Վարշավա

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Քաղաք
Վարշավա
Warszawa
Դրոշ Զինանշան
Դրոշ Զինանշան
Warsaw 07-13 img07 Old town.jpg
52°13′00″ հս. լ. 21°02′00″ ավ. ե. / 52.216667° հս. լ. 21.033333° աե. ե.
Երկիր Լեհաստան Լեհաստան
Ենթարկում Մայրաքաղաք
Քաղաքապետ Խանա Գրոնկեվիչ-Վալց
Տվյալ կարգավիճակում 1300-ից
Մակերես 523 կմ²
Բարձր. ծովի մակ-ից 103 մ
Խոսվող լեզուներ լեհերեն|լեհերեն
Բնակչություն 1 810 598 մարդ (2012)
Խտություն 3461 մարդ/կմ²
Ագլոմերացիա 3 100 000
Ժամային գոտի UTC+1, ամառը UTC+2
Հեռախոսային կոդ +48 22
Փոստային ինդեքսներ 00-001 - 04-999
Ավտոմոբիլային կոդ WA, WB, WD, WE, WF,
WH, WI, WJ, WK, WN,
WT, WU, WW, WX, WY
Պաշտոնական կայք www.um.warszawa.pl
##Վարշավա (Լեհաստան)
Red pog.png

Վարշավան (լեհերեն՝ Warszawa), Լեհաստանի մայրաքաղաքը, քաղաքական, տնտեսական մշակութային և գիտական կենտրոնը։ Տարածքով և բնակչությամբ ամենամեծն է Լեհաստանում։

Գտնվում է Մազովեցկի դաշտավայրում, Վիսլա գետի ափերին՝ Բալթիկ ծովից մոտ 260 կմ և Կարպատյան լեռնաշղթայից 300 կմ հեռավորության վրա։

Անվանումը[խմբագրել]

Խորհրդանիշերը[խմբագրել]

Կլիման[խմբագրել]

Վարչական բաժանումը[խմբագրել]

Բնակչությունը[խմբագրել]

Վարշավան ունի 1.711 միլիոն բնակչություն, իսկ արվարձանները ներառյալ 2.666 միլիոն, Եվրոմիության երկրների քաղաքների ցանկում բնակչության քանակով իններորդն է։

Տնտեսությունը[խմբագրել]

Ճարտարապետությունը[խմբագրել]

