Բուխարեստ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Քաղաք
Բուխարեստ
ռում.՝ Bucureşti
Դրոշ Զինանշան
ROU Bucharest Flag.png ROU Bucharest CoA.png

Bucharest-Calea-Victoriei-Aerial-View.jpg
տեսարաններ Բուխարեստ քաղաքից
Կոորդինատներ: 44°24′0″ հս․ լ. 26°5′0″ ավ. ե. / 44.40000° հս․. լ. 26.08333° ավ. ե. / 44.40000; 26.08333
Երկիր Ռումինիա Ռումինիա
Ենթարկում Մայրաքաղաք
Քաղաքապետ Սորին Օպրեսկու
Առաջին հիշատակում 1459
Այլ անվանումներ Բուկարեշտ
Մակերես 238[1] կմ²
ԲԾՄ 75 մ
Պաշտոնական լեզու Ռումիներեն
Բնակչություն 1 883 425[2][3] մարդ (2011)
Խտություն 8,260 մարդ/կմ²
Ազգային կազմ ռումինացիներ, գնչուներ, հունգարացիներ, հրեաներ, չինացիներ
Կրոնական կազմ ուղղափառներ, կաթոլիկներ, մուսուլմաններ
Տեղաբնականուն բուխարեստցի
Ժամային գոտի UTC+2, ամառը UTC+3
Հեռախոսային կոդ (+40) x1
Փոստային ինդեքս 0xxxxx
Փոստային ինդեքսներ 010011–062397
Ավտոմոբիլային կոդ B
Պաշտոնական կայք pmb.ro(ռում.) (անգլ.)
##Բուխարեստ (Ռումինիա)
Red pog.png

Բուխարեստ (ռում.՝ Bucureşti, [bukuˈreʃtʲ]), Ռումինիայի մայրաքաղաքը։ Տնտեսական և մշակութային կարևոր կենտրոն է։ Բուխարեստում և նրա արվարձաններում ապրում է ավելի քան 1 883 425 մարդ։ Քաղաքի ընդհանուր մակերեսը 238 կմ² է։ Դա ամենամեծ քաղաքն է Բալկանյան թերակղզում։

Պատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Մեծ հրդեհ, 1847 թվական

Բուխարեստի մասին առաջին հիշատակումները պատմիչները գտնում են Վլադ Դրակուլայի 1459 թվականի փաստաթղթերում, ով ժամանակակից քաղաքի տեղում ամրոց է կառուցել Վալախիան թուրքերից պաշտպանելու համար։

200 տարի անց Բուխարեստը դառնում է Վալախիայի մայրաքաղաքներից մեկը, իսկ դքսության մայրաքաղաքն այստեղ վերջնականապես տեղափոխել է Կոնստանտին Բրինկովյանուն:

1862 թվականին Բուխարեստը հռչակվել է Ռումինիայի մայրաքաղաքը։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից առաջ Բուխարեստը կառուցապատվում էր ֆրանսիական բոզար ոճով։

Անվանում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ժամանակակից անունով հայտնի է 17-րդ դարից։ Ենթադրում են, որ անվանումն առաջացել է Բուկուր անձնանունից (հավանաբար եղել է ֆեոդալ տիրոջ անունը)[4]։ Արևմտահայերենում տարածված է Պուքրէշ ձևը։

Բուխարեստում կնքված հաշտության պայմանագրեր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Աշխարհագրություն և կլիմա[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Դիմբովիցա գետը Բուխարեստի կենտրոնում

Բուխարեստը գտնվում է հարավային Ռումինիայում, Ստորին դանուբյան հարթավայրի կենտրոնում՝ ոչ նավարկելի Դիմբովիցա (ռում.՝ Dâmboviţa) գետի վրա, Դանուբից 45 կմ հեռավորության վրա։

Դիմբովիցա գետի ոչ մեծ վտակից՝ Կոլենտինա գետից բացի, քաղաքի հյուսիսային ծայրամասում գտնվում է լճերի շղթա։ Դրանցից ամենախոշորներն են՝ Ֆլորյասկա, Տեյ, Հերաստրաու լճերը։ Քաղաքի կենտրոնում ստեղծվել է արհեստական Չիշմիջիու լիճը, որը շրջապատված է այգիներով և զբոսայգիներով։

