Մոդեռն

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search

Մոդեռն ոճ (ֆր.՝ moderne - նորագույն, արդիական), 19-րդ դարի վերջի և 20-րդ դարի սկզբի եվրոպական և ամերիկյան արվեստի ոճական ուղղության անվանումներից մեկը։ Բելգիայում, Մեծ Բրիտանիայում և ԱՄՆ-ում հայտնի է որպես «Նոր արվեստ» (Art Nouveau), Գերմանիայում` «Յուգենդստիլ» (Jugendstil), Ավստրիայում՝ «Սեցեսիոն» (Sezession), Իտալիայում՝ «Լիբերտի ոճ» (stile Liberty), Իսպանիայում՝ մոդեռնիզմ (modernismo)։

Պատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Արվեստի այս ոճը, առաջացել է բուրժուական մշակույթի ճգնաժամի պայմաններում, որպես նեոռոմանտիկական բողոքի տարատեսակ՝ ընդդեմ գռեհկության, քաղքենիության, հակաէսթետիզմի, պոզիտիվիզմի և պրագմատիզմի։ «Մոդեռն»-ի գեղագիտությունը ձևավորվել է սիմվոլիզմի և էսթետիզմի, Ֆ․ Նիցշեի «Կյանքի փիլիսոփայության» գաղափարների ազդեցությամբ։ Ըստ նրա մի շարք տեսաբանների (բելգիացի Հ․ Կ․ վան դե Վելդե, որը հենվում էր Ու. Մորիսի սոցիալիստական ուտոպիաների վրա), «Մոդեռն» պետք է դառնար իր իսկ ազդեցությամբ ձևավորվող նոր հասարակության կյանքի ոճը։ Գեղագիտորեն հագեցված, առարկայական տարածական ամբողջական միջավայր ստեղծեր, նոր, ոչ ավանդական ձևերով ու հնարներով օժտված արվեստների սինթեզի, ժամանակակից նյութերի ու կոնստրուկցիաների օգնությամբ արտահայտեր դարաշրջանի հոգևոր բովանդակությունը։ «Մոդեռն»-ը ամենից ավելի հետևողականորեն իրագործվել է մենատների ճարտարապետության մեջ, բայց կառուցվել են նաև վարչական շենքեր, կամուրջներ, կայարանատներ, թատրոններ։

Նպատակը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Մոդեռնի գաղափարը, մերժում էր 19-րդ դարի բուրժուական մշակույթին բնորոշ գեղարվեստական և ուտիլիտար սկզբունքները։ Մոդեռն ոճի նպատակն էր, գեղագիտորեն իմաստավորել կառուցվածքային նոր համակարգերը, արվեստին հաղորդակցել կյանքի բոլոր ոլորտներն ու մարդուն դարձնել գեղարվեստական ամբողջության մասնիկ։ Կապիտալիստական հասարակության շրջանակներում, արվեստի միջոցով աշխարհը վերափոխելու ձգտումը խորապես ուտոպիստական էր։ Գործնականորեն այն դարձավ բուրժուական կենցաղը ձևավորող առաջին, համեմատաբար ամբողջական գեղարվեստական ոճը։ «Մոդեռն»-ը 19-րդ դարի էկլեկտիզմին հակադրել է ոճավորված, ընդհանրացված, ռիթմիկորեն կազմավորված ձևի միասնությունը, ամբողջականությունն ու զարգացման ազատությունը, որի խնդիրն էր շնչավորել նյութաառարկայական միջավայրը, արտահայտել բեկումնային դարաշրջանի տագնապն ու լարվածությունը։ «Մոդեռն»-ի կազմավորման շրջանին (19-20-րդ դարերի սահմանագիծ) բնորոշ են ազգային-ռոմանտիկական հովերը, միջնադարի և ժողովրդական արվեստի նկատմամբ հետաքրքրությունները։

Gustav Klimt 039.jpg 《Յուդիտ》 Գուստավ Կլիմտի, Վիեննա

Casa Milà.JPG 《Կասա Միլա》,Անտոնիո Գաուդի, Բարսելոնա Sagrada Familia.JPG 《Սագրադա Ֆամիլիա》Անտոնիո Գաուդի, Բարսելոնա


Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 7, էջ 664 CC-BY-SA-icon-80x15.png