Իսպաներեն

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Infoboxforlang.png
կաստեյանո
իսպաներեն
Eñe on keyboard - grey.jpg
Տեսակբնական լեզու, լեզու[1] և կենդանի լեզու[2]
ԵնթադասCastilian languages?[3]
ԵրկրներԼատինամերիկյան երկրների մեծ մասը, Իսպանիա
ՇրջաններԻսպանիա, Լատինական Ամերիկա, Հասարակածային Գվինեա
Պաշտոնական կարգավիճակԱրգենտինա Արգենտինա

Բոլիվիա Բոլիվիա Չիլի Չիլի Կոլումբիա Կոլումբիա Կոստա Ռիկա Կոստա Ռիկա Կուբա Կուբա Դոմինիկյան Հանրապետություն Դոմինիկյան Հանրապետություն Էկվադոր Էկվադոր Սալվադոր Սալվադոր Հասարակածային Գվինեա Հասարակածային Գվինեա Գվատեմալա Գվատեմալա Հոնդուրաս Հոնդուրաս Մեքսիկա Մեքսիկա Նիկարագուա Նիկարագուա Պանամա Պանամա Պերու Պերու Իսպանիա Իսպանիա Ուրուգվայ Ուրուգվայ

Վենեսուելա Վենեսուելա
Խոսողների քանակ437 000 000 մարդ (2017)[4]
Վերահսկող կազմակերպությունAssociation of Academies of the Spanish Language?
Լեզվակիրների թիվը480 միլիոն
ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի լեզվի կարգավիճականվտանգ[5]
Դասակարգումհնդեվրոպական լեզվաընտանիք
Գրերի համակարգԻսպաներենի այբուբեն
IETFes
ԳՕՍՏ 7.75–97исп 230
ISO 639-1es
ISO 639-2spa
ISO 639-3spa
Spanish language Վիքիպահեստում

Իսպաներեն (/ˈspænʃ/ ( ); Español ), որը անվանում են նաև կաստիլերեն[6] (/kæˈstɪliən/ ( ), castellano ), արևմտառոմանական լեզու, որը ձևավորվել է Իսպանիայի Կաստիլիա շրջանում և այժմ այն հանդիսանում Լատինական Ամերիկայի և Իսպանիայի հարյուր միլիոնավոր բնակիչների մայրենի լեզուն։ Այն սովորաբար համարվում է աշխարհում երկրորդ ամենատարածված լեզուն մանդարին չինարենից հետո[7][8][9][10][11]։

Իսպաներենը իբերո-ռոմանական լեզվաընտանիքին պատկանող լեզուներից է, որն առաջացել է Իբերիայի խոսակցական լատիներենի մի քանի բարբառներից Արևմտահռոմեական կայսրության փլուզումից հետո 5-րդ դարում։ Իսպաներենի տարրեր պարունակող հնագույն լատիներեն տեքստերը հայտնաբերվել են Իբերիայի հյուսիսային կենտրոնական հատվածներում 9-րդ դարում[12]։ 13-րդ դարում լեզուն առաջին անգամ գրավոր համակարգված կիրառվել է Տոլեդոյում, որը այն ժամանակ Կաստիլիայի թագավորության մայրաքաղաքն էր։ Սկսած 16-րդ դարի սկզբից իսպաներենը տարածվեց Իսպանական թագավորության գաղութներում, հատկապես ամերիկյանում, ինչպես նաև Աֆրիկայում, Օվկիանիայում և Ֆիլիպիններում գտնվող Իսպանիային պատկանող տարածքներում[13]։

Ժամանակակից իսպաներեն բառերի մոտ 75%-ը ունի լատինական ծագում։ Հին հունարենը ևս իր ներդրումն ունի իսպաներեն բառարանի ձևավորման վրա հատկապես լատիներենի միջոցով[14][15]։

Իսպանական բառարանը ձևավորման հենց սկզբից կրել է նաև արաբերենի ազդեցությունը, որը մեծացել է Իբերական թերակղզում Ալ-Անդալուսական շրջանի ժամանակ[16][17][18][19]: Իսպաներենի բառերի մոտ 8%-ը ունի արաբական ծագում, հետևաբար արաբերենը իսպաներենի վրա մեծ ազդեցություն ունեցող երկրորդ լեզուն է լատիներենից հետո[16][20][21]։ Նրա վրա ազդեցություն են ունեցել նաև բասկերենը, կելտիբերական լեզուն, վեստգոթերենը, ինչպես նաև իբերո-ռոմանական այլ լեզուները[16][22]։ Դրանից զատ այն բառեր է փոխառել նաև այլ լեզուներից, հատկապես ռոմանական լեզուներից՝ ֆրանսերենից, իտալերենից, օքսիտաներենից, սարդիներենից, ինչպես նաև նահվաթլից, կեչուա լեզուներից և Ամերիկայի այլ տեղական լեզուներից։

Իսպաներենը ՄԱԿ-ի 6 պաշտոնական լեզուներից մեկն է։ Այն որպես պաշտոնական լեզու օգտագործվում է նաև ԵՄ-ի, Ամերիկյան պետությունների կազմակերպության, Հարավամերիկյան ազգերի միության, Լատինական Ամերիկայի և Կարիբյան երկրների համայնքի, Աֆրիկյան միության և մի շարք այլ միջազգային կազմակերպությունների կողմից։

Բովանդակություն

Խոսողների մոտավոր թիվ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հաշվարկել են, որ մոտ 437 միլիոն մարդու համար իսպաներենը համարվում է մայրենի լեզու, ինչը նշանակում է, որ այն մայրենի լեզվով խոսողների թվաքանակով աշխարհում երկրորդն է մանդարինից հետո[23]։ Ինչպես նշում է Սերվանտեսի ինստիտուտը հաշվարկվել է, որ իսպաներենը մայրենի լեզու է համարվում մոտ 477 միլիոն մարդու համար, 572 միլիոն մարդու համար այն որպես առաջին կամ երկրորդ լեզու է (այդ հաշվարկում ընդգրկված են նաև լեզվին վատ տիրապետողները), և 21 միլիոն ուսանող ուսումնասիրում են իսպաներենը որպես օտար լեզու[24]։

Իսպաներենը պաշտոնական կամ ազգային լեզու է Իսպանիայում, Հասարակածային Գվինեայում և ամերիկյան 19 երկրներում։ Ամերիկայում իսպաներեն խոսացողների ընդհանուր թիվը 418 միլիոն է։ ԵՄ-ում իսպաներենը ընդհանուր բնակչության 8%-ի մայրենի լեզուն է, իսկ մոտ 7%-ի համար այն երկրորդ լեզու է[25]։ Իսպաներենը ԱՄՆ-ում ամենատարածված երկրորդ լեզուն է[26]։

2011 թվականին Ամերիկյան համայնքի հետազոտությունների արդյունքում պարզ դարձավ, որ ԱՄՆ լատինամերիկյան ծագում ունեցող 55 միլիոն հինգ տարեկանից բարձր բնակիչներից 38 միլիոնը տանը խոսում է իսպաներեն[27]։

Լեզվի անվանումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Իսպանիայում և իսպանախոս աշխարհի տարբեր հատվածներում իսպաներենը կոչվում է նաև կաստիլերեն (կաստեյանո) Կաստիլիայի թագավորության անունով՝ այն տարբերակելու համար Իսպանիայում օգտագործվող մյուս լեզուներից, որոնցից են գալիսերենը, բասկերենը, աստուրերենը և կատալաներենը։

Ըստ աշխարհագրական տեղաբաշխման՝ կաստեյանո տերմինի կիրառումը նշված է կարմիրով, իսկ էսպանյոլ տերմինինը՝ կապույտով։ Հաշվի են առնվել այս երկրների սահմանադրությունների մեջ կիրառվող տերմինները։

1978 թվականի Իսպանիայի սահմանադրության մեջ կաստեյանո տերմինը օգտագործվում է սահմանելու համար ամբողջ Իսպանական պետության պաշտոնական լեզուն՝ այն առանձնացնելով las demás lenguas españolas-ից (այլ իսպանական լեզուներ)։ Ըստ III հոդվածի՝

Aquote1.png El castellano es la lengua española oficial del Estado. ... Las demás lenguas españolas serán también oficiales en las respectivas Comunidades Autónomas...

Կաստեյանոն պետության պաշտոնական իսպաներեն լեզուն է... Մնացած բոլոր իսպանական լեզուները ևս պաշտոնական են համարվում համապատասխան ինքնավար համայնքներում․․․

Aquote2.png

Իսպանական թագավորական ակադեմիան ներկայումս իր կողմից արված հրապարակումներում օգտագործում է էսպանյոլ (español) տերմինը, որը 1713 թվականից մինչև 1923 թվականը կոչվել է կաստեյանո։

Diccionario panhispánico de dudas-ը (Իսպանական թագավորական ակադեմիայի կողմից հրատարակվող լեզվի ուղեցույց) պնդում է, որ չնայած Իսպանական թագավորական ակադեմիան նախընտրում է իսպաներեն լեզվի մասին խոսելիս օգտագործել էսպանյոլ տերմինը, և՛ էսպանյոլը և՛ կաստեյանո համարվում են հոմանիշներ և հավասարապես կիրառելի են[28]։

Էսպանյոլ բառի համար առաջարվում է երկու ստուգաբանություն։ Իսպանական թագավորական ակադեմիական բառարանը այդ բառի ծագումը կապում է օքսիտաներեն էսպանյոլ (espaignol) բառի հետ, որն էլ իր հերթին ծագում է միջնադարյան լատիներեն իսպանյոլուս (Hispaniolus) բառից , որը նշանակում է Իսպանիայից ամ Իսպանիային պատկանող[29]։ Այլ աղբյուրներում[30][31] այն կապում են միջնադարյան լատինական իսպանյոնե (hispaniōne) անվան հետ, որն ունի նույն նշանակությունը։

Պատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Վեստգոթերի Վալպուեստայի մատյանները, որոնք գրված են ուշ լատիներենով, 2010 թվականին Իսպանական Թագավորական ակադեմիայի կողմից ճանաչվեցին կաստիլերեն բառեր պարունակող ամենահին աղբյուրները, որոնք նախորդում են Գլոսաս Էմիլիանենսեսին (Glosas Emilianenses)[32]:

Իսպաներենը ծագում է խոսակցական լատիներենից, որը Երկրորդ պունիկյան պատերազմի ժամանակ՝ մ․թ․ա․ 210 թվականի սկզբին Իբերական թերակղզում սկսեց կիրառվել հռոմեացիների կողմից։ Նախկինում Իբերական թերակղզում խոսում էին մի քանի նախահռոմեական լեզուներով, որոնք կոչվում են նաև պելեոիսպանական լեզուներ և որոնք ընդհանրություններ չունեն լատիներենի, իսկ նրանց մի մասն անգամ հնդեվրոպական լեզուների հետ։ Այս լեզուների թվում են բասկերենը, որով խոսում են մինչ օրս, իբերերենը, սելտիբերենը և գալիսերենը։

Առաջին փաստաթղթերը, որոնք պարունակում են ժամանակակից իսպաներենի տարրեր, թվագրվում են 9-րդ դարով։ Միջնադարից մինչև ժամանակակից շրջան ընկած ժամանակահատվածում իսպանական բառապաշարի վրա մեծ ազդեցություն են ունեցել ռոմանական լեզուները՝ նավարո-արագոներենը, լեոներենը, կատալաներենը, պորտուգալերենը, գալիսերենը, օքսիտաներենը, իսկ ավելի ուշ՝ ֆրանսերենը և իտալերենը։ Իսպաներենը փոխառել է զգալի թվով բառեր նաև արաբերենից։ Ցեղերի միգրացիայի, ինչպես նաև Իբերիայում վեստգոթերի իշխանության շրջանում գերմանական լեզուները ունեցել են փոքր ազդեցություն իսպաներենի վրա։ Բացի այդ, շատ բառեր փոխառվել են լատիներենից եկեղեցական գրավոր լեզվի և պատարագի լեզվի միջոցով։ Փոխառությունները վերցվել են և՛ դասական լատիներենից և՛ Վերածննդի շրջանի լատիներենից։

Ռամոն Մենենդես Պիդալի թեորիայի համաձայն՝ խոսակցական լատիներենի տեղական խոսվածքները իսպաներեն են ներթափանցել Իբերիայի հյուսիսից՝ Բուրգոս քաղաքից։ Այս խոսվածքը այնուհետև տարածվեց Տոլեդոյում, որտեղ գրավոր իսպաներենի չափանիշները սկսեցին զարգանալ առաջին անգամ 13-րդ դարում[33]։ Այս ձևավորման փուլում իսպաներենը իր քույր լեզու լեոներենից էականորեն տարբերվող զարգացման ուղի ընտրեց, և մի քանի հեղինակների համաձայն՝ առանձնացավ բասկերենի մեծ ազդեցությամբ։ Այս տարբերվող խոսվածքը տարածում գտավ Իսպանիայի հարավում Ռեկոնկիստայի միջոցով։ Միաժամանակ բառապաշարի վրա մեծ ազդեցություն ունեցավ նաև Ալ-Անդալուսի արաբերենը մեծ մասամբ միջնորդավորված կերպով՝ մոզարաբիկ խոսվածքի (մոտ 4000 արաբերեն ծագման բառ, ինչը կազմում է ամբողջ լեզվի 8%-ը) միջոցով[34]։ Այս նոր լեզվի գրային նորմերը զարգացել են 13-րդ դարից 16-րդ դարն ընկած ժամանակահատվածում Տոլեդոյի քաղաքներում և 1570-ական թվականներին Մադրիդում[33]։

Իսպաներենի հնչյունային համակարգի զարգացումը դրսևորվում է փոփոխություններով, որոնք բնորոշ են արևմտառոմանական լեզուներին, օրինակ՝ միջձայնային բաղաձայնների կրճատում (Latin vīta > Spanish vida). Լատիներենի երկբարբառացումը (diphthongization) ընդգծվում է կարճ e-ի և o-ի միջոցով, որոնց առկայությունը բնորոշ է ֆրանսերենի և իտալերենի բաց վանկերին, իսկ պորտուգալերենում և կատալաներենում դրանք բացակայում են: Կարճ e-ն և o-ն առկա են իսպաներենի և՛ բաց, և՛ փակ վանկերում. դա ցույց է տրված ստորին աղյուսակում:

Լատիներեն Իսպաներեն Լադինո Արագոներեն Աստուրերեն Գալիսերեն Պորտուգալերեն Կատալաներեն Օքսիտաներեն Ֆրանսերեն Սարդիներեն Իտալերեն Ռումիներեն Անգլերեն
petra piedra pedra pedra/pèira pierre perda pietra piatrǎ 'stone'
terra tierra terra tèrra terre terra țară 'land'
moritur muere muerre morre mor morís meurt mòrit muore moare 'dies (v.)'
mortem muerte morte mort mòrt mort mòrti morte moarte 'death'

Իսպաներենը առանձնանում է լատիներեն nn և ll կրկնակ բաղաձայնների քմայնացմամբ (այսպես, լատիներեն՝ annum > իսպաներեն՝ año, և լատիներեն՝ anellum > իսպաներեն՝anillo).

