Իկիտոս

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Քաղաք
Իկիտոս
իսպ.՝ Iquitos
Դրոշ Զինանշան
Bandera de Iquitos.png Escudo de Iquitos.svg

Collage de Iquitos 2014.jpg
ԵրկիրՊերու Պերու
ՆահանգՄայնաս
ՔաղաքապետՍալոմոն Աբենսուր Արաուխո
Հիմնադրված է1750 թ.
Մակերես1,213 կմ²
ԲԾՄ106 մ
Բնակչություն377 609[1] մարդ (2017)
Ժամային գոտիUTC-5
Հեռախոսային կոդ65
Փոստային ինդեքսներ65
Պաշտոնական կայքmunimaynas.gob.pe
##Իկիտոս (Պերու)
Red pog.png





Իկիտոս (իսպ.՝ Iquitos), քաղաք Պերուում, ամենամեծը պերուական Ամազոնում։ Լորետո մարզի և Մայնաս նահանգի վարչական կենտրոնը։ Իկիտոսի բնակչությունը շուրջ 444700 է (2017), սա երկրի բնակչության թվով վեցերորդ քաղաքն է[2]։ Քաղաքի հիմնադրման ճշգրիտ տարեթիվը հայտնի չէ։ Պատմական փաստաթղթերը վկայում են այն մասին, որ այն առաջացել է ճիզվիտական ռեդուկցիա Սան Պաբլո դե Նուևո Նապեանոսի տեղում, որը հիմնադրվել է 1757 թվականին Նանայ գետի ափին` նապեանո և իկիտո բնիկ ժողովուրդներով բնակեցված վայրերում։ Իկիտոսը, ինչպես բրազիլական Մանաուս և Բելեն քաղաքները, 1880-1914 թվականների կաուչուկի բումի կենտրոններից մեկն էր։ Այդ ընթացքում այն ուժեղ եվրոպական ազդեցություն է ունեցել մշակույթի և տնտեսության մեջ, որն արտացոլվել է պատմության և ճարտարապետական հուշարձաններում։ Դրա շնորհիվ այսօր Իկիտոսը վերածվել է կարևոր զբոսաշրջային ուղղության, որն այցելուներին գրավում է պատմական կենտրոնով, ամազոնյան բնապատկերներով, տեղական մշակույթով, ավանդական խոհանոցով և հագեցած գիշերային կյանքով։ 2012 թվականին Իկիտոս այցելել է ավելի քան 250 հազար զբոսաշրջիկ, և նրանց թիվը շարունակում է աճել Ամազոնային բնության յոթ հրաշալիքներից մեկի կարգավիճակ շնորհելուց հետո։ 2011 թվականին Իկիտոսը զբաղեցրել է 6-րդ տեղը Lonely Planet-ի կազմած «10 ականավոր քաղաքների» վարկանիշում։

Իկիտոսը երկրի խոշորագույն քաղաքն է, որը չունի ցամաքային հաղորդակցություն այլ քաղաքների հետ (չհաշված 100 կմ երկարությամբ ճանապարհը հարևան քաղաքի` Նաութայի հետ) և երկրի այլ շրջանների հետ կապված է միայն ջրի և օդի միջոցով։ Գտնվում է հարթավայրում` շրջապատված Ամազոն, Իտայա և Նանայ գետերով և Մորոնակոչա լճով։ Կամչատկայի Պետրոպավլովսկի և Նուուկի հետ մեկտեղ Իկիտոսը բրիտանական The Guardian թերթի վարկածով «աշխարհի ամենահեռավոր քաղաքների» ցուցակում է։

Քաղաքը բաղկացած է չորս շրջաններից` Իկիտոս, Պունչանա, Բելեն և Սան Խուան Բաուտիստա։ Իկիտոսի կենտրոնում գտնվում են Պերուի ազգային մշակութային ժառանգության օբյեկտները` Մայր տաճար, Երկաթյա տուն, Պալաս հյուրանոցի շենք, XIX և XX դարասկզբի առանձնատներ։ Մյուս տեսարժան վայրերը ներառում են Պլասա-դե-Արմասի կենտրոնական հրապարակը, Հիրոն Պրոսպերոյի պողոտան և Բելեն շրջանը, որը հայտնի է որպես «Ամազոնյան Վենետիկ»։ Քաղաքում է գտնվում է նաև Ամազոնյան գրադարանը, որը ներառում է Լատինական Ամերիկայում Ամազոնյան թեմայի վերաբերյալ գրքերի և լուսանկարների մեծությամբ երկրորդ հավաքածուն։

