Սարաևո

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Քաղաք
Սարաևո
բոսնիերեն՝ Sarajevo, խորվ.՝ Sarajevo, սերբ.՝ Сарајево
Դրոշ Զինանշան
Flag of Sarajevo.svg Coat of arms of Sarajevo.svg

Sarajevo view.jpg
Կոորդինատներ: 43°52′0″ հս․ լ. 18°25′0″ ավ. ե. / 43.86667° հս․. լ. 18.41667° ավ. ե. / 43.86667; 18.41667
Երկիր Բոսնիա և Հերցեգովինա Բոսնիա և Հերցեգովինա
Ենթարկում Մայրաքաղաք
Հիմնադրված է 1263 թ.
Մակերես 142 կմ²
ԲԾՄ 518±1 մետր
Բնակչություն 369 534 մարդ (2013)
Ագլոմերացիա 688,354
Ժամային գոտի UTC+1, ամառը UTC+2
Հեռախոսային կոդ +387 (33)
Փոստային ինդեքս 71000
Փոստային ինդեքսներ 71000
Պաշտոնական կայք sarajevo.ba
##Սարաևո (Բոսնիա և Հերցեգովինա)
Red pog.png

Սարաևո (բոսնիերեն՝ , խորվ.՝ , սերբ.՝ Sarajevo [sǎrajeʋo], թուրք.՝ Saraybosna), Բոսնիա և Հերցեգովինայի և դրա մասը կազմող Բոսնիա և Հերցեգովինայի Դաշնության մայրաքաղաք[1]: Սարաևոյի շրջանի վարչական կենտրոնն է:

Բնակչությունը 2013 թվականի դրությամբ կազմել է 369,5 հազար մարդ կամ Բոսնիա և Հերցեգովինայի բնակչության 10%-ը[2]: 1992-1995 թվականների պատերազմի հետևանքով բավականին կրճատվել է քաղաքում բնակվող սերբերի թիվը:

Անվան ծագումնաբանություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Սարաևոն իր անվանումը ստացել է XV դարի կեսերին կառուցված պալատի անունից: Առաջին անգամ «Սարայ-օվասի» տերմինը կիրառվել է 1455 թվականի փաստաթղթում, որը կարող է թարգմանվել որպես «պալատի արևմտյան մասում գտնող դաշտ», թուրքերեն «saraj» և «ovasi» բառերից, որոնք համապատասխանաբար թարգմանվում են «պալատ» և «դաշտ»[3][4]: Քաղաքը նախկինում կոչվել է Բոսնա Սարայ, որը թուրքերենից թարգմանաբար նշանակում է «պալատ, վարչական բաժանում» (բառացիորեն «բոսնիական պալատ»), որը կառուցվել է Գազի Հուսրև Բեգ փաշայի կողմից XVI դարում: Բոսնիայի Ավստրո-Հունգարիային միանալուց հետո 1878 թվականին անվանափոխվել է և դարձել Սարաևո, որը բառացիորեն թարգմանվում է «պալատական»[5][6]:

Վարկածներից մեկի համաձայն, Սարաևո քաղաքը հիմնադրվել է միջնադարյան Վրխբոսնա քաղաքի վայրում (առաջին անգամ հիշատակվում է 1415 թվականին[7])՝ «գետի վերին հոսանքը» կամ «լեռ Բոսնայի վերևում», սերբերեն «վրխ»՝ «բարձունք, լեռ» և ''Բոսնա''՝ գետ, որի մոտակայքում գտնվում էր քաղաքը[5]:

Բոսնիացիները քաղաքն անվանել են «Շեհեր-Սարաևո», իսկ թուրքերը՝ «Նոր Դամասկոս»[8]: Էթնոկրոնական բազմազանության պատճառով քաղաքն անվանում էին նաև Եվրոպական կամ Բալկանյան Երուսաղեմ[9]:

Պատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Միլյացկա գետի հովիտը բնակեցվել է նեոլիթի ժամանակաշրջանում: Գիտնականներն ենթադրում են, որ այդ տարածքով արևելքի ուղղությամբ անցնում էր հին հռոմեական ճանապարհ: VI-VIII դարերում հովտում սկսեցին բնակեցվել սերբեր[10][11][12]:

Ֆիզիկա-աշխարհագրական բնութագիր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Սարաևոյի լանդշաֆտը