Լատիներենում u կամ v տառով արտահայտվող բաղաձայնը, որը արտասանվում է [w] դասական լատիներենում խոսակցական լատիներենում փոխակերպվում է երկշրթային շփական բաղաձայնի /β/: Իսպաներենի վաղ շրջանում (բայց ոչ կատալաներենում կամ պորտուգալերենում) այն ձուլվում է b գրվող երկշրթնային բաղաձայնին, որը կարող է լինել կա՛մ պայթական, կա՛մ շփական: Ժամանակակից իսպաներենում b և v գրային նշանները արտասանությամբ չեն տարբերվում։ Սակայն որոշ բացառություններ առկա են կարիբյան իսպաներենում։

Իսպաներենին (ինչպես նաև օքսիտաներենի գասկոն խոսվածքին և բասկերենին) հատուկ է լատիներենի բառասկզբում գրվող f տառի h–ի փոխակերպումը, որը չի արտասանվում, երբ նրան հաջորդողը կարճ ձայնավոր է։ H–ը, որը գրելիս պահպանում է, ներկայումս չի արտասանվում լեզվի մի շարք տարբերակներում, չնայած որ անդալուսյան և կարիբյան մի շարք խոսվածքների որոշ բառերում այն արտասանվում է։ Լատիներենից և մի շարք այլ ռոմանական լեզուներից բառեր փոխառելու արդյունքում ժամանակակից իսպաներենում առաջացել են շատ f-/h- նմանօրինակ բառեր՝ Fernando և Hernando (իսպաներենում երկուսն էլ փոխարինում են Ferdinand–ին), ferrero և herrero (դարբին), fierro and hierro (երկաթ), fondo և hondo (խորը)։ Hacer բայը (անել) ծագում է satisfacer (բավարարել) բայի արմատից, իսկ hecho–ն (արված, կատարված) նմանապես ծագում է satisfecho (բավարարված) բառի արմատից։
Լատիներեն Իսպաներեն Լադինո Արագոներեն Աստուրերեն Գալիսերեն Պորտուգալերեն Կատալաներեն Օքսիտաներեն Ֆրանսերեն Սարդիներեն Իտալերեն Ռումիներեն Անգլերեն
filium hijo fijo (or ijo) fillo fíu fillo filho fill filh/hilh fils fillu figlio fiu 'son'
facere hacer fazer fer facer fazer fer far/faire/har (or hèr) faire fairi fare a face 'to do'
febrem fiebre febre fèbre/frèbe/hrèbe (or
herèbe)
fièvre (calentura) febbre febră 'fever'
focum fuego fueu fogo foc fuòc/fòc/huèc feu fogu fuoco foc 'fire'

Լատիներենի որոշ բաղաձայնների խմբեր իսպանական լեզուներում մի շարք տարբերությունների առաջացման պատճառ են դարձել, ինչպես ցույց է տրված աղյուսակում․

Իսպաներեն Լադինո Արագոներեն Աստուրերեն Գալիսերեն Պորտուգալերեն Կատալաներեն Օքսիտաներեն Ֆրանսերեն Սարդիներեն Իտալերեն Ռումիներեն Անգլերեն
clāvem llave/clave clave clau llave chave chave clau clé crai chiave cheie 'key'
flamma llama/flama flama chama chama/flama flama flamme framma fiamma flamă 'flame'
plēnum lleno/pleno pleno plen llenu cheo cheio/pleno ple plen plein prenu pieno plin 'plenty, full'
octō ocho güeito ocho/oito oito oito (oito) vuit/huit ch/ch/uèit huit otu otto opt 'eight'
multum mucho
muy
muncho
muy
muito
mui
munchu
mui
moito
moi
muito (muito)
mui (arch.)
molt molt (arch.) moult (arch.) (meda) molto mult 'much,
very,
many'

15 և 16–րդ դարերում իսպաներենում շչական բաղաձայնների արտասանության մեջ մեծ փոփոխություններ իրականացվեցին, որը հանգեցրեց ⟨j⟩ տառի ետնալեզվային [x] արտասանությանը, իսկ Իսպանիայի մեծ մասում ⟨z⟩ տառի միջատամնային [θ] արտասանությանը։

Էլիո Անտոնիո դե Նեբրիխայի Սալամանկայում 1492 թվականին գրված Կաստեյանո լեզվի քերականությունը առաջին քերականությունն է, որը վերաբերում է եվրոպական ժամանակակից լեզվին[35]։ Հայտնի անեկդոտի համաձայն՝ երբ Նեբրիխան այն ներկայացրեց Իզաբելլա I թագուհուն, վերջինս հարցրեց, թե որն է այդ աշխատանքի նպատակը, իսկ Նեբրիխան պատասխանեց, որ լեզուն թագավորության գործիքն է[36]։ 1492 թվականի օգոստոսի18-ին քերականության նախաբանում Նեբրիխան նշել էր․ «․․․ լեզուն միշտ եղել է թագավորության դաշնակիցը»[37]։

16-րդ դարից ի վեր՝ Իսպանիայի կողմից Ամերիկայի գաղութացման շնորհիվ լեզուն տարածվեց Ամերիկայում և Արևելյան Հնդկաստանի իսպանական հատվածում։ Միգել Սերվանտեսը՝ Դոն Կիխոտի հեղինակը, այնքան հայտնի է աշխարհում, որ իսպաներենը երբեմն կոչում են Սերվանտեսի լեզու (lengua de Cervantes)[38]։

20-րդ դարում իսպաներենով սկսեցին խոսել նաև Հասարակածային Գվինեայում և Արևմտյան Սահարայում, ինչպես նաև ԱՄՆ այն հատվածներում, որոնք Իսպանական թագավորության մաս չեն կազմել, օրինակ Նյու Յորքում իսպանական վարչական շրջանում։

Քերականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Միգել դե Սերվանտեսը, ով հանդիսանում է իսպանական գրականության ամենահայտնի ներկայացուցիչը Եվրոպայում և միաժամանակ Դոն Կիխոտի՝ առաջին մոդեռն եվրոպական նովելի հեղինակը:

Իսպաներենի քերականական և լեզվաբանական-տիպաբանական առանձնահատկությունների մեծ մասը նման է մյուս ռոմանական լեզուների առանձնահատկություններին: Իսպաներենը ճկուն լեզուների շարքին է դասվում: Գոյականը և ածականը ունեն երկու սեռ և երկու թիվ, հոդերը և որոշ դերանուններ եզակի թվում ունեն չեզոք սեռ: Յուրաքանչյուր բայի համար գոյություն ունի մոտ հիսուն խոնարհման ձև, երեք ժամանակ՝ անցյալ, ներկա և ապառնի, անցյալի երկու ասպեկտ՝ կատարյալ և անկատար, չորս եղանակ՝ սահմանական, ըղձական, պայմանական, հրամայական, երեք դեմք՝ առաջին, երկրորդ և երրորդ, երկու թիվ՝ եզակի և հոգնակի, բայի երեք անդեմ ձևեր:

Իսպաներենի շարահյուսությունը ընդունված է համարել աջակողմյան, այսինքն, ստորադաս կամ լրացնող անդամը դրվում է լրացյալ բառից հետո: Լեզվում օգտագործվում են նախդիրները, այլ ոչ թե վերջավորություններ գոյականի հոլովն արտահայտելու համար, և սովորաբար, բայց ոչ միշտ, ածականները հաջորդում են գոյականներին, ինչպես շատ ռոմանական լեզուներում:

Իսպաներենում նախադասության շարահյուսությունը հետևյալն է՝ ենթակա–բայ–խնդիր։ Սակայն, ինչպես մի շարք ռոմանական լեզուներում, նախադասության անդամների հերթականությունը փոփոխական է և ավելի շատ պայմանավորված է իմաստային կարևորության պահպանմամբ, քան շարահյուսությամբ։ Իսպաներենում ենթակա–դերանունները կարող են չգրվել կամ չարտասանվել, եթե դրա անհրաժեշտությունը չկա։

Հարցական նախադասություններում ենթական և բայը տեղերով չեն փոխվում, հետևաբար հարցական և պատմողական նախադասությունները միմյանցից տարբերվում են միմիայն առոգանությամբ։

Հնչյունաբանություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Խոսակցական իսպաներենը Իսպանիայում

Իսպաներենի հնչյունական համակարգը ի սկզբանե ծագել է խոսակցական լատիներենից։ Դրա զարգացումը դրսևորվում է հարևան բարբառներում, հատկապես լեոնեսերենում և արագոներենում, ինչպես նաև յուրահատուկ դրսևորումներ կան կաստեյանոյում (իսպաներեն): Կաստեյանոն յուրօրինակ է իր հարևան բարբառների մեջ շնչեղացմամբ, լատիներենի սկզբնական /f/ հնչյունի բացակայությամբ (օրինակ՝ կաստեյանոյում harina և արագոներենում farina)։ Լատիներենի նախնական բաղաձայնների համանման հաջորդականությունը pl-, cl-, fl իսպաներենում վերածվում է ll- (սկզբնապես արտասանվում է [ʎ]), մինչդեռ արագոներենում դրանք պահպանվում են, իսկ լեոնեսերենում ներկայացվում են տարբեր կերպ՝ ընդգրկելով [tʃ], [ʃ], և [ʎ] հնչյունները։ Լատիներենում -li-ին նախորդում է ձայնավոր (օրինակ filius) կամ հաջորդում է (օրինակ՝ iculus, icula, auricula), հին իսպաներենում արտասանվում է [ʒ], որը ժամանակակից իսպաներնում դառնում է շփական բաղաձայն [x] (օրինակ hijo, oreja), որտեղ ցեղակից լեզուները ունեն քմային [ʎ] -ն (օրինակ՝ պորտուգալերեն filho, orelha; կատալոներեն fill, orella).

Հնչյունաբանական հատույթավորում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Իսպաներենի ձայնավորների աղյուսակ

Իսպաներենի հնչյունաբանական համակարգը բաղկացած է հինգ ձայնավոր հնչյուններից (/a/, /e/, /i/, /o/, /u/) և 17-19-ը բաղաձայն հնչյուններից (ստույգ թիվը կախված է բարբառից։ Երկհնչույթի՝ հնչույթի դիրքային տարբերակումները ձայնավորների միջև վերին /i/ և /u/ ձայնավորների կրճատումն է։ Որոշ դեպքերում /e/ և /o/ միջին շարքի ձայնավորները փոխարինում են je և we երկբարբառներին, երբ համապատասխանաբար շեշտվում են ավելի շատ ձևաբանական գործընթացում, քան հնչյունաբանական, քանի որ դա կախված չէ հնչյունաբանությունից։

Տաղաչափություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Իսպաներենը դասակարգվում է ըստ իր ռիթմի որպես վանկավոր լեզու։ Յուրաքանչյուր վանկ ունի միևնույն տևողությունը անկախ շեշտից։

Իսպաներենի առոգանության եղանակը զգալիորեն տարբերվում է բարբառային առոգանությունից, սակայն ընդհանուր առմամբ համապատասխանում է հաստատական և հարցական նախադասությունների առոգանությանը և այո/ոչ հարցերի առոգանության բարձրացմանը[39][40]։ Չկան շարահյուսական նշաններ զանազանելու համար հարցերն ու պնդումները, ուստի, հաստատականը և հարցականը պետք է տարբերել առոգանությամբ։

Շեշտ հաճախ կրում է բառի վերջին երեք վանկերից մեկը, որոշ դեպքերում նաև չորրորդ վանկը կամ նախորդ վանկերը։ Շեշտի դերը հետևյալն է:

  • Բառեր, որոնք ավարտվում են ձայնավորով, շեշտը հաճախ ընկնում է նախավերջին վանկի վրա․
  • Բառեր, որոնք ավարտվում են բաղաձայնով, շեշտը հաճախ ընկնում է վերջին վանկի վրա, որը բացատրվում է քերականական վերջավորություններով․N -ն (3-րդ դեմք, հոգնակի թիվ, բայերի համար) և s-ը (գոյականների և ածականների համար կամ 2-րդ դեմք, եզակի թիվ, բայերի համար) չեն փոխում շեշտի դիրքը։ Ուստի, n-ով ավարտվող կանոնավոր բայերը և s-ով ավարտվող բառերի մեծամասնությունը նախավերջին վանկում են շեշտվում։ Չնայած n-ով ավարտվող գոյականները և ածականները նույնպես նախավերջին վանկում են շեշտվում (joven, vorgen, mitin)։
  • N-ով ավարտվող գոյականների և ածականների մեծ մասը շեշտվում են վերջին վանկում (capitán, almacén, jardín, corazón):
  • Նախավերջին շեշտը (շեշտը դրվում է չորրորդ կամ վերջին վանկի վրա) հազվադեպ է տեղի ունենում. միայն անդրադարձ բայերի դեպքում (օրինակ՝ guardándoselos).

Բացի նշված բացառություններից, կան բազմաթիվ նվազագույն բառային զույգեր, որոնք տարբերվում են շեշտադրությամբ, օրինակ sábana (սավան, ծածկոց) և sabana (սավաննա), limite (սահման) և limité (սահմանեց), líquido (հեղուկ), liquido (վճարում եմ) և liquidó (վաճառեց):

Ուղղագրական համակարագը արտահայտում է շեշտի հետևյալ դեպքերը․ շեշտադրման բացակայությունը, որի դեպքում շեշտն ընկնում է վերջին վանկի վրա, եթե վերջին տառը ⟨n⟩, ⟨s⟩ կամ ձայնավոր է, ապա այս դեպքերում շեշտն ընկնում է նախավերջին վանկի վրա։ Այդ կանոնների բացառությունները նշված են շեշտով՝ համապատասխան վանկի ձայանվորի վրա (տես Իսպաներենի ուղղագրությունը):

Աշխարհագրական տեղաբաշխում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Իսպաներենը աշխարհի ավելի քան քսան երկրներում համարվում է պետական լեզու։ Ենթադրվում է, որ իսպաներեն խոսողների ընդհանուր թիվը չորս հարյուր յոթանասունից հինգ հարյուր միլիոն է, ինչը նշանակում է, որ այն 2-րդ լայն տարածում ունեցող լեզուներից է: Ըստ 2007 թվականի տվյալների իսպաներենը լեզվակիրների ընդհանուր թվով 3-րդ ամենատարածված լեզուն է չինարենից (մանդարին) և անգլերենից հետո:

Իսպաներենի տեղաբաշխումը Եվրոպայում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Իսպաներենի աշխարհագրական բաժանում     Պաշտոնական լեզու      1,000,000+      100,000+      20,000+
Իսպաներենի ակտիվ ուսուցում[41]

Եվրոպայում իսպաներենը Իսպանիայի պաշտոնական լեզուն է, որի անունով էլ երկիրը կոչվում է և որտեղից ծագել և ձևավորվել է: Այն լայն տարածում ունի նաև Ջիբլարթարիյում, ընդհանուր խոսակցական լեզու է Անդորրայում, չնայած որ այստեղ պաշտոնական լեզուն կատալոներենն է[42]։ Իսպաներենը նաև խոսակցական լեզու է Եվրոպական երկրների փոքր համայնքներում, ինչպես օրինակ Մեծ Բրիտանիայում, Ֆրանսիայում, Իտալիայում և Գերմանիայում[43]։ Իսպաներենը ԵՄ-ի պաշտոնական լեզուն է: Շվեյցարիայում բնակչության 2,2 տոկոսի համար իսպաներենը մայրենի լեզու է համարվում, քանի որ 20-րդ դարում այդտեղ գրանցվել է իսպանացիների ներհոսք[44]։

