Բան Կի Մուն

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Բան Կի Մուն
반기문
潘基文
Ban Ki-moon February 2016.jpg
ՄԱԿ-ի գլխավոր քարտուղար
2007թ. հունվարի 1 - 2017թ. հունվարի 1
Նախորդող Քոֆի Անան
Հաջորդող Անտոնիո Գուտեռեշ
 
Քաղաքացիություն՝ Flag of South Korea.svg Հարավային Կորեա
Կուսակցություն՝ անկախ
Կրթություն՝ Սեուլի ազգային համալսարան, Հարվարդի համալսարան, Հարվարդի Ջոն Ֆ. Քենեդիի անվան պետական կառավարման ինստիտուտ և Chungju High School
Մասնագիտություն՝ քաղաքական գործիչ և դիվանագետ
Ազգություն Կորեացի
Դավանանք կոնֆուցիականություն և բուդդայականություն
Ծննդյան օր 1944թ.-ի հունիսի 13
Ծննդավայր Չունգջու, Հյուսիսային Չունգչոնգ, Հարավային Կորեա
Ամուսին Յու Սուն-տաեկ
Զավակներ 3
 
Ինքնագիր Ban Ki Moon Signature.svg
 
Պարգևներ

Բան Կի-Մուն[1] (կոր․՝ 반기문, հանջա՝ 潘基文, Կո․ նոր ռոմ․՝ Ban Ki-moon, հունիսի 13, 1944({{padleft:1944|4|0}}-{{padleft:6|2|0}}-{{padleft:13|2|0}})[2][3], Չունգջու, Հյուսիսային Չունգչոնգ, Հարավային Կորեա և Eumseong County, Հյուսիսային Չունգչոնգ, Հարավային Կորեա), Միավորված Ազգերի Կազմակերպության ութերորդ գլխավոր քարտուղար (2007-2017), հաջորդել է Քոֆի Անանին։ Մինչ այդ եղել է ՄԱԿ-ում Հարավային Կորեայի Հանրապետության արտգործնախարարության ներկայացուցիչ։ 2004 թ-ի հունվարից մինչ 2006 թ-ի նոյեմբեր ընկած ժամանակահատվածում զբաղեցրել է Հարավային Կորեայի Հանրապետության արտաքին գործերի նախարարի պաշտոնը։ 2006 թ-ի հոկտեմբերի տասներեքին ընտրվել է ՄԱԿ-ի գլխավոր քարտուղար։ 2007 թ-ի հունվարի 1-ից հաջողությամբ փոխարինել է Քոֆի Անանին, մինչև 2017 թվականի հունվարի 1-ը։

Վաղ կյանքը և կրթությունը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Բան Կի Մուն-ը ծնվել է 1944թ. հունիսի 13ին, Հյուսիսային Կորեայի Չունգջու գավառի Էումսեոնգ քաղաքի շրջանում, Հյուսիսային Չունգչոնգ փոքր հողագործական գյուղում: Նրա ընտանիքը տեղափոխվեց մոտակա Չունջու քաղաքը, որտեղ էլ նա մեծացավ: Բան Կի Մունի մանկության տարիներին նրա հայրը ունեցել է պահեստային բիզնես, սակայն բիզնեսը սնանկացել է, և ընտանիքը կորցրել է իր միջին դասի կենսամակարդակը: Երբ Բան Կի Մունը 6 տարեկան էր, իր ընտանիքը Կորեական պատերազմի պատճառով փախավ հեռավոր լեռներ: Պատերազմից հետո ընտանիքը վերադարձավ Չունգջու: Բան Կի Մունն ասել է, որ այս ընթցքում նա հանդիպել է ամերիկյան զինվորների: Միջնակարգ դպրոցում(Չունջուի միջնակարգ դպրոց) նա դարձավ աստղային աշակերտ, հատկապես անգլերենի ուսուցման մեջ: 1962թ. Բան Կի Մունը հաղթել է շարադրության մրցույթ, որը ֆինանսավորվել է Կարմիր Խաչի կողմից, և շահել է ուղևորություն դեպի ԱՄՆ, որտեղ նա ապրել է Սան Ֆրանցիսկոյում մի քանի ամիս, իրեն հյուրընկալող ընտանիքի հետ: Ճանապարհորդության ընթացքում նա հանդիպել է ԱՄՆ-ի նախագահ Ջոն Ֆիցջերալդ Քենեդիին: Երբ հանդիպման ժամանակ լրագրողը հարցրեց, թե ինչ է ուզում դառնալ, երբ մեծանա, նա պատասխանեց. «Ես ուզում եմ դառնալ դիվանագետ»: Բացի իր հայրենի կորեերենից, Բան Կի Մունը խոսում է անգլերեն և ֆրանսերեն:

Կարիերա[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Դիվանագիտական կարիերա[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Բան Կի Մունը (ձախից) Միացյալ Նահանգների պետքարտուղարի՝ Կոնդոլիզա Ռայսի հետ (աջից)

Բուհն ավարտելուց հետո, Բանն արժանացավ Կորեայի արտաքին ծառայության քննությանը: 1970թ.-ի մայիսին նա միացել է Արտաքին գործերի նախարարությանը:Բանի առաջին արտասահմանյան գործուղումը եղել է Հնդկաստանի Նյու Դելի քաղաքում, որտեղ նա եղել է փոխնախագահ, և տպավորել է շատ օտարերկրյա մարմինների իր գերազանց ունակություններով: Բանն ընդունում է Հնդկաստանին ավելի շատ քան ԱՄՆ-ին, քանի որ նա Հնդդկաստանում կկարողանա ավելի շատ գումար խնայել, որպեսզի ուղարկի իր ընտանիքին: 1974թ.ին նա կատարեց իր առաջին գործուղումը Միավորված ազգերի կազմակերպությունում(Հարավային Կորեան 1991թ. սեպտեմբերի 17-ին դարձավ ՄԱԿ-ի լիիրավ անդամ երկիր)[4]: 1979թ.-ին Պարկ Չունգ Հի-ի սպանությունից հետո, Բան Կի Մունը ստանձնեց Միավորված ազգերի կազմակերպության բաժնի տնօրենի պաշտոնը: Բան Կի Մունն երկու անգամ գործուղվել է Վաշինգտոն ԿՇ-ում գտնվող Հարավային Կորեայի դեսպանատուն: 1990-1992թթ. եղել է Ամերիկայի տնտեսական, քաղաքական ևն գործերի գլխավոր տնօրեն:

Հարավային Կորեայի արտաքին գործերի նախարարը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

2004թ.-ին Բան Կի Մունը փոխարինեց Յուն Յանգ-կվան-ին, որպես Հարավային Կորեայի արտաքին գործերի նախարար՝ Ռոհ Մու-հյունին: Սկզբում Բանը կանգնած էր երկու խոշոր ճգնաժամի առջև. 2004թ.ի հունիսին Իրաքում առևանգվել և սպանվել է հարավկորեական արաբերեն թարգմանիչ Կիմ Սան-իլը՝ իսլամական ծայրահեղական խմբավորումների կողմից, և 2004թ.-ի դեկտեմբերին Հնդկական օվկիանոսի ցունամիի հետևանքով զոհվել են տասնյակ կորեացիներ[5]: Բանն ակտիվորեն ներգրավվեց Հյուսիս-հարավային կորեական հարաբերությունների հետ կապված հարցերի մեջ[6]: 2005թ.-ի սեպտեմբերի 5-ին, որպես արտաքին գործերի նախարար, նա դիվանագիտական կապերի մեջ գլխավոր դեր է ունեցել Հյուսիսային Կորեայի միջուկային խնդրի լուծման վերաբերյալ՝ Պեկինում կայացած Վեցերորդ բանակցությունների չորրորդ փուլում, համատեղ հայտարարություն ընդունելու համար[7]: Արտաքին գործերի նախարար՝ Բան Կի Մունը, վերահսկում է Հարավային Կորեայի առևտուրը և քաղաքական օգնությունը:

ՄԱԿ-ի կարիերան[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Քարոզարշավ գլխավոր քարտուղարի համար, 2007թ.[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1rightarrow.png  Տե՛ս նաև ՄԱԿ-ի գլխավոր քարտուղարի ընտրություն, 2006թ. 