Իկիտոսում կա երկու համալսարան և միջազգային օդանավակայան։ Ժամանակակից Իկիտոսի տնտեսությունը ձևավորում են արդյունահանող ճյուղերը` անտառտնտեսությունը, ձկնորսությունը, նավթավերամշակումը, հանքագործությունը և գյուղատնտեսությունը։ Զարգացած են նաև զբոսաշրջությունը, արհեստները, գարեջրագործությունը, ռոմի և գազավորված ըմպելիքների արտադրությունը։ Իկիտոսն ունի կարևոր ռազմավարական նշանակություն` որպես Ատլանտյան և Խաղաղօվկիանոսյան ափերը կապող ներքին նավահանգիստ։

Անվան ծագում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

19-րդ դարի նկար, որը պատկերում է իկիտոյի հնդիկներին

Ճիզվիտական ռեդուկցիան, որը սկիզբ է առել Իկիտոսի պատմության մեջ, կրում էր Սան Պաբլո դե Նուեվո Նապեանոս անունը` նապեանո բնիկ ազգության անունով, որը տեղափոխվել է իկիտո ցեղի հետ Նանայ գետի վերին հատվածից։ 18-րդ դարի վերջին նապեանոն լքել է այդ բնակավայրը, և բնակավայրը հայտնի է դարձել որպես «Իկիտոս բնակավայր»։

Իկիտոս (iquitos) բառը ikito ցեղի անվանման իսպանական ձևն է։ Ik- արմատը նշանակում էր «գետ», «լճակ» կամ «ջրհոր», ինչպես նաև կարող էր բնութագրել հեռավորությունը կամ բաժանումը։ Այդ երկու անվանումների համադրությունը թույլ է տալիս թարգմանել «իկիտո» բառը` «մարդիկ` առանձնացված ջրով», որը արտացոլում է Ամազոնի աշխարհագրական առանձնահատկությունները[3]։

Պատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Քաղաքը հիմնադրվել է 1757 թվականին` որպես Սան Պաբլո ճիզվիտյան առաքելություն (San Pablo de Napeanos), սակայն 1860 թվականին վերանվանվել է Իկիտոս` իր շրջակայքում բնակվող հնդկական իկիտո ցեղի անունով։ Իկիտոսը սկսեց աճել XIX դարում` կաուչուկի բումի մեկնարկից հետո։ Այդ ընթացքում քաղաքում կառուցվել են շքեղ առանձնատներ, ինչպիսիք են երկաթյա տունը (Casa del Fierro), որը նախագծել է Գուստավ Էյֆելը։ Արհեստական կաուչուկի հայտնվելուց հետո քաղաքի տնտեսության աճը զգալիորեն դանդաղել է։

Տնտեսություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Քաղաքի տնտեսության հիմքը անտառի խառնուրդն է։ Զարգացած են նաև նավթավերամշակումը, գարեջրի և ռոմի արտադրությունը։

Տեսարժան վայրեր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Տիպիկ տուն Բելենում
  • Բելեն ` քաղաքի շրջան, տիպիկ բնիկ ամերիկյան գյուղ, հասանելի է անձրևոտ ժամանակահատվածում միայն ջրային ճանապարհով
  • Նկարիչ Սեսար Կալվո Դե Արաուխոյի պատկերասրահը, որը հարևան Յուրիմագուաս քաղաքի բնակիչ էր, պատկերել է հայրենի վայրերը և նրանց բնակիչներն։

Հետաքրքիր փաստեր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Իկիտոսի շրջակայքում նկարահանվել է Վեռներ Հերցոգի «Ֆիցկարալդո» (1982) ֆիլմը։
  • Նկարագրվում է Մարիո Վարգաս Լյոսայի «Կապիտան Պանթալեոնը և բարի ծառայությունների վաշտը» վեպում»
  • Իկիտոսի միջոցով է անցել Չե Գևարայի երթուղին` Հարավային Ամերիկայում նրա ճանապարհորդությունների ժամանակ, որը նա նկարագրել է «Մոտոցիկլիստի օրագրերը» ինքնակենսագրական գրքում[4]։
  • Alain Delon պարֆյումերային բրենդը 1987 թվականին թողարկել է տղամարդու հարդաջուր` «Iquitos» անվանումով։

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Фидлер Аркадий. Рыбы поют в Укаяли / Пер. с польск. В. С. Ковалевского. — М.: Географгиз, 1963. — 240 с.: ил. — Серия «Рассказы о природе».


Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]