Ամերիկա[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Լատինական Ամերիկա[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Մեծ թվով իսպանախոսներ կան նաև Լատինական Ամերիկայում, Լատինական Ամերիկայի գրեթե բոլոր երկրներում: Իսպանախոս երկրներից միայն Իսպանիան և Հասարակածային Գվինեան են Ամերիկայից դուրս գտնվում: Իսպաներենը պաշտոնական լեզու է Արգենտինայում, Բոլիվիայում, Չիլիում, Կոլումբիայում, Կոստա Ռիկայում, Կուբայում, Դոմինիկյան Հանրապետությունում, Էկվադորում, Գվատեմալայում, Հոնդուրասում, Մեքսիակայում, Նիկարագուայում, Պանամայում, Պարագվայում, (պաշտոնական է նաև գուարանին)[45], Պերույում, պաշտոնական են համարվում նաև այմարան, (կեչուան և այլ բնիկ լեզուներ)[46], Պուերտո Ռիկոյում, Ուրուգվայում և Վենեսուելայում: Նախկին բրիտանական գաղութում՝ Բելիզում, իսպաներենը չի համարվում պաշտոնական լեզու, թեև համաձայն 2000 թվականի մարդահամարի տվյալների՝ բնակչության 43%-ը խոսում է իսպաներեն[47][48]։ Գլխավորապես, իսպաներեն խոսում են այն սերունդները, որոնք եկել են այստեղ 17-րդ դարից սկսած, չնայած անգլերենը պաշտոնական լեզու է[49]։

Տիրինիդադը և Տոբակոն և Բրազիլիան իսպաներենի ուսուցումը ներառել են իրենց ուսումնական համակարգերում՝ իսպանաոս երկրներին մոտ գտնվելու արդյունքում։ Տիրինիդադի կառավարությունը սկսեց իսպաներենը՝ որպես օտարալեզու նախաձեռնությունը 2005 թվականին[50]։ 2005-թվականին Բրազիլիայի Ազգային կոնգրեսի կողմից օրինագիծ ընդունվեց՝ ստորագրված նախագահի կողմից, որի համաձայն Բրազիլիայի պետական և մասնավոր միջնակարգ դպրոցներում անցկացվում էր իսպաներենի՝ որպես այլընտրանքային օտար լեզվի ուսուցում[50]։ 2016-թվականի սեպտեմբերին Դիլամի Ռուսեմի ընթացակարգից հետո Միշել Տեմերը նշված օրենքը չեղարկեց[51]։ Պարագվային և Ուրուգվային հարակից քաղաքներում և գյուղերում խոսում են պորտուգալերենի և իսպաներենի խառնուրդ համարվող պորտունյոլ (Portuñol) լեզվով[52]։

Իսպաներենը ԱՄՆ-ում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Իսպանախոսները ԱՄՆ-ում և Պուերտո Ռիկոյում։ Մուգ երանգները ցույց են տալիս իսպանախոսների առավել բարձր տոկոսը։

Համաձայն 2006 թվականի մարդահամարի տվյալների ԱՄՆ-ի բնակչության 44,3 միլիոնը ծագումով իսպանացի կամ լատինամերիկացի էր[53]։ Բնակչության 38,3 միլիոնը (այդ թվում հինգ տարեկանից բարձրերը) տանը խոսում էին իսպաներեն[54]։ ԱՄՆ-ի պատմության մեջ իսպաներենը մեծ դեր ունի՝ շնորհիվ վաղ շրջանի իսպաներենի, իսկ հետո Մեքսիկայի կառավարությունը այդ տարածքների վրա կազմավորեց հարավարևելյան նահանգները, որոնցից Լուիզիանա նահանգը, ինչպես նաև Ֆլորիդան 1762-1802 թվականներին գտնվում էր Իսպանիայի տիրապետության ներքո, որը իսպանական տարածք էր մինչև 1821 թվականը։

Իսպաներենը ԱՄՆ-ում 2-րդ ամենատարածված լեզուն է, որտեղ ոչ բնիկ խոսողների թիվը հասնում է 50 միլիոնի[55]։ Մինչդեռ անգլերենը երկրի դե ֆակտո ազգային լեզուն է, իսկ իսպաներենը հաճախ գործածվում է հասարակական ծառայություններում, գրասենյակներում՝ պետական և պաշտոնական մակարդակներում։ Իսպաներենը օգտագործվում է նաև Նոր Մեքսիկայի վարչական շրջանում[56]։ Այն նաև մեծ ազդեցություն ունի մեգապոլիսներում, ինչպիսիք են՝ Լոս Անջելեսը, Մայամին, Սան Անտոնիոն, Նյու Յորքը, Սան Ֆրանցիսկոն, Դայասը և Ֆոնեիքսը, վերջերս նաև Լոս Անջելեսը, Լաս Վեգասը, Բոստոնը, Հյուստոնը, Ինդիանապոլիսը, Ֆիլադելֆիան, Սլեվելենդը, Սոլթ Լեյք Սիթին, Ատլանտան, Նեշվիլը, Օռլանդոն, Տամպան՝ շնորհիվ 20-րդ և 21-րդ դարի ներգաղթի։

Իսպաներենը Աֆրիկայում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Սահարայի ժողովրդի ազատագրված բանակի թանգարանի երկլեզու նշանաբանը՝ գրված իսպաներեն ը արաբերեն Արևմտյան Սահարայում։

Աֆրիկայում, Հասարակածային Գվինեայում, ինչպես նաև Աֆրիկյան Միությունում պորտուգալերենի և Ֆրանսերենի հետ միասին իսպաներենը համարվում է պաշտոնական լեզու։ Հասարակածային Գվինեայում իսպաներենը գերիշխող դեր ունի Աֆրիկայի իսպանական տարածքներում, բնիկ և ոչ բնիկ խոսողների թիվը մոտ 500.000 է, մինչդեռ fang-ը ամենաշատ խոսվող լեզուն է բնիկների կողմից[57][58]։

Իսպաներենը խոսվում է նաև Իսպանիայի ինքնիշխան տարածքներում, իսպանական քաղաքներից առանձնանում են Սեուտան և Մելիան, Կանարյան կղզիախումբը (բնակչությունը 2.000.000), որը գտնվում է Աֆրիկայի հյուսիսարևմտյան գլխավոր ափից 100 կմ հեռավորության վրա։ Հյուսիսային Մարոկկոյում, որը նույնպես աշխարհագրական դիրքով մոտ է Իսպանիային, բնակչության մոտավորապես 20.000-ի համար իսպաներենը 2-րդ լեզու է համարվում, մինչդեռ արաբերենը՝ դե յուրե պաշտոնական լեզու։ Չնչին թիվ են կազմում իսպաներենի բարբառով (հակետիա՝ հին իսպաներենի բարբառ, որով խոսում են Իսրայելում) խոսողները։ Իսպաներեն խոսում են նաև Անգոլայի որոշ փոքր համայնքներում, որի հետևանքը Կուբայի ազդեցությունն էր Սառը պատերազմի ժամանակաշրջանում, և Հարավային Սուդանում խոսում են տեղի բնիկները, որը Սուդանի պատերազմի ժամանակ տեղափոխվեց Կուբա, իսկ երբ սկսվեց անկախացման գործընթացը նորից գործածության մեջ մտավ[59]։

Արևմտյան Սահարայում, մասնավորապես իսպանական Սահարայում իսպաներեն խոսել են 19-րդ և 20-րդ դարերի ընթացքում։ Այսօր իսպաներենը լայն տարածում ունի անգամ Սահարայի քոչվոր ցեղերի շրջանում, ավելի քան 500.000 մարդ, իսկ արաբերենի հետ միասին դե ֆակտո պաշտոնական լեզու է Սահարայի Ժողովրդավարական Հանրապետությունում, այնուամենայնիվ այս ամենը միջազգային ճանաչում չստացավ[60][61]։

Ասիա-Խաղաղ օվկիանոս[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ֆիլիպինի հեղափոխականների վաղ շրջանի դրոշը․ Առաջին երկու սահմանդրությունները գրվել են իսպաներենով։

1565-թվականին իսպաներենը Ֆիլիպիններ պաշտոնական լեզուն էր սկսած Իսպանաիայի վարչական շրջանի 1973-թվականի սահմանադրության մեջ տեղի ունեցած փոփոխությունից։ Իսպանիայաի գաղութացման ժամանակ (1565–1898), այն կառավարության լեզուն էր, կրթությունը և առևտուրը, իսպանացիների և կրթված ֆիլիպինցիների համար առաջին լեզուն։ 19-րդ դարում, գաղութային կառավարությունը հիմնեց անվճար հանրային կրթական համակարգ իսպաներենով՝ որպես ուսուցման միջոց։ Իսպաներենի լայն տարածումը կղզիներում հիմք հանդիսացավ իսպանախոս երկրների և տարածաշրջանների դասակարգմանը։ 1898-թվականի Ֆիլիպինի անկախության ժամանակ, մոտավորոպես բնակչության 70%-ը գիտելիք ուներ իսպաներենից, 10%-ի համար առաջին լեզուն էր և ավելի քան 60%-ի համար՝ 2-րդ կամ 3-րդ լեզու[62]։

Չնայած 1898-թվականի Իսպանա-ամերիկյան պատերազմին, Իսպանիայի պարտությունից հետո, ամերիկյան կառավարությունը շարունակեց իսպաներենի գործածումը ֆիլիպինյան գրականության և մամուլի մեջ իր կառավարման վաղ տարիներին։ Աստիճանաբար ամերիկյան կառավարությունը սկսեց խթանել անգլերենի գործածումը, և դա բնորոշվեց որպես իսպաներենի անցյալի բացասական ազդեցությունը։ Ի վերջո 1920-ականներին կառավարության և կրթության հիմնական լեզուն էր։ Սակայն, չնայած, խոսողների թվի նվազմանը, իսպաներենը մնաց Ֆիլիպինների պաշտոնական լեզուն, երբ 1946-թվականին անկախացավ, անգլերենի և ֆիլիպիներենի հետ միասին կազմելով ավստրալիական լեզվախումբ։

1973-թվականին՝ Ֆերդինանդ Մարկոսի կառավարության ժամանակ, իսպաներենը պաշտոնական կարգավիճակ չուներ, բայց երկու ամիս անց՝ 1973-թվականի մարտի 15-ին, վերականգնեց իր կարգավիճակը որպես պաշտոնական լեզու՝ համաձայն 155-րդ նախագահական հրամանագրի[63]։ Մինչև 1987-թվականը այն պաշտոնական լեզու էր, սույն սահմանադրության վավերացումով այն վերափոխվեց որպես կամընտրական և օժանդակ լեզու[64]։ 2010-թվականին նախագահ Գլորիա Մակապագալ Արրոյոն օժանդակեց իսպաներենի վերաինտեգրման ուսուցումը Ֆիլիպինի կրթական համակարգում[65]։ 2012թ-ին միջնակարգ դպրոցներում իսպաներենը և՛ պարտադիր և՛ ընտրովի առարկա էր, շատ սահմանափակ դարձավ[66]։ Այսօր, չնայած Իսպանիայի կառավարական պահանջներին, բնակչության 0,5% փորձում է խոսել իսպաներեն կատարյալ[67]։ Բացի սովորական իսպաներենից, կրեոլ լեզվի հիմքի վրա ձևավորված իսպաներենը՝ չավականոն, զարգացավ հարավային Ֆիլիպիններում։ 1996-թվականին չավականո խոսողների թիվը 1,2 միլիոնի հասավ։ Այնուամենայնիվ, այն կապված չէր իսպաներնի հետ[68]։ 2000թ-ի մարդահամարի ընթացքում Զամբոանգուենյոի չավականո խոսողների թիվը հասավ 360.000-ի։ Ֆիլիպինների տեղական լեզուները նույնպես կրել են իսպաներենի ազդեցությունը, ընդ որում շատ բառեր մեքսիկական իսպաներենից են ծագել`շնորհիվ Իսպանիայի ազդեցության ներքո գտնվող կղզիների մինչև 1821 թվականը, և հետո անմիջապես Մադրիդից մինչև 1898 թվականը[69][70]։

Իսպաներենի որոշ բառեր կան Գուամիի, Հյուսիսային Մարիանյան կղզիների, Պալաուի, Մարշալյան կղզիների և Միկրոնեզիայի տեղական լեզուներում, որոնք նախկինում իսպանական արևելյան Հնդկաստանի մաս են կազմել[71][72]։

Իսպանախոսները ըստ երկրների[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հետևյալ աղյուսակում նշված է իսպանախոսների թիվը՝ ըստ երկրների․

