրապետությունՀոնկոնգՄակաոՀյուսիսային ԿորեաՉինաստանի ՀանրապետությունՃապոնիա
Տիբեթերեն Բուդդայականություն անուտտարայոգա Տանտրա Չունեն Աստված 5.000.000 Տիբեթցիներ,Մոնղոլներ,Մանչուներ Չինաստանի Ժողովրդական ՀանրապետությունՄոնղոլիա
Շամանություն Չկա Պիրմիտիվ 50.000 Մոնղոլոներ,Տիբեթցիներ Չինաստանի Ժողովրդական ՀանրապետությունՄոնղոլիա
Սինտոյական Չկա Պրիմիտիվ 2.700.000 Յամատո Ճապոնիա
Իսլամ Ղուրան Միաստվածություն 24.690.000 Տաջիկներ,Ղազախներ,Ույղուրների Չինաստանի Ժողովրդական ՀանրապետությունՄոնղոլիա

Տոներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Տոն Այլ անունը Օրացույց Օր Գրիգորյան օրացույց Գործողությունները Կրոնական արարողությունները Սնունդ Պետություն
Չինական Նոր Տարի Գարնանային փառատոն Չինական Առաջին ամսվա առաջին օրը Հունվար 21- 20 փետրվար Հրավառություն,Նախնիներին երկրապագել: Երկրպագել Աստվածներին Ցզյաոցզի Չինաստանի Ժողովրդական ՀանրապետությունՀոնկոնգՄակաոՀյուսիսային ԿորեաՉինաստանի ՀանրապետությունՄոնղոլիաՀարավային Կորեա
Նոր Տարի Յուանը Դեն Գրիգորյան Հունվարի 1 Հունվարի 1 Հրավառություն Չինաստանի Ժողովրդական ՀանրապետությունՀոնկոնգՄակաոՀյուսիսային ԿորեաՉինաստանի ՀանրապետությունՄոնղոլիաՀարավային ԿորեաՀյուսիսային Մարիանյան կղզիներԳուամ
Լապտերների փառատոն
 Թռչող լապտերների փառատոն Թաիլանդում
Նրբագույն Յուան Չինական Առաջին ամիս օր 15 Հունվարի 25- 2 Մարտ Լապտերների ցուցահանդես և Դամբարարների մաքրում: Չինաստանի Ժողովրդական ՀանրապետությունՀոնկոնգՄակաոՀյուսիսային ԿորեաՉինաստանի ՀանրապետությունՀարավային ԿորեաՃապոնիա
Քինմինգ փառատոն Գերեզմանի մաքրման օր Արեգակնային 15-րդ օրը մարտյան գիշերահավասարից հետո Փետրվարի 4 - Մարտ 6 Նախնիների պաշտում և դամբարանների մաքրում: Սառը կերակուր Չինաստանի Ժողովրդական ՀանրապետությունՀոնկոնգՄակաոՀյուսիսային ԿորեաՉինաստանի ՀանրապետությունՀարավային Կորեա
Վիշապանավակների տոն
Վիշապների տոնը Չինաստանում
Դուանվու Չինական Հինգերորդ ամիս

օր 5

Ապրիլի 4 - 6 Կրել գունավոր գծեր և ավտոմեքենա չվարել: Երկրպագել տարբեր աստվածների Չինաստանի Ժողովրդական ՀանրապետությունՀոնկոնգՄակաոՀյուսիսային ԿորեաՉինաստանի ՀանրապետությունՄոնղոլիաՀարավային ԿորեաՃապոնիա
Ուրվականի փառատոն Միջին Յուան Չինական Յոթերորդ ամիս

Օր 15

Նախնիների պաշտում և դամբարանների մաքրում Չինաստանի Ժողովրդական ՀանրապետությունՀոնկոնգՄակաոՀյուսիսային ԿորեաՉինաստանի ՀանրապետությունՄոնղոլիաՀարավային ԿորեաՃապոնիա
Լուսնի տոն Չինական Ութերորդ ամիս

Օր 15

Ընտանիքի վերամիավորում Պաշտել աստվածուհի Լուսնին Չինաստանի Ժողովրդական ՀանրապետությունՀոնկոնգՄակաոՀյուսիսային ԿորեաՉինաստանի ՀանրապետությունՄոնղոլիաՀարավային ԿորեաՃապոնիա
Կրկնակի Իններորդ Փառատոն Խորը ժխտում Չինական Իններորդ ամիս

Օր 15

Բարձրանալ լեռներ Երկրպագել տարբեր աստվածների Չինաստանի Ժողովրդական ՀանրապետությունՀոնկոնգՄակաոՀյուսիսային ԿորեաՉինաստանի ՀանրապետությունՄոնղոլիաՀարավային ԿորեաՃապոնիա
Յուան Ստորի փառատոն Չինական Տասերորդ ամիս

