Նյու Յորք

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Disambig.svg Անվան այլ կիրառումների համար տես՝ Նյու Յորք (այլ կիրառումներ)
Քաղաք
Նյու Յորք
անգլ.՝ New York
Դրոշ Զինանշան
Flag of New York City.svg Seal of New York City.svg

NYC Montage 2014 4 - Jleon.jpg
Կոորդինատներ: 40°43′0″ հս․ լ. 74°0′0″ ամ. ե. / 40.71667° հս․. լ. 74.00000° ավ. ե. / 40.71667; 74.00000
Երկիր Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ ԱՄՆ
Նահանգ Նյու Յորք
Ներքին բաժանում Նյու Յորք շրջան, Բրուքլին, Քուինս, Բրոքս շրջան և Ռիչմոնդ շրջան
Քաղաքապետ Բիլ դե Բլազիո
Հիմնադրված է 1624 թ.
Տվյալ կարգավիճակում 1653-ից թվականից
Մակերես հող՝ 785, ջուր՝ 429 կմ²
ԲԾՄ 3 մ
Բնակչություն 8 140 993 մարդ (2009)
Խտություն 7 166,39 մարդ/կմ²
Ագլոմերացիա 18.800.000 - մեծ Նյու Յորք~32 500 600-շրջան Նյու Յորք
Տեղաբնականուն նյուրյորքցի
Ժամային գոտի UTC-5, ամառը UTC-4
Հեռախոսային կոդ 212, 718, 917, 347, 646
Փոստային ինդեքսներ 100xx-104xx, 11004-05, 111xx-114xx, 116xx
Պաշտոնական կայք nyc.gov (անգլ.)
Մականուն «Մեծ խնձոր» («The Big Apple»),
«Liberty City», NYC
##Նյու Յորք (ԱՄՆ)
Red pog.png
##Նյու Յորք (Նյու Յորք)
Red pog.png

Նյու Յորք (անգլ.՝ New York), Ամերիկայի Միացյալ Նահանգների ամենամեծ քաղաքը և աշխարհի ամենամեծ քաղաքներից մեկը։ 2012 թվականի տվյալներով քաղաքի բնակչությունը կազմում էր 8 336 697 մարդ, իսկ արվարձանների հետ՝ 20,61 միլիոն մարդ։ Քաղաքը գտնվում է Ատլանտյան օվկիանոսի ափին՝ Նյու Յորք նահանգի հարավարևելյան մասում։ Հիմնադրվել է 17-րդ դարում հոլանդացի գաղութարարների կողմից։ Մինչ 1664 թ. կոչվել է «Նոր Ամստերդամ»։

Նյու Յորքը մեծ ազդեցություն ունի համաշխարհային առևտրի, ֆինանսների, մեդիայի, արվեստների, նորաձևության, գիտության, տեխնոլոգիաների, կրթության և այլ ոլորտների վրա։ Նյու Յորքում է գտնվում ՄԱԿ-ի շտաբ բնակարանը։ Նյու Յորքը բնութագրում են որպես աշխարհի մշակութային ու ֆինանսական մայրաքաղաք։

Նյու Յորքը ներառում է 5 քաղաքային շրջաններ՝ Բրոնքս, Մանհեթեն, Քվինս, Բրուքլին, Սթաթեն Այլենդ։ Հիմնական տեսարժան վայրերը գտնվում են Մանհեթենում։ Այստեղ են գտնվում նաև հայտնի Էմփայր Սթեյթ Բիլդինգը, Քրայսլեր Բիլդինգը, Ռոքֆելլեր կենտրոնը, Վուլվորթ Բիլդինգը, Մետրոպոլիտեն թանգարանը, Մետրոպոլիտեն օպերան, լեգենդար Չելսի հյուրանոցը և այլն։ Նյու Յորքը կարևոր ֆինանսական, քաղաքական, տնտեսական և մշակութային կենտրոն է։

Նյու Յորքում գործում են 120 քոլեջներ և համալսարաններ, այդ թվում, Կոլումբիայի համալսարանը, Նյու Յորքի համալսարանը և Ռոքֆելերի համալսարանը, որոնք աշխարհի լավագույն 35 բուհերի թվում են[1]։

Աշխարհագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Նյու Յորքն ԱՄՆ Հյուսիսարևելյան հատվածում է գտնվում, Վաշինգտոնից Բոստոն կես ճանապարհին։ Քաղաքը գտնվում է Հուդզոն գետի գետաբերանին՝ Ատլանտյան օվկիանոսի ափին։ Նյու Յորքի մեծ մասը կառուցվել է 3 կղզիների՝ Լոնգ Այլենդի, Մանհեթենի և Սթեյթն Այլենդի վրա։

Հուդզոն գետը Հուդզոնի հովտից թափվում է Նյու Յորքի ծոց։ Հուդզոնը քաղաքը բաժանում է Նյու Ջերսիից։ Իսթ Ռիվերը բաժանում է Բրոնքսն ու Մանհեթենը Լոնգ Այլենդից։ Հարլեմ գետը Մանհեթենը բաժանում է Բրոնքսից։ Բրոնքս գետը քաղաքով հոսող միակ գետն է, որի ջուրը խմելու է։

Քաղաքը զբաղեցնում է 468.9 ք/կմ տարածք։ Նյու Յորքի ամենաբարձր կետը Տոդտ Հիլն է Սթեյթն Այլենդում, որի բարձրությունը 125 մետր է ծովի մակարդակից։

Պատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Նախագաղութային շրջանում ներկայիս Նյու Յորքի տարածքը բնակեցված է եղել հնդկացիական ցեղերով։ Լենապե ցեղը բնակվում էր Սթեյթն Այլենդում, Լոնգ Այլենդի մի մասում, Մանհեթենում, Բրոնքսում[2]։

Նյու Յորքի տարածք առաջին եվրոպացու հաստատված այցը տեղի է ունեցել 1524 թվականին։ Նա ֆլորենցիացի Ջիովաննի դա Վերազանոն է, ով ծառայում էր Ֆրանսիային։ Վերազանոն իր La Dauphine նավով հասել է Նյու Յորքի նավահանգիստ։ Նա տեղանք անվանել է Նոր Անգուլեմ[3]։

Բնակչություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Տարի Բնակչություն
1698 4937 մարդ [4]
1712 5840 մարդ [4]
1723 7248 մարդ [4]
1737 10 664 մարդ [4]
1746 11 717 մարդ [4]
1756 13 046 մարդ [4]
1771 21 863 մարդ [4]
1790 49 401 մարդ [5]
Տարի Բնակչություն
1800 79 216 մարդ [5]
1810 119 734 մարդ [5]
1820 152 056 մարդ [5]
1830 242 278 մարդ [5]
1840 391 114 մարդ [5]
1850 696 115 մարդ [5]
1860 1 174 779 մարդ [5]
1870 1 478 103 մարդ [5]
Տարի Բնակչություն
1880 1 911 698 մարդ [5]
1890 2 507 414 մարդ [5]
1900 3 437 202 մարդ
1910 4 766 883 մարդ
1920 5 620 048 մարդ
1930 6 930 446 մարդ
1940 9 454 995 մարդ
1950 7 891 957 մարդ
Տարի Բնակչություն
1960 7 781 984 մարդ
1970 7 894 862 մարդ
1980 7 071 639 մարդ
1990 7 322 564 մարդ
2000 8 008 288 մարդ
2010 8 175 133 մարդ
2013 8 405 837 մարդ
2015 8 550 406±1 մարդ


Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. «Academic Ranking of World Universities 2013»։ ShanghaiRanking Consultancy 
  2. Evan T. Pritchard: Native New Yorkers: the legacy of the Algonquin people of New York, p.27 (2002); ISBN 1-57178-107-2
  3. Rankin, Rebecca B., Cleveland Rodgers (1948). New York: The World's Capital City, Its Development and Contributions to Progress. Harper. 
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 4,5 4,6 Greene E. B., Harrington V. D. American Population Before the Federal Census of 1790 — 1932.
  5. 5,00 5,01 5,02 5,03 5,04 5,05 5,06 5,07 5,08 5,09 5,10 The Encyclopedia of New York City, 1995 edition — 1995.