Մոզամբիկ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Մոզամբիկի Հանրապետություն
República de Moçambique
Մոզամբիկ դրոշ
Դրոշ
Մոզամբիկ զինանշանը
Զինանշան
Մոզամբիկ դիրքը
Մայրաքաղաք
Ամենամեծ քաղաք
Մապուտու
Պետական լեզուներ պորտուգալերեն
Տարածք
 -  Ընդհանուր 802 000 կմ² 
Բնակչություն
 -   նախահաշիվը 24 096 000 մարդ 
 -  Խտություն 30 /կմ² 
 /մղոն²
Արժույթ մետիկալ (mzn)
Ժամային գոտի +2
Ազգային դոմեն .mz
Հեռախոսային կոդ +258

Մոզամբիկ, աֆրիկյան երկիր է։ Նախկինում եղել է պորտուգալական գաղութ, անկախացել է 1975 թվականի հունիսի 25-ին։ Մակերեսը կազմում է 802,000 կմ²։ 2013 թվականի տվյալներով՝ բնակչությունը կազմում է 24,096,000[1]։ Հունվարի միջին ջերմաստիճանը Մոզամբիկի ցածրադիր վայրերում կազմում է 26 °C մինչև 30 °C, հուլիսին՝ 15 °C - 20 °C։ Հարթավայրերում ամառային և ձմեռային ջերմաստիճանը ցածր է 3-5 °C-ից։

Ըստ ինտերնետային World Gazeteer կայքի՝ Մոզամբիկում կա 24 000 և ավելի բնակիչ ունեցող 34 քաղաք[2]։

Աշխարհագրական դիրք[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Մոզամբիկը գտնվում է Աֆրիկայի հարավ-արևելքում: Հյուսիսում սահմանակից է Տանզանիայի, արևմուտքում` Մալավիի, Զամբիայի, Զիմբաբվեի, հարավ-արևմուտքում և հարավում` ՀԱՀ-ի, Սվազիլենդի հետ։ Արևելքում ողողվում է Հնդկական օվկիանոսի ջրերով:

Բնական պայմաններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հյուսիսային ափերը բարձրադիր են, ժայռոտ ու զառիթափ, հարավայինը` ցածրադիր, տեղ-տեղ` ճահճոտ։ Ծովափի երկայնքով ձգվում են բուստային խութեր, որոնք դժվարացնում են նավարկությունը։ Երկրի արևմուտքում Ինյանգա սանդղափուլի գագաթներն են (առավելագույնը` 2436 մ, Բինգա լեռ), արևելքում Մոզամբիկի դաշտավայրն է, հարավում` Լեբոբմա լեռները։ Խոշոր գետերն են Զամբեզին, Լիմպոպոն, Սավին, Ռուվուման։ Մոզամբիկի սահմաններում են Նյասա և Շիրվա լճերի արևելյան ափերը։ Կլիման հյուսիսում մերձհասարակածային է, հարավում` արևադարձային։

Բնակչություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Բնակչության ավելի քան 98 %–ը բանտու լեզվաընտանիքի ժողովուրդներ են։ Բնակվում են նաև եվրոպացիներ ու ասիական ծագում ունեցող ժողովուրդներ, արաբներ, հնդիկներ, մուլատներ և այլք։ Խոշոր քաղաքներն են Մապուտուն, Բեյրան, Կելիմանեն։

Բնակչության թիվը՝ 28,8 մլն (2016 թվականի տվյալներով)[3]:

Բնակչության տարեկան աճ՝ 2,8 %[3]:

Ծնելիություն՝ 5,27 (12-րդ տեղն աշխարհում):

Մանկական մահացություն՝ 72,42՝ 1000-ից (13-րդ տեղն աշխարհում):

Կյանքի միջին տևողություն՝ 51,85 տարեկան՝ տղամարդկանց, 53,37 տարեկան՝ կանանց համար, միջինը՝ 52,6 (214-րդ տեղն աշխարհում, 2014 թվականի տվյալներով)[4]:

