Ամազոն

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Ամազոն
Rio Amazonas
Amazonas floating village, Iquitos, Photo by Sascha Grabow.jpg
Ամազոն գետի ափին ընկած գյուղ
Amazonrivermap.svg
Բնութագիր
Երկարություն 6 400 կմ
Ջրի ծախս 220 000 մ3
Ջրահոսք
Ակունք Մարանյոն և Ուկայալի գետերի միացումից
 · Բարձրություն 110 մ
 · Կոորդինատներ 4°26′25.10″ հվ. լ. 73°26′50″ ամ. ե. / 4.4403056° հս․. լ. 73.44722° ավ. ե. / 4.4403056; 73.44722
Գետաբերան Ատլանտյան օվկիանոս
 · Բարձրություն 0 մ
 · Կոորդինատներ 0°35′35.94″ հվ. լ. 49°57′22.59″ ամ. ե. / 0.5933167° հս․. լ. 49.9562750° ավ. ե. / 0.5933167; 49.9562750Կոորդինատներ: 0°35′35.94″ հվ. լ. 49°57′22.59″ ամ. ե. / 0.5933167° հս․. լ. 49.9562750° ավ. ե. / 0.5933167; 49.9562750
Գետի թեքություն 0,016 մ/կմ
Տեղակայում
Երկիր Պերու Պերու
Կոլումբիա Կոլումբիա
Բրազիլիա Բրազիլիա
Գետը Վիքիպահեստում

Ամազոն (իսպ.՝ և պորտ.՝ Rio Amazonas), գետ Հարավային Ամերիկայում, աշխարհի ամենամեծ ավազան ունեցող գետն է (7180 կմ²), երբեմն համարվում է ամենաերկարն աշխարհում։ Առաջանում է Մարանյոնի և Ուկայալի գետերի միախառնումից։ Երկարությունը. Մարանյոնիի ակունքից՝ 6437, Ուկայալիի կամ Ապաչետի ակունքներից՝ 7000 կմ։ Ունի բազմաթիվ վտակներ, որոնցից 20-ի երկարությունը գերազանցում է 1500 կմ-ը։

Գետի և նրա ավազանի մեծ մասը գտնվում է Բրազիլիայում։ Հիմնականում հոսում է հասարակածին զուգահեռ։ Ամազոնն աշխարհի ամենաջրառատ գետն է. միջին ծախսը (հոսքը)՝ 200 000 մ³/վրկ է, առավելագույնը՝ 300 000 մ³/վրկ։ Միջին տարեկան ծախսը՝ 7000 կմ³ (աշխարհի բոլոր գետերի ծախսի 15 %-ը)։ Կոշտ հոսքը տարվա ընթացքում գերազանցում է 1 միլիարդ տոննան։ Ամազոնի նավարկելի ցանցի երկարությունը ավելի քան 25 հազար կմ է, գլխավոր նավարկելի հունը՝ 4300 կմ։ Գետաբերանում գետի լայնությունը կազմում է 200 կմ։ Գլխավոր վտակները. աջից՝ Ժուրուա, Պուրուս, Մադեյրա, Տապաժոս, Շինգու, ձախից՝ Իսա, Ժապուրա, Ռիո-Նեգրո։ Գլխավոր նավահանգիստները՝ Բելեն, Սանտարեն, Օբիդուս, Մանաուս (Բրազիլիա), Իկիտոս (Պերու)։

Անվանումը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Գետն իր անվանումը ստացել է հնդկացի կանանց անունից. իսպանացի կոնկիստադորները, կռվելով Ամազոնի շրջակայքում բնակվող ցեղերի հետ, հիացել էին իրենց դեմ կռվող կանանցով, որոնք, ուս ուսի մարտնչելով տղամարդկանց կողքին և աչքի ընկնելով քաջությամբ ու ռազմատենչությամբ, նրանց հիշեցրել են ամազոնուհիների ցեղերի մասին հին հունական առասպելները, և որոնց շնորհիվ գետըկոչվելէԱմազոն։