Իտալերեն

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Infoboxforlang.png
Իտալերեն
Italiano, Lingua italiana
Տեսակ լեզու և pro-drop լեզու
Ենթադաս Q3356483?
Երկրներ Իտալիա Իտալիա
Շվեյցարիա Շվեյցարիա
Սան Մարինո Սան Մարինո
Վատիկան Վատիկան
Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ ԱՄՆ
Գերմանիա Գերմանիա
Արգենտինա Արգենտինա
Ֆրանսիա Ֆրանսիա
Բելգիա Բելգիա
Եթովպիա Եթովպիա
Սոմալի Սոմալի
Լիբիա Լիբիա
Մալթա Մալթա
Շրջաններ Սլովենիա Սլովենիա
Խորվաթիա Խորվաթիա
Մոնակո Մոնակո
Պաշտոնական կարգավիճակ Եվրամիություն Եվրամիություն
{{{2}}} Իտալիա
{{{2}}} Շվեյցարիա
Flag of San Marino.svg Սան Մարինո
Flag of the Vatican City.svg Վատիկան
Flag of Malta.svg Մալթա
{{{2}}} Խորվաթիա
Սլովենիա Սլովենիա
Խոսողների քանակ 63 783 247
Վերահսկող կազմակերպություն Ակադեմիա դելա Կրուսկա
Լեզվակիրների ընդհանուր թիվը 60 մլն.
Դասակարգում Հնդեվրոպական լեզվաընտանիք
Իտալական լեզուներ
Ռոմանական լեզուներ
Գրերի համակարգ Լատինական այբուբեն
IETF it
ISO 639-1 it
ISO 639-2 ita
ISO 639-3 ita
Italian language Վիքիպահեստում

Իտալերենը (Italiano - իտալյանո) պատկանում է Հնդեվրոպական լեզուների ընտանիքի ռոմանական լեզուների արևմտաիտալական լեզվախմբին։ Իտալերեն խոսում են աշխարհում 70 միլիոն մարդ‌[փա՞ստ]։ Իտալերենը պետական լեզու է Իտալիայում, Շվեյցարիայում, Սան Մարինոյում, Սլովենիայում, Վատիկանում, Իստրիա կոմսությունում (Խորվաթիա)։ Ըստ աշխարհի լեզուների դասակարգման՝ իտալերենը 21-րդն է‌[փա՞ստ]։

Այբուբենը և գիրը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Թեև իտալերենի այբուբենը ունի 21 տառ՝ 16 բաղաձայն և 5 ձայնավոր, սակայն ցուցադրվում է 26 տառ, որոնցից վերջին 5-ը օգտագործվում են արտասահմանյան ծագում ունեցող բառերում և չեն պատկանում իտալերեն լեզվի այբուբենին։

Տառ Արտասանություն Իտալերեն անվանում Հայերեն անվանում
A a {a} a ա
B b {b} bi բի
C c {k} {tʃ} ci չի
D d {d} di դի
E e {e} e է
F f {f} effe էֆֆէ
G g {g} {dj} gi ջի
H h չի արտասանվում acca ակկա
I i {i} i ի
L l {l} elle էլլէ
M m {m} emme էմմէ
N n {n} enne էննէ
O o {o} o օ
P p {p} pi պի
Q q միայն {qu] տառակապակցության դեպքում {ku} cu կու
R r {r} erre էռռէ
S s {s} {z} esse էսսէ
T t {t} ti թի
U u {u} u ու
V v {v} vi վի
Z z {dz} {ts} zeta ձետա
Միայն արտասահմանյան ծագում ունեցող բառերի դեպքում
W w {v} doppia vi դոպպիա վի
X x {ks} ics իքս
Y y {i} {j} i greca ի գրեկա
K k {k} kappa կապպա
J j {j} i lunga ի լունգա

Տառադարձությունը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Համակարգչային և համացանցային օգտագործումը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ուղղագրությունը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հչյունները[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ձայնավորները[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Իտալերեն լեզվում ձայնավորները 5-ն են՝

Տառ Արտասանություն Հայերեն արտասանություն
a {a} ա
e {e} է
i {i} ի
o {o} օ
u {u} ու

Բաղաձայնները[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Իտալերեն լեզվում բաղաձայնները 16-ն են՝

B, C, D, F, G, H, L, M, N, P, Q, R, S, T, V, Z.

