Բրազիլիա

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
HS Disambig.svg Անվան այլ կիրառումների համար տես՝ Բրազիլիա (այլ կիրառումներ)
Բրազիլիայի Դաշնային Հանրապետություն
República Federativa do Brasil
Բրազիլիայի դրոշ
Դրոշ
Բրազիլիայի զինանշանը
Զինանշան
Նշանաբան՝
Ordem e Progresso
Կարգ ու կանոն և առաջադիմություն
Ազգային օրհներգ՝
Hino Nacional Brasileiro
Բրազիլիայի Ազգային Հիմն

Բրազիլիայի դիրքը
Մայրաքաղաք Բրազիլիա
15°45′S, 47°57′W
Ամենամեծ քաղաք Սան Պաուլու
Պետական լեզուներ պորտուգալերեն
Կառավարում Նախագահական դաշնային հանրապետություն
 -  Նախագահ Միշել Թեմեր
 -  Փոխնախագահ Միշել Թեմեր
Անկախություն Պորտուգալիայից 
 -  Հայտարարում սեպտեմբերի 7 1822 
 -  Ճանաչում օգոստոսի 29 1825 
 -  Հանրապետություն նոյեմբերի 15 1889 
Տարածք
 -  Ընդհանուր 8,514,877 կմ²  (5-րդ)
 -  Ջրային (%) 0.65
Բնակչություն
 -  2007 նախահաշիվը 190,010,647  (5-րդ)
 -  2000 մարդահամարը 169,799,170 
 -  Խտություն 22 /կմ² (182-րդ)
57 /մղոն²
ՀՆԱ (ԳՀ) 2005 գնահատում
 -  Ընդհանուր $1.803 տրիլիոն (9-րդ)
 -  Մեկ շնչի հաշվով $9,108 (68-րդ)
ՀՆԱ (անվանական) 2006 գնահատում
 -  Ընդհանուր $1.067 տրիլիոն (10-րդ)
 -  Մեկ շնչի հաշվով $5,717 (64-րդ)
Ջինի (2004) 54 
ՄԶՀ (2009) 0.813 (միջին) (69-րդ)
Դրամական միավոր Ռեալ (BRL or R$)
Ժամային գոտի BRT (UTC−2 to −5 (officially −3))
 -  Ամռանը (DST) BRST (UTC−2 to −5)
Վերին մակարդակի ազգային դոմենն .br
Հեռախոսային կոդ +55

Բրազիլիա (պաշտոնապես՝ Բրազիլիայի Դաշնային Հանրապետություն, պորտ.՝ República Federativa do Brasil), պետություն Հարավային Ամերիկայում։ Մայրաքաղաքն է համանուն Բրազիլիան։ Բրազիլիան իր տարածքով և բնակչության թվով աշխարհում հինգերորդն է[1][2]։

Պատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Բրազիլիայի տարածքում հնուց ի վեր բնակվել են հնդկացի ցեղեր։ 1500-ին Բրազիլիայի ափերը հասավ պորտուգալացի ծովագնաց Կաբրալը, իսկ 1530-ին Բրազիլիա եկան առաջին պորտուգալացի գաղութաբնակները։ Սկսեցին արտահանել արժեքավոր պաուբրազիլ կարմիր փայտը։ Գաղութացման ընթացքում Բրազիլիայում տարածվեց խոշոր ֆեոդալական հողատիրությունը։ Սակայն որպես աշխատող ուժ հնդկացիներին ստրկացնելու բոլոր փորձերը ապարդյուն անցան։ XVI դ․ 70-ական թթ․ պորտուգալացիները սկսեցին Բրազիլիա ներմուծել աֆրիկյան ստրուկներ։ Բայց սրանք նույնպես համառ դիմադրություն ցույց տվեցին գաղութարարներին։ 1630-ին փախստական ստրուկները Պեռնամբուկու նահանգի տարածքում ստեղծեցին Պալմարիս հանրապետությունը, որը գոյատևեց մինչև 1697։ XVIII դ․ մեծ նշանակություն ստացավ ոսկու և ալմաստի արդյունահանումը։ Բրազիլիան դարձավ Պորտուգալիայի ամենահարուստ գաղութը։ Այսպես կոչված ոսկու տենդը Բրազիլիայում խթանեց նոր քաղաքների հիմնադրմանը, ճանապարհաշինությանը։ Ազատագրական շարժման ծավալումը հանգեցրեց Բրազիլիայի գաղութային ստատուտի վերացմանը (18151822-ին Բրազիլիան դարձավ անկախ կայսրություն (1822—1831-ին՝ Պեդրու I, 1831—1889-ին՝ Պեդրու II)։ 1825-ին Պորտուգալիան ճանաչեց Բրազիլիայի անկախությունը։ 1825—1828-ին Բրազիլիայի և Արգենտինայի միջև պատերազմ տեղի ունեցավ Ուրուգվայի համար։ Ռիո դե Ժանեյրոյի պայմանագրով (1828) Ուրուգվայը ճանաչվեց անկախ հանրապետություն։ Բրազիլիայի քաղաքական զարգացումը աչքի էր ընկնում միապետական վարչակարգի դեմ ստրկատիրության վերացման համար ժողովրդական զանգվածների համառ պայքարով։ 1824—1830-ին նեգր ստրուկների ապստամբություններ տեղի ունեցան Բահիա նահանգում։ 1833—1849-ին նահանգների մեծ մասում բռնկվեցին ժողովրդական զինված ապստամբություններ՝ դեմոկրատական հանրապետություն հաստատելու պահանջով։ Ստրկավաճառության վերացմամբ (1888) Բրազիլիայում ստրկական աշխատանքը աստիճանաբար փոխարինվեց ազատ աշխատանքով, որն իր հերթին զարկ տվեց արդյունաբերության ու գյուղատնտեսության զարգացմանը։ Կապիտալիստական հարաբերությունների ձևավորմանը նպաստեց եվրոպացիների ներգաղթը, որն առանձնապես լայն չափեր ընդունեց 1880—1890-ական թթ․։ Օտարերկրյա կապիտալը ավելի ու ավելի էր թափանցում տնտեսության մեջ։ Տեղի էր ունենում բրազիլական ազգի ձևավորումը։ 1889նոյեմբերի 15-ին Բրազիլիան հռչակվեց ֆեդերատիվ հանրապետություն։ 1917-ից Բրազիլիան մասնակցեց առաջին համաշխարհային պատերազմին՝ Անտանտի կողմում։ 1930-ին պետական հեղաշրջման հետևանքով իշխանության գլուխ անցավ Ժ․ Վարգասը։ Նրա օրոք ուժեղացավ գերմանական մոնոպոլիաների թափանցումը Բրազիլիայի տնտեսության մեջ։ «Հարավային Ամերիկայի գերմանական բանկը» Բրազիլիայում հիմնեց մոտ 300 մասնաճյուղ։ 1939—1945-ի համաշխարհային պատերազմի տարիներին ուժեղացավ ԱՄՆ-ի իմպերիալիզմի թափանցումը Բրազիլիա։ 1942օգոստոսին Բրազիլիան պատերազմ հայտարարեց Գերմանիային և Իտալիային։ Ֆաշիստական տերությունների ջախջախումը խթանեց դեմոկրատական շարժման զարգացումը Բրազիլիայում։ 1954օգոստոսին իշխանության գլուխ անցավ Ժ․ Կաֆե Ֆիլիոյի պրոամերիկյան կառավարությունը։ 1950-ական թթ․ Բրազիլիան ագրարային երկրից վերածվեց ագրարային-արդյունաբերական երկրի։ Նոր մայրաքաղաք Բրազիլիայի հռչակումը (1961ապրիլի 21) նշանավորեց բուրժուազիայի տնտեսության ուժեղացումը։ Սակայն տնտեսության շատ կարևոր ճյուղեր շարունակում էին մնալ օտարերկրյա, հիմնականում՝ ամերիկյան կապիտալի ձեռքում։ Բրազիլիան առաջ քաշեց ագրարային, ֆինանսական, բանկային, կրթական բարենորոգումների ծրագիր, սահմանափակեց օտարերկրյա կապիտալի և մոնոպոլիաների գործունեությունը։ Արտաքին քաղաքականության ասպարեզում Բրազիլիան հանդես եկավ հօգուտ սոցիալ-տնտեսական տարբեր կարգ ունեցող երկրների խաղաղ գոյակցության։ Զինվորական խռովության հետևանքով իշխանության գլուխ կանգնած գեներալ Լ․ Կ․ Բրանկուի կառավարությունը (1964—1967) արձակեց քաղաքական կուսակցությունները՝ թույլատրելով միայն երկու քաղաքական խմբավորումների՝ Ազգային բարեշրջման դաշինքի և Բրազիլիայի դեմոկրատական շարժման լեգալ գործունեությունը։ 1967մարտին նախագահ դարձավ Ա․ դա Կոստա Է-Սիլվան, որի կառավարությունը (1967—1969) ներկայացնում էր հիմնականում միևնույն ռազմա-քաղաքական և սոցիալական ուժերը, ինչ նախորդ կառավարությունը։ 1968դեկտեմբերին խորհրդարանը ցրվեց։ 1969հոկտեմբերին նախագահ ընտրվեց գեներալ Է․ Գարաստազու Մեդիսին, որը էական ոչինչ չձեռնարկեց դեմոկրատական ազատությունների վերականգնման ուղղությամբ։ 1974մարտին իշխանության գլուխ անցավ նախագահ Է․ Գլեյզելի կառավարությունը, որում նույնպես գերակշռում են զինվորականները։ Դեմոկրատների ճնշումը շարունակվում է, որը հատկապես ուժեղացավ 1974նոյեմբերի պառլամենտական ընտրություններից հետո։ Արտաքին քաղաքականության ասպարեզում Բրազիլիայի ներկա կառավարությունը հանդես է գալիս հօգուտ Լատինական Ամերիկայի երկրների հետ փոխշահավետ համագործակցության։