Քաղաքի ընդհանուր մակերեսը 238 կմ²: Բարձրությունը ծովի մակարդակից տատանվում է 55,8 մետրի (Բուխարեստի հարավ-արևելյան հատվածում) և 91,5 մետրի (եկեղեցու մոտ, Միլիտար շրջանում) միջև։

Մինչ վերջերս Բուխարեստը հիմնականում շրջապատում էր գյուղական տեղանքը, սակայն 1989 թվականից հետո Իլֆով գավառում սկսվեց ակտիվ կառուցապատումը նոր արվարձանային շրջաններում։

Մոտակա քաղաքներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Կլիմա[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Բուխարեստի կլիման չափավոր ցամաքային է։ Այստեղ բնորոշ են հարաբերականորեն տոթ ամառներ և մեղմ փոփոխական ձմեռներ։ Այդպիսի կլիման պայմանավորված է քաղաքի համեմատաբար ցածր լայնությամբ։ Օդի միջին ջերմաստիճանը կազմում է +10,8 °C:

Nuvola apps kweather.svg Ջերմաստիճանի և տեղումների տարեկան միջին ցուցանիշները Բուխարեստ
Ամիս հունվ փետ մարտ ապր մայ հուն հուլ օգոս սեպ հոկ նոյ դեկ տարին
բացարձակ առավելագույնը (°C) 17,1 22,6 27,0 32,2 35,0 39,0 41,2 40,7 37,2 35,0 25,1 18,4 41,2
միջին առավելագույնը (°C) 1,5 4,1 10,5 18,0 23,3 26,8 28,8 28,5 24,6 18,0 10,0 3,8 16,5
միջին ջերմաստիճանը (°C) -1,5 0,3 5,2 11,2 16,7 20,5 22,3 21,6 17,3 11,1 4,4 0,1 10,8
միջին նվազագույնը (°C) -5,5 -3,3 0,3 5,6 10,5 14,0 15,6 15,0 11,1 5,7 1,6 -2,6 5,7
բացարձակ նվազագույնը (°C) -24,8 -26,1 -19,9 -7,0 -1,1 1,6 7,0 5,0 -3,0 -8,0 -18,8 -25,6 -26,1
տեղումների քանակը (մմ) 40 36 38 46 70 77 64 58 42 32 49 43 595
Աղբյուր՝ worldweather.org, Եղանակ և կլիմա

Բնակչություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Բնակչությունը Բուխարեստում 1798—2005 թվականներին

Բուխարեստի բնակչության թիվը զգալիորեն աճել է վերջին երկու հարյուրամյակների ընթացքում Ռումինիայի ուրբանիզացման շնորհիվ։ Մինչև 20-րդ դարի կեսերը Ռումինիան ագրարային երկիր էր։ Ներկայումս Ռումիայի բնակչության մոտ 9%-ը բնակվում է Բուխարեստում։

Դեմոգրաֆիկ աճն ըստ տարեթվերի՝

  • 1800: 32 000
  • 1859: 122 000
  • 1900: 282 000
  • 1918: 383 000
  • 1930: 639 000
  • 1966: 1 452 000
  • 2000: 2 300 000
  • 2003: 2 082 000 (պաշտոնական թիվ) + 50 000 եկվոր
  • 2011: 1 883 425

Բուխարեստում բնակիչների կյանքի միջին տևողությունը 2000-2002 թվականների դրությամբ 73,1 տարեկան էր, ինչը 2 տարով ավելի շատ է, քան միջին ցուցանիշն ամբողջ Ռումինիայում։

