Բորա

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Բորա քամին Նինում, Խորվաթիա

Բորա, մեծ արագություն ունեցող ցուրտ և պոռթկումներով քամի, որը փչում է ոչ մեծ բարձրություն (1000 մ-ից ոչ ավելի) ունեցող լեռներից դեպի բավական տաք ջրային մակերևույթ[1]: Բորան հանդիպում է Սև ծովի վրա և Սլովենիայի Ադրիատիկի ափին` Տրիեստի շրջանում, Նոր Երկրում և այլն:

Առաջացումը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Բորաների առաջացման պրոցեսում, ի տարբերություն լեռնահովտային քամիների և բրիզների, գլխավոր դերը պատկանում է մթնոլորտի ընդհանուր շրջանառությանը: Բորան ձևավորվում է հիմնականում ձմռանը, երբ սառը ցամաքի վրա իշխում է անտիցիկլոնը, իսկ տաք ջրավազաններում` ցածր ճնշման գոտին: Օրինակ, Սև ծովի ափերին նկատվող բորաներն առաջանում են, երբ Ռուսաստանի եվրոպական մասի հարավ-արևելքում հաստատվում է անտիցիկլոն, իսկ Սև ծովի ափին իշխում է մթնոլորտային ցածր ճնշման շրջանը: Բորաների առաջացման համար կարևոր է ոչ միայն ռելիեֆի բազմազանությամբ, այլ անհրաժեշտ է բավական մեծ բարիկական գրադիենտ: Լեռնալանջերից իջնող օդային հոսքերն ուժեղանում են լանջերի թեքության պատճառով, արդյունքում մեծանում է օդային զանգվածների կինետիկ էներգիան:

Բորայի առաջացումը

Բորան Նովոռոսիյսկում, ինչպես և Ադրիատիկում, առաջանում է այն դեպքում, երբ ցուրտ ճակատը մոտենում է առափնյա լեռնաշղթային հյուսիս-արևելքից: Օդը, ծանրության ուժի ազդեցությանբ իջնելով լեռնաշղթայով ներքև, ձեռք է բերում մեծ արագություն: Նովոռոսիյսկում բորայի դեպքում քամու արագությունը հունվարին միիջինը գերազանցում է 20 մ/վ-ը[1]: Հասնելով ջրի մակերևույթ` վարընթաց քամին բերում է ուժեղ ալիքավորում: Այդ դեպքում կտրուկ նվազում է օդի ջերմաստիճանը, որը մինչև բորայի սկսվելը տաք ծովի վրա եղել է բավական բարձր:

Իջնելով ներքև, բորայի օդը տաքանում է ադիբադիկ օրոնքով: Սակայն, լեռնաշղթայի բարձրությունը մեծ չէ, իսկ թափանցող ցուրտ օդի սկզբնական ջերմաստիճանն ավելի ցածր է ծովի վրա ավելի վաղ գտնվող օդի ջերմաստիճանի համեմատ: Արդյունքում, այնտեղ, որտեղ թափանցում է բորան, ջերմաստիճանը նվազում է: Նովոռոսիյսկում պատահել է, որ բորայի դեպքում ջերմաստիճանը նվազել է 25 °C և ավելի: Նովոռոսիյսկի բորան մարում է ծովի վրա` մի քանի կիլոմետր հեռու քաղաքից: Սակայն, Ադրիատիկի վրա բորան որոշակի սինօպտիկական իրադրություններում ընդգրկում է ծովի զգալի մասը:

Բնութագրիչներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Բորաների ժամանակ քամու արագությունը հասնում է մինչև 40 մ/վ, իսկ առանձին պոռթկումների ժամանակ` մինչև 60 մ/վ[1]: Լեռան լանջից այդպիսի արագությամբ ցած իջնող օդային հոսքի ուղղաձիգ հզորությունը հասնում է մոտ 200 մ-ի: Հատկապես ուժեղ է ճակատային բորան, որը պայմանավորված է ցուրտ ճակատի ազդեցությամբ: Լինում են դեպքեր, երբ բորան տևում է մեկ շաբաթից ավելի: Բորաները սովորաբար ուղեկցվում են օդի ջերմաստիճանի խիստ անկումներվ` մինչև -20–25 °C: Նովոռոսիյսկում տարվա մեջ դիտվում է միջինը 46 օր, ամենից առաջ նոյեմբերից մարտ շրջանում: Բորայի տևողությունը կազմում է 1-3 օր, հազվադեպ` մինչև շաբաթ[2]:

Բորայի ժամանակ նավարկելիս կարող են ձևավորվել կարճ և բարձր ալիքներ, որոնք ստեղծում են դժվարություններ, ուստի հարկավոր է ցուցաբերել որոշակի զգուշավորություն: Քամու կողմից առաջացած փոքր կաթիլները առաջացնում են «ծովային մշուշ», որը զգալիորեն նվազեցնում է տեսանելիությունը: Փորձառու նավաստիները ունեն այսպիսի ասացվածք. «Երբ բորան է նավարկում, դու մի' նավարկիր»:

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 1,2 Թ. Գ. Վարդանյան, Վ. Գ. Մարգարյան, Օդերևութաբանություն և կլիմայագիտություն, Երևան, 2014թ.:
  2. Գ. Ա. Ալեքսանդրյան, Օդերևութաբանություն և կլիմայագիտություն, Երևան, 1980 թ.:

Աղբյուրներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Գ. Ա. Ալեքսանդրյան, Օդերևութաբանություն և կլիմայագիտություն, Երևան, 1980 թ.
  • Թ. Գ. Վարդանյան, Վ. Գ. Մարգարյան, Օդերևութաբանություն և կլիմայագիտություն, Երևան, 2014 թ.