Պեկին

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Քաղաք
Պեկին
北京,Běijīng
Beijing montage.png
Ժամացույցի սլաքի ուղղությամբ վերևից՝ Տյանանմեն, Երկնքի տաճար, Ազգային մեծ թատրոն, Պեկինի ազգային թատրոն
Կոորդինատներ: 39°54′50″ հս․ լ. 116°23′30″ ավ. ե. / 39.91389° հս․. լ. 116.39167° ավ. ե. / 39.91389; 116.39167
Երկիր Չինաստանի Ժողովրդական Հանրապետություն Չինաստան
Ենթարկում կենտրոնական ենթարկման քաղաք
Ներքին բաժանում գավառի մակարդակի 18 վարչ. միավոր
վոլոստի մակարդակի 273 վարչ.միավոր
Քաղաքապետ Վան Ցիշան
Մակերես 16808 կմ²
ԲԾՄ 43,5±0 մետր
Բնակչություն 19 817 968[1] մարդ (2009)
Խտություն 1182 մարդ/կմ²
Ազգային կազմ Հաներ - 96%, մանչժուրիա - 2%,
դունգաններ - 2%, մոնղոլներ - 0,3%, հայեր 0,2%
Տեղաբնականուն պեկինցի
Ժամային գոտի UTC+8
Հեռախոսային կոդ 10
Փոստային ինդեքսներ 100000 — 102600
Ավտոմոբիլային կոդ 京A, C, E, F, H
京B (տաքսի)
京G (ոչ-քաղքային գոտի)
京O (պոլիցիան և իշխանությունը)
ISO 3166-2 CN-11
Պաշտոնական կայք beijing.gov.cn
##Պեկին (Չինաստան)
Red pog.png

Պեկին (չին.՝ 北京, փինյին Běijīng ‒ Պեյճին), Չինաստանի մայրաքաղաքն է։ Աշխարհի խոշորագույն և ամենախիտ բնակեցված քաղաքներից մեկը՝ 2010 թ. տվյալներով Պեկինի բնակչությունը 19,612,368 մարդ է։ Պեկինը բնակչության թվով Չինաստանի երկրորդ քաղաքն է Շանհայից հետո։ Աշխարհում քիչ թվով քաղաքներ են եղել մշակութային և քաղաքական կենտրոն դարերով։ Դրանցից մեկը Պեկինն է։ Պեկինը հայտնի է իր բազմաթիվ շքեղ պալատներով, թանգարաններով, հսկայական քարե պատերով ու դարպասներով։ Այդ շքեղ կոթողները և համալսարանները Պեկինը դարձրել են Չինաստանի մշակութային և կրթական կենտրոն։

Ծագումնաբանություն և անուններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Պեկին, չինական նշանների ստուգաբանությամբ՝ 北 հյուսիս և 京 մայրաքաղաք, բառացի թարգմանությամբ նշանակում է "Հյուսիսային մայրաքաղաք"։ Վերջին 3,000 տարիների ընթացքում քաղաքը բազմիցս փոխել է իր անունը։ Միայն 1949 թ., երբ Չինաստանի կոմունիստական կուսակցությունը քաղաքը դարձրեց Չինաստանի Ժողովրդական Հանրապետության մայրաքաղաք, քաղաքին վերադարձվեց իր նախկին Պեկին անունը։

Անվանման ծագում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Մեր թվարկությունից առաջ 1027 թվականին Պեկինը հիշատակվել է Ծի անունով։ 608 թվականին Յան կայսեր հրամանով Հուանհե գետի ջրերն այստեղ են հասցվել ջրանցքով, որը մինչև օրս գործում է և նավարկելի է։ 936 թվականին քաղաքն անվանվել է Սիցզին, 937 թվականից՝ Նանցզին, 12-րդ դարի կեսից՝ Չժունդու կամ Դասին։ 1215 թվականին քաղաքը նվաճել են մոնղոլները, 13–14-րդ դարերում Դադու կամ մոնղոլական Հանբալըկ անվամբ եղել է մոնղոլական Յուան կայսրության մայրաքաղաքը։ 1368 թվականից՝ մոնղոլական լծից Չինաստանի ազատագրումից հետո, կոչվել է Բեյպին (խաղաղ հյուսիս)։ 1421 թվականին, դառնալով չինական Մին կայսրության մայրաքաղաքը, անվանվել է Բեյցզին (այստեղից էլ՝ Պեկին անվանումը)։ 1644 թվականին Պեկինը գրավել են ապստամբած գյուղացիները, ապա՝ մանջուրները, որոնք Չինաստանում հիմնել են Ցին թագավորական հարստությունը։

Քույր և գործընկեր քաղաքներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Պեկինը աշխարհով մեկ ունի բազմաթիվ քույր և եղբայրացած քաղաքներ, դրանցից շատերը մայրաքաղաքներ են իրենց երկրներում։

Չինական Հանրապետության հռչակում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1912 թվականին՝ Սինհայի բուրժուական հեղափոխության ժամանակ, Պեկինը հռչակվել է Չինական Հանրապետության մայրաքաղաք։ 1937 թվականին քաղաքը զավթել են ճապոնացիները։ Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետությունների Միության օգնությամբ 1945 թվականին Կվանտունյան բանակն այնտեղից դուրս մղելուց հետո 3,5 տարի եղել է Գոմինդանի (Ազգային ժողովրդական կուսակցություն) իշխանության տակ։ 1949 թվականի հունվարի 31-ին Չինաստանի բանակն ազատագրել է քաղաքը և հռչակել Չինաստանի Ժողովրդական Հանրապետությունը (ՉԺՀ)՝ Պեկին մայրաքաղաքով։

