Բուխարեստ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Քաղաք
Բուխարեստ
ռում.՝ Bucureşti
Դրոշ Զինանշան
ROU Bucharest Flag.png ROU Bucharest CoA.png

Bucharest-Calea-Victoriei-Aerial-View.jpg
տեսարաններ Բուխարեստ քաղաքից
Կոորդինատներ: 44°24′0″ հս․ լ. 26°5′0″ ավ. ե. / 44.40000° հս․. լ. 26.08333° ավ. ե. / 44.40000; 26.08333
Երկիր Ռումինիա Ռումինիա
Ենթարկում Մայրաքաղաք
Քաղաքապետ Սորին Օպրեսկու
Հիմնադրված է 1459 թ.
Առաջին հիշատակում 1459
Այլ անվանումներ Բուկարեշտ
Մակերես 238[1] կմ²
ԲԾՄ 75 մ
Պաշտոնական լեզու Ռումիներեն
Բնակչություն 1 883 425[2][3] մարդ (2011)
Խտություն 8,260 մարդ/կմ²
Ազգային կազմ ռումինացիներ, գնչուներ, հունգարացիներ, հրեաներ, չինացիներ
Կրոնական կազմ ուղղափառներ, կաթոլիկներ, մուսուլմաններ
Տեղաբնականուն բուխարեստցի
Ժամային գոտի UTC+2, ամառը UTC+3
Հեռախոսային կոդ (+40) x1
Փոստային ինդեքս 0xxxxx
Փոստային ինդեքսներ 010011–062397
Ավտոմոբիլային կոդ B
Պաշտոնական կայք pmb.ro(ռում.) (անգլ.)
##Բուխարեստ (Ռումինիա)
Red pog.png

Բուխարեստ (ռում.՝ Bucureşti, [bukuˈreʃtʲ]), Ռումինիայի մայրաքաղաքը։ Տնտեսական և մշակութային կարևոր կենտրոն է։ Բուխարեստում և նրա արվարձաններում ապրում է ավելի քան 1 883 425 մարդ։ Քաղաքի ընդհանուր մակերեսը 238 կմ² է։ Դա ամենամեծ քաղաքն է Բալկանյան թերակղզում։

Պատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Մեծ հրդեհ, 1847 թվական

Բուխարեստի մասին առաջին հիշատակումները պատմիչները գտնում են Վլադ Դրակուլայի 1459 թվականի փաստաթղթերում, ով ժամանակակից քաղաքի տեղում ամրոց է կառուցել Վալախիան թուրքերից պաշտպանելու համար։

200 տարի անց Բուխարեստը դառնում է Վալախիայի մայրաքաղաքներից մեկը, իսկ դքսության մայրաքաղաքն այստեղ վերջնականապես տեղափոխել է Կոնստանտին Բրինկովյանուն:

1862 թվականին Բուխարեստը հռչակվել է Ռումինիայի մայրաքաղաքը։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից առաջ Բուխարեստը կառուցապատվում էր ֆրանսիական բոզար ոճով։

Անվանում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ժամանակակից անունով հայտնի է 17-րդ դարից։ Ենթադրում են, որ անվանումն առաջացել է Բուկուր անձնանունից (հավանաբար եղել է ֆեոդալ տիրոջ անունը)[4]։ Արևմտահայերենում տարածված է Պուքրէշ ձևը։

Բուխարեստում կնքված հաշտության պայմանագրեր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Աշխարհագրություն և կլիմա[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Դիմբովիցա գետը Բուխարեստի կենտրոնում

Բուխարեստը գտնվում է հարավային Ռումինիայում, Ստորին դանուբյան հարթավայրի կենտրոնում՝ ոչ նավարկելի Դիմբովիցա (ռում.՝ Dâmboviţa) գետի վրա, Դանուբից 45 կմ հեռավորության վրա։

Դիմբովիցա գետի ոչ մեծ վտակից՝ Կոլենտինա գետից բացի, քաղաքի հյուսիսային ծայրամասում գտնվում է լճերի շղթա։ Դրանցից ամենախոշորներն են՝ Ֆլորյասկա, Տեյ, Հերաստրաու լճերը։ Քաղաքի կենտրոնում ստեղծվել է արհեստական Չիշմիջիու լիճը, որը շրջապատված է այգիներով և զբոսայգիներով։

Քաղաքի ընդհանուր մակերեսը 238 կմ²: Բարձրությունը ծովի մակարդակից տատանվում է 55,8 մետրի (Բուխարեստի հարավարևելյան հատվածում) և 91,5 մետրի (եկեղեցու մոտ, Միլիտար շրջանում) միջև։

Մինչ վերջերս Բուխարեստը հիմնականում շրջապատում էր գյուղական տեղանքը, սակայն 1989 թվականից հետո Իլֆով գավառում սկսվեց ակտիվ կառուցապատումը նոր արվարձանային շրջաններում։

