Հնդկական օվկիանոս

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Հնդկական օվկիանոս

Հնդկական օվկիանոս[1], աշխարհի՝ մեծությամբ երրորդ օվկիանոսը։ Այն ընդգրկոմ է երկրագնդի ջրային մակերեսի մոտ 20 տոկոսը։ Նրա սահմաներն են հյուսիսից՝ Ասիան, հարավից՝ Անտարկտիդան, արևմուտքում՝ Աֆրիկան, արևելքում՝ Ավստրալիան։ Նրա մակերևույթի ամբողջ մակերեսն է 73,5 միլիոն քառակուսի կիլոմետր։ Հյուսիսից ողողում է Ասիայի, արևմուտքից՝ Աֆրիկայի, արևելքից՝ Ավստրալիայի ափերը, հարավից սահմանակցում է Անտարկտիդային։ Ատլանտյան օվկիանոսի հետ սահմանը գտնվում է արևելյան երկայնության 20°, իսկ Խաղաղից արևելյան երկայնության 146° 55'-ում։ Ամենահյուսիսային կետը Հնդկական օվկիանոսի մոտ հյուսիսային լայնության 30°-ն է, որը գտնվում է Պարսից ծովում։ Հնդկական օվկիանոսի լայնությունը կազմում է մոտ 10000 կմ՝ Ավստրալիայի և Աֆրիկայի հարավային կետերի միջև։

Անվան ծագում[խմբագրել]

Հին հույները օվկիանոսի իրենց հայտնի արևմտյան մասը ծովերի և ծոցերի հետ միասին անվանել են Էրիթրեական ծով (հին հուն․՝ Ἐρυθρά θάλασσα՝ Կարմիր, իսկ հին ռուսական աղբյուրներում՝ Սև ծով)։ Հետզհետե այդ անվանումը վերաբերել է միայն մոտակա ծովին, իսկ օվկիանոսը ստացել է անվանումը Հնդկաստանով, ավելի հայտնի այդ ժամանակ իր աստվածություններով ցամաքի երկրներում։ Այդպես Ալեքսանդր Մակեդոնացին մ. թ. ա. IV դարում անվանում է այն հնդկական պեգալոս (հին հուն․՝ Ἰνδικόν πέλαγος)՝ «Հնդկական ծով»։ Արաբների մոտ այն հայտնի է ինչպես Բար-Էլ-Հինդ (ժամանակակից արաբերենով՝ المحيط الهندي‎‎՝ ալ - մուհյթ ալ-հինդի)՝ «Հնդկական օվկիանոս»։ 16-րդ դարից հռոմեական գիտնական Պլինեյ Ավագի կողմից հաստատվեց դեռ I դարում Օկեանուս Ինդիկուս անվանումը (լատ.՝ Oceanus Indicus)՝ Հնդկական օվկիանոս։[2]

Ֆիզիկաաշխարհագրական բնութագիր[խմբագրել]

Ընդհանուր տեղեկություններ[խմբագրել]

Օվկիանոսների հիմնական ձևաբանական բնութագրերը
(«Օվկիանոսների քարտեզագրքի» տվյալներով. 1980 թվական)[3]
Օվկիանոսներ Ջրի
մակերևույթի
մակերեսը, մլն.կմ²
Ծավալը,
մլն.կմ³
Միջին
խորությունը,
մ
Օվկիանոսի
առավելագույն խորությունը,
մ
Ատլանտյան 91,66 329,66 3736 Պուերտո Ռիկո փողրակ (8742)
Հնդկական 76,17 282,65 3711 Զոնդյան փողրակ (7209)
Հյուսիսային սառուցյալ 14,75 18,07 1225 Գրենլանդական ծով (5527)
Խաղաղ 178,68 710,36 3976 Մարիանյան իջվածք (11 022)
Համաշխարհային 361,26 1340,74 3711 11 022

Հնդկական օվկիանոսը գլխավորապես գտնվում է Հյուսիսային կամ Խեցգետնի արևադարձից դեպի հարավ, հյուսիսում՝ Եվրասիայի, արևմուտքում՝ Աֆրիկայի, արևելքում՝ Ավստրալիայի և հարավում՝ Անտարկտիդայի միջև [4]: Ատլանտյան օվկիանոսի հետ սահմանն անցնում է Ասեղի հրվանդանի միջօրեականով (արլ.ե. 20° մինչև Անտարկտիդայի առափնյան (Մոդ թագուհու երկիր)): Խաղաղ օվկիանոսի հետ սահմանն անցնում է՝ Ավստրալիայից հարավի Բասի նեղուցի արևելյան սահմանից մինչև Թասմանիան, այնուհետև արլ.ե. 146°55’ միջօրեականով մինչև Անտարկտիդան, Ավստրալիայից հյուսիս՝ Անդամանյան ծովի և Մալակկայի նեղուցի միջև, այնուհետև Սումատրա կղզու հարավարևմտյան ափով, Զոնդյան նեղուցով, Ճավա կղզու հարավային ափով, Բալի և Սավու ծովերի հարավային սահմաններով, Արաֆուրյան ծովի հյուսիսային սահմանով, Նոր Գվինեայի հարավարևմտյան սահմանով և Տորեսի նեղուցի արևմտյան սահմանով[5]: Երբեմն օվկիանոսի հարավային մասը [հվ.լ. 35° հյուսիսային սահմանով (ջրի շրջանառության և մթնոլորտի հատկանիշով) մինչև հվ.լ. 60° (հատակի ռելիեֆի բնույթով)], դասում են Հարավային օվկիանոսին, որը պաշտոնապես չի առանձնացվում[6]:

Ծանոթագրություններ[խմբագրել]

  1. Հովհաննես Բարսեղյան (2006). «Աշխարհագրական անունների հայերեն տառադարձության մասին որոշում». Տերմինաբանական և ուղղագրական տեղեկատու. Երևան: 9-րդ հրաշալիք. p. 51. ISBN 99941-56-03-9. http://issuu.com/5420/docs/texekatu?e=3902245/2725897. 
  2. Поспелов Е. М. Географические названия мира: Топонимический словарь. — 2-е изд., стереотип.. — М.: Русские словари, Астрель, АСТ, 2001. — С. 75—76.
  3. Օվկիանոսների քարտեզագիրք. Տերմիններ, հասկացություններ, տեղեկատվական աղյուսակներ.— М.: ГУНК МО СССР, 1980. С. 84—85
  4. Физическая география материков и океанов / Под общей ред. А.М.Рябчикова. — М.: Высшая школа, 1988. — С. 527—530
  5. Большая Российская энциклопедия. Т.11. — М.: Большая Российская энциклопедия, 2008. — С. 228
  6. «Южный океан»։ Российские универсальные энциклопедии Брокгауз-Ефрон и Большая Советская Энциклопедия объединенный словник։ Արխիվացված օրիգինալից 2012-08-04-ին։ http://www.webcitation.org/69eaDfDFe։ Վերցված է 2012-07-24։ 

Արտաքին հղումներ[խմբագրել]

Երկիր մոլորակի օվկիանոսներ