Երկիր Բնակչություն[73] Իսպաներենը որպես բնիկ խոսողների լեզու [74] Բնիկ խոսողների համար որպես երկրորդ լեզու[75] Իսպանախոսների ամբողջական թիվը (ներառյալ սահմանափակ թվով խոսողները)[75][76][77]
Մեքսիկա Մեքսիկա 124,737,789[78] 115 631 930 (92.7%)[79] 122 866 722 (98.5%)[77]
Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ ԱՄՆ 325,719,178[80] 41,017,620[81] (13.4%)[82] 42,926,496[24] (82%[83] 57.4 միլիոն լատինախոսներ[84] + 2.8 միլիոն ոչ լատինախոսներ[85]) 58,008,778[24] (40,5 միլիոնի համար առաջին լեզու, 15 միլիոնի համար երկրորդ լեզու,[86] 7.8 միլիոն ուսանողներ [76] և 9 միլիոնը լատինախոսներ՝ չհաշվարկված մարդահամարի տվյալներով[87])[88][89][90][91][92][93]
Կոլումբիա Կոլումբիա 50,000,870[94] 49 150 870 (850,000 այլ մայրենի լեզվով)[95] 49 600 863 (99.2%)[77]
Իսպանիա Իսպանիա 46,698,569[96] 43 009 382 (92,1%)[24] 46 138 186 (98.8%)[77]
Արգենտինա Արգենտինա 44,494,502[97][99] 42,062,795 (95.5%)[100] 43 780 542 (99.4%)[77]
Վենեսուելա Վենեսուելա 31,828,110[101] 30 729 866 (1,098,244 այլ մայրենի լեզվով)[102] 31 466 173 (98.8%)[77]
Պերու Պերու 32,162,184[103] 27 048 397 (84.1%)[104][105] 28 945 966 (86.6%)[77]
Չիլի Չիլի 18,275,530[106] 17,993,930 (281,600 այլ մայրենի լեզվով )[107] 18 147 601 (99.3%)[77]
Էկվադոր Էկվադոր 16,674,000[108] 14,700,000[109] 16 357 194 (98.1%)[77]
Գվատեմալա Գվատեմալա 16,945,000[73] 10 167 000 (60%)[110] 14 640 480 (86.4%)[77]
Կուբա Կուբա 11,559,000[73] 11,559,000[111] 11 489 646 (99.4%)[77]
Դոմինիկյան Հանրապետություն Դոմինիկյան Հանրապետություն 10,819,000[73] 9,300,000[112] 10 775 724 (99.6%)[77]
Բոլիվիա Բոլիվիա 11,145,770[113] 6 464 547 (58%)[114] 9 797 132 (87.9%)[77]
Հոնդուրաս Հոնդուրաս 8,866,351[115] 8,658,501 (207,750 այլ մայրենի լեզվով)[116] 8 777 687 (99.0%)[77]
Պարագվայ Պարագվայ 6,953,646[117] 4,721,526 (67.9%)[117][118] 6 953 646 (2,232,120 սահմանափակ գիտելիքներ)[117]
Ֆրանսիա Ֆրանսիա 65,635,000[119] 477,564 (1%[120] of 47,756,439[121]) 1,910,258 (4%[122] of 47,756,439[121]) 6,685,901 (14%[123] of 47,756,439[121])
Սալվադոր Սալվադոր 6,349,939[117] 6,330,889 (99.7%)[124] 6 349 939 (19,050 սահմանափակ գիտելիքներ)[117]
Նիկարագուա Նիկարագուա 6,218,321[73][117] 6,037,990 (97.1%) (490,124 այլ մայրենի լեզվով)[117][125] 6 218 321 (180,331 սահմանափսկ գիտելիքներ)[117]
Բրազիլիա Բրազիլիա 206,120,000[126] 460,018[117] 460,018[117] 6,056,018 (460,018 բնիկ խոսողներ + 96,000 սահմանափակ գիտեիլքներ + 5,500,000 կարող են խոսել)
Իտալիա Իտալիա 60,795,612[127] 255,459[128] 1,037,248 (2%[122] of 51,862,391[121]) 5,704,863 (11%[123] of 51,862,391[121])
Կոստա Ռիկա Կոստա Ռիկա 4,890,379[129] 4,806,069 (84,310 այլ մայրենի լեզվով)[130] 4 851 256 (99.2%)[77]
Պանամա Պանամա 3,764,166[131] 3,263,123 (501,043 այլ մայրենի լեզվով)[132] 3 504 439 (93.1%)[77]
Ուրուգվայ Ուրուգվայ 3,480,222[133] 3,330,022 (150,200 այլ մայրենի լեզվով)[134] 3 441 940 (98.9%)[77]
Պուերտո Ռիկո Պուերտո Ռիկո 3,474,182[135] 3 303 947 (95.1%)[136] 3 432 492 (98.8%)[77]
Մարոկկո Մարոկկո 34,378,000[137] 6,586[138] 6,586 3,415,000[138][139] (10%)[140]
Մեծ Բրիտանիա Մեծ Բրիտանիա 64,105,700[141] 120,000[142] 518,480 (1%[122] of 51,848,010[121]) 3,110,880 (6%[123] of 51,848,010[121])
Ֆիլիպիններ Ֆիլիպիններ 101,562,305[143] 438,882[144] 3,016,773[145][146][147][148][149][150][151]
Գերմանիա Գերմանիա 81,292,400[152] 644,091 (1%[122] of 64,409,146[121]) 2,576,366 (4%[123] of 64,409,146[121])
Հասարակածային Գվինեա Հասարակածային Գվինեա 1,622,000[153] 1,683[154] 918,000[77] (90.5%)[77][155]
Ռումինիա Ռումինիա 21,355,849[156] 182,467 (1%[122] of 18,246,731[121]) 912,337 (5%[123] of 18,246,731[121])
Պորտուգալիա Պորտուգալիա 10,636,888[157] 323,237 (4%[122] of 8,080,915[121]) 808,091 (10%[123] of 8,080,915[121])
Կանադա Կանադա 34,605,346[158] 553,495[159] 643,800 (87%[160] of 740,000[161])[24] 736,653[76]
Նիդերլանդներ Նիդերլանդներ 16,665,900[162] 133,719 (1%[122] of 13,371,980[121]) 668,599 (5%[123] of 13,371,980[121] )
Շվեդիա Շվեդիա 9,555,893[163] 77,912 (1%[120] of 7,791,240[121]) 77,912 (1% of 7,791,240) 467,474 (6%[123] of 7,791,240[121])
Ավստրալիա Ավստրալիա 21,507,717[164] 111,400[165] 111,400 447,175[166]
Բելգիա Բելգիա 10,918,405[167] 89,395 (1%[122] of 8,939,546[121]) 446,977 (5%[123] of 8,939,546[121])
Բենին Բենին 10,008,749[168] 412,515 (ուսանողներ)[76]
Կոտ դ'Իվուար Կոտ դ'Իվուար 21,359,000[169] 341,073 (ուսանողներ)[76]
Լեհաստան Լեհաստան 38,092,000 324,137 (1%[122] of 32,413,735[121]) 324,137 (1% of 32,413,735)
Ավստրիա Ավստրիա 8,205,533 70,098 (1%[122] of 7,009,827[121]) 280,393 (4%[123] of 7,009,827[121])
Ալժիր Ալժիր 33,769,669 223,422[138]
Բելիզ Բելիզ 333,200[170] 173,597[138] 173,597[138] 195,597[138] (62.8%)[171]
Սենեգալ Սենեգալ 12,853,259 205,000 (students)[76]
Դանիա Դանիա 5,484,723 45,613 (1%[122] of 4,561,264[121]) 182,450 (4%[123] of 4,561,264[121])
Իսրայել Իսրայել 7,112,359 130,000[138] 175,231[172]
Ճապոնիա Ճապոնիա 127,288,419 100,229[173] 100,229 167,514 (60,000 ուսանողներ)[76]
Գաբոն Գաբոն 1,545,255[174] 167,410 (ուսանողներ)[76]
Շվեյցարիա Շվեյցարիա 7,581,520 150,782 (2,24%)[175][176] 150,782 165,202 (14,420 ուսանողներ)[177]
Իռլանդիա Իռլանդիա 4,581,269[178] 35,220 (1%[122] of 3,522,000[121]) 140,880 (4%[123] of 3,522,000[121])
Ֆինլանդիա Ֆինլանդիա 5,244,749 133,200 (3%[123] of 4,440,004[121])
Բուլղարիա Բուլղարիա 7,262,675 130,750 (2%[122] of 6,537,510[121]) 130,750 (2%[123] of 6,537,510[121])
Բոնեյրե Բոնեյրե և Կյուրասաո Կյուրասաո 223,652 10,699[138] 10,699[138] 125,534[138]
Նորվեգիա Նորվեգիա 5,165,800 21,187[179] 103,309[76]
Չեխիա Չեխիա 10,513,209[180] 90,124 (1%[123] of 9,012,443[121])
Հունգարիա Հունգարիա 9,957,731[181] 83,206 (1%[123] of 8,320,614[121])
Արուբա Արուբա 101,484[182] 6,800[138] 6,800[138] 75,402[138]
Տրինիդադ և Տոբագո Տրինիդադ և Տոբագո 1,317,714[183] 4,100[138] 4,100[138] 65,886[138] (5%)[184]
Կամերուն Կամերուն 21,599,100[185] 63,560 (ուսանողներ)[76]
Անդորա Անդորա 84,484 33,305[138] 33,305[138] 54,909[138]
Սլովենիա Սլովենիա 35,194 (2%[122] of 1,759,701[121]) 52,791 (3%[123] of 1,759,701[121])
Նոր Զելանդիա Նոր Զելանդիա 21,645[186] 21,645 47,322 (25,677 students)[76]
Սլովակիա Սլովակիա 5,455,407 45,500 (1%[123] of 4,549,955[121])
Չինաստանի Ժողովրդական Հանրապետություն Չինաստան 1,339,724,852[187] 30,000 (ուսանողներ)[188]
Ջիբրալթար Ջիբրալթար 29,441[189] 22,758 (77.3%[190])
Լիտվա Լիտվա 2,972,949[191] 28,297 (1%[123] of 2,829,740[121])
Լյուքսեմբուրգ Լյուքսեմբուրգ 524,853 4,049 (1%[120] of 404,907[121]) 8,098 (2%[122] of 404,907[121]) 24,294 (6%[123] of 404,907[121])
Ռուսաստան Ռուսաստան 143,400,000[192] 3,320[138] 3,320[138] 23,320[138]
Արևմտյան Սահարա Արևմտյան Սահարա 513,000[193] n.a.[194] 22,000[138]
Գուամ Գուամ 19,092[195]
Բրիտանական Վիրջինյան կղզիներ Բրիտանական Վիրջինյան կղզիներ 16,788[196] 16,788[138] 16,788[138]
Լատվիա Լատվիա 2,209,000[197] 13,943 (1%[123] of 1,447,866[121])
Թուրքիա Թուրքիա 73,722,988[198] 1,134[138] 1,134[138] 13,480[138][199]
Կիպրոսի Հանրապետություն Կիպրոս 2%[123] of 660,400[121]
Հնդկաստան Հնդկաստան 1,210,193,422[200] 9,750 (ուսանողներ)[201]
Էստոնիա Էստոնիա 9,457 (1%[123] of 945,733[121])
Ճամայկա Ճամայկա 2,711,476[202] 8,000[203] 8,000[203] 8,000[203]
Նամիբիա Նամիբիա 3,870[204]
Եգիպտոս Եգիպտոս 3,500[205]
Մալթա Մալթա 3,354 (1%[123] of 335,476[121])
Եվրամիություն Եվրամիություն (Ներառյալ Իսպանիա) 460,624,488[206] 2,397,000 (934,984 արդեն հաշվարկված)[207]
Ամբողջական 7,430,000,000 (Ամբողջ աշխարհի բնակչությունը)[208] 461 860 681[24] (6,2 %)[209] 497 514 992[24] (6,6 % ) 545 691 655[24][210] (7,3 %)[211]

Բարբառային տարբերակումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Իսպանիայի տարբեր շրջանների և Ամերիկայի իսպանախոս տարածքների խոսակցական լեզվում կան շատ կարևոր բարբառային տարբերակումներ

(հնչյունական, քերականական և բառային)։ Ամենատարածված տարբերակումը Մեքսիակայի իսպաներենն է խոսողների շրջանում։ Աշխարհի իսպանախոսների ավելի քան 20%-ը է խոսում Մեքսիկայի իսպաներենով (500 միլիոնից ավելի քան 112-ը)։ Դրա հիմնական հատկանիշներից մեկը շեշտված ձայնավորների կրճատումը կամ կորուստն է, հատկապես, երբ կապված են /s/ հնչյունի հետ[212][213]։

Իսպանիայում հյուսիսային բարբառները ավելի մոտ են ստանդարտ տարբերակումներին, թեև վերջին 50 տարիների ընթացքում հարավային բարբառների նկատմաբ դրական վերաբերմունքը զգալիորեն աճել է։ Նույնիսկ Մադրիդի բարբառը, որն ունի հարավային բարբառին բնորոշ հատկանիշներ, ինչպես օրինակ yeismo-ն: Բարբառի տարբերակման այս ձևը գործածվում է ռադիոյում և հեռուստատեսությունում [214][215][216][217]։ Մադրիդի բարբառային տարբերակումը մեծ ազդեցություն է թողել գրավոր իսպաներենի ձևավորման վրա[218]։

Հնչյունաբանություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Չորս հիմնական հնչյունաբանական բաժանումները հիմնված են տետա հնչյունի վրա (θ), վերջին /s/ վանկի շնչեղացման վրա, /s/ հնչյունի և y/ʎ/ բաղաձայնի[219]։

Տետա հնչյունը /θ/(արտասանվում է c e-ից կամ i-ից առաջ և արտասանվում է (z) այլ բառերում), շրթնատամնային շփական բաղաձայն, ինչպես օրինակ անգլերեն thing բառը (th-ը)։ Իսպանիայի բնակչության մեծամասնությունը սա ունի, հատկապես երկրի հյուսիսայի և կենտրոնական հատվածները։ Այլ տարածքներում (Հարավային Իսպանիայի որոշ հատվածներում, Կանարյան կղզիներում և Ամերիկայում) տետա հնչյունը չի գործածվում և փոխարենը /s/-ն է գործածվում։ Իսպաներենում այս հնչյունական հակադրությունը կոչվում է շնչեղացում, մինչդեռ հնչյունական ընդհանրացումը կոչվում է ceceo, այսինքն Ce և Zeta, երբ /s/-ը արտասանվում է Z-ի նման Իսպանիայի հյուսիսում։ Լատինական Ամերիկայի մեծ մասում e-ից կամ i-ից առաջ c-ն և /z/-ն միշտ արտասանվում են որպես շրթնատամնային շչական բաղաձայն։

Վերջին /s/-վանկի շնչեղացումը տարածված է Իսպանիայի կիսահարավում և Ամերիկայի շրջաններում. Կենտրոնական Ամերիկան (բացի կենտրոնական Կոստա Ռիկայից և Գվատեմալայից), Կարիբյան կղզիները, Հարավային Մեքսիկայի ափամերձ շրջանները և Հարավային Ամերիկան, բացի Անդեր լեռնաշղթայից։ Երբ չկա շնչեղացում, վերջին վանկը՝ /s/-ը արտասանվում է որպես վերատամնային բաղաձայն կամ շրթնատամնային բաղաձայն, այսինքն նույն ձև ինչպես հաջորդ պարբերության մեջ։

/s/ տառին համապատասխանող հնչյունը հյուսիսային և կենտրոնական Իսպանիայում արտասանվում է որպես վերատամնային բաղաձայն (նկարագրվում է նաև հնչյունաբանորեն ՛՛ծանր՛՛ կամ ՛՛հետադարձ)։ Անդալուզիայում, Կանարյան կղզիներում և Լատինական Ամերիկայի մեծ մասում (բացի Կոլումբիայի Պաիսա նահանգից) այն արտասանվում է որպես շրթնատամնային բաղաձայն, որն իր արտասանությամբ նման է անգլերենի /s/-ին։ Որովհետև /s/-ը իսպաներենում հաճախակի գործածվող հնչույթ է, բնիկ իսպանախոսների արտասանությունը տարբերվում է Ամերիկայի իսպանախոսների արտասանությունից։

/ʎ/Y հնչյունը`կողմնային-քմային բաղաձայնը երբեմն համեմատվում է անգլերենի lli հնչյունի հետ (օրինակ՝ million), որը հանդիպում է Հյուսիսային Իսպանիայի քիչ ուրբանիզացված տարածքներում և Հարավային Իսպանիայի բարձրադիր շրջաններում։ Միևնույն ժամանակ, շատ այլ իսպանախոսների լեզվում այն կապակցվում է ոչ կողմնային /ʝ/-ի հետ, սովորաբար շեշտված, շփական-քմային բաղաձայն, որը երբեմն համեմատվում է անգլերեն /j/-ի հետ (oրինակ՝yod), ինչպես yacht (յախտ) բառում և հնչում է /y/ իսպաներենում։ Ինչպես աշխարհի բոլոր լեզուներում, այնպես էլ այլ հնչյունական ձևերում, ll և y միջև տարբերությունը սովորաբար չի լսվում, եթե չեն արտասանվում որպես առանձին հնչույթներ։ Իսպաներենում նման հնչույթային կապակցումը կոչվում է yeísmo։

Արգենտինայի Ռիո դե Պլատայի իսպաներենում, հնչույթային կապակցումը ընդհանուր առմամբ արտասանվում է որպես վերատամնային-շփական, որը կամ արտահայտված է բարբառային շրջանի կենտրոնական և արևմտյան հատվածներում կամ արտահայտված չէ․ օրինակ՝ ֆրանսերենում ch-ն կամ պորտուգալերենում x-ը Բուենոս Այրեսում և Մոնտեվիդեոյում [220]։

Ձևաբանություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Իսպաներենի բարբառների միջև գլխավոր ձևաբանական տարբերակումները ներառում են դերանունների տարբեր գործառույթներ, հատկապես երկրորդ անձի դեպքում, իսկ առարկայական դերանունները՝ երրորդ անձի։

