Տիտանիտ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Տիտանիտ
Titanite crystals on Amphibole - Ochtendung, Eifel, Germany.jpg
Ընդհանուր
Կատեգորիամիներալների տեսակ
Բանաձև
(կրկնվող միավորը)
CaTiSiO₅[1]
Նիկել-Շտրունցի դասակարգում9.AG.15[2]
Բյուրեղային համակարգՄոնոցիկլիկ բյուրեղային համակարգ[1]
Ենթակատեգորիաtitanite structural group?[3] և cyclosilicates?

Տիտանիտ, (հնացած հոմանիշ uֆեն), միներալ։ Քիմիական կազմը՝ CaTiO[SiO4]: Բյուրեղագիտական համակարգը մոնոկլինային է։ Առաջացնում է աղյուսաձև, սեպանման, սակավ՝ պրիզմայաձև, ասեղնաձև բյուրեղներ։ Գույնը՝ շագանակագույն, դեղին, սպիտակ, կանաչ։ Կարծրությունը՝ 5–6, խտությունը՝ 3300–3600 կգ/մ3։ Տիտանիտ մագմատիկ ապարների լայնորեն տարածված միներալ է։

Անունը գալիս է տիտան քիմիական տարրից, որը հանքանյութի մի մասն է։ Հոմանիշ uֆեն (հին հունարեն՝ σφήν - սեպ) - կապված բյուրեղի կառուցվածքի հետ։

Հատկություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Երկբեկում +0,105—0,135: Դիսպերսիա 0.051. Պլեոքրոիզմ՝ կանաչը - անգույնից կանաչ, դեղինը — ուժեղ, անգույնը — դեղին — վարդագույն-բեժ։ Լյումինեսցենցում չկա։ Բյուրեղները ծրարաձեւ են՝ սեպաձեւ խաչաձեւ կտրվածքով։ Ձևավորում է հատիկավոր, ասեղանման, շառավղային ճառագայթող ագրեգատներ։

Կազմ՝

  • СаО — 28,6%
  • ТiO2 — 40,8%
  • SiO2 — 30,6%.

Հանքանյութի գտնվելու վայրեր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հաճախ աճում է այլ օգտակար հանածոների վրա, նաև ապարի մեջ ձևավորում է նուրբ տարածում, հազվադեպ դեպքերում՝ պինդ զանգվածներ (սովորաբար ալկալային հրային ապարներում, ինչպես Կոլա թերակղզում)։

Ռուսաստանում տարածված է Ուրալում, Կոլա թերակղզու ապատիտի հանքավայրերում։ Միևնույն ժամանակ, Կոլայի թերակղզում՝ Խիբիններ լեռներում, կան պինդ տիտանիտային հանքաքարերի՝ այսպես կոչված, սֆենիտների մեծ հանքավայրեր, որոնք ունեն արդյունաբերական նշանակություն։ Այն առաջին անգամ նկարագրվել է Ռուսաստանում Գուստավ Ռոուզի կողմից 1842 թվականին։

Թանկարժեք տիտանիտի գտածոները հայտնի են Մեքսիկայում և Բրազիլիայում։ Դարչնագույն գույնի գեղեցիկ կոլեկցիոն նմուշներ կարելի է գտնել Ուրալում, դեղնա-կանաչավուն՝ Նորվեգիայում, անգույն և մուգ շագանակագույնը՝ Շվեյցարիայում, դեղին և կարմրավուն՝ Իտալիայում։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 12, էջ 14 CC BY-SA icon 80x15.png