Վարշավա

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Քաղաք
Վարշավա
Warszawa
Դրոշ Զինանշան
Flag of Warsaw.svg Grand CoA Warsaw.png

Warsaw 07-13 img07 Old town.jpg
Կոորդինատներ: 52°13′0″ հս․ լ. 21°2′0″ ավ. ե. / 52.21667° հս․. լ. 21.03333° ավ. ե. / 52.21667; 21.03333
Երկիր Լեհաստան Լեհաստան
Ենթարկում Մայրաքաղաք
Ներքին բաժանում Śródmieście, Białołęka, Bemowo և Bielany (Warszawa)
Քաղաքապետ Խանա Գրոնկեվիչ-Վալց
Տվյալ կարգավիճակում 1300 թվականից
Մակերես 523 կմ²
ԲԾՄ 103 մ
Խոսվող լեզուներ լեհերեն
Բնակչություն 1 810 598 մարդ (2012)
Խտություն 3461 մարդ/կմ²
Ագլոմերացիա 3 100 000
Ժամային գոտի UTC+1, ամառը UTC+2
Հեռախոսային կոդ +48 22
Փոստային ինդեքսներ 00-001 - 04-999
Ավտոմոբիլային կոդ WA, WB, WD, WE, WF,
WH, WI, WJ, WK, WN,
WT, WU, WW, WX,WY
Պաշտոնական կայք um.warszawa.pl
##Վարշավա (Լեհաստան)
Red pog.png

Վարշավան (լեհերեն՝ Warszawa), Լեհաստանի մայրաքաղաքը, քաղաքական, տնտեսական մշակութային և գիտական կենտրոնը։ Տարածքով և բնակչությամբ ամենամեծն է Լեհաստանում։

Գտնվում է Մազովեցկի դաշտավայրում, Վիսլա գետի ափերին՝ Բալթիկ ծովից մոտ 260 կմ և Կարպատյան լեռնաշղթայից 300 կմ հեռավորության վրա։

Բնակչություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Վարշավան ունի 1.711 միլիոն բնակչություն, իսկ արվարձանները ներառյալ 2.666 միլիոն, Եվրամիության երկրների քաղաքների ցանկում բնակչության քանակով իններորդն է։

Ճարտարապետություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

    1rightarrow.png Հիմնական հոդված՝ Վարշավայի պալատներ

Վ֊արշավայի հիմնական մասը տեղադրված է Վիսլայի ձախ, բարձրադիր ափին և ընդգրկում է քաղաքի պատմական կորիզը՝ Հին (Ստարե Մյաստո) ու Նոր (Նովե Մյաստո) քաղաքները, երկուսն էլ՝ փողոցների ուղղանկյուն ցանցով, կենտրոնադիր Շուկայի հրապարակով։ Հին քաղաքում պահպանվել են բերդապարիսպները (XIV-XV-րդ դդ․), XV-XVIII-րդ դդ․ տներ, գոթական ոճի կոստյոլ (XV-րդ դ․), Նոր քաղաքում՝ գոթական ոճի (XV-րդ դ․) և XVI-XVII-րդ դդ․ կոստյոլներ, մենաստաններ։ XVI-XVIII-րդ դդ․ Վարշավայի կառուցապատումը տարածվել է դեպի հարավ և արևմուտք, կառուցվել են բազմաթիվ պալատներ, կոստյոլներ, «Լազենկի» պալատա-պուրակային համալիրը և այլն։ XIX դարասկզբից կազմավորվել է Վարշավայի նոր կենտրոնը՝ կանոնավոր թաղամասերով, կլասիցիզմի ոճի բնակելի և հասարակական շենքերով, Թատերական և Բանկային հրապարակային համալիրներով։ XIX-րդ դ․ 2-րդ կեսին — XX-րդ դդ․ 30-ական թթ․ Վարշավայի ծայրամասերը տարերայնորեն կառուցապատվել են եկամտաբեր տներով, անբարեկարգ բնակելի թաղամասերով, ի հակադրություն կենտրոնի շքեղ կառուցապատմանը՝ էկլեկտիկ ոգով, մոդեռն, իսկ ավելի ուշ՝ ֆունկցիոնալիզմի ոճերով։ 1945-ից հետո ամբողջությամբ վերականգնվել են գերմանաֆաշիստական զորքերի ավերած Հին և Նոր քաղաքները, ինչպես և կարևոր ճարտարապետական հուշարձանները։ Ըստ Վարշավայի վերակառուցման նախագծի (1946) ստեղծվել են «Արևելք-Արևմուտք» և «Հյուսիս-Հարավ» փոխհատվող գլխավոր մայրուղիները, վերականգնվել են Մարշալկովսկի փողոցը՝ Սահմանադրության հրապարակի անսամբլով (1950—52), Մշակույթի և գիտության պալատով (1952—55, ճարտարապետ՝ Լև Ռուդնև), բնակելի ու հասարակական շենքերի կենտրոնական նոր անսամբլով (1961-ից՝ ճարտարապետ՝ Զ․ Կարպինսկի և այլք)։ Ստեղծվել են բնակելի նոր թաղամասեր, կառուցվել են Կուսակցության տունը (այժմ՝ Ֆինանսաբանկային կենտրոնը, 1948—51, ճարտարապետ՝ Եվգենիուշ Վեժբիցկի և այլք), Վիճակագրական գլխավոր վարչությունը (1948—54, ճարտ․ Ռ․ Գուտտ), սեյմի շենքը (1948—52, ճարտ․՝ Բոհդան Պնևսկի), Տասնամյակի մարզադաշտը (1954—55, ճարտ․՝ Եժի Հրինևեցկի և այլք), Գդանսկի երկհարկանի կամուրջը (1959), «Սուպերսամ» խանութը (1962, ճարտարապետներ՝ Մացիեյ Կրասինսկի և այլք)։ Նշանավոր հուշակառույցներից են․ Սիգիզմունդ III-ի սյունը (1643), Նիկոլայ Կոպեռնիկոսի (1828—30, քանդակագործ՝ Բերտել Տորվալդսեն), Ադամ Միցկևիչի (1898, քանդակագործ՝ Ցիպրիան Գոդեբսկի), Ֆրեդերիկ Շոպենի (1907—1926, քանդակագործ՝ Վացլավ Շիմանովսկի), Գետտոյի հերոսների (1948, քանդակագործ՝ Նաթան Ռապոպորտ, ճարտարապետ՝ Լեոն Սուզին), Վարշավայի հերոսների (1964, քանդակագործ՝ Մարյան Կոնեչնի) հուշարձանները, խորհրդային բանակի մարտիկների դամբարանը (1950, ճարտ․՝ Բոհդան Լյահերտ, քանդակագործներ՝ Ե. Յարնուշկևիչ, Ստանիսլավ Լիսովսկի