Voseo-2-րդ դեմք եզակի թիվ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Իսպաներենի գրեթե բոլոր բարբառները երկրորդ դեմք եզակի թվում տարբերվում են, ուստի ունեն ՛՛you'' նշանակող երկու տարբեր դերանուններ։ Usted-ը (դուք ) պաշտոնական ձևում և կամ vos ոչ պաշտոնական ձևում (նշված երեք ձևերից յուրաքանչյուրն ունի իր բայական ձևը), որը բարբառից բարբառ տարբերվում է։ Vos-ի գործածումը (կամ բայական ձևը) կոչվում է voseo: Մի քանի բարբառներում այս երեք դերանուները օգտագործվում են usted-ի, -ի և vos-ի հետ և համապատասխանաբար մատնանշում են պաշտոնական, ոչ պաշտոնական և մտերմիկ ձևերը[221]։

Voseo-ձևում, vos-ը առարկայական ձևն է (vos decís-դուք ասում եք, "you say"), իսկ խնդիր-առարկան արտահայտվում է նաղդրի հետ (voy con vos-i am going with you -գալիս եմ քեզ հետ), մինչդեռ ուղիղ և անուղղակի խնդրի ձևերը, և ստացական ձևերը նույնն են և կապված -ի հետ (օրինակ՝ Vos sabés que tus amigos te respetan-դու գիտես, որ ընկերներդ հարգում են քեզ)։

Voseo-ի ընդհանուր բայական ձևերը նույնն են, ինչպես որ used-ը -ի հետ, բացառությամբ ներկա ժամանակաձևի բայերը (սահմանական և հրամայական)։ Ընդհանուր առմամբ vos-ի բայական ձևերը տարբերվում են vosotros-ի բայական ձևերից ( 2-րդ դեմք, հոգնակի թիվ)՝ կորցնելով /i/ կիսաձայնը կամ /d/-ն vos-ի դեպքում (օրինակ`vosotros pensáis > vos pensás; vosotros volvéis > vos volvés, pensad! (vosotros) > pensá! (vos), volved! (vosotros) > volvé! (vos):

Ընդհանուր Voseo (արգենտինյան իսպաներենում)
Սահմանական Ըղձական Հրամայական
Ներկա Անցյալ Անցյալ շարունակական Ապառնի Պայմանկան Ներկա Անցյալ
pensás pensaste pensabas pensarás pensarías pienses pensaraspensases pensá
volvés volviste volvías volverás volverías vuelvas volvierasvolvieses volvé
dormís dormiste dormías dormirás dormirías duermas durmierasdurmieses dormí
The forms in bold coincide with standard -conjugation.
voseo բարբառի գերակայությունը Լատինական Ամերիկայում Իսպաներեն լեզվի ակադեմիայի ասոցացիայի տվյալներով։
Մյուս կողմից Չիլիում գրեթե բոլոր բայական ձևերը տարբերվում են -ձևից։
Չիլի voseo
Սահմանական Ըղձական Հրամայական
Ներկա Անցյալ Անցյալ շարունակական Ապառնի Պայմանկան Ներկա Անցյալ
pensáis pensaste pensabais pensarás pensaríais pensís pensaraispensases piensa
volvís volviste volvíais volverás volveríais volváis volvieraisvolvieses vuelve
dormís dormiste dormíais dormirás dormiríais durmáis durmierasdurmieses duerme
The forms in bold coincide with standard -conjugation.


Vos դերանունի գործածությունը բայական ձևի հետ (vos piensas) կոչվում է դերանվանական voseo. Vos-ի բայական ձևերի գործածումը -ի հետ (tú pensás or tú pensái) կոչվում է "բայական voseo".

Չիլիում, օրինակ, բայական voseo-ն շատ ավելի ընդհանուր է, քան vos դերանվան իրական գործածումը, որը սովորաբար պահպանվում է ոչ պաշտոնական իրավիճակներում։ Իսկ Կենտրոնական Ամերիկայում voseo-ն ավելի շատ է տարբերվում։

Կենտրոնական Ամերիկայի voseo
Սահմանական Ըղձական Հրամայական
Ներկա Անցյալ Անցյալ շարունակական Ապառնի Պայմանական Ներկա Անցյալ
pensás pensaste pensabas pensarás pensarías pensés pensaraspensases pensá
volvés volviste volvías volverás volverías volvás volvierasvolvieses volvé
dormís dormiste dormías dormirás dormirías durmás durmierasdurmieses dormí
The forms in bold coincide with standard -conjugation.
Ամերիկայի իսպանախոս տարածաշրջանների բաշխում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Թեև vos-ը չի օգտագործվում Իսպանիայում, այն օգտագործվում է Ամերիկայի իսպանախոս տարածաշրջաններում որպես առաջնային խոսակցական ձև 2-րդ դեմք, եզակի թվի համար։ Ընդհանուր առմամբ, կարելի է ասել, որ կան շրջաններ, որոնք օգտագործում են tuteo (-ի օգտագործումը) հետևյալ շրջաններում․ գրեթե ողջ Մեքսիկան, Արևմտյան Հնդկաստանը, Պանաման, Կոլումբիան, Պերուն, Վենեսուելան և ափամերձ Էկվադորը։

Tuteo-ն որպես մշակութային ձև voseo-ի հետ միասին համարվում է հասարակ ձև Բոլիվիայում, Պերուի հյուսիսում և հարավում, Անդերյան Էկվադորում, Անդյան Վենեսուելայի փոքր շրջաններում (հատկապես վենեսուելյան նահանգ Զուլիայում), և Կոլումբիայի մեծ մասում։ Շատ ուսումնասիրողներ պնդում են, որ voseo-ն կարող է օգտագործվել արևելյան Կուբայի որոշ հատվածներում, իսկ մյուս ուսումնասիրողները հերքում են[222]։

Չիլիում, վենեսուելական նահանգ Զուլիայում, Կոլումբիայի կարիբյան ափին, Պանամայի Ազուերո թերակղզում, մեքսիկական նահանգ Չիապասում և Գվատեմալայի որոշ հատվածներում tuteo-ն՝ 2-րդ դեմքի կիրարկումը, առկա է կիսապաշտոնական մակարդակում։

Ընդհանրական voseo-ի տարածաշրջաններն են՝ Արգենտինա, Նիկարագուա, արևելյան Բոլիվիա, Էլ Սալվադոր, Գվատեմալա, Հոնդուրաս, Կոստա Ռիկա, Պարագվայ և Անտիոքիա, Կալդաս, Ռիսարալդա, Կուինդո և Վալե դե Կաուկա կոլումբիական մարզերը[221]։

Ustedes[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Usted[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Usted-ը 2-րդ դեմք, եզակի թիվն է համապատասխան կոնտեքստում, բայց գործածվում է եզակի 3-րդ դեմքի հետ։ Այն օգտագործվում է որևէ մեկի հանդեպ հարգանք արտահայտելու համար, որը վայելում է բարձր հեղինակություն ("you, sir"/"you, ma'am")։ Կոլումբիայում, Կոստա Ռիկայում, Էկվադորի և Պանամայի շրջաններում որոշ խոսողների կողմից այն գործածվում է նաև մտերմիկ կոնտեքստում, բացառությամբ կամ vos։ Նման գործածությունը հաճախ կոչվում է ustedeo իսպաներենում։ Կենտրոնական Ամերիկայում, հատկապես Հոնդուրասում usted-ը հաճախ օգտագործվում է որպես պաշտոնական դերանուն՝ հարգանք արտահայտելու համար, նաև օգտագործվում է ծնողների և երեխաների միջև Էկվադորի, Կոլումբիայի և Վենեսուելայի Անդյան շրջաններում։

Երրորդ դեմքի խնդիր դերանուն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Շատ խոսողներ օգտագործում են (իսկ Իսպանիայի թագավորական ակադեմիան նախընտրում է) lo և la դերանունները ուղիղ խնդրի համար (արական և իգական, նկատի ունենալով "him", "her", կամ "it"), և le անուղղակի խնդրի համար (անկախ սեռից, որը նշանակում է "to him", "to her", կամ "to it"). Սա հաճախ կոչվում է ՛՛ստուգաբանական՛՛, քանի որ այս ուղիղ և անուղղակի խնդիր դերանունները առաջացել են իսպաներենի նախահայր լեզվի՝ լատիներենի հայցական և տրական հոլովներից։

Այս տարբերությունները կամ նորմայից շեղումները անվանում "leismo", "loismo", կամ "laismo", համապատասխան le, lo կամ la դերանունների, որոնք ընդլայնվել են ստուգաբանական օգտագործման ժամանակ (le-ն ուղիղ խնդիր, lo-ն կամ la-ն անուղղակի խնդիր)։

Բառապաշար[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Որոշ բառեր իմաստային տարբերություններ ունեն լատինամերիկյան երկրներում։ Շատ իսպանախոսներ կարող են հասկանալ իսպաներենի այլ ձևեր նույնիսկ այն վայրերում, որտեղ մեծ մասամբ չեն օգտագործվում, բայց իսպանախոսներն ընդհանուր առմամբ չեն հասկանում մասնավորապես ամերիկյան ձևերը։ Օրինակ՝ իսպաներեն mantequilla (կարագ), aguacate (ավոկադո), albaricoque (ծիրան) համապատասխանում է manteca (խոզապուխտ, որն օգտագործվում է իբերյան թերակղզու իսպաներենում), palta, և damasco բառերին Արգենտինայում, Չիլիում (բացի manteca-ից), Պարագվայում, Պերույում (բացի manteca և damasco բառերից) և Ուրուգվայում։

Այլ լեզուների հետ կապ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Իսպաներենը սերտորեն կապված է այլ արևմտա-իբերառոմանական լեզուների հետ, որոնց թվում են ասթուրերենը, արագոներենը, գալիսերենը, լադինոն, լեոնեսը, միրանդերենը և պորտուգալերենը։

Ընդհանուր առմամբ հայտնի է, որ պորտուգալերեն և իսպաներեն խոսողները հաղորդակցվում են գրավոր ձևով տարբեր հասկացություններ կիրառելիս։ Գրավոր իսպաներենի և պորտուգալերենի փոխադարձ հստակությունը զգալիորեն բարձր է, և խոսակցական ձևերի դժվարությունները հիմնված են ավելի շատ հնչյունաբանության, քան քերականական և բառային տարբերությունների վրա։ Ստուգաբանությունը տալիս է բառապաշարի նմանության գնահատումները այն լեզուների միջև, որոնք իրար հետ կապված են ճշգրիտ տոկոսներով։ Իսպաներենի և պորտուգալերենի դեպքում դա կազմում է 89%։ Դրան հակառակ, իտալերենի հնչյունաբանական նմանությունը իսպաներենի հետ ավելի քիչ է և կազմում է 82%։ Փոխադարձ հստակությունը իսպաներենի և ֆրանսերենի կամ իսպաներենի և ռումիներենի միջև դեռևս ավելի ցածր է, բառապաշարի նմանությունը համապատասխանաբար 75% և 71% է[223][224]։ Ֆրանսիախոսների մոտ, ովքեր չեն ուսումնասիրել լեզուն, իսպաներենի իմացությունը շատ ավելի ցածր է և գնահատվում է 45%։ Առհասարակ, շնորհիվ ռոմանական լեզուների գրային համակարգի համընդհանուր հատկանիշների, բառի միջլեզվական փոխըմբռնումը շատ ավելի մեծ է, քան հաղորդակցական փոխըմբռնումը։

Հետևյալ աղյուսակը համեմատում է որոշ բառերի ընդհանուր ձևերը մի քանի ռոմանական լեզուներում․
Լատիներեն Իսպաներեն Գալիսերեն Պորտուգալերեն Ասթուրերեն և լեոնեսերեն Արագոներեն Կատալոներեն Ֆրանսերեն Իտալերեն Romanian English
nos nosotros nós1 nós1 nós, nosotros nusatros nosaltres (arch. nós) nous2 noi/noialtri3 noi 'we'
frater germanum(lit. "true brother") hermano irmán irmão hermanu chirmán germà (arch. frare)4 frère fratello frate 'brother'
dies martis (Classical)

feria tertia (Ecclesiastical)

martes martes/terza feira terça-feira martes martes dimarts mardi martedì marți 'Tuesday'
cantiō(nem)
canticum
canción cántico canción/cançom5

cántico

canção cântico canción (or canciu) canta cançó chanson canzone cântec 'song'
magis plus más (arch. plus) máis mais (arch. chus or plus) más más (or més) més (arch. pus or plus) plus più mai/plus 'more'
manus sinistra mano izquierda6(arch. mano siniestra) man esquerda6 mão esquerda6(arch. mão sẽestra) manu izquierda6(or esquierda;

also manzorga)

man cucha mà esquerra6(arch. mà sinistra) main gauche mano sinistra mâna stângă 'left hand'
nihil nullam rem natam

(lit. "no thing born")

nada nada (also ren and res) nada (neca and nula rés

in some expressions; arch. rem)

nada (also un res) cosa res rien/nul niente/nulla nimic/nul 'nothing'
cāseus formaticus queso queixo queijo quesu queso formatge fromage formaggio/cacio caș7 'cheese'

Judaeo-իսպաներեն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Judaeo-իսպաներեն, հայտնի է նաև Ladino անվանումով[225] , իսպաներենի տարբերակ է, որը պարունակում է միջնադարյան իսպաներենի և պորտուգալերենի շատ հատկանիշներ և դրանով խոսում են Sefardi Jews-ի հետնորդները, որոնք հեռացան Իսպանիայից 15-րդ դարում [225]։ Ուստի, դրա առնչությունը իսպաներենին համեմատելի է իդիշ լեզվի հետ գերմաներենին։ Այսօր ladino խոսողները գրեթե բացառապես Սեֆարդի հրեաներն են, Թուրքիայում, Հունաստանում կամ Բալկաններում սերող ընտանիքները, և ապրում են հիմնականում Իսրայելում, Թուրքիայում, և ԱՄՆ-ում, մի քանի համայնքներով Լատինական Ամերիկայում։ Judaeo-իսպաներենում բացակայում է բնիկ ամերիկյան բառապաշարը, որը ձեռք բերվեց ստանդարտ իսպաներենի ազդեցության արդյունքում Իսպանիայի գաղութացման շրջանում, և այն ունի շատ հատկանիշներ, որոնք ի սկզբանե չեն եղել ստանդարտ իսպաներենում։ Այնուամենայնիվ , այն պարունակում է այլ բառապաշար, որը չի եղել ստանդարտ իսպաներենում, ներառյալ եբրայերենից, ֆրանսերենից, հունարենից և թուրքերենից բառապաշար, և այլ լեզուներ, որոնք խոսվում են, որտեղ, որ բնակվում են Սեֆարդիմները։

Judaeo-իսպաներենը ոչնչացման եզրին է, քանի որ շատ բնիկ խոսողներ այսօր գաղթել են Իսրայել, որոնք չեն փոխանցել լեզուն իրենց երեխաներին և թոռներին։ Այնուամենայնիվ, դա արտահայտում է ամենափոքր վերածնունդը Sephardi համայնքների միջև, հատկապես երաժշտության մեջ։ Լատինամերիկյան համայնքների դեպքում ոչնչացման վտանգը ևս պայմանվաորված է ժամանակակից կաստեյանոյի (իսպաներենի) ձուլման հետ։

Հարակից բարբառը հակետիան է, հյուսիսային Մարոկկոյի Judaeo-իսպաներենը։ Սա նույնպես տարածաշրջանի օկուպացման ժամանակ հակված էր ձուլվել ժամանակակից իսպաներենին։

