Յանգոն (Ռանգուն)

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Քաղաք
Յանգոն / Ռանգուն
ရန်ကုန်
Yangon View South.jpg
Կոորդինատներ: 16°48′0″ հս․ լ. 96°9′0″ ավ. ե. / 16.80000° հս․. լ. 96.15000° ավ. ե. / 16.80000; 96.15000
Երկիր Մյանմա Մյանմա
Ենթարկում Նախկին մայրաքաղաք
Մակերես 576 կմ²
ԲԾՄ 15 մ
Բնակչություն 5․998․000 մարդ (2013)
Խտություն 7774 մարդ/կմ²
Ագլոմերացիա 5,209,541
Ժամային գոտի UTC+6:30
Հեռախոսային կոդ 1, 80, 99
Պաշտոնական կայք yangoncity.com.mm
##Յանգոն (Ռանգուն) (Մյանմա)
Red pog.png

Յանգոն (նախկինում Ռանգուն, «յանգոուն» jàɴɡòʊɴ), խոշորագույն քաղաք և Մյանմայի նախկին մայրաքաղաք[1] (2005 թվականի նոյեմբերի 6-ից կառավարության նստավայրը տեղափոխվել է Նայպիդո) մոտ 6 միլիոն մարդ բնակչությամբ։ Պետության տնտեսական, մշակութային և կրթական կարևոր կենտրոն է։ Խոշոր տրանսպորտային հանգույց։

Հարավ-Արևելյան Ասիայի այլ քաղաքների հետ համեմատ Յանգոնում պահպանվել են գաղութային ժամանակաշրջանի մեծաթիվ կառույցներ[2]:

Անվան ծագումնաբանություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Յանգոն անվանումը բիրմաներեն «յան» և «կոուն» բառերի համադրություն է, որոնք համապատասխանաբար նշանակում են «թշնամիներ» և «վերջանալ»: Այսպիսով, քաղաքի անվանումը կարելի է թարգմանել որպես «Թշնամանքի վերջը»:

Քաղաքի պատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Վաղ ժամանակաշրջան[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Յանգոնը ունի հարուստ և հնադարյան պատմություն։ Ինչպես պնդում են հնագետները, դեռևս մ.թ.ա. V դարում այստեղ, Յանգոն գետի ափին, գոյություն է ունեցել Օկկալա անունով բնակավայրը։ Օկկալայի բնակիչները հիմնականում զբաղվել են ձկնորսությամբ[3]: XI դարի սկզբին (1028-1043 թթ.) Օկկալայի վայրում ստեղծվել է մոների բնակավայրը, որը հայտնի է դարձել Դագոն անունով[4]: Դագոնը ոչ մեծ ձկնորսական գյուղ էր, որն ի հայտ էր եկել Շվեդագոն պագոդայի շուրջը։ 1755 թվականին Ալաունպայա թագավորը գրավել է Դագոնը և վերանվանել «Յանգոն»: Բրիտանացիները գրավել են Յանգոնը Առաջին Անգլա-Բիրմանական պատերազմի (1824-1826) ժամանակ, սակայն քաղաքը վերադարձվել է բիրմանացիներին պատերազմի ավարտից հետո։ 1841 թվականին քաղաքն ավիրվել է հրդեհի արդյունքում[5]:

Գաղութային ժամանակաշրջան[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Բրիտանացիները 1852 թվականին վերահսկողություն են սահմանել Յանգոնի և ամբողջ Ստորին Բիրմայի վրա Երկրորդ Անգլա-Բիրմանական պատերազմի արդյունքում։ Բրիտանական վարչակազմը Յանգոնը վերածեց Բրիտանական Բիրմայի առևտրային և քաղաքական կենտրոնի։ Յանգոնը դարձել է ամբողջ Բրիտանական Բիրմայի մայրաքաղաքը 1885 թվականին տեղի ունեցած Երրորդ Անգլա-Բիրմանական պատերազմի արդյունքում Վերին Բիրմայի կապիտուլյացիայից հետո[6]: Բրիտանացիների օրոք հիմնադրվել է Ռանգունի կենտրոնական հոսպիտալը և Ռանգունի համալսարանը։

Ժամանակակից Յանգոն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Յանգոնի արվարձանների տեսարանը տիեզերքից

1948 թվականին Բիրմայի անկախացումից հետո բազմաթիվ գաղութային անվանումներով փողոցները և զբոսայգիները անվանափոխվեցին բիրմանականի։ 1989 թվականին քաղաքին վերադարձվել է Յանգոն անվանումը՝ փոխարինելով անգլիական Ռանգուն անվանումը [rɔ̀ɴɡʊ́ɴ]: Հետգաղութային ժամանակաշրջանում Յանգոնը ակտիվորեն կառուցապատվում էր։ Այսօր Մեծ Յանգոնի տարածքը կազմում է մոտ 600 կմ²:

Ֆիզիկա-աշխարհագրական բնութագիր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Յանգոնը գտնվում է Ստորին Մյանմայում Յանգոն և Բագո գետերի միախառնման տեղում, Մարտաբան ծոցից մոտ 30 կմ հեռավորության վրա։

