Տրինիդադ և Տոբագո

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Տրինիդադ և Տոբագո
Republic of Trinidad and Tobago
Դրոշ
Դրոշ
Զինանշան
Զինանշան
LocationTrinidadAndTobago.png
Հիմնական տեղեկություններ
Պետական լեզու անգլերեն
Պետական կարգ հանրապետություն
Մակերես 5.130 կմ²
Ազգաբնակչություն. 1.324.699 (238,8/կմ²)
Պետական ատրիբուտներ
Ժամային գոտի -4
Վեբ | ISO | Հեռ. .tt | TTO | 1-868
Td-map.png

Տրինիդադ և Տոբագո, պաշտոնական անվանումը՝ Տրինիդադի և Տոբագոյի Հանրապետություն (անգլերեն՝ Republic of Trinidad and Tobago) , կղզային պետություն Վեստ Ինդիայում՝ Կարիբյան ծովի հարավային մասում՝ Վենեսուելայի ափերից ոչ հեռու։ Երկիրը տեղակայված է Վենեսուելայից 10,6 կմ (7 մղոն) դեպի հյուսիս և մի փոքր դեպի հարավ Գրենադայից՝ հյուսիսային լայնության 10°2′ — 11°12′ և արևմտյան լայնության 60°30′ — 61°56′ աստիճանների միջև։

Աշխարհագրական դիրք[խմբագրել]

Տրինիդադ և Տոբագոն գտնվում է ոչ մեծ արշիպելագում՝ Ատլանտյան օվկիանոսի և Կարիբյան ծովի միջև։ Երկիրը գտնվում է երկու խոշոր կղզիների (Տրինիդադ և Տոբագո), ինչպես նաև մի շարք փոքր կղզիների վրա (դրանցից են՝ Չակաչակարե, Մոնոս, Ուևոս, Գասպար Գրանդե, Փոքր Տոբագո, Սենտ Ջայլս և այլ կղզիներ)։

Տրինիդադ և Տոբագոյի մակերեսը կազմում է 5128² կմ, որից 4768-ը (93%) բաժին է ընկնում Տրինիդադ կղզուն (80 կմ երկարությամբ և 59 կմ լայնությամբ)։ Չնայած նրան, որ Տրինիդադ և Տոբագոն համարվում են Փոքր Անտիլյան կղզիների մի մասը, դրանց ծագումը տարբերվում է արշիպելագի այլ կղզիներից։ Տրինիդադ սկզբում Հարավային Ամերիկայի մաս էր, Տոբագոն ունի հրաբխային ծագում։ Երկու կղզիներն էլ գտնվում են Հարավային Ամերիկայի մայրցամաքային շելֆի վրա։ Երկու կղզիների վրա լեռնալանջերը Վենեսուելայի լեռնաշղթաների շարունակությունն է[1]։ Այժմ կղզիները իրարից առանձնացված են Պարիյա ծոցով, Բոկա դել Սերպիենտեյի և Բոկա դել Դրագոնի նեղուցներով (իսպաներենից թարգմանաբար նշանակում է Օձի երախ և Վիշապի երախ)։

Տրինիդադում գերակշռում են ցածրադիր հարթավայրերը, սակայն կան նաև երեք լեռնալանջեր․ նրանցից երկուսը գտնվում են իրար զուգահեռ և չեն գերազանցում 325 մետրը։ Հյուսիսում գտնվում է ևս մեկ լեռնալանջ, որը Վենեսուելական Առափնյա Կորդիլիերի շարունակությունն է։ Նրա հիմնական գագաթը Արիպո լեռն է (940 մ)՝ երկրի ամենաբարձր կետը։ Քիչ ներքևում գտնվում է Էլ Տուկուչե լեռը (936 մ)։ Կղզու երկու խոշոր գետերն են Օրտոյրեն (50 կմ երկարությամբ, որը թափվում է Ատլանտյան օվկիանոսի մեջ) և Կորոնի (40 կմ երկարությամբ, թափվում է Պարիյա ծոցի մեջ)։