Գրային համակարգ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Իսպաներենը ունի լատինատառ գրություն, որին ավելանում է ⟨ñ⟩-ն՝ տարբերվելով n-ից։ Ch (che, /t͡ʃ/ հնչյունից) և ll (elle [[Միջազգային հնչյունական այբուբեն|/ʎ/]] հնչյունից) տառակապակցությունները նույնպես համարվում են առանձին տառեր։ Այնուամենայնիվ, ⟨rr⟩-տառակապակցությունը (erre fuerte, erre doble, 'double r', or simply erre), որը ևս տարբերվում է /r/-ից, առանձին տառ չի համարվում։ 1994 թ-ից սկսած ⟨ch⟩-ն և ⟨ll⟩ -ն համարվել են երկտառեր, չնայած որ մինչև 2010 թվականը մնացել են այբուբենում։ Ch-ով բառերը այժմ դասակարգված են այբենական կարգով ⟨cg⟩ և ⟨ci⟩-ի միջև։ Նույնն է նաև ⟨ll⟩ տառկապակցության դեպքում[226][227]։

Իսպաներենի այբուբենում կա 27 տառ․

A, B, C, D, E, F, G, H, I, J, K, L, M, N, Ñ, O, P, Q, R, S, T, U, V, W, X, Y, Z

2010 թվականից ch, ll, rr, gu, qu տառակապակցություններից ոչ մեկը տառ չի համարվում Իսպանիայի թագավորական ակադեմիայի կողմից[228]։

K և W տառերը օգտագործվում են միայն այն բառերում և անուններում, որոնք ծագել են օտար լեզուներից ( օրինակ՝ kilo, folklore, whisky, kiwi և այլն)։

Բացառություն են կազմում մի քանի տարածաշրջանների տերմիններ, ինչպես օրինակ Մեքսիկայում, որտեղ արտասանությունը ամբողջովին կարող է տարբերվել ուղղագրությունից։

Համաձայն ուղղագրական կանոնների, տիպիկ իսպաներեն բառը շեշտվում է նախորդ վանկից առաջ, եթե այն ավարտվում է ձայնավորով (բացի ⟨y⟩-ից): Սույն կանոնից բացառություն են կազմում սուր շեշտ կրող ձայնավորները։

Սուր շեշտը օգտագործվում է տարբերելու այն բառերը, որոնք նույն կերպ են արտասանվում, բայց տարբեր իմաստներ ունեն, հատկապես, երբ դրանցից որևէ մեկը շեշտված բառ է, իսկ մյուսը՝ ձևույթ: Համեմատենք el-ը՝ որոշյալ հոդը él-դերանվան հետ կամ te-ն՝ քեզ (առարկայական դերանուն) ՝թեյ-ի հետ, de՝ ից նաղդիրը ըղձական ներկա առաջին դեմք եզակի թիվ -ի հետ և se փոխադարձ դերանունը սահմանական եղանակի ներկա ժամանակ եզակի թիվ -ի (ես գիտեմ) հետ։

Հարաբերական դերանունները (qué, cuál, dónde, quién, etc.) հարցական դառնալիս նույնպես ստանում են շեշտեր, և որոշ ցուցական դերանուններ (ése, éste, aquél, etc.) կարող են շեշտվել, եթե օգտագործվում են որպես դերանուններ։

Շեշտերը չեն դրվում մեծատառերի դեպքում, սակայն Իսպանիայի թագավորական ակադեմիան խորհուրդ է տալիս կիրառել շեշտը՝ ուղղագրական կանոնները ուսուցանելիս։

Կազմակերպություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Իսպանիայի թագավորական ակադեմիա[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Իսպանիայի թագավորական ակադեմիա, հաստատություն Մադրիդում, Իսպանիա
Իսպանիայի թագավորական ակադեմիայի զինանշան

Իսպանիայի թագավորական ակադեմիան հիմնադրվել է 1713 թվականին[229] 21 այլ միջազգային կազմակերպությունների հետ (տես ՝Իսպաներեն լեզվի ակադեմիայի ասոցացիա), որն իր մեջ ներառում է ստանդարտացման ազդեցությունը՝ շնորհիվ իր հրապարակած բառարանների, լայնորեն ընդունված քերականության և ոճային ուղեցույցների[230]։ Սոցիալ-պատմական ազդեցությունների հետևանքով, լեզվի ստանդարտացված ձևը (Ստանդարտ իսպաներեն) լայնորեն օգտագործվում է գրականության, ակադեմիական համատեքստերոի և լրատվամիջոցների մեջ։

Իսպաներեն լեզվի ակադեմիայի ասոցացիա[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

ASALE-ի անդամ երկրներ[231]
Իսպաներեն լեզվի ակադեմիայի ասոցացիայի էությունն այն է, որ կանոնակարգում է իսպաներենը։ Այն ստեղծվել է Մեքսիկայում 1951 թվականին և ներկայացնում է բոլոր առանձին ակադեմիաների միավորումը իսպանախոս աշխարհում։ Այն բաղկացած է 23 երկրների ակադեմիաներից, որոնք ակադեմիայի հիմնադրման պահից ասոցացիայի անդամ են․ Իսպանիա (1713),[232] Կոլումբիա (1871),[233] Էկվադոր (1874),[234] Մեքսիկա (1875),[235] Էլ Սալվադոր (1876),[236] Վենեսուելա (1883),[237] Չիլի (1885),[238] Պերու(1887),[239] Գվատեմալա (1887),[240] Կոստա Ռիկա (1923),[241] Ֆիլիպիններ (1924),[242] Պանամա (1926),[243] Կուբա (1926),[244]Պարագվայ (1927),[245] Դոմինիկյան Հանրապետություն (1927),[246] Բոլիվիա (1927),[247] Նիկարագուա (1928),[248] Արգենտինա (1931)[249] Ուրուգվայ (1943),[250] Պուերտո Ռիկո (1955),[251] ԱՄՆ (1973)[252] և Հասարակածային Գվինեա (2016)։

Սերվանտեսի ինստիտուտ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Սերվանտեսի ինստիտուտը Մադրիդում

Սերվանտեսի ինստիտուտը համաշխարհային, շահույթ չհետապնդող կազմակերպություն է, որը հիմնադրվել է Իսպանիայի կառավարության կողմից 1991 թվականին։ Այս կազմակերպությունը մասնագիտացված է ավելի քան 20 տարբեր երկրներում, 54 կենտրոններ, որոնք նվիրված են իսպաներենին, իսպանական և լատինամերիկյան մշակույթներին։ Ինստիտուտի վերջնական նպատակներն են նպաստել համընդհանուր կրթությանը, ուսումնասիրությանը, և իսպաներենի որպես երկրորդ լեզվի օգտագործմանը, խթանել այն մեթոդներն ու գործողությունները, որոնք կապահովեն իսպաներենի ուսուցման գործընթացը, իսպանական և լատինամերիկյան մշակույթների առաջխաղացմանը ոչ իսպանախոս երկրներում։ Ինստիտուտի 2015 թվականի զեկույցը "El español, una lengua viva" (Իսպաներենը կենդանի լեզու) սահմանում է, որ ամբողջ աշխարհում 559 միլիոն իսապնախոս կա։ Զեկույցում նշված աղբյուրներից է ԱՄՆ-ի մարդահամարի բյուրոն, որը ենթադրում է, որ 2050-թվականին ԱՄՆ-ը կունենա 138 միլիոն իսպանախոս՝ դարձնելով այն երկրագնդի ամենամեծ իսպանախոս ազգը, իր քաղաքացիների գրեթե մեկ երրորդի մայրենի լեզուն։[249]