Բուխարեստի բնակչության մոտ 97 %-ը կազմում են էթնիկ ռումինացիները: Երկրորդ խոշոր էթնիկ խումբը կազմում են գնչուները (1,4 %), այնուհետև հունգարացիները (0,3 %), հրեաները (0,1 %) և չինացիները (0,1 %)[6]: Բուխարեստի բնակիչների 96,1 %-ը ուղղափառ են, 1,2 %-ը՝ կաթոլիկներ, 0,5 %-ը՝ մուսուլմաններ, 0,4 %-ը՝ հույն կաթոլիկներ։

Տրանսպորտ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Բուխարեստի մետրոպոլիտեն

Բուխարեստի տրանսպորտային ցանցը համարվում է Ռումինիայի խոշորագույնը և Հարավ-արևելյան Եվրոպայի խոշորագույններից մեկը։

Բուխարեստի տրանսպորտային համակարգը կարելի է բաժանել հետևյալ մասերի՝

Բուխարեստի մոտ գտնվում է Անրի Կոանդայի անվան միջազգային օդանավակայանը (նախկին «Օտոպեն» օդանավակայանը)։ Այնտեղ գործում են TAROM, Alitalia, Lufthansa, Air Canada և Air France ավիաընկերությունները։ Ռումինական այլ մասնավոր ավիաընկերություններն օգտագործում են «Աուրել Վլայկու» օդանավակայանը։

Մշակույթ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Բուխարեստում գործում է մի քանի թատրոն, որոնցից են՝

Գիտություն և կրթություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Բուխարեստի համալսարան

Ռումինիայի առաջին բարձրագույն ուսումնական հաստատությունը՝ Սուրբ Սավվայի ակադեմիան, ստեղծվել է 1694 թվականին։ 1864 թվականին ստեղծվել է Բուխարեստի համալսարանը: Ներկա դրությամբ մայրաքաղաքում 21 բարձրագույն ուսումնական հաստատությունում կրթություն է ստանում մոտ 100 հազար ուսանող։

Ուսումնական հաստատություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Գիտություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1908 թվականի ապրիլի 1-ին Գիտության և ազգային կրթության նախարարի հրամանով ստեղծվել է Բուխարեստի աստղագիտական աստղադիտարանը՝ Ռումինիայի առաջին պետական աստղագիտական աստղադիտարանը։ Այդ աստղադիտարանը հիմք է հանդիսացել Ռումինիայի առաջին գիտա-հետազոտական ինստիտուտի՝ Ռումինիայի Գիտությունների ակադեմիայի Աստղագիտական ինստիտուտի համար։

Քույր-քաղաքներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. «Romanian Statistical Yearbook 2008 – Geography, Meteorology, and Environment» (PDF) (Romanian)։ National Institute of Statistics (Romania)։ 2007-07-01։ էջ 18։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2011-08-21-ին։ Վերցված է 2010-08-29 
  2. «Official data for 2011 census» (Romanian)։ National Institute of Statistics (Romania)։ 2013-07-04։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2013-07-06-ին։ Վերցված է 2013-07-04 
  3. «Urban Audit: Bucharest Profile»։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2013-07-06-ին։ Վերցված է 2011-04-14 
  4. Հ. Ղ. Գրգեարյան, Ն. Մ. Հարությունյան, Աշխարհագրական անունների բառարան, «Լույս», Երևան, 1987: ISBN 5-545-00020-1
  5. Город Бухарест — Столица Румынии, город радости
  6. http://www.insse.ro/rpl2002rezgen/14.pdf (չաշխատող հղում — պատմություն)
ԵՄ անդամ երկրների մայրաքաղաքներ Flag of Europe.svg

Աթենք  · Ամստերդամ · Բեռլին  · Բրատիսլավա  · Բրյուսել  · Բուդապեշտ  · Բուխարեստ  · Դուբլին  · Վալետա  · Վարշավա  · Վիենա  · Վիլնյուս  · Կոպենհագեն  · Լիսաբոն  · Լյուբլյանա · Լոնդոն · Լյուքսեմբուրգ  · Մադրիդ  · Նիկոսիա  · Փարիզ  · Պրահա  · Ռիգա · Հռոմ  · Սոֆիա  · Ստոկհոլմ  · Տալլին  · Հելսինկի