Տոբագոյում գերակշռում է մեծ լեռնալանջը, որն անցնում է կղզու տարածքի մեծ մասով (29 կմ երկարությամբ) և ունի 640 մետր բարձրություն։ Լանջից հյուսիս և հարավ գտնվում են պտղաբեր հարթավայրերը։ Տոբագոյի 43%-ը ծածկված է անտառներով։ Այստեղ կարելի է գտնել բազմաթիվ վտակներ և փոքր գետեր, սակայն այստեղ, ի տարբերություն Տրինիդադի, հեղեղման վտանգ չկա։

Մինչ 1962 թվականը երկիրը Մեծ Բրիտանիայի գաղութն էր, իսկ անկախություն ձեռք բերելուց հետո ընդգրկված է Ազգերի Համագործակցության կազմում։

Ռելիեֆ և կլիման[խմբագրել]

Տրինիդադ և Տոբագոյի ռելիեֆը

Կղզիներն ունեն մայրցամաքային ծագում։ Տրինիդադ կղզու հյուսիսում Վենեսուելական Առափնյա Կորդիլիերայի շարունակությունը կազմող լեռներն են։ Մնացյալ տարածքում հարթավայրեր են, արևելքում կան ճահիճներ, հարավային ափի երկայնքով՝ ցեխային հրաբուխներ։ Ափերը թույլ կտրտված են՝ շրջապատված բուստային խութերով։ Կան բնական ասֆալտի, նավթի ու գազի հանքավայրեր։ Կղզիների կլիման մերձհասարակածային է, շոգ ու խոնավ։ Տարածքի 45 %-ը կազմում են մշտադալար անտառները։

Տրինիդադ և Տոբագոյի կլիմային ընդհանուր առմամբ բնորոշ է արևադարձային կլիմայական գոտին, որտեղ գտնվում է պետությունը։ Տրինիդադում տարեկան միջին ջերմաստիճանը կազմում է 26 °C։ Օդի հարաբերական խոնավությունը անձրևային սեզոնին (հունիսից դեկտեմբեր) միջինում հասնում է 85-87 %, տարեկան մթնոլորտային տեղումների միջին նվազագույն քանակը տարեկան 200 սմ-ից ավել է (211 սմ)։ Տոբագոյի կլիման քիչ զով է, բայց ընդհանուր առմամբ համընկնում է Տրինիդադի կլիմայի հետ։ Տեղումների տարեկան միջին մակարդակը մոտ 250 սմ է։

Տարին կիսվում է երկու սեզոնների՝ անձրևային սեզոնը շարունակվում է հունիսից դեկտեմբեր, չոր սեզոնը՝ հունվարից մայիս։ Կղզիները գտնվում են արևադարձային ցիկլոնների զոնայից դեպի հարավ, և փոթորիկների մեծամասնությունը շրջանցում են Տրինիդադը և Տոբագոն։

Ֆլորա և ֆաունա[խմբագրել]

Տոբագոյի առափնյան

Տրինիդադ և Տոբագոյի բուսական և կենդանական աշխարհները հարևան կղզիների հետ համեմատած բավականին բազմազան է, ինչը պայմանավորված է նրա մայրցամաքային ծագմամբ։ Այստեղ գերակշռում են մշտադալար անտառները, Տրինիդադ կղզու կենտրոնում և հյուսիսարևմտյան լանջերին՝ սավաննաները և նոսր անտառները։ Այստեղ կան ինչպես հարավամերիկյան, այնպես էլ Անտիլյան կղզիներին բնորոշ բուսատեսակներ։ Անտառներում աճում են ավելի քան 50 տեսակի թանկարժեք փայտով ծառատեսակներ[2]։ Տարածքի մեծ մասը զբաղեցնում են կակաոյի և այլ տնտեսական բուսատեսակների պլանտացիաները։

Տոբագոն մտնում է Melocactus broadwayi արեալի մեջ, մելոկակտուսների այլ տեսակները նույնպես տարածված են կղզիներում։ Բացի այդ, Տրինիդադում աճում է խոլորձ-թիթեռը (Oncidium papilio Ldl.), որի թիվը կրճատվում է կոմերցիոն հավաքի պատճառով։