Միջազգային կազմակերպությունների պաշտոնական օգտագործում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Իսպաներենը ՄԱԿ-ի, ԵՄ-ի, Առևտրի համաշխարհային կազմակերպության, ԱՄՆ-ի կազմակերպության, Իբերոամերիկյան նահանգների կազմակերպության, Աֆրիկյան Միության, Հարավային Ամերիկայի Ազգերի Միության, Անտարկտիկայի պայմանագրային քարտուղարության, Լատինական Միության, Կարիբյան Համայնքի, Հյուսիսայի Ամերիկայի ազատ առևտրի համաձայնագրի և շատ այլ միջազգային կազմակերպությունների պաշտոնական լեզուներից մեկն է։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. Ethnologue — 19 — Dallas, Texas: SIL International, 2016.
  2. https://iso639-3.sil.org/code/spa
  3. Glottolog
  4. Ethnologue — 19 — Dallas, Texas: SIL International, 2016.
  5. Atlas of the World's Languages in Danger
  6. Note that in English, "Castilian" or "Castilian Spanish" may be understood as referring to European Spanish ("Spanish Spanish") to the exclusion of dialects in the New World or to Castilian Spanish to the exclusion of any other dialect, rather than as a synonym for the entire language.
  7. Mikael Parkvall, "Världens 100 största språk 2007" (The World's 100 Largest Languages in 2007), in Nationalencyklopedin. Asterisks mark the 2010 estimates for the top dozen languages.
  8. «Summary by language size» 
  9. «The World Factbook — Central Intelligence Agency»։ www.cia.gov 
  10. «Logga in på NE»։ www.ne.se 
  11. Según la revista Ethnology en su edición de octubre de 2009 (eldia.es Archived 23 March 2010 at the Wayback Machine.)
  12. (spanish) La RAE avala que Burgos acoge las primeras palabras escritas en castellano, ES: El mundo, 7 November 2010, http://www.elmundo.es/elmundo/2010/11/07/castillayleon/1289123856.html 
  13. «Spanish languages "Becoming the language for trade" in Spain and»։ sejours-linguistiques-en-espagne.com։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 18 January 2013-ին։ Վերցված է 11 May 2010 
  14. Robles Heriberto Camacho Becerra, Juan José Comparán Rizo, Felipe Castillo (1998)։ Manual de etimologías grecolatinas (3. ed.)։ México: Limusa։ էջ 19։ ISBN 9681855426 
  15. Comparán Rizo Juan José։ Raices Griegas y latinas (իսպաներեն)։ Ediciones Umbral։ էջ 17։ ISBN 9789685430012 
  16. 16,0 16,1 16,2 Dworkin Steven N. (2012)։ A History of the Spanish Lexicon: A Linguistic Perspective։ Oxford: Oxford University Press։ էջ 83։ ISBN 0199541140 
  17. Versteegh Kees (2003)։ The Arabic language (Repr. ed.)։ Edinburgh: Edinburgh University Press։ էջ 228։ ISBN 0748614362 
  18. Lapesa Raphael (1960)։ Historia de la lengua española։ Madrid։ էջ 97 
  19. Quintana Lucía, Mora, Juan Pablo (2002)։ «Enseñanza del acervo léxico árabe de la lengua española»։ ASELE. Actas XIII: 705 : "El léxico español de procedencia árabe es muy abundante: se ha señalado que constituye, aproximadamente, un 8% del vocabulario total"
  20. Macpherson I. R. (1980)։ Spanish phonology.։ Manchester: Manchester University Press։ էջ 93։ ISBN 0719007887 
  21. Martínez Egido José Joaquín (2007)։ Constitución del léxico español։ էջ 15 
  22. Cervantes Biblioteca Virtual Miguel de։ «La época visigoda / Susana Rodríguez Rosique | Biblioteca Virtual Miguel de Cervantes»։ www.cervantesvirtual.com (իսպաներեն) 
  23. «Summary by language size»։ Ethnologue 
  24. 24,0 24,1 24,2 24,3 24,4 24,5 24,6 24,7 Cervantes.esInstituto Cervantes (2017)
  25. «Archived copy»։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 6 January 2016-ին։ Վերցված է 2013-01-02 
  26. «Most Studied Foreign Languages in the U.S»։ Infoplease.com։ Վերցված է 20 August 2012 
  27. US Census Bureau։ «American Community Survey (ACS)» 
  28. Diccionario panhispánico de dudas, 2005, p. 271–272.
  29. «Diccionario de la lengua española» (իսպաներեն)։ Buscon.rae.es։ Վերցված է 6 November 2010 
  30. Ramón Menéndez Pidal, Manual de gramática histórica española (Espasa-Calpe, 1968), §66.2
  31. Lloyd A. Kasten and Florian J. Cody, Tentative Dictionary of Medieval Spanish (2nd ed., Hispanic Seminary of Medieval Studies, 2001)
  32. «cartularioshistoria»։ www.euskonews.com 
  33. 33,0 33,1 Penny Ralph (2002)։ A History Of The Spanish Language (2 ed.)։ Cambridge University Press։ էջեր 20–21 
  34. «Concise Oxford Companion to the English Language»։ Oxford University Press։ Վերցված է 24 July 2008 
  35. «Spanish Language Facts»։ Encyclopedia.com։ Վերցված է 6 November 2010 
  36. Crow John A. (2005)։ Spain: the root and the flower։ University of California Press։ էջ 151։ ISBN 978-0-520-24496-2 
  37. Thomas Hugh (2005)։ Rivers of Gold: the rise of the Spanish empire, from Columbus to Magellan։ Random House Inc.։ էջ 78։ ISBN 978-0-8129-7055-5 
  38. «La lengua de Cervantes» (PDF) (Spanish)։ Ministerio de la Presidencia de España։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 3 October 2008-ին։ Վերցված է 24 August 2008 
  39. John B. Dabor, Spanish Pronunciation: Theory and Practice (3rd ed.: Holt, Rinehart and Winston, 1997), Ch. 7
  40. «John B. Dalbor's Voice Files to Accompany Spanish Pronunciation»։ Auburn.edu։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 8 March 2012-ին։ Վերցված է 20 August 2012 
  41. «Instituto Cervantes 06-07» (PDF)։ Վերցված է 21 April 2010 
  42. «Background Note: Andorra»։ U.S. Department of State: Bureau of European and Eurasian Affairs։ January 2007։ Վերցված է 20 August 2007 
  43. «BBC Education — Languages Across Europe — Spanish»։ Bbc.co.uk։ Վերցված է 20 August 2012 
  44. «Swiss Federal Statistical Office > Languages»։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 30 October 2007-ին։ Վերցված է 10 March 2014 
  45. Constitución de la República del Paraguay, Article 140
  46. Constitución Política del Perú, Article 48
  47. «Population Census, Major Findings» (PDF)։ Belize: Central Statistical Office, Ministry of Budget Management։ 2000։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 21 June 2007-ին։ Վերցված է 20 December 2007 
  48. «Belize Population and Housing Census 2000»։ CR: UCR։ Վերցված է 21 April 2010 
  49. «Belize»։ World Factbook։ CIA։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 13 May 2013-ին։ Վերցված է 5 February 2011 
  50. 50,0 50,1 «FAQ»։ The Secretariat for The Implementation of Spanish։ Trinidad and Tobago: Government of the Republic։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 3 November 2010-ին։ Վերցված է 10 January 2012 
  51. «Novo ensino médio terá currículo flexível e mais horas de aula»։ O Globo։ 23 September 2016։ Վերցված է 23 September 2016 
  52. Lipski John M (2006)։ Face Timothy L, Klee Carol A, eds.։ «Too close for comfort? the genesis of "portuñol/portunhol"» (PDF)։ Selected Proceedings of the 8th Hispanic Linguistics Symposium (Somerville, MA: Cascadilla Proceedings Project): 1–22։ Վերցված է 29 December 2008 
  53. U.S. Census Bureau Hispanic or Latino by specific origin.
  54. U.S. Census Bureau (2007)։ «United States. S1601. Language Spoken at Home»։ 2005–2007 American Community Survey 3-Year Estimates։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 5 January 2009-ին։ Վերցված է 3 September 2009 
  55. «Más 'speak spanish' que en España»։ Վերցված է 6 October 2007  (in Spanish)
  56. Crawford John (1992)։ Language loyalties: a source book on the official English controversy։ Chicago: University of Chicago Press։ էջ 62 
  57. «Equatorial Guinea (2000)»։ Ethnologue։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 25 December 2008-ին։ Վերցված է 21 April 2010 
  58. «CIA World Factbook – Equatorial Guinea»։ CIA։ 20 September 2007։ Վերցված է 5 February 2011 
  59. (spanish) Los cubanos, la élite de Sudán del Sur, FR: Radio France International, 6 July 2011, http://www.espanol.rfi.fr/africa/20110706-los-cubanos-la-elite-del-sudan-del-sur, վերցված է 20 December 2011 
  60. «Como saharauis queremos conservar el español» (Spanish)։ 3 March 2008։ Վերցված է 15 March 2015 
  61. «Historia de un país» (Spanish)։ Վերցված է 15 March 2015 
  62. Ocampo Ambeth (4 December 2007)։ «The loss of Spanish»։ Makati City, Philippines: Philippine Daily Inquirer (INQUIRER.net)։ Opinion։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 26 July 2010-ին։ Վերցված է 26 July 2010 
  63. «Presidential Decree No. 155 : PHILIPPINE LAWS, STATUTES and CODES : CHAN ROBLES VIRTUAL LAW LIBRARY»։ Chanrobles.com։ Վերցված է 24 March 2014 
  64. Article XIV, Sec 7: "For purposes of communication and instruction, the official languages of the Philippines are Filipino and, until otherwise provided by law, English. The regional languages are the auxiliary official languages in the regions and shall serve as auxiliary media of instruction therein. Spanish and Arabic shall be promoted on a voluntary and optional basis."
  65. Rodríguez-Ponga Rafael։ «New Prospects for the Spanish Language in the Philippines»։ Վերցված է 1 March 2015 
  66. Legaspi Amita O. (3 July 2012)։ «PNoy (President Benigno Aquino III) and Spain’s Queen Sofia welcome return of Spanish language in Philippine schools»։ GMA News 
  67. Medium projection, PH: National Statistics Office, 2010, արխիվացված օրիգինալից 11 August 2011-ին, https://web.archive.org/web/20110811190921/http://www.census.gov.ph/data/sectordata/popproj_tab1r.html 
  68. Spanish creole: Quilis, Antonio (1996) (PDF), La lengua española en Filipinas, Cervantes virtual, p. 54 and 55, http://www.cervantesvirtual.com/servlet/SirveObras/01350553135573500088680/209438_0013.pdf 
  69. 1973 Constitution of the Republic of the Philippines, The corpus juris, Article XV, Section 3(3), http://www.thecorpusjuris.com/laws/constitutions/8-philippineconstitutions/68-1973-constitution.html, վերցված է 6 April 2008 
  70. «Spanish Influence on Language, Culture, and Philippine History»։ Վերցված է 15 March 2015 
  71. Engelberg Stefan։ «The Influence of German on the Lexicon of Palauan and Kosraean (Dissertation)»։ Վերցված է 23 August 2012 
  72. «Spanish language in Philippines»։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 18 March 2015-ին։ Վերցված է 1 March 2015 
  73. 73,0 73,1 73,2 73,3 73,4 «UN 2011 to 2100 estimate» (MS Excel PDF)։ UN Population data։ Վերցված է 7 February 2018 
  74. Ethnologue, 18th Ed.: es:Anexo:Hablantes de español según Ethnologue (edición 18).
  75. 75,0 75,1 (PDF) Eurobarometer, EU: Page TS2: Population older than 15 years old of each country. page T74: Speakers who speak Spanish very well. Page T46: Speakers who speak well enough in order to be able to have a conversation. es:Anexo:Hablantes de español en la U.E. según el Eurobarómetro (2012), 2012, http://ec.europa.eu/public_opinion/archives/ebs/ebs_386_anx_en.pdf 
  76. 76,00 76,01 76,02 76,03 76,04 76,05 76,06 76,07 76,08 76,09 76,10 «Cifras» (spanish) (PDF), El español: una lengua viva, ES: Instituto Cervantes, p. 10, http://www.cedro.org/docs/default-source/otros/informe_cervantes.pdf?sfvrsn=2  Students across the World.
  77. 77,00 77,01 77,02 77,03 77,04 77,05 77,06 77,07 77,08 77,09 77,10 77,11 77,12 77,13 77,14 77,15 77,16 77,17 77,18 77,19 (spanish) Demografía de la lengua española, ES, p. 10, http://eprints.ucm.es/8936/1/DT03-06.pdf , to countries with official Spanish status.
  78. (spanish) 2018 population estimate, MX: CONAPO estimate, http://www.conapo.gob.mx/work/models/CONAPO/Mapa_Ind_Dem/index_2.html 
  79. «MX», The World Factbook, USA: CIA, https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/mx.html : Spanish only 92.7%
  80. (1 July, 2017) Population clock, US: Census Bureau, https://www.census.gov/popclock/ 
  81. Spanish speakers older than 5 years old ( Table, US: Census Bureau, 2017, http://factfinder.census.gov/faces/tableservices/jsf/pages/productview.xhtml?pid=ACS_17_1YR_C16001&prodType=table )
  82. Data Access and Dissemination Systems (DADS)։ «American FactFinder – Results»։ census.gov 
  83. Taylor Paul։ «(2011)»։ pewhispanic.org։ Վերցված է 24 March 2014 
  84. «Census Bureau (01/July/2016)»։ Census.gov։ Վերցված է 24 March 2014 
  85. Gonzalez Ana (13 August 2013)։ «(2011)»։ pewresearch.org։ Վերցված է 24 March 2014 
  86. «United States» 
  87. There are 9 million illegal Hispanics in USA, some of them aren't in the census ( (spanish) (editorial) Pálidos de hambre, Impre, 19 April 2009, http://www.impre.com/laraza/opinion/editorial/2009/4/19/palidos-de-hambre-120230-1.html )
  88. Academia Norteamericana de la Lengua Española, El castellano, http://www.elcastellano.org/noticia.php?id=1113, վերցված է 5 February 2016 
  89. Ansón, José Ma, José Ma. Ansón: "Casi cincuenta millones" hablan español en EE. UU., El Castellano, http://www.elcastellano.org/noticia.php?id=685, վերցված է 5 February 2016 
  90. «La amenaza al idioma español – Voces de Univision»։ Univision.com։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 11 October 2011-ին։ Վերցված է 20 August 2012 
  91. Rodríguez Barilari, Elbio (spanish), Congresos de la lengua, ES, http://congresosdelalengua.es/valparaiso/ponencias/lengua_comunicacion/rodriguez_elbio.htm 
  92. (spanish) Más de 70 expertos participaran en la III Acta Internacional de la Lengua Española, ES: ABC de Sevilla, 29 March 2008, http://www.abcdesevilla.es/hemeroteca/historico-29-03-2008/sevilla/Cultura/mas-de-70-expertos-participaran-en-la-iii-acta-internacional-de-la-lengua-espa%C3%B1ola-en-la-rabida_1641753752939.html 
  93. CNN en español restructures its programming, The New York Times, 13 March 2011, https://www.nytimes.com/2011/03/13/arts/television/cnn-en-espanol-restructures-its-programming.html  (The United States is now the second-largest Spanish-speaking country in the world, with more Spanish speakers than Spain, and exceeded only by Mexico).
  94. «Reloj animado» (Spanish)։ CO: DANE։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 16 January 2018-ին։ Վերցված է 21 October 2018 
  95. There are 850,000 speakers of American Indian languages («CO», Ethnologue, արխիվացված օրիգինալից 26 March 2014-ին, https://web.archive.org/web/20140326080213/https://www.lenguasdecolombia.gov.co/content/ley-de-lenguas-nativas )
  96. «Datos básicos» (Spanish)։ ES: INE։ 1 January 2016։ Վերցված է 2 January 2017 
  97. «Argentinian census INDEC estimate for 2017»։ Վերցված է 24 March 2014 
  98. 98,0 98,1 Estimaciones y proyecciones de población 2010-2040: Total del país, INDEC, 2013, http://www.indec.gov.ar/bajarPublicacion.asp?idc=3D2BFB85B73CA5EE01EF7C16425C4F61164ABA15860CC2C245A368C60365FEE807EA9BDED4FEDB76 
  99. 40,872,286 people is the census population result for 2010[98]
  100. According to Ethnologue (see «Argentina»։ Ethnologue ), there were 40,3 million speakers Spanish as mother tongue in 2013. The Argentinian population in 2013 was projected to be 42,2 million.[98]
  101. «Proyecciones de Población»։ ine.gov.ve  (2017)
  102. «Languages», VE, Ethnologue, http://www.ethnologue.com/country/VE/languages, «There are 1,098,244 people who speak other language as their mother tongue (main languages: Chinese 400,000, Portuguese 254,000, Wayuu 199,000, Arabic 110,000)» 
  103. Quispe Fernández Ezio (2017)։ «Cifras» [Numbers] (Spanish)։ PE: INEI 
  104. «Census», The World factbook, US: CIA, 2007, https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/pe.html, «Spanish (official) 84.1%, Quechua (official) 13%, Aymara 1.7%, Ashaninka 0.3%, other native languages (includes a large number of minor Amazonian languages) 0.7%, other 0.2%» 
  105. «PE», Country, Ethnologue, http://www.ethnologue.com/show_country.asp?name=pe, «There are 5,782,260 people who speak other language as mother tongue (main languages: Quechua (among 32 Quechua's varieties) 4,773,900, Aymara (2 varieties) 661 000, Chinese 100,000).» 
  106. «Informes» [Reports] (PDF)։ Proyecciones (Spanish)։ CL: INE։ 2017։ էջ 36։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 14 February 2010-ին։ Վերցված է 21 April 2010 
  107. «CL», Country, Ethnologue, http://www.ethnologue.com/show_country.asp?name=CL, «There are 281,600 people who speak another language, mainly Mapudungun (250.000)» 
  108. «Estimate» (SWF), Pop. clock, EC: INEC, http://www.ecuadorencifras.gob.ec/ 
  109. Ethnologue (19 February 1999)։ «(2011)»։ Ethnologue։ Վերցված է 24 March 2014 
  110. «GT», The World factbook, CIA, https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/gt.html, «Spanish (official) 60%, Amerindian languages 40%» 
  111. «Cuba»։ Country (report)։ Ethnologue։ Վերցված է 20 August 2012 
  112. Ethnologue (19 February 1999)։ «(2011)»։ Ethnologue։ Վերցված է 24 March 2014 
  113. «(2017)»։ INE։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 11 October 2010-ին։ Վերցված է 21 April 2010 
  114. According to the 1992 Census, 58 per cent of the population speaks Spanish as its mother tongue. unicef.org
  115. «INE (2017 estimate)»։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 19 May 2011-ին։ Վերցված է 5 February 2011 
  116. There are 207,750 people who speak another language, mainly Garifuna (98,000).: Ethnologue
  117. 117,0 117,1 117,2 117,3 117,4 117,5 117,6 117,7 117,8 117,9 (PDF) Informe 2017, ES: Instituto Cervantes, 2017, p. 7, http://cvc.cervantes.es/lengua/espanol_lengua_viva/pdf/espanol_lengua_viva_2017.pdf 
  118. According to the 1992 census, 50% use both Spanish and the indigenous language Guarani at home, 37% speak Guarani only, 7% speak Spanish only.findarticles.com. About 75 percent can speak Spanish.pressreference.com
  119. «INSEE estimate to 1/11/2012»։ Insee.fr։ Վերցված է 20 August 2012 