Պորտուգալական գաղութացում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Պեդրո Ալվարեսի ափ իջնելը Պորտո Սեգուրոյում 1500 թվականին

Երկիրը, որը այժմ կոչվում է Բրազիլիա, պորտուգալական նավատորմի ժամանումով հռչակվել էր Պորտուգալական կայսրություն Պեդրո Ալվարեսի կողմից 1500 թվականի, ապրիլի 22ին: Պորտուգալացիները համարվում են բնիկ ժողովուրդ՝ բաժանված մի քանի ցեղերի, որոնցից շատերը խոսում էին թուփի գարանի լեզվաընտանիքի լեզուներով և կռվում էին միմյանց հետ: Չնայած առաջին բնակատեղիները հիմնվել են 1532 թվականին, գաղութացումը ավելի ընդլայնվեց 1534 թվականին, երբ պորտուգալացի թագավոր Ջոն III-ը երկրի տարածքը բաժանեցը 15 մասնավոր և ինքնակառավարվող կապիտալիստական գաղութների: Քանի որ կապիտալիստական գաղութների ոչ կենտրոնացված և անկազմակերպ հակումները խնդրահարույց էին, 1549 թվականին պորտուգալացի թագավորը վերակազմավորեց դրանք Բրազիլիայի գլխավոր կառավարության, մի ամբողջական և կենտրոնացված պորտուգալական գաղութ Հարավային Ամերիկայում: Գաղութացման առաջին երկու դարերում բնիկները և եվորպական խմբերը մշտական պատերազմի մեջ էին, կնքում էին դաշինքներ որոնք հնարավորություն կտային ստանալ առավելություններ միմյանց դեմ: 16րդ դարի կեսերին շաքարեղեգը դարձավ ամենակարոր արտահանվող ապրանքը և ստրուկներ ձերք բերվեցին Սահարյան Աֆրիկայից, Արևմտյան Աֆրիկայի շուկան դարձավ ամենամեծ մատակարարը, որը զբաղվում էր շաքարեղեգի պլանտացիաներով. Բրազիլական շաքարեղեգի պահանջը միջազգային շուկայում շարունակաբար աճում էր: 17րդ դարի վերջում շաքարեղեգի արտահանումը անկում ապրեց[3], և բրիտանացիների կողմից ոսկու հայտնաբերումը[4] պետք է դառնար գաղութի տնտեսության նոր հիմքը՝ խթանելով բրազիլական ոսկու ընթացքին, որը գրավեց հազարավոր նոր բնակիչների Պորտուգալիայից Բրազիլիա և բոլոր Պոտուգալական գաղութները ամբողջ աշխարհում: Միգրացիայի այս աճող մակարդակը իր հերթին պատճառ հանդիսացավ հին ու նոր բնակիչների միջև[5]: Պորտուգալական արշավախմբերը որոնք հայտնի էին դրոշակակիրներ անվամբ աստիճանաբար մեծացրեցին Պորտուգալական գաղութների նախնական սահմանները Հարավային Ամերիկայում մոտավորապես ներկայիս Բրազիլիայի սահմաններին[6][7] Այս շրջանում Եվրոպական ուժերը փորձեցին գաղութացնել Բրազիլիան այնպիսի ներխուժումներով որ Բրազիլիան ստիպված էր կռվել, հատկապես ֆրանսիացիները Ռիոյում 1960ականներին, Մորանյոյում 1610ականներին և հոլանդացիները Պերնամբրուչոյում և Բահիայում՝ Հոլանդա-պորտուգալական պատերազմի ընթացքում, Իբերական միության անկումից հետո[8]: Պորտուգալական գաղութային վարչակազմերը Բրազիլիայում ունեին երկու նպատակ, որոնք կարող էին երաշխավորել գաղութային կարգուկանոնը և Պորտուգալիայի ամենահարուստ և ամենամեծ գաղութի մենիշխանությունը՝ վերահսկել և ոչնչացնել ստրուկների ապստամբության և դիմադրության բոլոր հնարավոր տարբերակները, ինչպիսիք էին Պալմարեսի Կիլոմբոն[9] և ճնշել ինքնակառավարման կամ անկախության բոլոր շարժումները որոնցից էր դավադրությունները[10]:


Նկարը ցույց է տալիս Տիրանտեսի բանտարկյալին. նա դատապարտված էր մահվան Գաղութացված Բրազիլիայում անկախության հայտնի շաժման մեջ ներգրաված լինելու համար:

Պետական կարգ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Բրազիլիան նախագահական հանրապետություն է։ Գործող սահմանադրությունն ընդունվել է 1969հոկտեմբերի 17-ին։ Պետության, կառավարության ղեկավարը և զինված ուժերի գլխավոր հրամանատարը նախագահն է՝ օժտված մեծ լիազորություններով։ Ընտրվում է խորհրդարանի (Ազգային կոնգրես) անդամների բացարձակ մեծամասնությամբ՝ 5 տարով։ Օրենսդրական իշխանության բարձրագույն մարմինը երկպալատ (սենատ և դեպուտատների պալատ) խորհրդարանն է։ Յուրաքանչյուր նահանգ ունի իր սահմանադրությունը։ Նահանգը գլխավորում է ընտրովի նահանգապետը։ Մունիցիպալ խորհուրդների անդամները և պրեֆեկտները ընտրվում են ուղղակի քվեարկությամբ։ Դատական համակարգն ընդգրկում է ֆեդերալ (գերագույն ֆեդերալ դատարան, ֆեդերալ ապելյացիոն դատարաններ, զինվորական տրիբունալներ, ընտրական գործերով դատարաններ, աշխատանքային դատարաններ) և նահանգների դատարանները։

Աշխարհագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]


Բրազիլիան գտնվում է Հարավային Ամերիկա մայրցամաքում՝ Ատլանտյան օվկիանոսի ափին։ Գրավում է մայրցամաքի արևելյան և կենտրոնական մասը։ Սահմանակից է Գվիանային, Սուրինամին, Գայանային, Վենեսուելային, Կոլումբիային, Պերուին, Բոլիվիային, Պարագվային, Արգենտինային, Ուրուգվային։ Տարածությունը 8512 հազար քառ. կմ։ Երկրի հյուսիսում Ամազոնի դաշտավայրն է, որը դեպի հյուսիս աստիճանաբար ձուլվում է Գվիանական սարահարթի հարավային մասի բլրավետ հարթավայրերին։ Երկրի մնացած տարածքի գերակշռող մասը գրավում է Բրազիլական սարահարթը (բարձրությունը մինչև 2890 մ, Բունդերյա լեռը)։ Ծայր հարավում Լապլատայի դաշտավայրն է։Քաղվածելու սխալ՝ Closing </ref> missing for <ref> tag (25 բնակիչ յուրաքանչյուր քառ. կմ վրա), տղամարդկանց և կանանց թվաքանակների հարաբերակցությունը կազմում էր 0.951։ Բնակչությունը շատ խիտ կենտրոնացված է հարավ–արևելյան և հյուսիս–արևելյան շրջաններում, սակայն ամենածավալուն տարածաշրջաններն են համարվում կենտրոնական–արևմտյան և հյուսիսային շրջանները, որոնք միասին կազմում են Բրազիլիայի ընդհանուր տարածքի 64.12%–ը, ունենալով ընդամենը 29.1 միլիոն բնակչություն։ Ներկայումս Բրազիլիայի բնակչության թիվը ավելանում է հիմնականում բնական աճի հաշվին՝ տարեկան 0.77%[11]։ Բնակչության տեղաբաշխումը խիստ անհավասար է։ Բնակչության մոտ կեսն ապրում է մերձատլանտյան առափնյա նեղ գոտում, մինչդեռ Ամազոնի դաշտավայրի հսկայական տարածքներ անմարդաբնակ են։

