Ադրիատիկ ծով

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Picto infobox map.png
'

Դուբրովնիկ, Խորվաթիա
Կոորդինատներ 42°25′54″ հս․. լ. 16°38′10″ ավ. ե. / 42.4316° հս․. լ. 16.6360° ավ. ե. / 42.4316; 16.6360Կոորդինատներ: 42°25′54″ հս․. լ. 16°38′10″ ավ. ե. / 42.4316° հս․. լ. 16.6360° ավ. ե. / 42.4316; 16.6360
Երկիր Ալբանիա Ալբանիա
Բոսնիա և Հերցեգովինա Բոսնիա և Հերցեգովինա
Իտալիա Իտալիա
Սլովենիա Սլովենիա
Խորվաթիա Խորվաթիա
Չեռնոգորիա Չեռնոգորիա
Ջրատարածություն Միջերկրական ծով
Երկարություն 800 կմ
Լայնություն 200 կմ
Ընդհանուր մակերեսը 144 000 կմ²
Ծավալը 35,000 կմ³
Ջրափնյա գծի երկարությունը 3,739.1 կմ

Ադրիատիկ ծովի քարտեզ
##Ադրիատիկ ծով (Միջերկրական ծով)
Red pog.svg
Commons-logo.svg Վիքիպահեստում

Ադրիատիկ ծով[1] կամ Ադրիական ծով[1] (իտալ.՝ mare Adriatico, էմիլ.-ռոմ.՝ Mèr Adriâtic, նեապ.՝ Mar Adriateco, սլովեն.՝ Jadransko morje, խորվ.՝ և բոս․՝ Jadransko more, ալբ․՝ Deti Adriatik, լատ.՝ mare Hadriaticum), Միջերկրական ծովի մի մասը կազմող կիսափակ ծով Ապենինյան և Բալկանյան թերակղզիների միջև։ Ողողում է Իտալիայի, Սլովենիայի, Խորվաթիայի, Բոսնիա և Հերցոգովինայի, Չերնոգորիայի և Ալբանիայի ափերը։ Հարավում Օտրանտո նեղուցով միանում է Հոնիական ծովին։

Անվանում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Անվանումն ստացել է մ.թ.ա. այս ծովի ափին, Պո և Ադիջե գետերի գետաբերանների միջև գոյություն ունեցած Ադրիա հունական գաղութի անունից («Ադրիա» անվանումը, հավանաբար, առաջացել է իլլիրական լեզուների adur «ջուր, ծով» բառից)։ Ադրիան եղել է կարևոր նավահանգրվան, սակայն ժամանակի ընթացքում Պո և Ադիջե գետերի բերուկների կուտակման հետևանքով ափն աստիճանաբար հեռացել է, և այժմ Ադրիա քաղաքը ծովից 22 կմ հեռու է[2]։[2]

Աշխարհագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ադրիատիկ ծովի մակերես 144 հազ.քառ. կմ, խորությունը 20 մ-ից հյուսիսում մինչև 1230 մ հարավ արևելքում։ Արևելյան ծովափի մոտակայքում գտնվում են Դալմատինյան կղզիները: Մեծ ծոցեր են՝ Վենետիկի, Տրիեստի և Մանֆրեդոնիան: Ծովն ափերի մոտ խոր է, որը նպաստում է նավարկության։ Առավել մեծ ծովափնյա կղզիներ են՝ Քրքը (405 քառ. կմ), Ցրեսը (405 քառ. կմ), Բրաչը (395 քառ. կմ), Խվարը (300 քառ. կմ), Պագը (285 քառ. կմ) և Կորչուլան (276 քառ. կմ)[3]:

Կլիմա[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Կլիման ունի միջերկրածովային գծեր, բայց զգալիորեն տարբերվում է Միջերկրական ծովի կլիմայից։ Բնորոշ են տեղական քամիները (բորա, միստրալ, սիրոկկո), որոնք ազդում են օդի ջերմաստիճանին։ Ջրի ջերմաստիճանը հյուսիսից հարավ հուլիսում փոխվում է 24-26 °C, իսկ փետրվարում՝ 7-13 °C: Ջրի աղիությունը տատանվում է 35-38 պրոմիլ։

Ֆլորա և Ֆաունա[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Բուսական և կենդանական աշխարհն Ադրիատիկ ծովում բավականին հարուստ է։ Տարածված են ավելի քան 750 ջրիմուռների տեսակներ, վերաբերվող երեք բաժիններին (կարմիր, կանաչ, գորշ)։ Ծանծաղուտներում կան ծովային ոզնիներ, ոստրեներ, ծովային վարունգներ, ոչ մեծ խեցգետիններ և այլն։ Ավելի խոր տեղերում ապրում են խոշոր խեցգետնանման օմարներ, մեծ խեցգետիններ, ութոտնուկներ, ծովային աստղեր: Հոսանքները բերում են բազմաթիվ նուրբ, թափանցիկ մեդուզաներ և գիշերը լուսատու հիդրոիդ պոլիպներ։ Շատ հազվադեպ հանդիպում է հսկայական շնաձուկը։ Կաթնասուններից Ադրիատիկ ծովում բնակվում են դելֆիններ, ծովաշուն-կուսակրոններ, որոնք վերացման վտանգի տակ են գտնվում։

Հիմնական նավահանգիստները[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հանգստավայրեր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Խորվաթիայի ծովափը հայտնի է այնպիսի հանգստավայրերով, ինչպիսիք են Դուբրովնիկը, Սպլիտը, Շիբենիկ, Պուլա, Մակարսկա ռիվիերա, ինչպես նաև Դալմատինյան կղզիների հանգստավայրերով։ Չեռնոգորիայի գլխավոր հանգստավայրը՝ Բուդվայական ռիվիերան։ Սլովենիայի ոչ մեծ Ադրիատիկ ծովափում կա չորս կուրորտային քաղաք՝ Կոպեր, Իզոլա, Պիրան և Պորտորոժ։ Բոսնիան և Հերցեգովինան ունի ընդամենը մեկ ծովափնյա կուրորտ՝ Նեում։ Ալբանիայի կուրորտները տեղակայված են Դուրրաս շրջանում և «ծաղիկների ափում» (Վլորայից մինչև Սանդայի ծովափը)։ Ադրիատիկ ծովի Իտալական ծովափում հայտնի են Ռիմինի, Բելարիա Իջեա Մարինա, Կատոլիկա, Պեսկարա, Գալիպոլի, Վենետիկյան ռիվիերա։

Աղբյուրներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 Հովհաննես Բարսեղյան (2006). «Աշխարհագրական անունների հայերեն տառադարձության մասին որոշում». Տերմինաբանական և ուղղագրական տեղեկատու. Երևան: 9-րդ հրաշալիք. էջ 46. ISBN 99941-56-03-9. http://issuu.com/5420/docs/texekatu?e=3902245/2725897. 
  2. 2,0 2,1 Հ, Ղ Գրգեարյան, Ն. Մ. Հարությունյան (1987). Աշխարհագրական անունների բառարան. Երևան: «Լույս». էջ էջ 11. 
  3. Центральное бюро статистики Хорватии