2006թ.-ի փետրվարին Բանն իր թեկնածությունն էր հայտնել Քոֆի Անանին ՄԱԿ-ի գլխավոր քարտուղարի պաշտոնում փոխարինելու համար, 2006թ.-ի վերջին դառնալով Հարավային Կորեայի առաջին գրասենյակը[8]: Թեև Բանն առաջինն էր, ով հայտարարեց իր թեկնածուությունը, բայց նա սկզբում չէր համարվում լուրջ մրցակից[9]: Հաջորդ ութ ամիսների ընթացքում, Բանը այցելել է Անվտանգության խորհրդում տեղակայված 15 երկրներից յուրաքանչյուր նախարարին: Յոթ թեկնածուներից նա տեղ է զբաղեցրել ՄԱԿ-ի Անվտանգության խորհրդի անցկացրած չորս հարցումներից յուրաքանչյուրում՝ հուլիսի 24. սեպտեմբերի 14,[10][11] սեպտեմբերի 28,[12] հոկտեմբերի 2:[13] Այն ժամանակ, երբ այդ հարցումները տեղի ունեցան, Բան-ը խոշոր երլույթներ ունեցավ Ասիայի հասարակության և Նյու Յորքի արտաքին հարաբերությունների խորհրդում[14][15]: Հաստատվելու համար, անհրաժեշտ էր ոչ միայն շահել դիվանագիտական հանրության աջակցությունը, այլև խուսափել խորհրդի մշտական հինգ անդամներից՝ Չինաստան, Ֆրանսիա, Ռուսաստան, Միացյալ Թագավորություն և Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ: Բանը հայտնի էր Վաշինգտոնում նրանով, որ ստիպելով Հարավային Կորեայի զորքերը ուղարկել էր Իրաք, և աջակցել էր Բուշի վարչակազմին:

2007թ.-ի գլխավոր քարտուղարի թեկնածուներ[16]
Անուն Պաշտոն
{{{2}}} Բան Կի Մուն Հարավային Կորեայի արտաքին գործերի նախարար
{{{2}}} Շաշի Թարուր ՄԱԿ-ի-ի Հանրային տեղեկատվության գլխավոր քարտուղարի տեղակալ, Հնդկաստանից
{{{2}}} Վեյրա Ֆայք-Ֆրեյբերգա Լատվիայի նախագահ
{{{2}}} Աշրաֆ Ղանի Քաբուլ համալսարանի կանցլեր, Աֆղանստան
{{{2}}} Surakiart Sathirathai Փոխվարչապետ, Թաիլանդում
{{{2}}} Prince Zeid bin Ra'ad Հորդանանի դեսպանը, ՄԱԿ
{{{2}}} Jayantha Dhanapala Նախկին գլխավոր քարտուղարի նախկին տեղակալը, Շրի Լանկայից

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. ՄԱԿ-ի Հայաստանյան գրասենյակի պաշտոնական կայք
  2. Person Profile // Internet Movie Database — 1990.
  3. http://www.nndb.com/people/190/000119830/
  4. Warren Hoge (3 October 2006)։ «Council Backs South Korean for U.N. Secretary General»։ The New York Times 
  5. Lee Joo-hee (15 February 2006)։ «Ban surges toward next career step»։ The Korea Herald 
  6. «Profile: Ban Ki-moon»։ BBC News։ 13 October 2006։ Արխիվացված օրիգինալից 11 September 2007-ին։ Վերցված է 4 August 2007 
  7. Lally Weymouth (23 October 2006)։ «A Baptism by Fire; Even before taking office, the newly elected secretary-general of the United Nations is confronted with a global crisis»։ Newsweek 
  8. Park Song-wu (14 February 2006)։ «Minister Ban to Run for Top UN Job»։ The Korea Times։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 13 July 2009-ին։ Վերցված է 28 September 2006 
  9. Anna Fifield (10 October 2006)։ «Relentless pursuit brings a challenge close to home; Profile Ban Ki-moon»։ Financial Times 
  10. «Ban takes 1st Straw Poll»։ UNSG.org]։ 24 July 2006։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 8 August 2007-ին։ Վերցված է 28 September 2006 
  11. «Ban firms up lead in second Straw Poll»։ UNSG.org]։ 14 September 2006։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 12 June 2009-ին։ Վերցված է 28 September 2006 
  12. «Ban slips but holds, Vīķe-Freiberga pushes into third»։ UNSG.org]։ 28 September 2006։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 12 June 2009-ին։ Վերցված է 28 September 2006 
  13. «Ban Ki-moon wins»։ UNSG.org]։ 2 October 2006։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 4 November 2006-ին։ Վերցված է 2 October 2006 
  14. «Foreign Minister Ban Ki-moon interview»։ Asiasource.org։ 26 September 2006։ Արխիվացված օրիգինալից 4 August 2007-ին։ Վերցված է 2 August 2007 
  15. «The Quest for Peace and Prosperity in the Asia-Pacific and Beyond»։ Ban Ki-moon address to Asia Society (transcript)։ 25 September 2006։ Վերցված է 2 August 2007 
  16. Warren Hoge (29 September 2006)։ «South Korean Favored to Win Top Job at U.N.»։ The New York Times