Մոտակա քաղաքներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Կլիմա[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Բուխարեստի կլիման չափավոր ցամաքային է։ Այստեղ բնորոշ են հարաբերականորեն տոթ ամառներ և մեղմ փոփոխական ձմեռներ։ Այդպիսի կլիման պայմանավորված է քաղաքի համեմատաբար ցածր լայնությամբ։ Օդի միջին ջերմաստիճանը կազմում է +10,8 °C:

Բուխարեստի կլիմայական տվյալները
Ամիս հունվ փետ մարտ ապր մայ հուն հուլ օգոս սեպ հոկ նոյ դեկ Տարի
Ռեկորդային բարձր °C (°F) 17.1
(62.8)
24.1
(75.4)
29.0
(84.2)
32.2
(90)
36.9
(98.4)
39.0
(102.2)
42.2
(108)
41.0
(105.8)
38.5
(101.3)
35.2
(95.4)
25.1
(77.2)
18.4
(65.1)
42.2
(108)
Միջին բարձր °C (°F) 2.8
(37)
5.5
(41.9)
11.4
(52.5)
18.0
(64.4)
24.0
(75.2)
27.7
(81.9)
29.8
(85.6)
29.8
(85.6)
24.6
(76.3)
17.9
(64.2)
9.8
(49.6)
3.8
(38.8)
17.1
(62.8)
Միջին օրական °C (°F) −1.3
(29.7)
0.4
(32.7)
5.4
(41.7)
11.2
(52.2)
16.8
(62.2)
20.6
(69.1)
22.5
(72.5)
22.0
(71.6)
16.9
(62.4)
11.0
(51.8)
4.7
(40.5)
0.2
(32.4)
10.8
(51.4)
Միջին ցածր °C (°F) −4.8
(23.4)
−4.0
(24.8)
0.1
(32.2)
4.9
(40.8)
9.6
(49.3)
13.6
(56.5)
15.4
(59.7)
14.9
(58.8)
10.5
(50.9)
5.4
(41.7)
0.6
(33.1)
−3.4
(25.9)
5.2
(41.4)
Ռեկորդային ցածր °C (°F) −32.2
(−26)
−29.0
(−20.2)
−19.9
(−3.8)
−9.5
(14.9)
−1.1
(30)
4.5
(40.1)
7.4
(45.3)
5.2
(41.4)
−3.1
(26.4)
−8.0
(17.6)
−19.4
(−2.9)
−25.6
(−14.1)
−32.2
(−26)
Տեղումներ մմ (դյույմ) 37
(1.46)
37
(1.46)
44
(1.73)
50
(1.97)
56
(2.2)
83
(3.27)
70
(2.76)
56
(2.2)
64
(2.52)
53
(2.09)
46
(1.81)
48
(1.89)
643
(25.31)
Ձյան տեղումներ սմ (դյույմ) 13.7
(5.39)
11.0
(4.33)
10.5
(4.13)
1.5
(0.59)
0.0
(0)
0.0
(0)
0.0
(0)
0.0
(0)
0.0
(0)
0.0
(0)
8.8
(3.46)
10.5
(4.13)
56.0
(22.05)
Միջ. անձրևոտ օրեր 6 6 9 11 12 11 9 8 8 10 10 9 109
Միջ. ձնառատ օրեր 8 7 5 1 0.03 0 0 0 0 0.3 3 7 31
 % խոնավություն 89 83 75 71 69 70 68 68 73 79 85 88 76
Միջին ամսական արևային ժամ 70.6 84.5 138.0 184.8 246.3 265.8 289.2 281.4 224.1 177.4 87.5 62.8 2 112,4
Աղբյուր #1: Pogoda.ru.net (average temperatures, humidity, precipitation, and snowy days)[6]
Աղբյուր #2: NOAA (snowfall and sunshine, 1961–1990),[7] Administrația Națională de Meteorologie (extremes)[8]

Բնակչություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Բնակչությունը Բուխարեստում 1798—2005 թվականներին

Բուխարեստի բնակչության թիվը զգալիորեն աճել է վերջին երկու հարյուրամյակների ընթացքում Ռումինիայի ուրբանիզացման շնորհիվ։ Մինչև 20-րդ դարի կեսերը Ռումինիան ագրարային երկիր էր։ Ներկայումս Ռումիայի բնակչության մոտ 9%-ը բնակվում է Բուխարեստում։

Դեմոգրաֆիկ աճն ըստ տարեթվերի՝

  • 1800: 32 000
  • 1859: 122 000
  • 1900: 282 000
  • 1918: 383 000
  • 1930: 639 000
  • 1966: 1 452 000
  • 2000: 2 300 000
  • 2003: 2 082 000 (պաշտոնական թիվ) + 50 000 եկվոր
  • 2011: 1 883 425