Բրազիլիայի ամենամեծ տուրիստական կենտրոն Ռիո դե Ժանեյրոն

Կրոն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

    1rightarrow.png Հիմնական հոդված՝ Կրոնը Բրազիլիայում
Կրոնը Բրազիլիայում (2010 թվականի մարդահամար)
Կրոն Տոկոս
Հռոմեական կաթոլիկ եկեղեցի
  
64.6 %
Բողոքականություն
  
22.2 %
Անկրոնություն
  
8.0 %
Սպիտրիտիզմ
  
2.0 %
Այլ
  
3.2 %

Բրազիլիայում կրոնը ձևավորվել է ստրկացված աֆրիկյան ցեղերի և բնիկների կրոնական սովորույթների և կաթոլիկության բախմամբ: [12] Բրազիլիայի պորտուգալական գաղութացման շրջանում այս տարբեր հավատքների բախումը հանգեցրեց բրազիլական կաթոլիկ եկեղեցու հովանու ներքո գտնվող բազմատեսակ սինցետիստական պրակտիկայի զարգացմանը, որը բնորոշված ավանդական պորտուգալական տոնակատարություններով [13] և որոշ դեպքերում ոգեհարցությունով (կրոն որը սպիրիտուալիզմի և քրիստոնեության համադրություն է): Կրոնական բազմակարծությունը ընդլայնվեց 20րդ դարում [14] և բողոքական համայնքը ընդլայնվեց ներառելով բնակչության ավելի քան 22 տոկոսը: [15] Ամենահայտնի բողոքական դենոմինացիաները պենեկոստալներն ու ավետարանականներն էին: Այլ նշանավոր բողոքական ճյուղերը ներառում էին բապտիստներին, ադվենթիստներին, լյութերալիստներին և բարեփոխված ավանդութները: [16]

Փրկիչ Քրիստոսի արձանը Ռիո դե Ժանեյրոյում աշխարհի ամենահայտնի կրոնական արձաններից մեկն է[18][19]
Սան Պաուլոյի Սուրբ Ապարեսիդա Տիրամոր բազիլիկը աշխարհի երկրորդ ամենամեծ կաթոլիկ տաճարն է[17]


Հռոմեական կաթոլիկությունը երկրի գերիշխող հավատքն է: Բրազիլիայի կաթոլիկ համայնքը աշխարհում ամենամեծն է: [20] Ըստ 2000 թվականի ժողովրդագրական մարդահամարի բնակչության 73.57%-ը Ռոմանական կաթոլիկներ են, 15.41%-ը բողոքականության հետևորդներ են, 1.33%-ը կրեկետիստ սպիրիտուալիզմի հետևորդներ են, 1.22%-ը այլ քրիստոնեական ուղղությունների հետևորդների են, 0.31%-ը աֆրիկաբրազիլական կրոններ, 0.13%-ը բուդդայականություն, 0.05% հուդիզմ; 0.02%-ը բրազիլական իսլամ, 0.01%-ը հնդկական կրոններ, 0.59%-ը այլ կրոնական հակումներ, չպարզված կամ չորոշված, մինչդեռ 7.35%-ը անկրոնական են: [21]

Սակայն վերջին 10 տարում բողոքականությունը և հատկապես Պենտեկոստալիզմը եւ ավետարանականությունը տարածվել են Բրազիլիայում, մինչդեռ կաթոլիկության հարաբերությունը մեծապես նվազել է: [22] Բողոքականությունից հետո բնակչության մի մեծ հատված չի դավանում որևէ կրոնի, 2000 թվականի մարդահամարի արդյունքներով այն աճել է 7%-ի: Բրազիլիայում ամենաշատ անկրոնական հակումներ ունեցող քաղաքներն են Սալվադորը, Պորտո Բելոն և Բոա Բիստան: Ամենակաթոլիկ քաղաքներն են Տերեսինան, Ֆորտալեսան և Ֆլորիանոպոլիսը[23]: Ինչ որ առումով Ռիո դե Ժանեյորն Բրազիլիայի ամենաաթեիստ շրջանն է, որտեղ կաթոլիկների թիվը ևս քիչ է, մինդեռ Պորտո Ալեգրեն և Ֆորտալեզան համապատասխանաբար հակառակ պատկերն ունեն: [23]

Լեզու[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Լատինամերիկյան միակ երկիրն է, որի պետական լեզուն պորտուգալերենն է։

Տնտեսություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Բրազիլիան Լատինական Ամերիկայի ամենամեծ տնտեսական պոտենցիալ ունեցող երկրներից է։ Բրազիլիայի տնտեսությունը զարգանում է բարձր տեմպերով, Համախառն Ներքին Արդյունքը 2014-ին գնահատվել է 3,264 տրիլիոն դոլար[24]։ Տնտեսության նման աճը բացատրվում է կապիտալ ներդրումների բարձր մակարդակով։ Մեծացել է նավթի, երկաթի, մանգանի հանքանյութի և այլ օգտակար հանածոների արդյունահանությունը։

Արդյունաբերություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Բրազիլիան ունի բազմաճյուղ արդյունաբերություն, որտեղ առաջատար են մետալուրգիան, մեքենաշինությունը և էներգետիկան։ Ավանդական ճյուղերում են նաև տեքստիլ և սննդի արդյունաբերությունը, զարգացած է բամբակյա գործիքների և կաշվի-կոշիկի արտադրությունը։ Երկրի արդյունաբերությունը խիստ անհամաչափ է տեղաբաշխված։ Արդյունաբերական արտադրանքի մեծ մասը տալիս են Սան Պաուլու, Ռիո դե Ժանեյրո, Պորտու Ալեգրի, Ռեսիֆի և ծովափնյա մի քանի այլ խոշոր արդյունաբերական կենտրոններ։

Էլեկտրաէներգետիկա[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

90%-ից ավելին արտադրում են ՋրԷԿ-ները, դրանց թվում՝ Իտայպուն։ Հաջողությամբ զարգանում է նաև ատոմային էներգետիկան։

Հանքաարդյունաբերություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Բրազիլիան արդյունահանում է երկաթի և մանգանի հանքանյութեր, գունավոր մետաղներ (վոլֆրամ, պղինձ և այլն), տանտալանիոբատներ, նավթ, քարածուխ, բոքսիտներ, ինչպես նաև ցիրկոնիում, փայլար, ռադիոակտիվ միներալներ։ Երկաթի և մանգանի հանույթով Բրազիլիան աշխարհում առաջիններից է։ Երկաթի հանույթի մեծ մասը տալիս է Իտաբիրա հանքավայրը։ Բրազիլիայում են կառուցված տարածաշրջանի խոշորագույն մետալուրգիական կոմբինատները։ Մեծ է Բրազիլիայի տեղը ռազմավարական նշանակության այնպիսի հանքանյութերի համաշխարհային արտադրության մեջ, ինչպիսիք են ուրանը և բերլիումը։

Մեքենաշինություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Երկրի արդյունաբերության առավել արագ զարգացող ճյուղը մեքենաշինությունը է (հատկապես ավտոմոբիլաշինությունը), մետաղամշակումը, քիմիական, նավթամերամշակման և տեքստիլ արդյունաբերությունը։[25]

Սննդի արդյունաբերություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Զարգացած են մի քանի ճյուղեր՝ շաքարի, մսի, կենդանական և բուսական յուղի, ծխախոտի, աշխատում են նաև արտահանության համար։

Զբոսաշրջություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

    1rightarrow.png Հիմնական հոդված՝ Զբոսաշրջությունը Բրազիլիայում


Ֆերնանդո դե Նորոնա
Իգուասոյի Ջրվեժը, Պարանա շրջան, Արգենտինա-Բրազիլիա սահման

Զբոսաշրջությունը Բրազիլիայում զարգացող ոլորտ է և երկրի շատ շրջանների տնտեսության առանցքը: 2015 թվականին Բրազիլիան ունեցել է 6.36 միլիոն այցելուներ, այն համարվում է ամենաայցելված ուղղությունը ըստ միջազգային տուրիստների ժամանման ցուցանիշի և երկրորդն է Լատինական Ամերիկայում Մեխիկոյից հետո: [26] Միջազգային զբոսաշրջիկներից ստացված եկամուտը հասնում էր 6 բիլիոնի 2010 թվականին, որը թույլ տվեց երկրին վերականգնվել 2000ականների և 2008-2009 թվականների ճգնաժամերից: [27] 2011 թվականին Պատմական ռեկորդային 5.4 միլիոն այցելուների և 6.8 բիլիոն դոլլարի հասույթ ստացվեց: [28][29]