Ֆաունան նման է Հարավային Ամերիկայի կենդանական աշխարհին[2]։ Տրինիդադ և Տոբագոյում կարելի է հանդիպել կարմիր իբիսին (Eudocimus ruber), որը համարվում է ազգային թռչուն, ինչպես նաև կայմաններ, օցելոտներ (Leopardus pardalis), ագուտիներ, իգուանաներ, օպոսումներ, կապուցիններ և կոլիբրի թռչունի 40 տեսակ (կոլիբրին պատկերված է նաև Տրինիդադ և Տոբագոյի գերբի վրա)։ Տոբագոյում իրենց բույնն են հյուսում այնպիսի թռչունների տեսակներ, ինչպիսիք են կարիբյան ծիծեռնակը և սպիտակապոչ այծքիթը։ Այստեղ հանդիպում են չղջիների տարբեր տեսակներ՝ Furipteridae (ծխագույն չղջիկներ), Natalidae (ձագարականջ չղջիկներ), Phyllostomidae (տերևաքիթ չղջիկներ), Mormoopidae (դնչատերևաքիթ չղջիկներ) ընտանիքին պատկանող ներկայացուցիչներ։ Տրինիդադի էնդեմիկ տեսակներին է պատկանում Proctoporus shrevei մողեսը, սողունների միակ ներկայացուցիչը, որn ունի կենսալուսարձակման ընդունակություն։ Տրինիդադ կղզու հյուսիսային լեռնային մասը աշխարհում միակ վայրն է, որտեղ հանդիպում է մողեսի այս տեսակը։

Հանրապետությունում վայրի բնության պահպանմանը մեծ ուշադրություն է հատկացվում։ Գործում է 17 արգելոց և 153 հազար հա ընդհանուր մակերեսով ավելի քան 40 անտառային արգելավայր։ Տոբագոյի հարավարևմտյան մասում ստեղծվել է նաև ծովային արգելոց[2]։

Պատմություն[խմբագրել]

Տրինիդադ և Տոբագո կղզիները հայտնաբերել է Քրիստափոր Կոլումբոսը 1498 թվականին։ Իսպանական գաղութացումը հանգեցրել է բնիկների ոչնչացմանը, և գաղութարարներն սկսել են այստեղ ստրուկներ բերել Աֆրիկայից։ 1797 թվականին Մեծ Բրիտանիան զավթել է Տրինիդադը։ Տոբագոն, որ մինչև XIX դարի սկիզբը կռվախնձոր էր Անգլիայի, Իսպանիայի, Հոլանդիայի և Ֆրանսիայի միջև, 1814 թվականին դարձել է Մեծ Բրիտանիայի գաղութ։ 1899 թվականին վարչականորեն ենթարկվել է Տրինիդադին։ Կղզիներն անկախություն են ձեռք բերել 1962 թվականին։

Բնակչության կազմը[խմբագրել]

Կղզիների բնակիչները սևամորթներ են, հնդկացիներ և խառնածիններ։ Կան նաև եվրոպացիներ, չինացիներ և այլք։

Տնտեսություն[խմբագրել]

Երկրի տնտեսության հիմքը նավթարդյունահանումն ու նավթավերամշակումն են։ Կան քիմիական, տեքստիլ, սննդի արդյունաբերության ձեռնարկություններ։ Գյուղատնտեսական ապրանքային նշանակության մշակաբույսը շաքարեղեգն է։ Մշակում են նաև կակաո, սրճենի, բրինձ, ծխախոտ, ցիտրուսներ, բատատ, մանիոկ։ Բնակչության ավանդական զբաղմունքը ձկնորսությունն է։ Երկրի քաղաքներում (Պորտ օֆ Սփեյն, Սան Ֆեռնանդո) գերակշռում են ոչ բարձր փայտե տները, որոնց երկրորդ հարկի երկարությամբ փորագրազարդ սրահներ են։ Ժամանակակից ոճի կառույցները սակավաթիվ են։

Տես նաև[խմբագրել]

  1. Тринидад и Тобаго на сайте MapsOfTheWorld.com(անգլերեն)
  2. 2,0 2,1 2,2 Тринидад и Тобаго на сайте Krugosvet.ru