Պորտուգալերեն

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Infoboxforlang.png
Պորտուգալերեն
Português
Տեսակ լեզու
Ենթադաս գալիսա-պորտուգալական լեզուներ
Երկրներ
Շրջաններ Եվրոպա, Աֆրիկա,
Հարավային Ամերիկա
Պաշտոնական կարգավիճակ


և ՊԵՀ-ի այլ երկրներ
Խոսողների քանակ 202 225 450 մարդ (2012)[1] և 6 300 000 մարդ (2012)[1]
Վերահսկող կազմակերպություն Պարտուգալերենի միջազգային ինստիտուտ, Պորտուգալալեզու երկրների համագործակցություն, Բրազիլական գրականության ակադեմիա և Լիսաբոնի գիտությունների ակադեմիա
Լեզվակիրների թիվը 220 մլն.
Ռեյտինգ 6
Դասակարգում

Հնդեվրոպական ընտանիք

Գրերի համակարգ Լատինական այբուբեն
IETF pt
ԳՕՍՏ 7.75–97 пор 545
ISO 639-1 pt
ISO 639-2 por
ISO 639-3 por

Map of the portuguese language in the world.svg

     Մայրենի լեզու      Պաշտոնական և վարչական լեզու      Մշակութային կամ լրացուցիչ լեզու      Պորտուգալերեն խոսող փոքրամասնություններ

     Պորտուգալերեն հիմնված Կրեոլյան լեզուների վրա
Portuguese language Վիքիպահեստում

Պորտուգալերեն (português կամ, ամբողջական տեսքով՝ língua portuguesa) հնդեվրոպական լեզվաընտանիքի ռոմանական ճյուղի իբերո-ռոմանական ենթախմբի լեզու, որ ձևավորվել է Իբերական թերակղզում: Պաշտոնական միակ լեզուն է հանդիսանում Պորտուգալիայում, Բրազիլիայում, Կապե Վերդեում, Գվինեա-Բիսաուում, Մոզամբիկում, Անգոլայում,Սան Տոմե և Պրինսիպիում[2]: Պետական-պաշտոնական երկրորդ լեզվի կարգավիճակ ունի Արևելյան Թիմորում, Արևադարձային Գվինեայում և Մակաոյում (Չինաստան): Գաղութատիրական ժամանակներում տեղի ունեցած էքսպանսիայի հետևանքով պորտուգալերենի և վերջինիս հիման վրա ստեղծված կրեոլերենի մշակութային ներկայությունն առկա է նաև հնդկաստանյան Գոայում ու Դաման և Դիուում[3], Շրի Լանկայի արևելքում՝ Բատիկալոայում, ինդոնեզիական Ֆլորես կղզում, Մալայզիայի Մալակկա նահանգում և Անտիլյան կղզեխմբի ABC կղզիներում: Պորտուգալերեն խոսող անձինք և ազգություններն անվանվում են լուզոֆոն՝ Պորտուգալիայի ներկայիս տարածքի վրա միջնադարում գոյություն ունեցած Լուզիտանիա պետության անունով:

Պորտուգալերենը, որ իբերո-ռոմանական ենթախմբի մյուս լեզուների նմանությամբ, կազմավորվել է վուլգար լատիներենի մի շարք բարբառների հիման վրա (միջնադարյան Գալիսիա թագավորությունում և Պորտուգալիա կոմսությունում), որոշակի տարրեր է պահպանել կելտերենի հնչյունաբանությունից և բառապաշարից[4][5]: Աշխարհում մոտավորապես 215-220 միլիոն մարդ պոտուգալերենը համարում է իր մայրենի լեզուն, իսկ այդ լեզվով խոսողների ընդհանուր թիվը հասնում է 250 միլիոնի. այդ ցուցանիշով պորտուգալերենն աշխարհում զբաղեցնում է վեցերորդ տեղը, եվրոպական լեզուների շարքում՝ երրորդ տեղը[6], Լատինական Ամերիկայում՝ երկրորդ տեղը (իսպաներենից հետո), ինչպես նաև համարվում է հարավային կիսագնդում ու Հարավային Ամերիկայում ամենաշատ խոսվող լեզուն և ամենաշատ խոսվողներից մեկը Աֆրիկայում[7]: Պորտուգալերենը պաշտոնական լեզվի կարգավիճակ ունի Եվրոպական Միությունում, Հարավամերիկյան առևտրական բլոկում (Հարավային Ամերիկայի երկրների ընդհանուր շուկայում՝ Mercosur-ում), Ամերիկյան պետությունների կազմակերպությունում, Արևմտաաֆրիկյան պետությունների տնտեսական ընկերակցությունում և Աֆրիկյան Միությունում:

Քերականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Պորտուգալերենի քերականությունը պորտուգալերեն լեզվի ձևաբանական և շարահյուսական կանոնների ամբողջությունն է։ Պորտուգալերենի քերականությունը նմանություններ ունի իսպաներենի և մյուս ռոմանական լեզուների քերականության հետ, սակայն ի տարբերություն վերջինիս հիմքում ընկած դասական լատիներենի՝ պորտուգալերեն լեզուն լի է վերլուծականներով: Մասնավորապես, գրեթե ամբողջովին վերացվել է լատիներենի բայական խոնարհման համակարգը և ավելացվել են որոշիչ ու անորոշ հոդեր։ Պորտուգալերենն ունի 12 խոսքի մաս՝ գոյական, դերանուն, ձայնարկություն, բայ, մակբայ, կցորդություն, հոդ, կապ, թվական,ածական, նախդիր, բուն գոյական։ Գոյական անվան խոսքիմաստային կարգի մեջ մտնող բառերը ցույց են տալիս առարկայի հասկացողություն։ Գոյականը պորտուգալերենում ունի սեռ (արական և իգական) և թիվ (եզակի և հոգնակի)։ Ինչպես մյուս ռոմանական լեզուներում, այնպես էլ պորտուգալերենում, գոյականն ունի հոդ։ Հոդերը լինում են որոշիչ և անորոշ, իգական և արական։ Գոյականներն ունեն նաև հինգ հոլովներ՝ ուղղական, հայցական, տրական, անջատական և կոմիտատիվ[8]։

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Տես նաև[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 Ethnologue — 19 — Dallas, Texas: SIL International, 2016.
  2. «Estados-membros da CPLP» (Portuguese)։ 7 February 2017 
  3. Michael Swan, Bernard Smith (2001)։ «Portuguese Speakers»։ Learner English: a Teacher's Guide to Interference and Other Problems։ Cambridge University Press 
  4. «The Origin and Formation of The Portuguese Language»։ Judeo-Lusitanica։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 10 May 2017-ին։ Վերցված է 15 October 2016 
  5. Bittencourt de Oliveira João։ «Breves considerações sobre o legado das línguas célticas»։ filologia.org.br 
  6. «CIA World Factbook»։ Վերցված է 12 June 2015 
  7. «Top 11 Most Spoken Languages in Africa»։ 2017-10-18 
  8. «Grammatical Cases in Portuguese - Polly Lingual»։ pollylingu.al։ Վերցված է 2017-12-30 

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Աղբյուրներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Գրականություն
Հնչյունաբանություն, ուղղագրություն և քերականություն
Բառարաններ
Լեզվաբանական ուսումնասիրություններ
  • Cook, Manuela. Portuguese Pronouns and Other Forms of Address, from the Past into the Future – Structural, Semantic and Pragmatic Reflections, Ellipsis, vol. 11, APSA, www.portuguese-apsa.com/ellipsis, 2013
  • Cook Manuela (1997)։ «Uma Teoria de Interpretação das Formas de Tratamento na Língua Portuguesa»։ Hispania 80 (3): 451–464։ JSTOR 345821։ doi:10.2307/345821 
  • Cook, Manuela. On the Portuguese Forms of Address: From Vossa Mercê to Você, Portuguese Studies Review 3.2, Durham: University of New Hampshire, 1995
  • Lindley Cintra, Luís F. Nova Proposta de Classificação dos Dialectos Galego- Portugueses (PDF) Boletim de Filologia, Lisboa, Centro de Estudos Filológicos, 1971.