    1rightarrow.png Հիմնական հոդված՝ Վարշավայի պալատներ

Վ֊արշավայի հիմնական մասը տեղադրված է Վիսլայի ձախ, բարձրադիր ափին և ընդգրկում է քաղաքի պատմական կորիզը՝ Հին (Ստարե Մյաստո) ու Նոր (Նովե Մյաստո) քաղաքները, երկուսն էլ՝ փողոցների ուղղանկյուն ցանցով, կենտրոնադիր Շուկայի հրապարակով։ Հին քաղաքում պահպանվել են բերդապարիսպները (14-15-րդ դդ․), 15-18-րդ դդ․ տներ, գոթական ոճի կոստյոլ (15-րդ դ․), Նոր քաղաքում՝ գոթական ոճի (15-րդ դ․) և 16-17-րդ դդ․ կոստյոլներ, մենաստաններ։ 16-18-րդ դդ․ Վարշավայի կառուցապատումը տարածվել է դեպի հարավ և արևմուտք, կառուցվել են բազմաթիվ պալատներ, կոստյոլներ, «Լազենկի» պալատա-պուրակային համալիրը և այլն։ 19-րդ դարասկզբից կազմավորվել է Վարշավայի նոր կենտրոնը՝ կանոնավոր թաղամասերով, կլասիցիզմի ոճի բնակելի և հասարակական շենքերով, Թատերական և Բանկային հրապարակային համալիրներով։ 19-րդ դ․ 2-րդ կեսին — 20-րդ դդ․ 30-ական թթ․ Վարշավայի ծայրամասերը տարերայնորեն կառուցապատվել են եկամտաբեր տներով, անբարեկարգ բնակելի թաղամասերով, ի հակադրություն կենտրոնի շքեղ կառուցապատմանը՝ էկլեկտիկ ոգով, մոդեռն, իսկ ավելի ուշ՝ ֆունկցիոնալիզմի ոճերով։ 1945-ից հետո ամբողջությամբ վերականգնվել են գերմանաֆաշիստական զորքերի ավերած Հին և Նոր քաղաքները, ինչպես և կարևոր ճարտարապետական հուշարձանները։ Ըստ Վարշավայի վերակառուցման նախագծի (1946) ստեղծվել են «Արևելք-Արևմուտք» և «Հյուսիս-Հարավ» փոխհատվող գլխավոր մայրուղիները, վերականգնվել են Մարշալկովսկի փողոցը՝ Սահմանադրության հրապարակի անսամբլով (1950—52), Մշակույթի և գիտության պալատով (1952—55, ճարտարապետ՝ Լև Ռուդնև), բնակելի ու հասարակական շենքերի կենտրոնական նոր անսամբլով (1961-ից՝ ճարտարապետ՝ Զ․ Կարպինսկի և այլք)։ Ստեղծվել են բնակելի նոր թաղամասեր, կառուցվել են Կուսակցության տունը (այժմ՝ Ֆինանսաբանկային կենտրոնը, 1948—51, ճարտարապետ՝ Եվգենիուշ Վեժբիցկի և այլք), Վիճակագրական գլխավոր վարչությունը (1948—54, ճարտ․ Ռ․ Գուտտ), սեյմի շենքը (1948—52, ճարտ․՝ Բոհդան Պնևսկի), Տասնամյակի մարզադաշտը (1954—55, ճարտ․՝ Եժի Հրինևեցկի և այլք), Գդանսկի երկհարկանի կամուրջը (1959), «Սուպերսամ» խանութը (1962, ճարտարապետներ՝ Մացիեյ Կրասինսկի և այլք)։ Նշանավոր հուշակառույցներից են․ Սիգիզմունդ III-ի սյունը (1643), Նիկոլայ Կոպեռնիկոսի (1828—30, քանդակագործ՝ Բերտել Տորվալդսեն), Ադամ Միցկևիչի (1898, քանդակագործ՝ Ցիպրիան Գոդեբսկի), Ֆրեդերիկ Շոպենի (1907—1926, քանդակագործ՝ Վացլավ Շիմանովսկի), Գետտոյի հերոսների (1948, քանդակագործ՝ Նաթան Ռապոպորտ, ճարտարապետ՝ Լեոն Սուզին), Վարշավայի հերոսների (1964, քանդակագործ՝ Մարյան Կոնեչնի) հուշարձանները, խորհրդային բանակի մարտիկների դամբարանը (1950, ճարտ․՝ Բոհդան Լյահերտ, քանդակագործներ՝ Ե. Յարնուշկևիչ, Ստանիսլավ Լիսովսկի

Կրթությունը[խմբագրել]

Մշակույթը[խմբագրել]

Սպորտը[խմբագրել]

Քաղաքի տեսարաններ[խմբագրել]

Panorama of Warsaw by night.jpg


ԵՄ անդամ երկրների մայրաքաղաքներ Flag of Europe.svg

Աթենք  · Ամստերդամ · Բեռլին  · Բրատիսլավա  · Բրյուսել  · Բուդապեշտ  · Բուխարեստ  · Դուբլին  · Վալետա  · Վարշավա  · Վիենա  · Վիլնյուս  · Կոպենհագեն  · Լիսաբոն  · Լյուբլյանա · Լոնդոն · Լյուքսեմբուրգ  · Մադրիդ  · Նիկոսիա  · Փարիզ  · Պրահա  · Ռիգա · Հռոմ  · Սոֆիա  · Ստոկհոլմ  · Տալլին  · Հելսինկի

Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Հայկական սովետական հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ CC-BY-SA-icon-80x15.png