  120. 120,0 120,1 120,2 Eurobarometr 2012 (page T40): Native speakers.
  121. 121,00 121,01 121,02 121,03 121,04 121,05 121,06 121,07 121,08 121,09 121,10 121,11 121,12 121,13 121,14 121,15 121,16 121,17 121,18 121,19 121,20 121,21 121,22 121,23 121,24 121,25 121,26 121,27 121,28 121,29 121,30 121,31 121,32 121,33 121,34 121,35 121,36 121,37 121,38 121,39 121,40 121,41 Eurobarometr 2012 (page TS2): Population older than 15. (age scale used for the Eurobarometer survey)
  122. 122,00 122,01 122,02 122,03 122,04 122,05 122,06 122,07 122,08 122,09 122,10 122,11 122,12 122,13 122,14 Eurobarometr 2012 (page T74): Non native people who speak Spanish very well.
  123. 123,00 123,01 123,02 123,03 123,04 123,05 123,06 123,07 123,08 123,09 123,10 123,11 123,12 123,13 123,14 123,15 123,16 123,17 123,18 123,19 123,20 123,21 123,22 123,23 Eurobarometr 2012 (page T64): Non native people who speak Spanish well enough in order to be able to have a conversation.
  124. There are 14,100 people who speak other language as their mother tongue (main language, Kekchí with 12,300 speakers): Ethnologue.
  125. There are 490,124 people who speak another language, mainly Mískito (154,000).: Ethnologue
  126. (portuguese) IBGE population estimation, BR, 2016, http://www.ibge.gov.br/apps/populacao/projecao/index.html 
  127. «Eurostat 2015 estimation»։ Istat.it։ Վերցված է 24 March 2014 
  128. Languages of Italy
  129. «ENEC estimation to 2016»։ INEC։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 27 March 2012-ին։ Վերցված է 5 February 2011 
  130. «Costa Rica»։ Ethnologue 
  131. Census INE estimate for 2013 Archived 7 October 2011 at the Wayback Machine. (véase "Proyección de Población por municipio 2008–2020")
  132. There are 501,043 people who speak another language as mother tongue: PA, Ethnologue, http://www.ethnologue.com/show_country.asp?name=PA 
  133. «2016 INE estimation»։ 2016 
  134. There are 150,200 people who speak another language as mother tongue, UY, Ethnologue, http://www.ethnologue.com/show_country.asp?name=UY 
  135. «2015 US. census Bureau» (PDF)։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 23 December 2015-ին 
  136. 95.10% of the population speaks Spanish (US. Census Bureau Archived 24 September 2015 at the Wayback Machine.)
  137. «World Population Prospects: The 2015 Revi sion, Key Findings and Advance Tables»։ United Nations Department of Economic and Social Affairs/Population Division։ էջ 15։ Վերցված է 10 January 2016 
  138. 138,00 138,01 138,02 138,03 138,04 138,05 138,06 138,07 138,08 138,09 138,10 138,11 138,12 138,13 138,14 138,15 138,16 138,17 138,18 138,19 138,20 138,21 138,22 138,23 138,24 138,25 138,26 138,27 (PDF) El español en el mundo, ES: Instituto Cervantes, 2012, p. 6, http://eldiae.es/wp-content/uploads/2012/07/2012_el_espanol_en_el_mundo.pdf 
  139. El español en el contexto Sociolingüístico marroquí: Evolución y perspectivas (page 39): Between 4 and 7 million people have Spanish knowledge (M. Ammadi, 2002) Archived 6 November 2013 at the Wayback Machine.
  140. «Euromonitor, 2012» (PDF)։ exteriores.gob.es։ էջ 32 
  141. «Annual Mid year Population Estimates: 2013»։ U.K. Gov. Census։ 2014։ Վերցված է 20 April 2016 
  142. Languages of the United Kingdom
  143. Medium projection, PH: National Statistics Office, 2015, http://www.popcom.gov.ph/ 
  144. «native knowledge speakers» (իսպաներեն)։ Realinstitutoelcano.org։ 18 February 2009։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 9 February 2014-ին։ Վերցված է 24 March 2014 
  145. 1,816,773 Spanish + 1,200,000 Spanish creole: Quilis, Antonio (1996) (PDF), La lengua española en Filipinas, Cervantes virtual, p. 54 and 55, http://www.cervantesvirtual.com/servlet/SirveObras/01350553135573500088680/209438_0013.pdf 
  146. Ten Reasons, ES: Mepsyd, p. 23, http://www.educacion.gob.es/australia/dms/consejerias-exteriores/australia/Ten_reasons_to_learn_and_teach_Spanish_2007.pdf 
  147. Philippines, Spanish differences, արխիվացված օրիգինալից 21 December 2012-ին, https://web.archive.org/web/20121221132020/http://www.spanish-differences.com/Philippines-Spanish.php 
  148. Spanish in the world 2012 (Instituto Cervantes): 3,017,265 Spanish speakers. 439,000 with native knowledge, 2,557,773 with limited knowledge (page 6), and 20,492 Spanish students (page 10).
  149. Nestor Diaz: More than 2 million Spanish speakers and around 3 million with Chavacano speakers (24 April 2010)։ «FILIPINAS / Vigoroso regreso del español»։ Aresprensa.com։ Վերցված է 20 August 2012 
  150. The figure of 2 900 000 Spanish speakers is in Thompson, RW, Pluricentric languages: differing norms in different nations, p. 45, https://books.google.am/books?ei=vCXASpS0LqXkmwO0lZnlBg&ct=result&q=Pluricentric+languages%3A+differing+norms+in+different+nations+spanish+philippines+speakers&btnG=Buscar+libros 
  151. World wide Spanish language, Sispain, http://contenidos.educarex.es/mci/2004/30/WebQuest/faseprevia_archivos/www.sispain.org/english/language/worldwid.html 
  152. German census, DE: Destatis, 31 March 2015, https://www.destatis.de/EN/FactsFigures/SocietyState/Population/CurrentPopulation/Tables/Census_SexAndCitizenship.html 
  153. «Equatorial Guinea census»։ Population statistics։ 2010։ Վերցված է 21 April 2010 
  154. Spanish according to INE 2011
  155. 14% of the population speaks Spanish natively and other 74% as a second language: «Anuario» (spanish) (PDF), CVC, ES: Cervantes, 2007, http://cvc.cervantes.es/lengua/anuario/anuario_06-07/pdf/paises_08.pdf 
  156. «Eurostat (1/1/2012 estimate)»։ Epp.eurostat.ec.europa.eu։ 17 October 2013։ Վերցված է 24 March 2014 
  157. Eurostat 1 January 2010
  158. Statcan, CA: GC, http://www.statcan.gc.ca/start-debut-eng.html 
  159. «www12.statcan.gc.ca/census»։ 2.statcan.gc.ca։ Վերցված է 2016 
  160. 87% of the Hispanics, speak Spanish. mequieroir.com
  161. There are 740,000 Hispanics in Canada in 2015, according to "Hispanovation: La creciente influencia hispánica en Canadá" (Social Media Week in Toronto): www.univision.com, www.abc.es.
  162. «Netherland Census ClockPop»։ Cbs.nl։ Վերցված է 20 August 2012 
  163. 2012 censusArchived 5 November 2013 at the Wayback Machine.
  164. «2011 Census»։ Censusdata.abs.gov.au։ Վերցված է 24 March 2014 
  165. «2071.0 – Reflecting a Nation: Stories from the 2011 Census, 2012–2013»։ Abs.gov.au։ Վերցված է 14 June 2013 
  166. Page 32 of the "Demografía de la lengua española"
  167. «Eurostat estimate to 1/1/2011»։ Epp.eurostat.ec.europa.eu։ 2 April 2012։ Վերցված է 20 August 2012 
  168. «Accueil - INSAE»։ www.insae-bj.org 
  169. «ins.ci Census, 2009» 
  170. statisticsbelize.org.bz (2009 mid-year) Archived 9 December 2013 at the Wayback Machine.
  171. Page 32 of Demografía de la lengua española (52,1% native speakers + 11,7% with some Spanish knowledge))
  172. Pages 34, 35 of the "Demografía de la lengua española", page 35.
  173. «Migration data»։ iom.int։ 2012 
  174. www.state.gov. 2015 estimate
  175. Statistik Bundesamt für։ «Bevölkerung»։ www.bfs.admin.ch։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 14 January 2016-ին 
  176. 111,942 Spaniards in 2016 (INE) + 17,113 Peruvians in 2012 ([1]) + 5706 Argentines in 2012 ([2]) + 2864 Chileans in 2012
  177. «cvc.cervantes.es (annuary 2006–07)» 
  178. [3] Archived 30 November 2011 at the Wayback Machine.
  179. «cvc.cervantes.es»։ cvc.cervantes.es։ Վերցված է 24 March 2014 
  180. «czso.cz» (չեխերեն)։ czso.cz։ 31 December 2013։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 31 March 2014-ին։ Վերցված է 24 March 2014 
  181. «(2012)»։ ksh.hu։ Վերցված է 24 March 2014 
  182. «Resultado 2010 – Persona»։ Censo2010.aw։ 6 October 2010։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 17 January 2012-ին։ Վերցված է 20 August 2012 
  183. [4] Archived 7 January 2012 at the Wayback Machine.
  184. «Data»։ cvc.cervantes.es 
  185. Evolution de la population par sexe de 1976 à 2012 en: Annuaire Statistique du Cameroun 2010. Consultado el 23 August 2012.
  186. «New Zealand census (2006)»։ Stats.govt.nz։ 13 February 2009։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 4 June 2010-ին։ Վերցված է 24 March 2014 
  187. «Press Release on Major Figures of the 2010 National Population Census»։ Stats.gov.cn։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 18 April 2012-ին։ Վերցված է 20 August 2012 
  188. 25,000 Spanish students in the university + 5,000 in the "Instituto Cervantes"cervantes.es (page 4)
  189. «Statistics – FAQ's»։ Gibraltar.gov.gi։ 12 November 2012։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 5 January 2014-ին։ Վերցված է 24 March 2014 
  190. www.um.es (5.2. Datos descriptivos de los usos de español e inglés, Gráfico 2). 77.3% of the Gibraltar population speak Spanish with their mother more, or equal than English.
  191. «(2013)»։ db1.stat.gov.lt։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 19 August 2010-ին։ Վերցված է 24 March 2014 
  192. «Демография»։ Gks.ru։ 27 December 2011։ Վերցված է 24 March 2014 
  193. «2009 estimate» (PDF)։ UN։ 2008։ Վերցված է 21 April 2010 
  194. The Spanish 1970 census claims 16.648 Spanish speakers in Western Sahara ([5]) but probably most of them were people born in Spain who left after the Moroccan annexation
  195. Page 34 of the Demografía de la Lengua Española
  196. «2010 Census»։ Census.gov։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 21 December 2013-ին։ Վերցված է 14 June 2013 
  197. «Population – Key Indicators | Latvijas statistika»։ Csb.gov.lv։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 28 June 2013-ին։ Վերցված է 14 June 2013 
  198. «::Welcome to Turkish Statistical Institute(TurkStat)'s Web Pages::»։ TurkStat։ Վերցված է 20 August 2012 
  199. 8,000 (Page 37 of the Demografía de la lengua española) + 4,346 Spanish Students (according to the Instituto Cervantes)
  200. «Census of India : Provisional Population Totals : India :Census 2011»։ Censusindia.gov.in։ Վերցված է 24 March 2014 
  201. «cervantes.es (page 6)» (PDF)։ Վերցված է 24 March 2014 
  202. «Jamaican Population»։ Statinja.gov.jm։ Վերցված է 24 March 2014 
  203. 203,0 203,1 203,2 Languages of Jamaica,
  204. El español en Namibia, 2005. Instituto Cervantes.
  205. «cvc.cervantes.es» (PDF)։ Վերցված է 24 March 2014 
  206. «Eurostat – Tables, Graphs and Maps Interface (TGM) table»։ Epp.eurostat.ec.europa.eu։ 17 October 2013։ Վերցված է 24 March 2014 
  207. Demografía de la lengua española, page 37 (2,397,000 people speak Spanish as a native language in the E.U. excluded Spain, but It is already counted population who speak Spanish as a native language in France (477,564), Italy (255,459), U.K. (120,000) Sweden (77,912) and Luxemburg (4,049)).
  208. «International Programs – People and Households – U.S. Census Bureau»։ Census.gov։ 5 January 2016։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 19 August 2012-ին։ Վերցված է 20 August 2012 
  209. 426,515,910 speakers L1 in 2012 (ethnologue) of 7,097,500,000 people in the World in 2012 ([6]): 6%.
  210. «The 30 Most Spoken Languages in the World»։ KryssTal։ Վերցված է 16 January 2013 
  211. 517,824,310 speakers L1 and L2 in 2012 (ethnologue) of 7,097,500,000 people in the World in 2012 ([7]): 7.3%.
  212. Eleanor Greet Cotton, John M. Sharp (1988) Spanish in the Americas, Volume 2, pp.154–155, URL
  213. Lope Blanch, Juan M. (1972) En torno a las vocales caedizas del español mexicano, pp.53 a 73, Estudios sobre el español de México, editorial Universidad Nacional Autónoma de México, México URL.
  214. Random House Unabridged Dictionary։ Random House Inc.։ 2006 
  215. The American Heritage Dictionary of the English Language (4th ed.)։ Houghton Mifflin Company։ 2006 
  216. Webster's Revised Unabridged Dictionary։ MICRA, Inc.։ 1998 
  217. Encarta World English Dictionary։ Bloomsbury Publishing Plc.։ 2007։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 31 October 2009-ին։ Վերցված է 5 August 2008 
  218. Penny Ralph (2000)։ Variation and Change in Spanish։ Cambridge University Press։ էջ 199։ ISBN 0-521-78045-4։ «whatever might be claimed by other centres, such as Valladolid, it was educated varieties of Madrid Spanish that were mostly regularly reflected in the written standard.» 
  219. The IPA symbol "turned y" (ʎ), with its "tail" leaning to the right, resembles, but is technically different from, the Greek letter lambda (λ), whose tail leans to the left.
  220. Charles B. Chang, "Variation in palatal production in Buenos Aires Spanish". Selected Proceedings of the 4th Workshop on Spanish Sociolinguistics, ed. Maurice Westmoreland and Juan Antonio Thomas, 54–63. Somerville, MA: Cascadilla Proceedings Project, 2008.
  221. 221,0 221,1 «Real Academia Española» (իսպաներեն)։ Buscon.rae.es։ Վերցված է 21 April 2010 
  222. Katia Salamanca de Abreu, review of Humberto López Morales, Estudios sobre el español de Cuba (New York: Editorial Las Américas, 1970), in Thesaurus, 28 (1973), 138–146.
  223. «Spanish»։ Ethnologue 
  224. «Similar languages to Spanish»։ EZGlot 
  225. 225,0 225,1 Alfassa Shelomo (December 1999)։ «Ladinokomunita»։ Foundation for the Advancement of Sephardic Studies and Culture։ Վերցված է 4 February 2010 
  226. Diccionario Panhispánico de Dudas, 1st ed.
  227. Real Academia Española, Explanation Archived 6 September 2007 at the Wayback Machine. at Spanish Pronto Archived 14 September 2007 at the Wayback Machine. (Իսպաներեն), (անգլերեն)
  228. Exclusión de ch y ll del abecedario, RAE
  229. «Scholarly Societies Project»։ Lib.uwaterloo.ca։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 23 September 2010-ին։ Վերցված է 6 November 2010 
  230. Batchelor Ronald Ernest (1992)։ Using Spanish: a guide to contemporary usage։ Cambridge University Press։ էջ 318։ ISBN 0-521-26987-3 
  231. «Association of Spanish Language Academies» (Spanish)։ Asale։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 23 September 2010-ին։ Վերցված է 5 February 2011 
  232. «Real Academia Española»։ Spain: RAE։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 29 September 2010-ին։ Վերցված է 6 November 2010 
  233. «Academia Colombiana de la Lengua» (Spanish)։ Colombia։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 19 February 2008-ին։ Վերցված է 5 February 2011 
  234. «Academia Ecuatoriana de la Lengua» (Spanish)։ Ecuador։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 27 May 2011-ին։ Վերցված է 5 February 2011 
  235. «Academia Mexicana de la Lengua»։ Mexico։ 22 September 2010։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 15 September 2010-ին։ Վերցված է 6 November 2010 
  236. «Academia Salvadoreña de la Lengua»։ El Salvador։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 4 September 2011-ին։ Վերցված է 5 February 2011 
  237. «Academia Venezolana de la Lengua» (Spanish)։ Venezuela։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 27 May 2011-ին։ Վերցված է 5 February 2011 
  238. «Academia Chilena de la Lengua»։ Chile։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 5 September 2010-ին։ Վերցված է 6 November 2010 
  239. «Academia Peruana de la Lengua»։ Peru։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 12 October 2010-ին։ Վերցված է 6 November 2010 
  240. «Academia Guatemalteca de la Lengua» (Spanish)։ Guatemala։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 4 August 2008-ին։ Վերցված է 5 February 2011 
  241. «Academia Costarricense de la Lengua»։ Costa Rica։ Վերցված է 6 November 2010 
  242. «Academia Filipina de la Lengua Española» (Spanish)։ Philippines։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 27 May 2011-ին։ Վերցված է 5 February 2011 
  243. «Academia Panameña de la Lengua»։ Panama։ Վերցված է 6 November 2010 
  244. «Academia Cubana de la Lengua»։ Cuba։ Վերցված է 6 November 2010 
  245. «Academia Paraguaya de la Lengua Española»։ Paraguay։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 28 July 2011-ին։ Վերցված է 5 February 2011 
  246. «Academia Dominicana de la Lengua»։ República Dominicana։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 22 December 2010-ին։ Վերցված է 5 February 2011 
  247. «Academia Boliviana de la Lengua»։ Bolivia։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 29 November 2010-ին։ Վերցված է 5 February 2011 
  248. «Academia Nicaragüense de la Lengua» (Spanish)։ Nicaragua։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 27 May 2011-ին։ Վերցված է 5 February 2011 
  249. 249,0 249,1 Stephen Burgen, US now has more Spanish speakers than Spain – only Mexico has more, US News, 29 June 2015.
  250. {{cite web|url=http://www.mec.gub.uy/academiadeletras/MarcoPrincipal.htm |title=Academia Nacional de Letras del Uruguay |location=Uruguay |date= |accessdate=5 February 2011 |deadurl=yes emia Hondureña de la Lengua|Honduras]] (1949),<ref>«Academia Hondureña de la Lengua» (Spanish)։ Honduras։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 27 May 2011-ին։ Վերցված է 5 February 2011 
  251. «Academia Puertorriqueña de la Lengua Española»։ Puerto Rico։ Վերցված է 5 February 2011 
  252. «Academia Norteamericana de la Lengua Española»։ United States։ Վերցված է 5 February 2011 

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Այլ աղբյուրներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

ՄԱԿպաշտոնական լեզուներFlag of the United Nations.svg

Անգլերեն  · Արաբերեն  · Իսպաներեն  · Չինարեն  · Ռուսերեն  · Ֆրանսերեն