Բրազիլիայի բնական տարածքները ամենահայտնի տուրիստական գրավչություններն են, դրանք էկոտուրիզմի և ազատ հանգստի համադրություն են հանգստի հետ, հիմնականում արև և ծովափ, ինչպես նաև արկածային զբոսաշրջություն, մշակութային տուրիզմ և այլն: Ամենատարածված և հայտնի ուղղություններից են Ամազոնի տրոպիկական անտառները, հյուսիսային շրջանի ծովափերը,Պանտանալը՝ կենտրոնական արևմուտքի շրջանում, Ռիոյի ծովափերը և Սանտա Կատարինան, Բիզնես զբոսաշրջությունը հիմնականում Սան Պաուլոյում է: [30]

Ըստ 2015 թվականի Ճանապարհորդություն և տուրիզմ մրցակցության զեկույցի ցուցանիշի, որը գործոնների չափորոշիչ է, որը այն դարձնում է գրավիչ վայր բիզնեսը զարգացնելու համար Բրազիլիան աշխարհի մակարդակով դասվում է 28րդ հորիզոնականում, այն 3րդն է Ամերիկայում Կանադայից ու ԱՄՆից հետո: [31][32]

Բրազիլիայի ամենամրցակցային առավելությունները բնական պաշարներն են, որոնք այս կատեգորիայում դասվում են առաջինը աշխարհում: Բրազիլիան դասվում է 23րդը իր մշակութային պաշարներով, քանի որ այն հարուստ է իր մշակութային ժառանգություն հանդիսացող տեսարժան վայրերով: Զբոսաշրջության և ճանապարհորդության մրցակցային չափանիշի ինդեքսի զեկույցը նշում է Բրազիլիայի գլխավոր թուլությունները, դրանք են գետնային տրանսպորտի ենթակառուցվածքի վատ վիճակը. այն 116րդն է աշխարհում, ճանապարհների վատ վիճակը՝ 105րդ հորիզոնական և վերջապես երկիրում գնային մրցունակության պակաս է՝ 114րդ հորիզոնականում որի պատճառներից են բարձր տոմսերի հարկերը և օդանավակայանի վճարները, ինչպես նաև բարձր գները և հարկային համակարգը: Անվտանգությունը նշանակալի բարելավվել է՝ 75րդն էր 2011 թվականին մինդեռ 2008 թվականին միայն 128րդն էր:[32]

Ըստ Համաշխարհային տուրիզմի կազմակերպության միջազգային զբոսաշրջությունը դեպի Բրազիլիա զարգացավ 2000ականներին, հատկապես 2004ին և 2005ին, սակայն 2006 թվականին այն դանդաղեց ու 2007-2008 թվականներին համարյա աճ չկար: [33][34][35]

Մատու Գրոսսու դու Սուվ՝ նահանգ Բրազիլիայում, նկարի գետերը հայտնի են իրանց բյուրեղային մաքրության ջրով
Ռիո դե Ժանեյրո

Չնայած այս հակմանը միջազգային տուրիզմից եկող շահույթները շարունակում են աճել, 2005 թվականի 4 բիլիոն դոլլարի փոխարեն 2007 թվականին շահույթը 5 բիլիոն էր չնայած 330.000ով քիչ ժամանումներին: Այս նպաստավոր հակումը ամերիկյան դոլարի արժեզրկման արդյունք էր ընդդեմ բրազիլական ռեալի, որը սկսեց 2004ին, բայց ինչը դարձրեց Բրազիլիան ավելի թանկարժեք միջազգային տուրիստական ուղղություն: [36] Այս հակումը փոխվեց 2009 թվականին երբ և այցելուները և շահույթները նվազեցին 2008-2009թթ մեծ ճգնաժամի արդյունքում: [37] 2010 թվականին արդյունաբերությունը արդեն վերականգնվել էր և այցելությունները աճեցին 2006 թվականի մակարդակից մինչև 5.2 միլիոն միջազգային այցելուների և հասույթը այս այցելուներից հասավ 6 բիլիոնի:[27] 2011 թվականին պատմական ռեկորդը հասցվեց 5.4 միլիոն այցելուի և 6.8 բիլիոն դոլար հասույթի: [28][29]

Չնայած միջազգային տուրիզմի հասույթի ռեկորդային հաջողությունների շարունակվելուն, բրազիլացի զբոսաշրջիկների թիվը ովքեր անցնում էին օվկիանոսը 2003 թվականից սկսած աճում էր, որը հանգեցնում էր ցանցային բացասական բալանսի քանի որ բրազիլացիները ավելի շատ գումար էին ծախսում արտասահմանում քան Բրազիլիան ստանում էր օտարերկրյա զբոսաշրջիկներից: Զբոսաշրջության ծախսերը արտասահմանում 2006 թվականին աճեց 5.8 բիլիոնից 8.2 բիլիոնի 2007 թվականին, մոտավորապես 42 տոկոս աճ որը ցույց էր տալիս դոլարի ցանցային պակասորդ 3.3 բիլիոն 2007 թվականին, համեմատած 2006 թվականի 1.5 բիլիոնի 125 տոկոս աճ գրանցվեց նախորդ տարվանից: [38] Այս հակումը պատճառ հանդիսացավ որ բրազիլացիները առավելություն ստանային ճանապարհորդել և ունենային հարաբերականորեն քիչ ծախսեր արտասահմանում: [38] Բրազիլացիների թիվը ովքեր ճանապարհորդում էին օվկիանոսից այն կողմ 2006ին կազմում էր երկրի բնակչության 4 տոկոսը: [39]

2005 թվականին տուրիստական ոլորտը ավելացրեց երկրի շահույթը 3.2 տոկոսով արտահանելով ապրանքներ և ծառայություններ և ապահովվեց բրազիլական տնտեսության ուղղակի ու անուղղակի աշխատատեղերի 7 տոկոսը: [40] 2006ին ուղղակի զբաղվածությունը հասավ 1.9 միլիոն մարդու: [41] Տնային զբոսաշրջությունը արդյունաբերական շուկայի հիմնական սեգմենտներից է, քանի որ 2005 թվականին շուրջ 51 միլիոն մարդ ճանապարհորդում էր երկրի ներսում: [42] և բրազիլացի տուրիստների ուղղակի շահույթները հասան 22 բիլիոն դոլարի: [43] 5.6 անգամ ավելի քան միջազգային զբոսաշրջիկներից ստացված շահույթը:

2005 թվականին Ռիո դե Ժանեյրոն, Սան Պաուլոն, Սալվադորը, Ֆոս դը Իգուասուն և Ֆլորիանոպոլիսը ազատ հանգստի նպատակով միջազգային զբոսաշրջիկների կողմից ամենաայցելված քաղաքներն են: Բիզնես տուրերի նպատակով ամենաայցելված քաղաքներն էին Սան Պաուլոն, Ռիո դե Ժանեյրոն և Պորտո Ալեգրեն: [44] Իսկ 2006ին բիզնեսի ամենահայտնի ուղղությունները Ռիո ԴԵ Ժանեյրոն և Ֆորտալեսան էին:

Գյուղատնտեսություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Բնորոշ է խոշոր կապիտալիստական հողատիրությունը։ Ճյուղում զբաղվածների 80%-ից ավելին հողազուրկ վարձու աշխատողներ են, մինչդեռ սեփականատերների 2%-ը իր ձեռքում է կենտրոնացրել հողատարածությունների կեսից ավելին։

Բուսաբուծություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Արտահանման գլխավոր կուլտուրաներն են սուրճը, կակաոն, բամբակենին, շաքարեղեգը, սիսալը, բանանը։ Պարենային մշակաբույսերից աճեցնում են եգիպտացորեն, բրինձ, ցորեն, հացարմատ, լոբի։ Աշխարհում առաջին տեղն է գրավում սուրճի բերքով և արտադրությամբ, ինչպես նաև բանանի բերքով (1984), 2-րդ տեղը կակաոյի ունդերի բերքով։

Անասնապահություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Բազմացնում են առավելապես խոշոր եղջերավոր անասուններ և ոչխար։ Զբաղվում են նաև ձկնորսությամբ։ Անտառներում հավաքում են հևեայի հյութ (կաուչուկ), կատարում բնափայտի (գլխավորապես արաուկարիայի) մթերում։[45]

Արտաքին առևտուր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Արտահանում է սուրճ, երկաթի հանքանյութ, բամբակ, շաքար, կակաո, կիսաֆաբրիկատներ և այլն։ Ներմուծում է նավթ, նավթամթերքներ, մեքենաներ, սարքավորումներ, քիմիական և դեղագործական ապրանքներ և այլն։ Առևտրական հիմնական գործնկերներն են ԱՄՆ, Եվրամիության անդամ երկրները, Կանադան, Ճապոնիան։ Դրամական միավորը Ռեալն է։