Կլիմա[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Վարշավա (1971-2000)ի կլիմայական տվյալները
Ամիս հունվ փետ մարտ ապր մայ հուն հուլ օգոս սեպ հոկ նոյ դեկ Տարի
Ռեկորդային բարձր °C (°F) 13.8
(56.8)
17.2
(63)
22.9
(73.2)
30.5
(86.9)
32.8
(91)
35.1
(95.2)
36.0
(96.8)
37.1
(98.8)
34.5
(94.1)
25.9
(78.6)
18.9
(66)
15.4
(59.7)
37.1
(98.8)
Միջին բարձր °C (°F) 0.4
(32.7)
1.9
(35.4)
6.8
(44.2)
13.1
(55.6)
19.3
(66.7)
21.9
(71.4)
23.6
(74.5)
23.4
(74.1)
17.9
(64.2)
12.3
(54.1)
5.5
(41.9)
1.9
(35.4)
12.3
(54.1)
Միջին օրական °C (°F) −2.2
(28)
−1.1
(30)
2.9
(37.2)
8.1
(46.6)
13.7
(56.7)
16.6
(61.9)
18.3
(64.9)
17.9
(64.2)
13.3
(55.9)
8.4
(47.1)
2.9
(37.2)
−0.5
(31.1)
8.2
(46.8)
Միջին ցածր °C (°F) −4.8
(23.4)
−4.0
(24.8)
−1.0
(30.2)
3.1
(37.6)
8.1
(46.6)
11.3
(52.3)
12.9
(55.2)
12.3
(54.1)
8.6
(47.5)
4.4
(39.9)
0.3
(32.5)
−2.8
(27)
4.0
(39.2)
Ռեկորդային ցածր °C (°F) −30.7
(−23.3)
−27.6
(−17.7)
−22.6
(−8.7)
−6.9
(19.6)
−3.1
(26.4)
1.8
(35.2)
4.6
(40.3)
3.0
(37.4)
−1.6
(29.1)
−9.6
(14.7)
−17.0
(1.4)
−24.8
(−12.6)
−30.7
(−23.3)
Տեղումներ մմ (դյույմ) 22.1
(0.87)
22.0
(0.866)
28.1
(1.106)
34.8
(1.37)
50.7
(1.996)
71.3
(2.807)
73.2
(2.882)
59.0
(2.323)
49.0
(1.929)
38.2
(1.504)
36.6
(1.441)
34.6
(1.362)
519.6
(20.457)
Միջ. տեղումների օրեր (≥ {{{միավոր տեղումների օրեր}}}) 15 14 13 12 12 13 13 12 12 13 14 16 159
Աղբյուր #1: World Meteorological Organization[1]
Աղբյուր #2: Royal Netherlands Meteorological Institute[2]

Տես նաև[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. «World Weather Information Service - Warsaw»։ WMO։ Վերցված է հոկտեմբերի 20, 2015 
  2. «Warszawa extreme values»։ KNMI։ Վերցված է նոյեմբերի 8, 2011 


ԵՄ անդամ երկրների մայրաքաղաքներ Flag of Europe.svg

Աթենք  · Ամստերդամ · Բեռլին  · Բրատիսլավա  · Բրյուսել  · Բուդապեշտ  · Բուխարեստ  · Դուբլին  · Վալետա  · Վարշավա  · Վիենա  · Վիլնյուս  · Կոպենհագեն  · Լիսաբոն  · Լյուբլյանա · Լոնդոն · Լյուքսեմբուրգ  · Մադրիդ  · Նիկոսիա  · Փարիզ  · Պրահա  · Ռիգա · Հռոմ  · Սոֆիա  · Ստոկհոլմ  · Տալլին  · Հելսինկի

Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից։ CC-BY-SA-icon-80x15.png