Օր 15

Նախնիների պաշտում և դամբարանների մաքրում: Չինաստանի Ժողովրդական ՀանրապետությունՀոնկոնգՄակաոՀյուսիսային ԿորեաՉինաստանի ՀանրապետությունՄոնղոլիաՀարավային Կորեա
Դեկ.23 փառատոն Փոքր նոր տարի Չինական Տասերկուերորդ ամիս

Օր 23

Տների մաքրում Չինաստանի Ժողովրդական ՀանրապետությունՀոնկոնգՄակաոՉինաստանի ՀանրապետությունՄոնղոլիաՀյուսիսային Կորեա
Աշխատանքի միջազգային օր Գրիգորյան Մայիսի 1 Մայիսի 1 Չինաստանի Ժողովրդական ՀանրապետությունՀոնկոնգՄակաոՉինաստանի ՀանրապետությունՀյուսիսային Կորեա
Կանանց միջազգային տոն Գրիգորյան Մարտի 8 Մարտի 8 Հոգ տանել կանանց մասին Չինաստանի Ժողովրդական ՀանրապետությունՀոնկոնգՄակաոՉինաստանի ՀանրապետությունՄոնղոլիաՀյուսիսային Կորեա

Կլիման[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Տարածաշրջանի արևելքում կլիման մուսսոնային է` ամառային առատ տեղումներով:Տեղումների տարեկան քանակը հարավ-արևելքում հասնում է 1000-2000մմ-ի, իսկ Ճապոնական ու մյուս կղզիներում 2000-3000մմ-ի:

Գործակցություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ազատ առևտրի համաձայնագրեր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Համաձայնագրի անունը Կողմերը Որ առաջնորդի ժամանակ Բնակցությունների սկսում Ստորագրման ամսաթիվը Մեկնարկը Ընթացիկ կարգավիճակը
Չինաստան-Հարավային Կորեա ՖՏԱ Չինաստանի Ժողովրդական ՀանրապետությունՀարավային Կորեա Սի Ցզինպին,Փակ Կըն Հյե Մայիս, 2012թ. Հունիս 1,2015թ. Դեկտեմբեր 30 2015թ. Կատարում
Չինաստան-Ճապոնիա-Հարավային Կորեա ՖՏԱ Չինաստանի Ժողովրդական ՀանրապետությունՃապոնիաՀարավային Կորեա Սի Ցզինպին,Շինզո Աբե Մարտ 26. 2013թ. Ն/Փ Ն/Փ Բանակցություններ
Ճապոնիա-Մոնղոլիա ԵՊԱ ՃապոնիաՄոնղոլիա Շինզո Աբե,Ծախիագիին Ելբեգդորջ - Փոտրվար 10 2015թ. - Կատարում
Չինաստան- Մոնղոլիա ՖՏԱ Չինաստանի Ժողովրդական ՀանրապետությունՄոնղոլիա Սի Ցզինպին,Ծախիագիին Ելբեգդորջ Ն/Փ Ն/Փ Ն/Փ Պաշտոնապես առաջակվող
Մայր Ցամաք- Հոնկոնգ ՍԵՌԱ Չինաստանի Ժողովրդական ՀանրապետությունՀոնկոնգ Ջիանգ Զեմին,Տունգ Չէ-հվա - Հունիս 29. 2003թ. - Կատարում
Մայր Ցամաք- Մակաո ՍԵՌԱ Չինաստանի Ժողովրդական ՀանրապետությունՄակաո Ջիանգ Զեմին,Եդմունդ Հո - Հոկտեմբեր 18 2003թ. - Կատարում
Հոնկոնգ- Մակաո ՍԵՌԱ ՀոնկոնգՄակաո Քերի Լամ,Ֆերնանդո Չուի Հոկտեմբեր 9, 2015թ. Ն/Փ Ն/Փ Բանակցությունների վարում
ՏՀՇՀ Չինաստանի Ժողովրդական ՀանրապետությունՀոնկոնգ Հու Ձինթաո,Մա Յինգ-ջեոու Հունվար 26, 2010թ. Հունիս 29 2010թ. Օգոստոս 17 2010թ. Կատարում
ԽՆՀԾԱ( ՏՀՇՀ-ի հիման վրա) Չինաստանի Ժողովրդական ՀանրապետությունՀոնկոնգ Սի Ցզինպին,Մա Յինգ-ջեոու Մարտ, 2011թ. Հունիս 21 2013թ. Ն/Փ Չեղյալ են հայտարարել
ԸՀՍՀ( ՏՀՇՀ-ի հիման վրա) Չինաստանի Ժողովրդական ՀանրապետությունՀոնկոնգ Հու Ձինթաո,Մա Յինգ-ջեոու Փոտրվար 22, 2011թ. Ն/Փ Ն/Փ Դադարեցվել է
Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից։ CC-BY-SA-icon-80x15.png