Տրանսպորտ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Երկաթուղային և ավտոմոբիլային ցանցի գծագրությունը վառ կերպով արտացոլում է երկրի կախվածությունը արտաքին շուկայից։ Մեծ չէ գետային տրանսպորտի դերը, քանի որ առավել հարմար ջրային ուղիները՝ Ամազոնն ու նրա վտակները, հոսում են թույլ յուրացված ու նոսր բնակչություն ունեցող շրջաններով և հեռու են հիմնական տնտեսական կենտրոննից։ Արտաքին տնտեսական կապերի մեջ կարևորագույն դեր է խաղում ծովային տրանսպորտը։ Առավել խոշոր նավահանգիստններ են Ռիո դե Ժանեյրոն, Տուբանը, Սանտուսը։

Զինված ուժեր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Բրազիլացի զինվորը Հայիթիում

Բրազիլիայի զինված ուժերը կազմված են ցամաքային զորքերից (բանակ), ռազմաօդային և ռազմածովային ուժերից։ Գլխավոր հրամանատարը նախագահն է։ Զինված ուժերի տեսակները համապատասխանաբար ղեկավարում են բանակի, ռազմաօդային և ռազմածովային ուժերի նախարարները։ Զինված ուժերը (մոտ 318 հզ․ մարդ, 2014) հավաքագրվում են ընդհանուր զինապարտության օրենքով։ Հիմնական ռազմածովային բազաներն են Ռիո դե Ժանեյրոն, Բելենը, Նատալը, Ռեսիֆին, Սալվադորը։

Առողջապահություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

2014-ին Բրազիլիայում ծնունդը 1000 բնակչին կազմել է 14,6[46] ընդհանուր մահացությունը՝ 6,58[46]: Կյանքի միջին տևողությունը՝ 73.5 տարի[46] է։ Հիվանդություններից գերակշռում են վարակիչ ախտերը՝ դեղին տենդը, մալարիան, բորը, լեյշմանիոզը, ստամոքս-աղիքային հիվանդությունները։ Բժիշկներ են պատրաստում երկրի 38 համալսարանների բժշկական ֆակուլտետները։

Կրթություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Բրազիլիայում առաջին դպրոցները բացվել են 16-րդ դարի կեսին։ 1827 թվականից հիմնվեցին պետական տարրական դպրոցներ։ Կան նաև մասնավոր, հիմնականում եկեղեցական դպրոցներ։ Սահմանադրության համաձայն 1946 թվականից ուժի մեջ մտած անվճար պարտադիր տարրական կրթություն։ Կրթական համակարգի մեջ են մտնում նախադպրոցական հիմնարկները (մայրական դպրոցներ՝ 3—5 տարեկան և մանկապարտեզներ՝ 5—7 տարեկան երեխաների համար)։ Միջնակարգ դպրոցները 7-ամյա են։ Բրազիլիան ունի 45 համալսարան, 3 տեխնիկական բուհ, 2 բարձրագույն երաժշտական ուսումնարան։ Բուհերի կեսից ավելին մասնավոր է։ Խոշորագույն համալսարաններն են․ մայրաքաղաք Բրազիլիայի (հիմնադրվել է 1961 թվականին), Ռիո դե Ժանեյրոյի (հիմնադրվել է 1920 թվականին) և Սան Պաուլոյի (հիմնադրվել է 1934 թվականին) համալսարանները։

Լրատվամիջոցներ և հաղորդակցություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

նախկին նախագահ Դիլմա Ռուսեֆը «Jornal Nacional» լրատվական ծրագրում: «Rede Globo»-ն աշխարհի երկրորդ ամենամեծ կոմերցիոն հեռուստատեսային ցանցն է[47]

Բրազիլական մամուլը ծագել է 1808 թվականին պորտուգալական արքայական ընտանիքի ժամանումով Բրազիլիա, մինև այդ մամուլում ցանկացած բան արգելված էր. դա կլիներ ամսագրերի հրատարակություն թե գիրք: Բրազիլական մամուլը պաշտոնապես ծնվեց Ռիո դե Ժանեյրոյում 1808 թվականի մայիսի 13ին արքայական տպագրության ստեղծումով, Ազգային մամուլը պորտուգալացի արքայազն Ջոն 6րդի կողմից: [48]

«Gazeta do Rio de Janeiro»ն, առաջին լրագիրը որը տպագրվեց երկրում, սկսեց շրջանառվել 1808 թվականի սեպտեմբերի 10ից: [49] Ներկայումս ամենահայտնի լրագրերը «Folha de S.Paulo» (որը տպագրվում է Սան Պաուլո նահանգում), «Super Notícia», «O Globo» (Ռիո դե Ժանեյրո) և «O Estado»-ն Սան Պաուլոյում [50]

Ռադիոյի հեռարձակումը սկսեց 1992 թվականի սեպտեմբերի 7ից նախագահ Պեսսոայի ելույթով և հետագայում ֆորմալացվեց 1923 ապրիլի 23ին Ռիո դե Ժանեյրոյի ռադիո հասարակության ստեղծումով: [51]

Հեռուստատեսությունը Բրազիլիայում պաշտոնապես սկսեց 1950 թվականի սեպտեմբերի 18ից Ասսիս Շտոբրիի կողմից «TV Tupi»-ի հիմնադրումով: [52] դրանից ի վեր հեռուստատեսությունը ԲՐազիլիայում մեծապես զարգացավ և տարածվեց, ստեղծելով մեծ հասարակական ցանցեր ինրպիսիք են «Globo»-ն, «SBT»-ն, «Record»-ը և «Bandeirantes»-ը: Ներկայումս այն բրազիլական հայտնի մշակույթի կարևոր բաղկացուցիչ և մեծ գործոն է: [53][54] ՈՒսումնասիրությունները ցույց են տալիս որ ընդհանուր բնակչության 67 տոկոսը հետևում է ամենօրյա միևնույն սերիալների հեռարձակմանը: Թվային հեռուստատեսությունը, որը օգտագործում է «SBTVD» չափանիշը (հիմնված ճապոնական ISDB-T չափանիշի վրա), ընդունվեց 2006 թվականի հունիսի 29ին և մեկնարկեց 2007 թվականի նոյեմբերի 2ից: [55] 2010 թվականի մայիսին Բրազիլիան սկսեց «TV Brasil Internacional»-ը, միջազգային հեռուստատեսային կայան որը նախնական հեռարձակվում էր 49 երկրներում: [56]

Մշակույթ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Բրազիլիայի գրականությունը պորտուգալերեն է։ Առաջին հուշարձանները ստեղծվել են գաղութակալության շրջանում։ Երգային, հեքիաթային բանահյուսության մեջ միաձուլվել է պորտուգալական, նեգրական և հնդկացիական ոգին։ Ժ․ Բ․ դա Դամայի «Ուրուգվայ» (1769) և Ժ․ դի Սանտա-Ռիտա Դուրանի «Կարամուրու» (1781) էպիկական պոեմներում զգալի են անցյալի հերոսականացումը, համակրանքը բնիկների հանդեպ։ Բնության պաշտամունքը արտահայտվել է հովվերգական քնարերգության մեջ, որը հաճախ պահպանել է ժողովրդական երգային երանգը։ Ազգային անկախությունը (1822) նպաստեց մշակույթի զարգացմանը։ XIX դ․ 30—70-ին Բրազիլիայում տիրապետող դարձավ ռոմանտիզմը։ Ստրկության վերացման համար պայքարի հետ կապված հասարակական վերելքը կյանքի կոչեց Ա․ Կսլստրու Ալվիսի քաղաքական պաթոսով տոգորված պոեզիան։ Ռեալիզմի հետագա ուղին անցնում է գյուղացիական զանգվածների կյանքի գեղարվեստական արտացոլման միջով։ Հակաֆեոդալական, հակաիմպերիալիստկան պայքարի շրջանի արձակում առանձնացավ ռեալիստական դպրոցը, որը բարձրացնում էր ազգային կյանքի սուր խնդիրներ։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո ռեգիոնալիստական ավանդույթը խորացվեց Ժ․ Գիմարաինս Ռոզայի ստեղծագործության մեջ։ Գրողների միասնական կազմակերպություն չկա երկրում, գործում է միայն Սան Պաուլու քաղաքի գրողների և դրամատուրգների միությունը։

Ճարտարապետություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

XVI դ․ երկրի առափնյա մասերում պորտուգալացիները հիմնադրել են Ռեսիֆի, Սալվադոր, Ռիո դե Ժանեյրո քաղաքները։ XVIII դ․ Օրու Պրետու, Կոնգոնյաս դու Կամպու, Սան ժուան դել Ռեյ քաղաքներում ձևավորվել է բրազիլական բարոկկոյի ինքնատիպ ճարտարապետությունը։ XIX դ․ սկզբին, հատկապես անկախության հռչակումից (1822) հետո, ֆրանսիական ազդեցությամբ ճարտարապետության մեջ հաստատվել են կլասիցիզմի սկզբունքները՝ միահյուսվելով բարոկկոյի ավանդույթներին։ XIX դ․ 2-րդ կեսին և XXդ․ սկզբին քաղաքները կառուցապատվել են եվրոպական էկլեկտիկայի ոգով, ավելի ուշ՝ «մոդեռն» ոճով։ 1930-ական թթ․ վերջին կազմավորվել է ժամանակակից ճարտարապետական բրազիլական ինքնատիպ դպրոցը։ Հին քաղաքների վերակառուցմանը զուգընթաց ստեղծվել են նոր քաղաքներ, վարչական կենտրոններ՝ Բելու Հորիզոնտի, Գոյանիա, Բրազիլիա։ Կլիմայական պայմանների հաշվառմամբ ազատ, ռացիոնալ հատակագծումը, ճարտարապետական սրամիտ լուծումը, շենքերի և համալիրների վարպետ միահյուսումը բնությանը, կառույցների բարձր գեղարվեստա-պլաստիկական արտահայտչականությունը Բրազիլիայի արդի ճարտարապետության բնորոշ գծերն են։

Կերպարվեստ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հնդկացիների հնագույն մշակույթից պահպանվել են քարե արձաններ, զարդանախշ խեցեղեն և ժայռապատկերներ։ XVIII դ․ զարգացել են դեկորատիվ գեղանկարչությունն ու քանդակագործությունը, քարերի և փայտի փորագրությունը։ Անկախության հռչակումից հետո (1822) գեղանկարչությունը ձևավորվել է ֆրանսիական կլասիցիզմի ու ռոմանտիզմի ազդեցությամբ։ Բրազիլիայի նոր արվեստը կազմավորվել է 1920-ական թթ․։ Արտահայտչականությամբ առանձնանում է դեմոկրատական գրաֆիկան։ Քանդակագործությանը բնորոշ է տատանումը ազգային իրական կերպարների և վերացական ֆանտաստիկ հորինվածքների միջև։ Բազմազան են ժողովրդական արվեստի տեսակները։

Երաժշտություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Բրազիլիայի երաժշտության մեջ յուրօրինակ կերպով միաձուլված են եվրոպական, աֆրիկյան և հնդկացիների երաժշտության տարրերը։ Ժողովրդական երաժշտությունը ունի իմպրովիզացիոն լայն հնարավորություններ։ Երգերն ու պարերը, ամենամյա դիմակահանդեսները ժող․ կենցաղի անքակտելի մասն են։ Ժողովրդական երաժշտությունը յուրացրել է նաև եվրոպական վալսը, քայլերգը, պոլկան ևն։ Ժողովրդական գործիքներից են՝ վիոլանան, վիոլան, կավակինիոն (լարային), ատաբե-կեն, կուիկան, գաբումբան, պանդեյրոն, ռեկո-ռեկոն (հարվածային)։ XVIII դ․ 1-ին կեսին զարգացել է պրոֆեսիոնալ երաժշտությունը։ Բրազ․ առաջին խոշոր կոմպոզիտորն է Ժ․ Ն․ Գարսիան․ նրա աշակերտ Ֆ․ Մ․ դա Սիլվան ազգային հիմնի (1831) հեղինակն է։ XX դ․ կոմպոզիտորները ավելի հաճախ են դիմում երաժշտական բանահյուսությանը, միաժամանակ դրսևորվում են եվրոպական երաժշտական նոր հոսանքների ազդեցությունները։ Երաժշտության զարգացմանը մեծապես նպաստել են Է․ Վիլա Լոբոսը, Ֆ․ Մինիոնեն, Օ․ Լ․ Ֆեռնանդիսը, Մ․ Կ․ Գուառնիերին, Ժ․ Սիկեյրան։ Երաժշտական հիմնական կենտրոններն են Ռիո դե Ժանեյրոն և Սան Պաուլոն։ 1857-ից Ռիո դե Ժանեյրոյում գործում է Ազգային օպերային թատրոնը, 1841-ից՝ կոնսերվատորիան, 1909-ից՝ Դրամայի ն երաժշտության կոնսերվատորիան (Սան Պաուլո), 1942-ից՝ Խմբերգեցողության ազգային կոնսերվատորիան, 1945-ից՝ Երաժշտական ակադեմիան (Ռիո դե Ժանեյրո

Խոհանոց[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

    1rightarrow.png Հիմնական հոդված՝ Բրազիլական խոհանոց
1rightarrow.png  Տե՛ս նաև Բրազիլական ուտեստների ցանկ 
Բրիգադեյրո, ազգային քաղցրավենիք է և բրազիլական խոհանոցի ամենահայտնի աղանդերներից մեկն է:
Ֆեյժոադան տիպիկ բրազիլական ուտեստ է


Բրազիլական խոհանոցը մեծապես տարբերվում է տարբեր շրջաններում, արտացոլելով երկրի բնիկ և գաղթած բնակչության տարբերությունը: Այս փաստը ձևավորել է ազգային խոհանոց որը պահպանում է տարածաշրջանային առանձնահատկությունները: [57] Օրինակ Ֆեյժոադան համարվում է ազգային ուտեստ, [58] ինչպես նաև կան տարածաշրջանային ուտեստներ ինչպիսիք են Բեյժուն, Ֆեյժաու տրոպեյրոն, բատապան, պոլենտան, որը ծագել է իտալական խոհանոցից և ակարաչին, որը ունի աֆրիկյան ծագում: [59]

Ազգային ըմպելիքը սուրճն է և բրազիլական ազգային լիկյորը՝ Քաչական: Քաչական շաքարավազից տարանջատված է եւ ազգային կոկտեյլի Չայպիրանաի հիմնական բաղադրիչն է: [60]

Բրազիլական տիպիկ ուտեստը հիմնականում բաղկացած է բրնձից և լոբիից տավարի մսի, աղցանի, ֆրանսիական ֆրիի և ձվի հետ: [61] հաճախ ավելացնում են նաև կասավայի ալյուր: Լանչին հիմնականում ուտում են տապակած կարտոֆիլ, տապակած կասավա, տապակած բանան, տապակած միս և տապակած պանիր, ինչպես նաև դրանք հայտնի են շատ ռեստորանների ճաշացանկում: [62] Հայտնի են նաև խմորեղենները, տապակված թխվածքաբլիթները, հավի թևիկները, հաց, պանիր և կասավայի ալյուր, եգիպտացորեն և կաթ, աղի թխվածքաբլիթներ և այլն: Բրազիլիան ունի աղանդերի մեծ տեսականի որոնցից են բրիգաժեյրոն (սառը շոկոլադե գնդիկներ), բոլո դե ռոլոն (փաթաթված խմորեղեն), կոկադան՝ կոկոսով քաղցրավենիք, և «Ռոմեո ու Ջուլիետա»-ն որը պատրասվում է պանիրից: Գետնանուշը օգտագործում են «paçoca», «rapadura» և «pé-de-moleque» պատրաստելու համար: Տեղական հայտնի մրգերն են կաղամբը, կակաոն, գաջան, նարինջը, պապայան, մանգոն, արքայախնձորը եւ այնլ, դրանք լայնորեն օգտագործվում են շոկոլադ, պաքսիմերներ եւ պաղպաղակ պատրաստելու համար: [63]

Կինո[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1903-ից Բրազիլիայում սկսվել է ազգային ֆիլմերի թողարկումը։ Առաջին հնչուն կինոնկարներում նկարահանվել են հայտնի երգիչներ, լայնորեն օգտագործվել են ազգային մեղեդիներ։ 1941-ին և 1949-ին հիմնադրվել են «Ատլանտիկա» (Ռիո դե Ժանեյրո) և «Վերա-Կրուս» (Սան Պաուլո) կինոստուդիաները, ուր 1950—1953-ին աշխատել է ռեժիսոր Ա․ Կավալկանտին։ 50—60-ական թթ․ բրազիլական կինոյի վրա ազդել է իտալական նեոռեալիզմը։ 1962-ին ստեղծվել է առաջադեմ կինոգործիչներին միավորող «նոր կինոյի» խումբը։

Սպորտ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Բրազիլիայում ամենատարածված սպորտը ֆուտբոլն է: [64] Բրազիլիայի տղամարդկանց ազգային հավաքականը Ֆիֆայի դասակարգման աղյուսակում լավագույնների թվում է և հաղթել է աշխարհի գավաթի մրցաշարում ռեկորդային 5 անգամ: [65][66]

Վոլեյբոլը, բասկետբոլը, ավտոմրցարշավը և մարտարվեստները նույնպես գրավում են շատերին: Օրինակ Բրազիլիայի տղամարդկանց Վոլեյբոլի հավաքականը ներկայումս Վոլեյբոլի աշխարհի առաջնության հաղթողն է, մեծ մրցարշավի հաղթողը: Որոշ սպորտաձևեր ունեն բրազիլական ծագում օրինակ ծովափնյա ֆուտբոլը,