Տրանսպորտ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Պեկինը Չինաստանի 3-րդ խոշոր քաղաքն է՝ Չունցինից ու Շանհայից հետո, մոլորակի ամենաարագ աճող քաղաքային ագլոմերացիան, Չինաստանի ամենախոշոր տրանսպորտային հանգույցը, որտեղ խաչաձևվում են բազմաթիվ երկաթուղիներ և ավտոմայրուղիներ, ավելի քան 100 օդային ուղիներ։ Պեկինում է Շոուդու միջազգային օդանավակայանը, գործում է մետրոպոլիտեն (1970 թվականից)։ Քաղաքը նախանավահանգիստ է Դեղին ծովի Բոհայվան ծոցում (ծովից հեռու է 180 կմ) և Պեկինի ջրանցքով (25 կմ) կապվում է Յունդինհե գետին։

Կրթություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Չինաստանի խոշորագույն ուսումնական հաստատություններից մայրաքաղաքում են Պեկինի համալսարանը (1898 թվական), բազմաթիվ բուհեր, գիտահետազոտական ինստիտուտներ, ՉԺՀ գիտությունների, բժշկական և գյուղատնտեսական գիտությունների ակադեմիաները, աստղադիտարանը, բուսաբանական այգին, գործում են Գեղարվեստի պատկերասրահը, Չինաստանի պատմության, Չինական հեղափոխության, Գուգուն (նախկին կայսերական պալատը) և այլ թանգարաններ, գրադարաններ, թատրոններ։

Մշակույթ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Չինական օպերային արվեստը, որի կենտրոնը Պեկինն է, չինական մշակույթի գլխավոր նվաճումներից է. այն երգի, երկխոսության և ժեստերի, շարժումների, մարտական հնարքների ու ակրոբատիկայի բեմական գործողությունների համադրություն է։

Ճարտարապետություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Պեկինի պատմական մասը կառուցվել է խիստ երկրաչափորեն. կազմված է Ներքին ու Արտաքին քաղաքներից։ Հնագույն՝ Ներքին քաղաքը ներառում է Կայսերական քաղաքի համալիրը, որի միջուկը Փակ քաղաքն է՝ Կայսերական պալատի համալիրով (15-րդ դարի 1-ին կես)։ Կայսերական քաղաքի համալիրում են Տայմյաո (նախնիների հիշատակի) տաճարը (1420 թվական, վերակառուցվել է 1544 թվականին), Երեք ծովերի զբոսայգին և այլ շինություններ։ Արտաքին քաղաքի հարավային մասում է «Երկնքի տաճար» համալիրը (1420–1530 թվականներին, վերակառուցվել է 18–19-րդ դարերում)։ 1949 թվականին Ժողովրդական հեղափոխության հաղթանակից հետո սկսվել է Պեկինի վերակառուցումը, ընդարձակվել է գլխավոր մայրուղին, կառուցվել են բազմաթիվ բնակելի տներ, հասարակական շենքեր, ստեղծվել են նոր թաղամասեր։ Քաղաքական-վարչական կենտրոնը Տյանանմին հրապարակն է, որի արևմտյան և արևելյան մասերում են Ժողովրդական ներկայացուցիչների համաչինական համագումարների, Չինական հեղափոխության և Չինաստանի պատմության թանգարանների շենքերը։ [2][3]

Քույր և գործընկեր քաղաքներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Աղբյուրներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Հայկական Հանրագիտարան

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. քաղաքային գոտու բնակչություն — մոտ 8 միլիոն մարդ
  2. «Sister Cities»։ Beijing Municipal Government։ Վերցված է 2009 թ․ հունիսի 23 
  3. Paris and Rome are "partner cities" due to an exclusive agreement between those two cities. «Le jumelage avec Rome» (French)։ Municipalité de Paris։ Վերցված է 2008 թ․ հուլիսի 9 
  4. «NYC's Sister Cities»։ Sister City Program of the City of New York։ 2006։ Վերցված է 2008 թ․ սեպտեմբերի 1 (չաշխատող հղում)
  5. «Protocol and International Affairs»։ DC Office of the Secretary։ Վերցված է 2008 թ․ հուլիսի 12 
  6. «Twin cities of Riga»։ Riga City Council։ Վերցված է 2009 թ․ հուլիսի 27 
  7. Prefeitura.Sp – Descentralized Cooperation(չաշխատող հղում)
  8. «International Relations – São Paulo City Hall – Official Sister Cities»։ Prefeitura.sp.gov.br։ Վերցված է 2010 թ․ հունիսի 1 
  9. «Canberra's international relationships – Canberra's international relationships»։ cmd.act.gov.au։ Վերցված է 2009 թ․ հոկտեմբերի 20 
  10. «Sister Cities of Manila»։ 2008–2009 City Government of Manila։ Արխիվացված օրիգինալից-ից հունիսի 7, 2008-ին։ Վերցված է 2009 թ․ հուլիսի 2 
  11. «Twinning Cities: International Relations» (PDF)։ Municipality of Tirana։ tirana.gov.al։ Վերցված է 2009 թ․ հունիսի 23