Իմունային համակարգի թուլացման վիրուսով վարակվծներ (ՄԻԱՎ)՝ 10,75 % (2013 թվականի տվյալներով, 8-րդ տեղը աշխարհում): ՄԻԱՎ-ից մահացությունների թիվը՝ 82 400 հոգի մեկ տարում, (4-րդ տեղն աշխարհում):

Քաղաքաբնակներ՝ 31,8 % ( 2015 թվականի տվյալներ)[5]:

Էթնիկ կազմ՝ բնիկներ 99,66 % (մակուա, տսոնգա, լոմվե, սենա և այլն), մուլատներ՝ 0,2 %, հնդիկներ՝ 0,08 %, եվրոպացիներ՝ 0,06 %:

Կրոն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1997 թվականի տվյալների համաձայն, մոզամբիկցիները նշել են հետևյալ կրոնական պատկանելությունները՝

Քաղաքներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

World Gazeteer կայքի տվյալների համաձայն, Մոզամբիկուն ունի 34 քաղաքներ, որոնցից յուրաքանչյուրում բնակվում են շուրջ 24 000 մարդ[6]:

Ամենամեծ քաղաքներն են՝ Մապուտո (մայրաքաղաք) — 1,174 մլն, Մատոլա — 899 հազար (2014 թվական), Բեյրա (412 588 մարդ), Նապուլա (230 հազար մարդ), Ինյամբանե (150 հազար մարդ), Թեթե (100 հազար մարդ):

Գլխավոր նավահանգիստներն են՝ Բեյրա, Նակալա, Կելիմանե:

Քաղաքների ցանկ՝

Մոզամբիկի քաղաքներ
Քաղաքի անուն Բնակչություն
Ռուսական Պորտուգալական 1997 2007 2012
1. Մապուտու Maputo 989 386 1 099 102 1 149 666
2. Մաթոլա Matola 440 927 675 422 817 008
3. Նամպուլա Nampula 314 965 477 900 575 587
4. Բեյրա Beira 412 588 436 240 441 723
5. Շիմոյո Chimoio 177 608 238 976 272 875
6. Նակալա Nacala Porto 164 309 207 894 230 229
7. Կելիմանե Quelimane 153 187 192 876 212 519
8. Թեթե Tete 104 832 152 909 181 806
9. Լիշինգա Lichinga 89 043 142 253 176 451
10. Պեմբա Pemba 88 149 141 316 174 517
11. Գարուէ Garué 101 367 տվյ./չ 132 834
12. Գերյու Gurué տվյ./չ տվյ./չ 127 953
13. Շաի-Շաի Xai-Xai 103 251 116 343 121 687
14. Կուամբա Cuamba 59 396 տվյ./չ 110 474
15. Մաշիշե Maxixe (Moçambique) 97 173 105 895 108 919
16. Անգոշե Angoche 60 495 տվյ./չ 90 486
17. Մոնտեպուէշ Montepuez 58 594 տվյ./չ 82 127
18. Դոնդո Dondo (Moçambique) 63 757 տվյ./չ 81 913
19. Մոկուբա Mocuba 55 923 տվյ./չ 73 283
20. Ինյամբանե Inhambane (cidade) 54 157 63 837 68 138
21. Մոզամբիկ Ilha de Moçambique 44 031 տվյ./չ 65 860
22. Շոկվե Chókwè 51 635 տվյ./չ 64 751
23. Շիբուտու Chibuto 47 963 տվյ./չ 60 146
24. Մոատիզե Moatize տվյ./չ 39 073 47 830
25. Նամիալու Namialo տվյ./չ տվյ./չ 38 729
26. Մուտուալի Mutuali տվյ./չ տվյ./չ 36 208
27. Մանիկա Manica 20 662 տվյ./չ 35 302
28. Գոնդոլա Gondola տվյ./չ տվյ./չ 33 979
29. Մոսիմբոա դա Պրայա Mocímboa da Praia տվյ./չ տվյ./չ 32 158
30. Կատանդիկա Catandica տվյ./չ տվյ./չ 31 793
31. Մանժակազե Manjacaze տվյ./չ տվյ./չ 27 973
32. Ուլոնգու Ulongué տվյ./չ տվյ./չ 27 697
33. Մոնապո Monapo տվյ./չ տվյ./չ 26 256
34. Վիլանկուլուշ Vilanculos տվյ./չ տվյ./չ 25 556
35. Մաչիյա Macia տվյ./չ տվյ./չ 25 361

