Վարշավա

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Disambig.svg Անվան այլ կիրառումների համար տես՝ Վարշավա (այլ կիրառումներ)
Քաղաք
Վարշավա
Warszawa
Դրոշ Զինանշան
Flag of Warsaw.svg Grand CoA Warsaw.png

Warsaw 07-13 img07 Old town.jpg
Կոորդինատներ: 52°13′0″ հս․ լ. 21°2′0″ ավ. ե. / 52.21667° հս․. լ. 21.03333° ավ. ե. / 52.21667; 21.03333
Երկիր Լեհաստան Լեհաստան
Ենթարկում Մայրաքաղաք
Ներքին բաժանում Śródmieście, Białołęka, Bemowo, Bielany (Warszawa), Mokotów, Praga-Południe, Ursynów, Wola, Targówek, Ochota, Wawer, Praga-Północ, Ursus, Żoliborz, Włochy, Վիլյանուվ, Wesoła և Rembertów
Քաղաքապետ Խանա Գրոնկեվիչ-Վալց
Հիմնադրված է 13-րդ դար թ.
Տվյալ կարգավիճակում 1300 թվականից
Մակերես 523 կմ²
ԲԾՄ 103 մ
Խոսվող լեզուներ լեհերեն
Բնակչություն 1 810 598 մարդ (2012)
Խտություն 3461 մարդ/կմ²
Ագլոմերացիա 3 100 000
Ժամային գոտի UTC+1, ամառը UTC+2
Հեռախոսային կոդ +48 22
Փոստային ինդեքսներ 00-001 - 04-999
Ավտոմոբիլային կոդ WA, WB, WD, WE, WF,
WH, WI, WJ, WK, WN,
WT, WU, WW, WX, WY
Պաշտոնական կայք um.warszawa.pl
##Վարշավա (Լեհաստան)
Red pog.png

Վարշավան (լեհերեն՝ Warszawa), Լեհաստանի մայրաքաղաքը, քաղաքական, տնտեսական մշակութային և գիտական կենտրոնը։ Տարածքով և բնակչությամբ ամենամեծն է Լեհաստանում։

Գտնվում է Մազովեցկի դաշտավայրում, Վիսլա գետի ափերին՝ Բալթիկ ծովից մոտ 260 կմ և Կարպատյան լեռնաշղթայից 300 կմ հեռավորության վրա։

Բնակչություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Վարշավան ունի 1.711 միլիոն բնակչություն, իսկ արվարձանները ներառյալ 2.666 միլիոն, Եվրամիության երկրների քաղաքների ցանկում բնակչության քանակով իններորդն է։

Ճարտարապետություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

    1rightarrow.png Հիմնական հոդված՝ Վարշավայի պալատներ

Վ֊արշավայի հիմնական մասը տեղադրված է Վիսլայի ձախ, բարձրադիր ափին և ընդգրկում է քաղաքի պատմական կորիզը՝ Հին (Ստարե Մյաստո) ու Նոր (Նովե Մյաստո) քաղաքները, երկուսն էլ՝ փողոցների ուղղանկյուն ցանցով, կենտրոնադիր Շուկայի հրապարակով։ Հին քաղաքում պահպանվել են բերդապարիսպները (XIV-XV-րդ դդ․), XV-XVIII-րդ դդ․ տներ, գոթական ոճի կոստյոլ (XV-րդ դ․), Նոր քաղաքում՝ գոթական ոճի (XV-րդ դ․) և XVI-XVII-րդ դդ․ կոստյոլներ, մենաստաններ։ XVI-XVIII-րդ դդ․ Վարշավայի կառուցապատումը տարածվել է դեպի հարավ և արևմուտք, կառուցվել են բազմաթիվ պալատներ, կոստյոլներ, «Լազենկի» պալատա-պուրակային համալիրը և այլն։ XIX դարասկզբից կազմավորվել է Վարշավայի նոր կենտրոնը՝ կանոնավոր թաղամասերով, կլասիցիզմի ոճի բնակելի և հասարակական շենքերով, Թատերական և Բանկային հրապարակային համալիրներով։ XIX-րդ դ․ 2-րդ կեսին - XX-րդ դդ․ 30-ական թթ․ Վարշավայի ծայրամասերը տարերայնորեն կառուցապատվել են եկամտաբեր տներով, անբարեկարգ բնակելի թաղամասերով, ի հակադրություն կենտրոնի շքեղ կառուցապատմանը՝ էկլեկտիկ ոգով, մոդեռն, իսկ ավելի ուշ՝ ֆունկցիոնալիզմի ոճերով։ 1945-ից հետո ամբողջությամբ վերականգնվել են գերմանաֆաշիստական զորքերի ավերած Հին և Նոր քաղաքները, ինչպես և կարևոր ճարտարապետական հուշարձանները։ Ըստ Վարշավայի վերակառուցման նախագծի (1946) ստեղծվել են «Արևելք-Արևմուտք» և «Հյուսիս-Հարավ» փոխհատվող գլխավոր մայրուղիները, վերականգնվել են Մարշալկովսկի փողոցը՝ Սահմանադրության հրապարակի անսամբլով (1950-52), Մշակույթի և գիտության պալատով (1952-55, ճարտարապետ՝ Լև Ռուդնև), բնակելի ու հասարակական շենքերի կենտրոնական նոր անսամբլով (1961-ից՝ ճարտարապետ՝ Զ․ Կարպինսկի և այլք)։ Ստեղծվել են բնակելի նոր թաղամասեր, կառուցվել են Կուսակցության տունը (այժմ՝ Ֆինանսաբանկային կենտրոնը, 1948-51, ճարտարապետ՝ Եվգենիուշ Վեժբիցկի և այլք), Վիճակագրական գլխավոր վարչությունը (1948-54, ճարտ․ Ռ․ Գուտտ), սեյմի շենքը (1948-52, ճարտ․՝ Բոհդան Պնևսկի), Տասնամյակի մարզադաշտը (1954-55, ճարտ․՝ Եժի Հրինևեցկի և այլք), Գդանսկի երկհարկանի կամուրջը (1959), «Սուպերսամ» խանութը (1962, ճարտարապետներ՝ Մացիեյ Կրասինսկի և այլք)։ Նշանավոր հուշակառույցներից են․ Սիգիզմունդ III-ի սյունը (1643), Նիկոլայ Կոպեռնիկոսի (1828-30, քանդակագործ՝ Բերտել Տորվալդսեն), Ադամ Միցկևիչի (1898, քանդակագործ՝ Ցիպրիան Գոդեբսկի), Ֆրեդերիկ Շոպենի (1907-1926, քանդակագործ՝ Վացլավ Շիմանովսկի), Գետտոյի հերոսների (1948, քանդակագործ՝ Նաթան Ռապոպորտ, ճարտարապետ՝ Լեոն Սուզին), Վարշավայի հերոսների (1964, քանդակագործ՝ Մարյան Կոնեչնի) հուշարձանները, խորհրդային բանակի մարտիկների դամբարանը (1950, ճարտ․՝ Բոհդան Լյահերտ, քանդակագործներ՝ Ե. Յարնուշկևիչ, Ստանիսլավ Լիսովսկի

Կլիմա[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Վարշավա (1971-2000)ի կլիմայական տվյալները
Ամիս հունվ փետ մարտ ապր մայ հուն հուլ օգոս սեպ հոկ նոյ դեկ Տարի
Ռեկորդային բարձր °C (°F) 13.8
(56.8)
17.2
(63)
22.9
(73.2)
30.5
(86.9)
32.8
(91)
35.1
(95.2)
36.0
(96.8)
37.1
(98.8)
34.5
(94.1)
25.9
(78.6)
18.9
(66)
15.4
(59.7)
37.1
(98.8)
Միջին բարձր °C (°F) 0.4
(32.7)
1.9
(35.4)
6.8
(44.2)
13.1
(55.6)
19.3
(66.7)
21.9
(71.4)
23.6
(74.5)
23.4
(74.1)
17.9
(64.2)
12.3
(54.1)
5.5
(41.9)
1.9
(35.4)
12.3
(54.1)
Միջին օրական °C (°F) −2.2
(28)
−1.1
(30)
2.9
(37.2)
8.1
(46.6)
13.7
(56.7)
16.6
(61.9)
18.3
(64.9)
17.9
(64.2)
13.3
(55.9)
8.4
(47.1)
2.9
(37.2)
−0.5
(31.1)
8.2
(46.8)
Միջին ցածր °C (°F) −4.8
(23.4)
−4.0
(24.8)
−1.0
(30.2)
3.1
(37.6)
8.1
(46.6)
11.3
(52.3)
12.9
(55.2)
12.3
(54.1)
8.6
(47.5)
4.4
(39.9)
0.3
(32.5)
−2.8
(27)
4.0
(39.2)
Ռեկորդային ցածր °C (°F) −30.7
(−23.3)
−27.6
(−17.7)
−22.6
(−8.7)
−6.9
(19.6)
−3.1
(26.4)
1.8
(35.2)
4.6
(40.3)
3.0
(37.4)
−1.6
(29.1)
−9.6
(14.7)
−17.0
(1.4)
−24.8
(−12.6)
−30.7
(−23.3)
Տեղումներ մմ (դյույմ) 22.1
(0.87)
22.0
(0.866)
28.1
(1.106)
34.8
(1.37)
50.7
(1.996)
71.3
(2.807)
73.2
(2.882)
59.0
(2.323)
49.0
(1.929)
38.2
(1.504)
36.6
(1.441)
34.6
(1.362)
519.6
(20.457)
Միջ. տեղումների օրեր (≥ {{{միավոր տեղումների օրեր}}}) 15 14 13 12 12 13 13 12 12 13 14 16 159
Աղբյուր #1: World Meteorological Organization[1]
Աղբյուր #2: Royal Netherlands Meteorological Institute[2]