Սարաևոն գտնվում է Բոսնիա և Հերցեգովինայի կենտրոնական հատվածում և Բոսնիա պատմական շրջանի տարածքում, Միլյացկա գետի ափերին, Սարաևոյի գոգահովտում: Քաղաքը շրջապատում են անտառածածկ ժայռերը և Դինարյան բարձրավանդակի լեռները: Դրանցից ամենաբարձրը Տրեսկավիցա լեռն է (2088 մ), այնուհետև Բելաշնիցան (2067 մ), Յախորինան (1913 մ), Տրեբևիչը (1627 մ), ամենացածրը՝ Իգման լեռն է (1502 մ): Վերջին չորսը հայտնի են նաև Օլիմպիական լեռներ անունով: Քաղաքի լանդշաֆտը նույնպես բլրապատ է, ինչի մասին վկայում են քաղաքի բազմաթիվ զառիթափ փողոցները և բնակելի շենքերը, որոնք կառուցված են սարալանջերին: Պատմական կենտրոնի բարձրությունը ծովի մակարդակից կազմում է 541 մետր[13]:

Կլիմա[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Սարաևո քաղաքի կլիման չափավոր ցամաքային է, որի վրա հարավից ազդում է միջերկրածովյան կլիման: Ամառը տաք է: Ամենատաք ամիսը հուլիսն է՝ 19,1°C: Ջերմաստիճանի բացարձակ առավելագույնը դիտվել է 1946 թվականի օգոստոսի 19-ին՝ 40,0° C: Սարաևոյում ամառը տևում է 68 օր: Ձմեռը հով է: Ամենացուրտ ամիսը հունվարն է՝ -1,3°C միջին ջերմաստիճամբ: Ձմեռը հաճախ լինում է ուժեղ մառախուղ: Ջերմաստիճանի բացարձակ նվազագույնը դիտվել է 1942 թվականի հունվարի 24-ին՝ -26,4°C: Ձնածածկույթը պահպանվում է 139 օր: Ադրիատիկ ծովի մոտ գտնվելու պատճառով աշունը ավելի տաք է, քան գարունը:

Արևային ժամերի թիվը տարվա ընթացքում հասնում է 1830-ի, այդ թվում 260 ժամ՝ օգոստոսին և 46 ժամ՝ դեկտեմբերին[14]: Քաղաքը գտնվում է 7-րդ ցրտադիմացկունության գոտում[15]: Բոսնա գետի և նրա վտակների, այդ թվում նաև Միլյացկայի ափերից դուրս գալու ժամանակ քաղաքում լինում են ջրհեղեղներ[16]:


Սարաևո քաղաքի համայնապատկերը
Սարաևո քաղաքի համայնապատկերը


Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. «Bosnia and Herzegovina: CIA World Factbook»։ CIA World Factbook։ 23 June 2014։ Վերցված է 10 November 2014 
  2. Census 2013th official data.
  3. Behija, Zlatar. Zlatno doba Sarajeva: XVI stoljeće. — Svjetlost, 1996. — С. 96.
  4. Donia, 2006, էջեր. 31
  5. 5,0 5,1 Поспелов, Е. М. Географические названия мира: Топонимический словарь. — М.: АСТ, 2001.
  6. «Istorijski nazivi: Vrhbosna, Saray»։ // mirjanadetelic.com։ Վերցված է 2015-3-21 
  7. Вавилов, С. И. и др. Большая советская энциклопедия, Том 38. — М.: Государственное научное издательство, 1950. — С. 94.
  8. Matica: list za književnost i zabavu (Том 3). — Platonova štamparija, 1868. — С. 274.
  9. Промицер, К. и др. Southeast European Studies in a Globalizing World. — LIT Verlag Münster, 2014. — С. 130.(անգլ.)
  10. Раннефеодальные государства на Балканах VI—XII вв. / Литаврин Г.Г.. — Москва: Наука, 1985. — С. 198.
  11. Чиркович Сима. История сербов. — М.: Весь мир, 2009. — С. 18. — ISBN 978-5-7777-0431-3
  12. Листая страницы сербской истории / Е.Ю. Гуськова. — М.: Индрик, 2014. — С. 13. — ISBN 978-5-91674-301-2
  13. См. стр. 7: «Kanton Sarajevo u brojkama»։ // fzs.ba։ Վերցված է 2015-3-21 
  14. «Klima Sarajeva»։ // sarajevo.ba։ Վերցված է 2015-3-30 
  15. «Климатические зоны Европы»։ // plantsdb.gr։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2012-08-05-ին։ Վերցված է 2015-5-10 (անգլ.)
  16. См. стр. 1: «Regulation of Bosnia River in Sarajevsko Polje — IPA 2011»։ // europa.ba։ Վերցված է 2015-5-12 (անգլ.)