Կլիմա[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Համաձայն Կյոպենի կլիմայի դասակարգման, Յանգոնի կլիման արևադարձային մուսոնային է[7]: Մայիսից մինչև հոկտեմբեր տևում է անձրևային սեզոնը, որի ընթացքում թափվում է տարեկան տեղումների մեծ մասը։ Չոր սեզոնին (նոյեմբերից ապրիլ) տեղումների քանակը նվազագույնն է։ Չոր սեզոնին եղանակը շոգ է՝ միջին առավելագույնը ապրիլին կազմում է +37 °C, միջին նվազագույնը՝ +24,3 °C:

Յանգոն (1961—1990)ի կլիմայական տվյալները
Ամիս հունվ փետ մարտ ապր մայ հուն հուլ օգոս սեպ հոկ նոյ դեկ Տարի
Ռեկորդային բարձր °C (°F) 37.8
(100)
38.3
(100.9)
39.4
(102.9)
41.1
(106)
40.6
(105.1)
36.7
(98.1)
33.9
(93)
33.9
(93)
34.4
(93.9)
35.0
(95)
35.0
(95)
35.6
(96.1)
41.1
(106)
Միջին բարձր °C (°F) 32.2
(90)
34.5
(94.1)
36.0
(96.8)
37.0
(98.6)
33.4
(92.1)
30.2
(86.4)
29.7
(85.5)
29.6
(85.3)
30.4
(86.7)
31.5
(88.7)
32.0
(89.6)
31.5
(88.7)
32.3
(90.1)
Միջին օրական °C (°F) 25.1
(77.2)
26.9
(80.4)
28.8
(83.8)
30.7
(87.3)
29.2
(84.6)
27.4
(81.3)
26.9
(80.4)
26.9
(80.4)
27.3
(81.1)
27.9
(82.2)
27.2
(81)
25.3
(77.5)
27.5
(81.5)
Միջին ցածր °C (°F) 17.9
(64.2)
19.3
(66.7)
21.6
(70.9)
24.3
(75.7)
25.0
(77)
24.5
(76.1)
24.1
(75.4)
24.1
(75.4)
24.2
(75.6)
24.2
(75.6)
22.4
(72.3)
19.0
(66.2)
22.6
(72.7)
Ռեկորդային ցածր °C (°F) 12.8
(55)
13.3
(55.9)
16.1
(61)
20.0
(68)
20.6
(69.1)
21.7
(71.1)
21.1
(70)
20.0
(68)
22.2
(72)
21.7
(71.1)
16.1
(61)
12.8
(55)
12.8
(55)
Անձրևի տեղումներ մմ (դյույմ) 5
(0.2)
2
(0.08)
7
(0.28)
15
(0.59)
303
(11.93)
547
(21.54)
559
(22.01)
602
(23.7)
368
(14.49)
206
(8.11)
60
(2.36)
7
(0.28)
2681
(105,55)
Միջ. անձրևոտ օրեր 0.2 0.2 0.4 1.6 12.6 25.3 26.2 26.1 19.5 12.2 4.8 0.2 129.3
 % խոնավություն 62 66 69 66 73 85 86 87 85 78 71 65 74
Միջին ամսական արևային ժամ 300 272 290 292 181 80 77 92 97 203 280 288 2452
Աղբյուր #1: World Meteorological Organization,[8] Sistema de Clasificación Bioclimática Mundial (extremes)[9]
Աղբյուր #2: Danish Meteorological Institute (sun and relative humidity)[10]

Քույր-քաղաքներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. «Burma's new capital stages parade» (անգլերեն)։ BBC News։ մարտի 27, 2006։ Վերցված է 2010-12-28 
  2. Martin Steven (մարտի 30, 2004)։ «Burma maintains bygone buildings»։ BBC News։ Վերցված է մայիսի 22, 2006 
  3. Янгон — Рангун
  4. Founded during the reign of King Pontarika, per Charles James Forbes Smith-Forbes (1882). Legendary History of Burma and Arakan. The Government Press. էջ 20. ; the king’s reign was 1028 to 1043 per Harvey, G. E. (1925). History of Burma: From the Earliest Times to 10 March 1824. London: Frank Cass & Co. Ltd. էջ 368. 
  5. Kyaw Kyaw (2006). Frauke Krass, Hartmut Gaese, Mi Mi Kyi. ed։. Megacity yangon: transformation processes and modern developments. Berlin: Lit Verlag. էջեր 333–334. ISBN 3-8258-0042-3. 
  6. «Yangon Summary Review and Analysis»։ Bookrags.com։ հոկտեմբերի 17, 2005։ Վերցված է ապրիլի 17, 2010 
  7. Peel, M. C. and Finlayson, B. L. and McMahon, T. A. (2007)։ «Updated world map of the Köppen–Geiger climate classification»։ Hydrol. Earth Syst. Sci. 11: 1633–1644։ doi:10.5194/hess-11-1633-2007։ ISSN 1027-5606 
  8. «World Weather Information Service – Yangon»։ World Meteorological Organization։ Վերցված է մայիսի 8, 2012 
  9. «Burma (Myanmar) - Rangun» (Spanish)։ Centro de Investigaciones Fitosociológicas։ Վերցված է փետրվարի 23, 2013 
  10. Cappelen John, Jensen Jens։ «Myanmar - Rangoon»։ Climate Data for Selected Stations (1931-1960) (Danish)։ Danish Meteorological Institute։ էջ 189։ Արխիվացված օրիգինալից-ից ապրիլի 27, 2013-ին։ Վերցված է փետրվարի 23, 2013 
  11. http://www.bernama.com/bernama/v6/newsindex.php?id=652059