Իշխանության մարմիններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Վարչական բաժանում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Բնօրինակի անվանումը Ռուսերեն անվանումը Բնակչությունը (2015) [3] Հրապարակը [3]
Mokotów Мокотув 218 042 35,42 км²
Praga Południe Прага Полудне (Юг) 178 267 22,38 км²
Wola Воля 138 517 19,26 км²
Ursynów Урсынув 149 167 43,79 км²
Bielany Беляны 131 919 32,34 км²
Śródmieście Средместье 119 193 15,57 км²
Targówek Таргувек 123 441 24,37 км²
Bemowo Бемово 119 113 24,95 км²
Ochota Охота 84 077 9,72 км²
Praga Północ Прага Пулноц (Север) 66 495 11,42 км²
Białołęka Бялоленка 112 845 73,04 км²
Wawer Вавер 73 923 79,7 км²
Żoliborz Жолибож 50 049 8,47 км²
Ursus Урсус 57 237 9,36 км²
Włochy Влохи 40 857 28,63 км²
Rembertów Рембертув 23 964 19,30 км²
Wesoła Весола 24 451 22,94 км²
Wilanów Вилянув 32 794 36,73 км²
Ընդհանուր 1 744 351 517,24 км²

Բնակչություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Բնակչությունը 1880—2000
  • 1700 — 30 000
  • 1792 — 120 000
  • 1800 — 63 400
  • 1830 — 139 700
  • 1850 — 163 600
  • 1882 — 383 000
  • 1900 — 686 000
  • 1925 — 1 003 000
  • 1939 — 1 300 000
  • 1945 — 422 000 (սեպտեմբերին)
  • 1956 — 1 000 000
  • 1960 — 1 139 200
  • 1970 — 1 315 600
  • 1975 — 1 436 100
  • 1980 — 1 596 100
  • 1990 — 1 611 800
  • 2002 — 1 707 100 (Վեսոլա շրջանին միանալուց հետո )
  • 2004 — 1 676 600 (2 760 000 արվարձանների հետ միասին)
  • 2005 — 1 694 825 (2 880 000 արվարձանների հետ միասին)
  • 2006 — 1 700 536 (2 870 000 արվարձանների հետ միասին)
Տարի Բնակչություն
1700 30 000 մարդ
1750 25 000 մարդ [4]
1770 40 000 մարդ [4]
1792 100 000 մարդ [4]
1800 63 400 մարդ
1830 139 700 մարդ
1850 163 600 մարդ
Տարի Բնակչություն
1882 383 000 մարդ
1897 638 000 մարդ
1900 686 000 մարդ
1925 1 003 000 մարդ
1939 1 300 000 մարդ
1945 422 000 մարդ
1956 1 000 000 մարդ
Տարի Բնակչություն
1960 1 139 200 մարդ
1970 1 315 600 մարդ
1975 1 436 100 մարդ
1980 1 596 100 մարդ
1990 1 611 800 մարդ
2002 1 707 100 մարդ
2004 1 676 600 մարդ
Տարի Բնակչություն
2005 1 694 825 մարդ
2006 1 700 536 մարդ
2015 1 744 351 մարդ [5]
2016 1 748 916 մարդ [6]


Տես նաև[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. «World Weather Information Service - Warsaw»։ WMO։ Վերցված է հոկտեմբերի 20, 2015 
  2. «Warszawa extreme values»։ KNMI։ Վերցված է նոյեմբերի 8, 2011 
  3. 3,0 3,1 Քաղվածելու սխալ՝ Սխալ <ref> պիտակ՝ GUS1 անվանումով ref-երը տեքստ չեն պարունակում:
  4. 4,0 4,1 4,2 Życie codzienne w Warszawie okresu oświecenia Państwowy Instytut Wydawniczy, 1969. — P. 55.
  5. http://stat.gov.pl/obszary-tematyczne/ludnosc/ludnosc/ludnosc-stan-i-struktura-ludnosci-oraz-ruch-naturalny-w-przekroju-terytorialnym-stan-w-dniu-31-grudnia-2015-roku,6,19.html
  6. http://demografia.stat.gov.pl/bazademografia/Tables.aspx


ԵՄ անդամ երկրների մայրաքաղաքներ Flag of Europe.svg

Աթենք  · Ամստերդամ · Բեռլին  · Բրատիսլավա  · Բրյուսել  · Բուդապեշտ  · Բուխարեստ  · Դուբլին  · Վալետա  · Վարշավա  · Վիենա  · Վիլնյուս  · Կոպենհագեն  · Լիսաբոն  · Լյուբլյանա · Լոնդոն · Լյուքսեմբուրգ  · Մադրիդ  · Նիկոսիա  · Փարիզ  · Պրահա  · Ռիգա · Հռոմ  · Սոֆիա  · Ստոկհոլմ  · Տալլին  · Հելսինկի

Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից։ CC-BY-SA-icon-80x15.png