[67] փակ ֆուտբոլը [68] և ֆութվոլեյը համարվում են ֆուտբոլի տարբեր տեսակներ: Ինչ վերաբերում է մարտարվեստին բրազիլացիները զարգացրել են կապորիան: [69] բալե տուդոն,[70] և բրազիլական Ջիու-ջիծուն [71]

Ավտոմրցարշավում 3 բրազիլացիներ հաղթել են Ֆորմուլա 1ի մրցարշավում 8 անգամ:[72][73][74]

Բրազիլիան շատ անգամներ հյուրնկալել է բարձր մակարդակի սպորտային իրադարձություններ ինչպիսիք են 195B թվականի ֆուտբոլի աշխարհի առաջնությունը [75] և վերջերս հյուրնկալել է Ֆիֆայի 2014 թվականի առաջնությունը: [76] Սան Պաուլոյի շրջանը հյուրնկալեց ամենամյա Բրազիլական Գրան Պրին: [77]

Սան Պաուլոն կազմակերպել է 1963 4ևդ համաամերիկյան խաղերը, իսկ Ռիոն հյուրնկալել է 15րդ համաամերիկյան խաղերը 2007 թվականին: [78] 2009 թվականի հոկտեմբերի 2ին Ռիոն ընտրվեց 2016 թվականի ամառային օլիմպիական խաղերի և 2016 թվականի ամառային պարալիմպիկ խաղերի հյուրնկալող քաղաք՝ դարձնելով այն առաջին հարավամերիկյան քաղաքը որը հյուրնկալում էր խաղերը: [79] և երկրորդը Լատինական Ամերիկայում Մեխիկոյից հետո: Ավելին Բրազիլիան հյուրնկալել է 1954 թվականի բասկետբոլի աշխարհի առաջնությունը և 1963 թվականի աշախարհի առաջնությունը: 1963ի իրադարձությանը Բրազիլիայի բասկետբոլի ազգային հավաքականը հաղթեց առաջնության 2 տիտղոսներից մեկը: [80]