C տառը՝ a, o, u ձայնավորներից և բաղաձայններից առաջ արտասանվում է {k}(կ

Օրինակ՝

cane {կանե} (շուն),

colore {կոլորե} (գույն),

cuore {կուորե} (սիրտ),

clamore {կլամորե} (աղմուկ, աղաղակ),

crudele {կրուդելե} (դաժան

C տառը՝ i, e ձայնավորներից առաջ արտասանվում է {} (չ

Օրինակ՝

cielo {չիելո} (երկինք),

dolce {դոլչե} (քաղցր),

cena {չենա} (ընթրիք),

facile {ֆաչիլե} (հեշտ),

cinema {չինեմա} (կինո

G տառը՝ a, o, u ձայնավորներից և բաղաձայններից առաջ արտասանվում է {g}(գ

Օրինակ՝

gatto {գատտո} (կատու),

gola {գոլա} (կոկորդ),

gusto {գուստո} (համ),

greco {գրեկո} (հույն),

grigio {գրիջիո} (մոխրագույն)։

G տառը՝ e, i ձայնավորներից առաջ արտասանվում է {dj}(ջ

Օրինակ՝

gelato {ջելատո} (պաղպաղակ),

giorno {ջիորնո} (օր),

giallo {ջիալլո} (դեղին),

gente {ջենտե} (ժողովուրդ, մարդիկ

GN տառակապակցությունը արտասանվում է {նյ

Օրինակ՝

gnomo {նյոմո} (գաճաճ),

agnello {անյելլո} (գառ),

ogni {օնյի} (յուրաքանչյուր),

sogno {սոնյո} (քուն

GLI տառակապակցությունը արտասանվում է {լյ

Օրինակ՝

figlio {ֆիլյո} (որդի),

voglia {վոլյա} (ցանկություն),

aglio {ալյո} (սխտոր),

biglietto {բիլյետտո} (տոմս

Իտալերենում H տառը չունի հնչյուն, երբ h տառը գրվում է c կամ g տառերից հետո, որին հաջորդում է e կամ i ձայնավորը ապա c կամ g տառը արտասանվում է {կ}, {գ

Օրինակ՝

chilo {կիլո} (կիլոգրամ),

ghiaccio {գիաչչիո} (սառույց

H տառը օգտագործվում է նաև avere - ունենալ օժանդակ բայի ներկա ժամանակում խոնարհված որոշ դեմքերում։

ho {օ} ես ունեմ,

hai {այ} դու ունես,

ha {ա} նա ունի,

hanno {աննո} մենք ունենք։

SC տառակապակցությունը a, o, u ձայնավորներից առաջ արտասանվում է {սկ

Օրինակ՝

scala {սկալա} (աստիճան),

scuola {սկուոլա} (դպրոց),

scopo {սկոպո} (նպատակ

SC տառակապակցությունը e, i ձայնավորներից առաջ արտասանվում է {շ

Օրինակ՝

scegliere {շելյերե} (ընտրել),

scienza {շենցա} (գիտություն

S տառը երբ գտնվում է երկու ձայնավորների միջև արտասանվում է {զ}, սակայն երբ երկու ձայնավորների միջև գրվում է երկու SS արտասանվում է {ս

Օրինակ՝

casa {կազա} (տուն),

cosa {կոզա} (ինչ

passare {պասսարե} (անցնել),

bassare {բասսարե} (իջեցնել

S տառը հետևյալ բաղաձաններից առաջ b, d, g, l, m, n, r, v նույնպես արտասանվում է {զ

Օրինակ՝

sdegno {զդենյո} (զայրույթ),

snello {զնելլո} (բարակ),

svago {զվագո} (զվարճանք

Քերականությունը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Իտալերեն լեզուն ունի 2 սեռ՝ արական և իգական, 2 հոդ՝ անորոշ և որոշյալ, 15 ժամանակաձև՝ սահմանական եղանակ 8 ( indicativo ), ստորադասական եղանակ 4 ( congiuntivo ), պայմանական եղանակ 2 ( condizionale ), հրամայական եղանակ 1 ( imperativo )։

Անկատար ներկա / Presente Indicativo[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Անկատար ներկա (սահմանական ներկա) ժամանակը ցույց է տալիս խոսելու պահին կատարվող գործողություն։

Իտալերեն լեզվում բայերը բաժանվում են 3 խմբի։

I խումբ որոնք ունեն - are վերջավորություն parlare - խոսել
II խումբ որոնք ունեն - ere վերջավորություն credere - հավատալ
III խումբ որոնք ունեն - ire վերջավորություն sentire - լսել, զգալ

Սահմանական ներկա ժամանակը կանոնավոր բայերի դեպքում կազմվում է ավելացնելով բայի արմատին հետևյալ վերջավորությունները՝

ARE ERE IRE
PARLARE CREDERE SENTIRE
parlo - խոսում եմ credo - հավատում եմ sento - լսում եմ
parli - խոսում ես credi - հավատում ես senti - լսում ես
parla - խոսում է crede - հավատում է sente - լսում է
parliamo - խոսում ենք crediamo - հավատում ենք sentiamo - լսում ենք
parlate - խոսում եք credete - հավատում եք sentite - լսում եք
parlano - խոսում են credono - հավատում են sentono - լսում են

Սահմանական անցյալ Passato Prossimo[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Սահմանական անցյալ ժամանակը ցույց է տալիս ներկա մի ժամանակակետից առաջ կատարված, ավարտված գործողություն։ Կազմվում է avere կամ essere օժանդակ բայի ներկա ձևով և վաղակատար դերբայով ( parl - ato, cred - uto, sent - ito

Անկատար անցյալ / Imperfetto[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Անկատար անցյալ ժամանակաձևը ցույց է տալիս մի անցյալ ժամանակում կատարվող, ընթացքի մեջ եղող գործողություն։

Ապակատար ներկա Futuro semplice[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ապակատար ներկա (սահմանական ապառնի ) ժամանակը ցույց է տալիս խոսելու պահից հետո կատարելի գործողություն։

Կազմվում է ...

Բառապաշարը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հանրահայտ ասացվածքները[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

" Una buona mamma vale cento maestre " - Լավ մայրը հարյուր ուսուցիչ արժե։

" Prima i denti, poi i parenti " - Սկզբում դու և քո ընտանիքը, այնուհետև բարեկամները։

Պատմությունը և օրինակները[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Գրականությունը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Տես նաև այլ հոդվածներ այս լեզվի մասին[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Լեզվի նկարագրությունը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հարակից լեզուները[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Այլ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Տես նաև[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]