Վարչական բաժանում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Մոզամբիկի քարտեզ

Մոզաբիկն ունի 11 մարզեր, որոնք էլ ունեն 128 շրջաններ

№ քարտեզի վրա Նահանգ Վարչական կենտրոն Մակերես,
կմ²
Բնակչություն,
մարդ (2007)
Խտություն,
մարդ/կմ²
1 Կաբու Դելգադու Պեմբա 82 625 1 632 065 19,75
2 Գազա Շաի- Շաի 75 709 1 251 323 16,53
3 Ինյամբանե Ինյամբանե 68 615 1 301 967 18,97
4 Մանիկա Շիմոյո 61 661 1 438 476 23,33
5 Մապուտու Մապուտու 602 1 120 360 1861,06
6 Մապուտու (նահանգ) Մատոլա 25 756 1 233 143 47,88
7 Նամպուլա Նամպուլա 81 606 4 049 082 49,62
8 Նյասա Լիշինգա 129 056 1 182 393 9,16
9 Սոֆալա Բեյրա 68 018 1 671 864 24,58
10 Տետե Տետե 100 724 1 801 528 17,89
11 Զամբեզիա Կելիմանե 105 008 3 897 064 37,11
Ընդամենը 799 380 20 579 265 25,11

Սպորտ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Մոզամբիկում ամենատարածված սպորտաձևը ֆուտբոլն է: Տարածված սպորտաձև է նաև Ռոլեր հոկեյը: Այս մարզաձևում 2011 թ. աշխարհի առաջնությունում ազգային թիմը ցույց տվեց լավագույն արդյունքները:


Գյուղատնեսություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Մոզամբիկը թույլ զարգացած ագրարային երկիր է։ Գյուղատնտեսության մեջ զբաղված է ինքնագործ բնակչության մոտ 70%–ը։ Մշակում են շաքարեղեգ, թեյ, բամբակ, սիզալ, բրինձ, մանիոկա, կոկոսյան արմավենի, եգիպտացորեն և այլն։ Անասնապահության զարգացմանը խանգարում է ցեցե ճանճը։ Զբաղվում են նաև փայտամթերմամբ ու ձկնորսությամբ։ Արդյունահանում է քարածուխ, բոքսիտներ, ոսկի, արծաթ, ուրանի և  բերիլիումի հանքաքար, աղ, ասբեստ։ Կան ընկույզի մշակման, սննդի, ծխախոտի, բամբակազտիչ, ցեմենտի, փայտամշակման, ցեմենտի, կահույքի, կարի և այլ ձեռնարկություններ։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. Census.gov (2013)։ «Country Rank. Countries and Areas Ranked by Population: 2013»։ U.S. Department of Commerce։ Արխիվացված է օրիգինալից 2013-05-09-ին։ Վերցված է 2013 թ․ մայիսի 9 
  2. «Mozambique: largest cities and towns and statistics of their population» (անգլերեն)։ Արխիվացված է օրիգինալից 2011-08-22-ին։ Վերցված է 2011 թ․ մայիսի 5 
  3. 3,0 3,1 Քաղվածելու սխալ՝ Սխալ <ref> պիտակ՝ unpop2017 անվանումով ref-երը տեքստ չեն պարունակում:
  4. https://www.cia.gov/library/publications/resources/the-world-factbook/geos/mz.html Справочник ЦРУ The world factbook
  5. http://www.ine.gov.mz Национальный институт статистики Мозамбика
  6. «Mozambique: largest cities and towns and statistics of their population» (անգլերեն)։ Արխիվացված է օրիգինալից 2011-08-21-ին։ Վերցված է 2011-05-05 

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]