ՄԱԿ-ի գլխավոր քարտուղար

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
ՄԱԿ-ի գլխավոր քարտուղար
António Guterres 2013.jpg
Կայք un.org/sg
United Nations Secretary-General Վիքիպահեստում

ՄԱԿ-ի գլխավոր քարտուղար (անգլ.՝ Secretary-General of the United Nations), ՄԱԿ-ի գլխավոր պաշտոնակատար անձը:

Գլխավոր քարտուղարին նշանակում է ՄԱԿ-ի Գլխավոր ասամբլեան ՄԱԿ-ի Անվտանգության խորհրդի առաջարկով: Անվտանգության խորհրդի առաջարկին նախորդում են ոչ պաշտոնական քննարկումները և վարկանշային քվեարկությունները: Բացի դրանից` Անվտանգության խորհրդի մշտական հինգ անդամներից յուրաքանչյուրն ունի վետոյի իրավունք: Ընդունված պրակտիկայի համաձայն` ՄԱԿ-ի Անվտանգության խորհրդի մշտական անդամ հինգ երկրներից գլխավոր քարտուղար չի ընտրվում:

ՄԱԿ-ի գլխավոր քարտուղարն ընտրվում է 5 տարի ժամկետով` պաշտոնակատարության ավարտից հետո կրկին իր թեկնածությունն ներկայացնելու հնարավորությամբ: Չնայած ոչ մի սահմանափակում չկա ընտրվելու մի քանի անգամ, սակայն մինչ օրս ոչ մի քարտուղար երկու անգամից ավել չի պաշտոնավարել:

Պարտականություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

ՄԱԿ-ի գլխավոր քարտուղարը Անվտանգության խորհրդին է ներկայացնում առկա այն խնդիրները, որոնք իր կարծիքով սպառնում են միջազգային անվտանգությանն ու խաղաղությանը: Գլխավոր քարտուղարը չպետք է ցուցում ստանա որևէ կառավարությունից կամ իշխանությունից: Նա պատասխանատու է միայն ՄԱԿ-ի առաջ:

Գլխավոր քարտուղարը ընտրում է քարտուղարության աշխատակազմը` համաձայն Գլխավոր ասամբլեայի սահմանած սկզբունքների:

Ընտրություն և կառավարման ժամկետ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

ՄԱԿ-ի գլխավոր քարտուղարն ընտրվում է 5 տարով: Թեկնածությունների քննարկումն ընթանում է փակ դռների հետևում բացառապես Անվտանգության խորհրդի ներկայացուցիչների մասնակցությամբ: Խորհրդի մշտական անդամները վետոյի իրավունքը կարող են կիրառել յուրաքանչյուր թեկնածուի հանդեպ: Վերջնական որոշման ընդունումը պարզեցված կարգով վերապահված է Գլխավոր ասամբլեային:

Տարածաշրջանային հավասարակշռության իրավունք[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հավասարակշռությունը պահելու նպատակով թեկնածուներն ընտրվում են աշխարհի տարբեր տարածաշրջաններից: Գլխավոր քարտուղարի պաշտոնը, ընդունված պրակտիկայի համաձայն, չեն զբաղեցնում Անվտանգության խորհրդի մշտական անդամ երկրների ներկայացուցիչները: Այս սկզբունքն ամրագրող միակ փաստաթուղթը Գլխավոր ասամբլեայի` 1997 թվականին ընդունված որոշումն է: Սակայն դեպքերի ժամանակագրությունից կարելի է եզրակացնել, որ ոչ միշտ է կիրառվել այդ սկզբունքը:

ՄԱԿ-ի տարածքային խմբեր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

ՄԱԿ-ի տարածքային խումբ Գլխավոր քարտուղարներ Կառավարման ժամկետը
Արևմտաեվրոպական երկրներ 4 5
Արևելաեվրոպական երկրներ 0 0
Լատինաամերիկյան և Կարիբյան երկրներ 1 2
Ասիական երկրներ 2 3
Աֆրիկյան երկրներ 2 3

ՄԱԿ-ի գլխավոր քարտուղարներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծանոթագրություն: 1945 թվականի ապրիլի 25-ից հունիսի 26-ը Սան Ֆրանցիսկոյում կայացած համաժողովը Էլջեր Հիսսի գլխավորությամբ չեղարկվել է ԽՍՀՄ-ի օգտին լրտեսության մեղադրանքով:

Լուսանկար Անուն Երկիր ՄԱԿ-ի տարածքային խումբ Կառավարման ժամկետ
Sr. Gladwyn Jebb.jpg Գլեդվին Ջեբ[1]
(անգլ.՝ Gladwyn Jebb)
Մեծ Բրիտանիա Մեծ Բրիտանիա Արևմտյան Եվրոպա հոկտեմբերի 24 1945 —
փետրվարի 1 1946
1 Trygve Lie.jpg Տրյուգվե Լի[2][3]
(նորվ.՝ Trygve Halvdan Lie)
Նորվեգիա Նորվեգիա Արևմտյան Եվրոպա փետրվարի 1 1946 —
նոյեմբերի 10 1952
2 Hammarskjöld i generalförsamlingen.jpg Դագ Համարշոլդ[3][4][5]
(շվեդ.՝ Dag Hammarskjöld)
Շվեդիա Շվեդիա Արևմտյան Եվրոպա ապրիլի 10 1953 —
սեպտեմբերի 18 1961
3 U-Thant-10617.jpg Ու Տան[3][6]
(բիրմ.` ဦးသန့်)
Մյանմա Մյանմա Ասիա նոյեմբերի 30 1961 —
դեկտեմբերի 31 1971
4 Bundesarchiv Bild 183-M0921-014, Beglaubigungsschreiben DDR-Vertreter in UNO new.png Կուրտ Վալդհայմ[3][7]
(գերմ.՝ Kurt Waldheim)
Ավստրիա Ավստրիա Արևմտյան Եվրոպա հունվարի 1 1972 —
դեկտեմբերի 31 1981
5 Javier Pérez de Cuéllar.JPG Խավիեր Պերես դե Կուելյար[3][8]
(իսպ.՝ Javier Pérez de Cuéllar Guerra)
Պերու Պերու Հարավային Ամերիկա հունվարի 1 1982 —
դեկտեմբերի 31 1991
6 Boutros Boutros-Ghali in Davos.JPG Բուտրոս Բուտրոս-Ղալի[3][9][10]
(արաբ․՝ بطرس بطرس غالي‎‎)
Եգիպտոս Եգիպտոս Աֆրիկա հունվարի 1 1992 —
դեկտեմբերի 31 1996
7 Kofi Annan.jpg Քոֆի Անան[3][11]
(անգլ.՝ Kofi Annan)
Գանա Գանա Աֆրիկա հունվարի 1 1997 —
դեկտեմբերի 31 2006
8 Ban Ki-moon February 2016.jpg Բան Կի Մուն[12].
(կոր.՝ 반기문)
Հարավային Կորեա Հարավային Կորեա Ասիա հունվարի 1 2007 —
դեկտեմբերի 31 2016
9 António Guterres 2012 (cropped).jpg Անտոնիու Գուտեռեշ
(պորտ.՝ António Manuel de Oliveira Guterres)
Պորտուգալիա Պորտուգալիա Արևմտյան Եվրոպա հունվարի 1 2017
դեկտեմբերի 31 2022

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. David Stout (1996-10-26)։ «Lord Gladwyn Is Dead at 96; Briton Helped Found the U.N. («Лорд Глэдвин скончался в возрасте 96 лет; англичанин, который помог основать ООН»)»։ Նյու Յորք Թայմս։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2011-08-25-ին։ Վերցված է 2014-03-18 
  2. ООН: Трюгве Хальвдан Ли (Норвегия)
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 3,5 3,6 «Краткий исторический обзор о выборах Генеральных секретарей ООН»։ UNA-USA։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2007-10-25-ին։ Վերցված է 2007-09-30 
  4. ООН: Даг Хаммаршёльд (Швеция)
  5. Линнер С. (2007). Даг Хаммаршёльд и кризис в Конго, 1960-61. Страница 28. Университет Уппсала. (2008-07-22).
  6. ООН: У Тан (Мьянма)
  7. ООН: Курт Вальдхайм (Австрия)
  8. ООН: Хавьер Перес де Куэльяр (Перу)
  9. ООН: Бутрос Бутрос-Гали (Египет)
  10. Сообщение о захвате Сребреницы — 15 ноября 1999 года.
  11. ООН: Биография Кофи А. Аннана
  12. Пан Ги Мун принял присягу, как следующий Генеральный секретарь ООН

Տես նաև[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]