Հայերը Բրազիլիայում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

19-րդ դարի վերջերից Բրազիլիայում սկսել է կազմավորվել հայկական գաղթավայր, որտեղ տարիներ շարունակ ապաստան են գտել թուրքական բռնություններից փրկված հայեր, որոնք Սան Պաուլո, Ռիո դե Ժանեյրո, Պորտու Ալեգրի և մի քանի շարք այլ քաղաքներում հիմնել են իրենց հայրենակցական միությունները, մշակութային, բարեգործական կազմակերպությունները, երգչախմբերն ու թերթերը։ Սան Պաուլոյում գործում են Սուրբ Գևորգ (առաքելական), Սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչ (կաթոլիկ) և ավետարանական եկեղեցիներ, «Արարատ» անունով է կոչվել հրապարակ, մետրոյի կայարան և կամուրջներից մեկը։ «Արմենիա» հրապարակում կանգնեցված է Մեծ եղեռնի զոհերի հիշատակին նվիրված հուշակոթողը։ 1964 թվականից Սան Պաուլոյի համալսարանում գործում է հայագիտական ամբիոն, իսկ քաղաքի ռադիոկայանը հեռարձակում է նաև հայերեն հաղորդումներ, հայկական երգ ու երաժշտություն։ Ներկայումս Բրազիլիայում բնակվում է շուրջ 40 հազար հայ։ Ժամանակի ընթացքում բրազիլահայերի սերունդները սկսել են աչքի ընկնել արդյունաբերության, շինարարության, գիտության, կրթության, բժշկության, արվեստի, քաղաքականության բնագավառներում։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. «Country Comparison: Area» (անգլերեն)։ CIA։ Վերցված է 2013-11-10 
  2. Census.gov (2013)։ «Country Rank. Countries and Areas Ranked by Population: 2013»։ U.S. Department of Commerce։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2013-05-09-ին։ Վերցված է 2013-05-09 
  3. Boxer, p. 164.
  4. Boxer, pp. 168, 170.
  5. Kohn, George C. "Dictionary of Wars" Facts on File, Inc. 1st edition 1986 page 174 View on Google Books
  6. "The New Cambridge Modern History, Volume 3" Cambridge University Printing house (1st edition 1957), Standard Book Number 521045452, page 498 View on Google Books
  7. Corrado, Jacopo "The Creole Elite and the Rise of Angolan Protonationalism" Cambria Press 2008 9781604975291 Pages 95 (Brazil) and 145, note 5 View on Google Books
  8. Bethell, Leslie "Colonial Brazil" Cambridge University Press 1987 pages 19, 74, 86, 169–70
  9. Schwartz, Stuart B. "Slaves, Peasants, and Rebels" Board of Trustees of the University of Illinois 1992 0252065492 Chapter 4 View on Google Books
  10. MacLachlan, Colin M. "A History of Modern Brazil: The Past Against the Future"; Scholarly Resources Inc. 2003 page 3 View on Google Books
  11. Բրազիլիայի Բնակչությունը
  12. Kevin Boyle; Juliet Sheen (2013). Freedom of Religion and Belief: A World Report. Routledge. էջ 211. ISBN 978-1-134-72229-7. https://books.google.com/books?id=JxgFWwK8dXwC&pg=PT211. 
  13. «Brazil»։ Berkley Center for Religion, Peace, and World Affairs։ Վերցված է 7 December 2011 
  14. Brian Morris (2006). Religion and Anthropology: A Critical Introduction. Cambridge University Press. էջ 223. ISBN 978-0-521-85241-8. https://books.google.com/books?id=PguGB_uEQh4C&pg=PA223. 
  15. William Jeynes; David W. Robinson (2012). International Handbook of Protestant Education. Springer. էջ 405. ISBN 978-94-007-2386-3. https://books.google.com/books?id=NIBlry_2oLQC&pg=PA405. 
  16. 2010 census results
  17. J. Gordon Melton; Martin Baumann (2010). Religions of the World, Second Edition: A Comprehensive Encyclopedia of Beliefs and Practices. ABC-Clio Inc. էջ 308. 
  18. "Arms wide open" BBC, Retrieved 29 April 2017.
  19. "Religious statues: 10 of the world's most impressive" CNN, Retrieved 29 April 2017.
  20. «Brazil»։ International Religious Freedom Report։ U.S. Department of State։ 8 November 2005։ Վերցված է 8 June 2008 
  21. IBGE, População residente, por sexo e situação do domicílio, segundo a religião, Censo Demográfico 2000. Acessado em 13 de dezembro de 2007
  22. «Brazil»։ Berkley Center for Religion, Peace, and World Affairs։ Վերցված է 7 December 2011  See drop-down essay on "The Growth of Religious Pluralism"
  23. 23,0 23,1 Do G1, em São Paulo (23 August 2011)։ «G1 – País tem menor nível de adeptos do catolicismo desde 1872, diz estudo – notícias em Brasil»։ G1.globo.com։ Վերցված է 7 April 2012 
  24. Բրազիլիայի Տնտեսություն
  25. Հ.Ղ.Գրգեարյան, Ն.Մ. Հարությունյան (1987). Աշխարհագրական անունների բառարան (Ա-Կ). Երևան: «Լույս». էջ էջ 87-88. 
  26. UNWTO Tourism Highlights, 2016 Edition. 2016. ISBN 978-92-844-1814-5. http://www.e-unwto.org/doi/book/10.18111/9789284418145. 
  27. 27,0 27,1 «UNWTO Tourism Highlights – 2011 Edition»։ World Tourism Organization։ June 2011։ Վերցված է 29 September 2011 
  28. 28,0 28,1 «Estatisticas e Indicadores: Receita Cambial» (Portuguese)։ Ministério do Turismo։ 2012։ Վերցված է 13 February 2012 
  29. 29,0 29,1 Ministério do Turismo (13 January 2012)։ «Turismo Brasileiro com novo recorde em 2011» (Portuguese)։ No Pátio։ Վերցված է 13 February 2012 
  30. Guilherme Lohmann Palhares (2012). Tourism in Brazil: Environment, Management and Segments. Routledge. էջ 126. ISBN 978-0-415-67432-4. https://books.google.com/books?id=O91SVF9nH8gC&pg=PA126. 
  31. «The Travel & Tourism Competitiveness Report 2015»։ World Economic Forum։ May 2015 
  32. 32,0 32,1 Jennifer Blanke and Thea Chiesa, Editors (2013)։ «Travel & Tourism Competitiveness Report 2013»։ World Economic Forum, Geneva, Switzerland։ Վերցված է 14 April 2013  See Table 4, pp. 18–19 and Country/Economy Profile: Brazil, pp. 116–117.
  33. World Tourism Organization (2007)։ «UNWTO Tourism Highlights, Edition 2007»։ UNWTO։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 9 April 2013-ին։ Վերցված է 14 June 2008 
  34. EMBRATUR (2009)։ «Anuário Estatístico de Turismo 2009» (Portuguese)։ Ministério de Turismo։ Վերցված է 5 September 2008  See tables 1.1 and 3.8
  35. The World Tourism Organization։ «Tourism Highlights 2006 [pdf]»։ Վերցված է 6 January 2006 
  36. Facultade Getúlio Vargas (2007)։ «Boletim de Desempenho Econômico do Turismo» (Portuguese)։ Ministério de Turismo։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 3 October 2008-ին։ Վերցված է 21 June 2008  Fevereiro 2007, Ano IV, nº 13, pp. 3
  37. «UNTWO Tourism Highlights 2010 Edition»։ World Tourism Organization։ 2010։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 7 June 2013-ին։ Վերցված է 31 October 2010  Click on the link "UNWTO Tourism Highlights" to access the pdf report.
  38. 38,0 38,1 Facultade Getúlio Vargas (2008)։ «Pesquisa Anual de Conjuntura Econômica do Turismo» (Portuguese)։ Ministério de Turismo։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 3 October 2008-ին։ Վերցված է 22 June 2008  Março 2008, Ano IV, pp. 11
  39. Fundação Instituto de Pesquisas Econômicas e EMBRATUR (2006)։ «Caracterização e Dimensionamento do Turismo Domêstico no Brasil 2002 e 2006: Metodologia e Desenvolvimento» (Portuguese)։ Ministério do Turismo։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 30 November 2006-ին։ Վերցված է 22 June 2008 
  40. Carmen Altés (2006)։ «El Turismo en América Latina y el Caribe y la experiencia del BID» (Spanish)։ Inter-American Development Bank; Sustainable Development Department, Technical Paper Series ENV-149, Washington, D.C.։ էջ 9 and 47։ Վերցված է 14 June 2008 
  41. Margerida Coelho (2008)։ «Distribução Espacial da Ocupação no Setor de Turismo: Brasil e Regiões» (Portuguese)։ Instituto de Pesquisa Econômica Aplicada։ Վերցված է 22 June 2008 
  42. Fundação Instituto de Pesquisas Econômicas (2007)։ «Caracterização e Dimensionamento do Turismo Domêstico no Brasil 2002 e 2006» (Portuguese)։ Ministério do Turismo։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 3 October 2008-ին։ Վերցված է 21 June 2008 
  43. Diretoria de Turismo (2006)։ «Boletim Anual São Paulo Turismo» (PDF) (Portuguese)։ Prefeitura de São Paulo։ Վերցված է 20 November 2008 (չաշխատող հղում)Կաղապար:Cbignore see 2.1.3 "Receitas setor trurístico 2005".
  44. EMBRATUR (2006)։ «Anúario Estatístico Volume 33 2006» (Portuguese)։ Ministério do Turismo։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 9 September 2008-ին։ Վերցված է 22 June 2008  Tables 4.1 a 4.4: Summary Brasil by trip purpose 2004–2005
  45. Հ.Ղ.Գրգեարյան, Ն.Մ. Հարությունյան (1987). Աշխարհագրական անունների բառարան (Ա-Կ). Երևան: «Լույս». էջ էջ 88. 
  46. 46,0 46,1 46,2 Բրազիլիայի Առողջապահություն
  47. «Rede Globo se torna a 2ª maior emissora do mundo» (Portuguese)։ O Fuxico։ Վերցված է 22 May 2012 
  48. Roberto Gonzalez Echevarría; Enrique Pupo-Walker (1996). The Cambridge History of Latin American Literature. Cambridge University Press. էջ 13. ISBN 978-0-521-41035-9. https://books.google.com/books?id=97NoYRx96ZAC&pg=PA13. 
  49. Donald H. Johnston (2003). Encyclopedia of international media and communications. 3. Academic Press. էջ 130. ISBN 978-0-12-387671-3. 
  50. Jon S. Vincent (2003). Culture and Customs of Brazil. Greenwood Publishing Group. էջեր 97–100. ISBN 978-0-313-30495-8. https://books.google.com/books?id=HHobg0djRbEC&pg=PA97. 
  51. Bryan McCann (2004). Hello, Hello Brazil: Popular Music in the Making of Modern Brazil. Duke University Press. էջ 22. ISBN 978-0-8223-3273-2. https://books.google.com/books?id=yq8wb7lQJ-EC&pg=PA22. 
  52. David Ward (2007). Television and Public Policy: Change and Continuity in an Era of Global Liberalization. Routledge. էջ 28. ISBN 978-0-203-87728-9. https://books.google.com/books?id=zdEs1Av1CvAC&pg=PA28. 
  53. «Um ponto de IBOPE equivale a quantas pessoas? E domicílios?»։ IBOPE։ Վերցված է 23 March 2013 
  54. «Top 10 das novelas»։ MSN Brasil։ Վերցված է 23 March 2013 
  55. Marcelo S. Alencar (2009). Digital Television Systems. Cambridge University Press. էջեր 179–181. ISBN 978-0-521-89602-3. https://books.google.com/books?id=M96rKRAqHFgC&pg=PA179. 
  56. «Brazil launches international TV station for Africa»։ BBC News։ 25 May 2010։ Վերցված է 30 October 2010 
  57. «Way of Life»։ Encarta։ MSN։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 31 October 2009-ին։ Վերցված է 8 June 2008 
  58. Roger, "Feijoada: The Brazilian national dish Archived 29 November 2009 at the Wayback Machine." braziltravelguide.com.
  59. Cascudo, Luis da Câmara. História da Alimentação no Brasil. São Paulo/Belo Horizonte: Editora USP/Itatiaia, 1983.
  60. Bayor, Ronald H. (2011). Multicultural America: An Encyclopedia of the Newest Americans. Georgia Institute of Technology. էջ 181. ISBN 978-0-313-35786-2. https://books.google.com/books?id=bJW79Rlu-igC&pg=PA181. 
  61. Barbosa, Lívia (2007)։ «Feijão com arroz e arroz com feijão: o Brasil no prato dos brasileiros»։ Horizontes Antropológicos 13 (28)։ doi:10.1590/S0104-71832007000200005 
  62. Ferraccioli, Patrícia, Silveira, Eliane Augusta da (2010)։ «Cultural feeding influence on palative memories in the usual brazilian cuisine»։ Rev. Enferm. UERJ 18 (2): 198–203 
  63. Freyre, Gilberto. Açúcar. Uma Sociologia do Doce, com Receitas de Bolos e Doces do Nordeste do Brasil. São Paulo, Companhia das Letras, 1997.
  64. «Futebol, o esporte mais popular do Brasil, é destaque no Via Legal :: Notícias»։ Jusbrasil.com.br։ Վերցված է 16 April 2011 
  65. «Football in Brazil»։ Goal Programme։ International Federation of Association Football։ 15 April 2008։ Վերցված է 6 June 2008 
  66. Zirin, 2014. Chapter 4 "Futebol: The Journey from Daring to Fear"
  67. «Beach Soccer»։ International Federation of Association Football։ Վերցված է 6 June 2008 
  68. «Futsal»։ International Federation of Association Football։ Վերցված է 6 June 2008 
  69. «The art of capoeira»։ BBC։ 20 September 2006։ Վերցված է 6 June 2008 
  70. «Brazilian Vale Tudo»։ I.V.C։ Վերցված է 6 June 2008 
  71. «International Brazilian Jiu-Jitsu Federation»։ International Brazilian Jiu-Jitsu Federation։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 20 April 2008-ին։ Վերցված է 6 June 2008 
  72. Donaldson Gerald։ «Emerson Fittipaldi»։ Hall of Fame։ The Official Formula 1 Website։ Վերցված է 6 June 2008 
  73. Donaldson Gerald։ «Nelson Piquet»։ Hall of Fame։ The Official Formula 1 Website։ Վերցված է 6 June 2008 
  74. Donaldson Gerald։ «Ayrton Senna»։ Hall of Fame։ The Official Formula 1 Website։ Վերցված է 6 June 2008 
  75. «1950 FIFA World Cup Brazil»։ Previous FIFA World Cups։ International Federation of Association Football։ Վերցված է 6 June 2008 
  76. «2014 FIFA World Cup Brazil»։ International Federation of Association Football։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 9 June 2008-ին։ Վերցված է 6 June 2008 
  77. «The Official Formula 1 Website»։ Formula One Administration։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 4 June 2008-ին։ Վերցված է 6 June 2008 
  78. Ming Li; Eric W. MacIntosh; Gonzalo A. Bravo (2011). International Sport Management. Human Kinetics – College of Business at Ohio University. էջ 129. ISBN 978-1-4504-2241-3. https://books.google.com/books?id=udBgtzFSlBIC&pg=PA129. 
  79. "Olympics 2016: Tearful Pele and weeping Lula greet historic win for Rio," The Guardian, 2 October 2009.
  80. «FIBA World Championship History (pdf)»։ FIBA։ 1 January 2007։ Վերցված է 24 February 2012 

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]