Կոլումբիա

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
HS Disambig.svg Անվան այլ կիրառումների համար տես՝ Կոլումբիա (այլ կիրառումներ)
Կոլումբիա
Կոլումբիայի դրոշ Զինանշան
Flag of Colombia.svg
Presidential Seal of Colombia.svg
COL orthographic (San Andrés and Providencia special).svg
Կարգավիճակ ինքնիշխան պետություն, հանրապետություն, երկիր և ՄԱԿ անդամ-պետություն
Ներառում է Ամազոնաս, Անտիոքիա, Arauca Department, Atlántico Department, Bolívar Department, Boyacá Department, Caldas Department, Caquetá Department, Casanare Department, Cauca Department, Cesar Department, Չոկո, Córdoba Department, Cundinamarca Department, Guainía Department, Guaviare Department, Huila Department, La Guajira Department, Magdalena Department, Meta, Nariño Department, Norte de Santander Department, Putumayo Department, Quindío Department, Risaralda Department, Archipelago of Saint Andréws, Providence and Saint Catalina, Santander Department, Sucre Department, Tolima Department, Valle del Cauca Department, Vaupés Department, Vichada Department և Բոգոտա
Պետական լեզու անգլերեն[1]
Մայրաքաղաք Բոգոտա
Օրենսդիր մարմին Congress of Colombia
Երկրի ղեկավար Խուան Մանուել Սանտոս
Կառավարության ղեկավար Խուան Մանուել Սանտոս
Մակերես 1,141,748 կմ²
Ջրային % 8.8 %% ջրային
Ազգաբնակչություն 47 704 427 մարդ (2012)[2]
Հիմն Himno Nacional de la República de Colombia
Հիմնադրված է 1810 թ.
Արժույթ Colombian peso
Կենտրոնական բանկ Banco de la República (Central bank of Colombia)
Ժամային գոտի UTC−05:00
Հեռախոսային կոդ +57
Ինտերնետ-դոմեն .co
Կոորդինատներ: 3°49′0.0012000999995282″ հս․ լ. 73°55′0.0012001000140233″ ամ. ե. / 3.816667000027777589821° հս․. լ. 73.916667000027786116334° ավ. ե. / 3.816667000027777589821; 73.916667000027786116334

Կոլումբիա, պաշտոնապես՝ Կոլումբիայի Հանրապետություն (իսպ.՝ República de Colombia), պետություն Հարավային Ամերիկայի հյուսիս-արևմուտքում։ Սահմանակից է Վենեսուելային, Բրազիլիային, Պերուին, Էկվադորին և Պանամային։ Ողողվում է Խաղաղ օվկիանոսի և Կարիբյան ծովի ջրերով[3]։

Պատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Կոլումբիան իսպանացիների կողմից հայտնաբերվել է 1499 թ.։ XVI դարի 30-ական թվականներին իսպանացիները վերջնականապես նվաճել են երկիրը՝ հարակից տարածքներով, և դարձրել գաղութ՝ Նոր Գրանադա անունով (ընդգրկում էր նաև Էկվադորի, Պանամայի, Վենեսուելայի տարածքները), որը հետագայում տրոհվել է։ Կոլումբիայի անկախությունը հռչակվել է 1810 թ. հուլիսի 20-ին, սակայն իրական անկախությունն սկսվել է 1830 թ-ից՝ Մեծ Կոլումբիայի դաշնության տրոհումից հետո (նրանից անջատվել են ներկայիս Վենեսուելան և Էվկադորը)։ 1863 թ-ից երկիրն անվանվել է Կոլումբիայի Միացյալ Նահանգներ, 1886 թ-ից՝ Կոլումբիայի Հանրապետություն։ Երկրի հիմնական բնակիչները կոլումբիացիներն են։

Աշխարհագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Կոլումբիան գտնվում է Հարավային Ամերիկայի հյուսիս-արևմուտքում։ Ափերը ողողվում են Խաղաղ օվկիանոսի և Կարիբյան ծովի ջրերով։ Երկրին են պատկանում նաև Սան Անդրես, Պրովիդենսիա (Կարիբյան ծովում) և Մալպելո (Խաղաղ օվկիանոսում) կղզիները։ Ռելիեֆը բազմազան է. հյուսիսում և արևելքում հարթավայրային է, իսկ արևմուտքում ձգվում է Կոլումբիական Անդեր լեռնաշղթան։ Հյուսիս-արևմուտքում Սիեռա Նևադա դե Սանտա Մարտա լեռնազանգվածն է, որտեղ գտնվում է Կոլումբիայի ամենաբարձր՝ Կոլոն լեռնագագաթը (5800 մ)։ Ափամերձ գոտիներում ճահճապատ դաշտավայրեր են։ Կան նավթի, գազի, ածխի, ոսկու, պլատինի, զմրուխտի (առաջին տեղն աշխարհում), երկաթի պաշարներ։

Կլիմա[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Կլիման հասարակածային և մերձհասարակածային է։ Գետային ցանցը խիտ է։ Խոշոր գետերն են Մագդալենան, Անտրատոն, Մետան, Գուավիարեն, Կակետան և այլն։ Կան բազմաթիվ լճեր։ Տարածված են մշտադալար անտառներն ու սավաննաները։ Կենդանական աշխարհը հարուստ է։

Վարչական բաժանում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Կոլումբիայի դեպարտամետները

Կոլումբիան ունիտար հանրապետություն է, որը բաժանվում է 32 դեպարտամենտրների (իսպ.՝ departamentos) և մայրաքաղաքային շրջանի (իսպ.՝ Distrito Capital)։ Ամեն դեպարտամենտրը գլխավորում է նահանգապետը (իսպ.՝ gobernador) և Դեպարտամենտրի Ժողովը (իսպ.՝ Asamblea Departamental), որին չորս տարով ընտրում է բնակչությունը։ Նահանգապետը չի կարող զբաղեցնել իր պաշտոնը երկու անգամ ՝ առանց ընդհատումների։ Դեպարտամենտներն ունեն ինքնավարության որոշ աստիճան։

Դեպարտամենտները կազմված են մունիցիպալիտետներից (իսպ.՝ municipios)։ Մունիցիպալ կառավարությունը գլխավորում է ալկալդը (իսպ.՝ alcalde), իսկ վարչական մարմինն Մունիցիպալ Խորհուրդն է (իսպ.՝ Concejo Municipal)։ Երկուսին էլ ընտրում է բնակչությունը ՝ չորս տարով։

Մայրաքաղաքային շրջանն է երկրի մայրաքաղաք Բոգոտան։ Բոգոտան մասամբ քաղված է իրեն շրջապատող Կունդինամարկա դեպարտամենտից։

Հիմնականում կոլումբիացները կաթոլիկ են, բայց անտառային հնդկացիների շարքում հանդիպում են ավանդական ցեղային հավատքներ։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. Título I, Artículo 10 // Colombian Constitution of 1991
  2. World Bank database World Bank.
  3. Հ. Ղ. Գրգեարյան, Ն. Մ. Հարությունյան (1987). Աշխարհագրական անունների բառարան. Երևան: «Լույս».