Բուխարեստում բնակիչների կյանքի միջին տևողությունը 2000-2002 թվականների դրությամբ 73,1 տարեկան էր, ինչը 2 տարով ավելի շատ է, քան միջին ցուցանիշն ամբողջ Ռումինիայում։

Բուխարեստի բնակչության մոտ 97 %-ը կազմում են էթնիկ ռումինացիները: Երկրորդ խոշոր էթնիկ խումբը կազմում են գնչուները (1,4 %), այնուհետև հունգարացիները (0,3 %), հրեաները (0,1 %) և չինացիները (0,1 %)[9]: Բուխարեստի բնակիչների 96,1 %-ը ուղղափառ են, 1,2 %-ը՝ կաթոլիկներ, 0,5 %-ը՝ մուսուլմաններ, 0,4 %-ը՝ հույն կաթոլիկներ։

Տրանսպորտ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Բուխարեստի մետրոպոլիտեն

Բուխարեստի տրանսպորտային ցանցը համարվում է Ռումինիայի խոշորագույնը և Հարավ-արևելյան Եվրոպայի խոշորագույններից մեկը։

Բուխարեստի տրանսպորտային համակարգը կարելի է բաժանել հետևյալ մասերի՝

Բուխարեստի մոտ գտնվում է Անրի Կոանդայի անվան միջազգային օդանավակայանը (նախկին «Օտոպեն» օդանավակայանը)։ Այնտեղ գործում են TAROM, Alitalia, Lufthansa, Air Canada և Air France ավիաընկերությունները։ Ռումինական այլ մասնավոր ավիաընկերություններն օգտագործում են «Աուրել Վլայկու» օդանավակայանը։

Մշակույթ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Բուխարեստում գործում է մի քանի թատրոն, որոնցից են՝

Գիտություն և կրթություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Բուխարեստի համալսարան

Ռումինիայի առաջին բարձրագույն ուսումնական հաստատությունը՝ Սուրբ Սավվայի ակադեմիան, ստեղծվել է 1694 թվականին։ 1864 թվականին ստեղծվել է Բուխարեստի համալսարանը: Ներկա դրությամբ մայրաքաղաքում 21 բարձրագույն ուսումնական հաստատությունում կրթություն է ստանում մոտ 100 հազար ուսանող։

Ուսումնական հաստատություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Գիտություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1908 թվականի ապրիլի 1-ին Գիտության և ազգային կրթության նախարարի հրամանով ստեղծվել է Բուխարեստի աստղագիտական աստղադիտարանը՝ Ռումինիայի առաջին պետական աստղագիտական աստղադիտարանը։ Այդ աստղադիտարանը հիմք է հանդիսացել Ռումինիայի առաջին գիտա-հետազոտական ինստիտուտի՝ Ռումինիայի Գիտությունների ակադեմիայի Աստղագիտական ինստիտուտի համար։

Քույր-քաղաքներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. «Romanian Statistical Yearbook 2008 – Geography, Meteorology, and Environment» (PDF) (Romanian)։ National Institute of Statistics (Romania)։ 2007-07-01։ էջ 18։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2011-08-21-ին։ Վերցված է 2010-08-29 
  2. «Official data for 2011 census» (Romanian)։ National Institute of Statistics (Romania)։ 2013-07-04։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2013-07-06-ին։ Վերցված է 2013-07-04 
  3. «Urban Audit: Bucharest Profile»։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2013-07-06-ին։ Վերցված է 2011-04-14 
  4. Հ. Ղ. Գրգեարյան, Ն. Մ. Հարությունյան, Աշխարհագրական անունների բառարան, «Լույս», Երևան, 1987: ISBN 5-545-00020-1
  5. Город Бухарест — Столица Румынии, город радости
  6. «The Climate of Bucharest 1981–2010 (Average Temperatures, Humidity)» (Russian)։ Weather and Climate (Погода и климат)։ Վերցված է 23 November 2016 
  7. «București Băneasa Climate Normals 1961–1990»։ National Oceanic and Atmospheric Administration։ Վերցված է 21 March 2015 
  8. «București Băneasa: Record mensili dal 1929» (Italian)։ Administrația Națională de Meteorologie։ Վերցված է 14 February 2016 
  9. http://www.insse.ro/rpl2002rezgen/14.pdf (չաշխատող հղում — պատմություն)
ԵՄ անդամ երկրների մայրաքաղաքներ Flag of Europe.svg

Աթենք  · Ամստերդամ · Բեռլին  · Բրատիսլավա  · Բրյուսել  · Բուդապեշտ  · Բուխարեստ  · Դուբլին  · Վալետա  · Վարշավա  · Վիենա  · Վիլնյուս  · Կոպենհագեն  · Լիսաբոն  · Լյուբլյանա · Լոնդոն · Լյուքսեմբուրգ  · Մադրիդ  · Նիկոսիա  · Փարիզ  · Պրահա  · Ռիգա · Հռոմ  · Սոֆիա  · Ստոկհոլմ  · Տալլին  · Հելսինկի