Հյուսիսային Կորեա

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Կորեայի Ժողովրդա-Դեմոկրատական Հանրապետություն
կորեերեն՝ 조선민주주의인민공화국
Հյուսիսային Կորեայի դրոշ
Դրոշ
Հյուսիսային Կորեայի զինանշանը
Զինանշան
Հյուսիսային Կորեայի դիրքը
ՄայրաքաղաքՓհենյան
39°2′N, 125°45′E
Ամենամեծ քաղաք մայրաքաղաք
Պետական լեզուներ Կորեերեն
Կառավարում Համայնավար դիկտատուրա
 -  Բարձրագույն ժողովրդական ժողովի նախագահության նախագահ Կիմ Յոնգ Նամ
 -  Կորեայի աշխատանքային կուսակցության ԿԿ գլխավոր քարտուղար Կիմ Ջոնգ Ուն
 -  Կառավարության նախագահ Choe Ryong-hae
Հաստատում (բաժանում Կորեայի)
 -  Անկախության հայտարարություն մարտի 1 1919 
 -  Անկախություն օգոստոսի 15 1945 
 -  Պաշտոնական հայտարարություն սեպտեմբերի 9 1948 
 -  Ջրային (%) 4.87
Բնակչություն
 -  2007 նախահաշիվը 23,301,725  (48-րդ)
ՀՆԱ (ԳՀ) 2006 գնահատում
 -  Ընդհանուր $22.85 միլիարդ (85-րդ)
 -  Մեկ շնչի հաշվով $1,007 (149-րդ)
Արժույթ Հյուսիսային Կորեայի ուոն (₩) (KPW)
Ժամային գոտի (ՀԿԺ+8:30)
 -  Ամռանը (DST)  (ՀԿԺ+8:30)
Ազգային դոմեն .kp
Հեռախոսային կոդ +850

Կորեայի Ժողովրդա-Դեմոկրատական Հանրապետություն, ԿԺԴՀ (կոր.՝ 조선 민주주의 인민 공화국, 朝鮮民主主義人民共和國, հանգըլ՝ 조선민주주의인민공화국, հանջա՝ 鮮民主主義人民共和國), Հյուսիսային Կորեա, պետություն Արևելյան Ասիայում՝ Կորեական թերակղզու հյուսիսային մասում։ Սահմանակցում է Չինաստանի հետ հյուսիսում, Ռուսաստանի հետ հյուսիս-արևելքում, իսկ հարավում սահմանկցում է Կորեայի Հանրապետության (Հարավային Կորեա) հետ, որից բաժանված է ապառազմականացված գոտով։ Արևմուտքից երկրի հողերը ողողում է Դեղին, արևելքից՝ Ճապոնական ծովը։ Մայրաքաղաքն է Փհենյանը։

1910 թվականին Կայսերական Ճապոնիան Կորեական թերակղզին բռնակցում է իր կայսրությանը։ 1945 թվականին, Երկրորդ աշխարհամարտի ավարտից և Ճապոնիայի կապիտուլացիայի ստորագրումից հետո, երկիրը, 38-րդ հյուսիսային զուգահեռականի կտրվածքով բաժանվում է երկու ազդեցության գոտիների. հյուսիսային հատվածն անցնում է ԽՍՀՄ-ի, իսկ հարավը՝ ԱՄՆ-ի ազդեցության տակ։ 1948 թվականի վերամիավորման փորձերի ձախողումից հետո, հյուսիսում և հարավում ձևավորվում են երկու առանձին պետություններ՝ Կորեայի Ժողովրդա-Դեմոկրատական Հանրապետությունը և Կորեայի Հանրապետությունը։ 1950 թվականին, Հյուսիսային Կորեայի նախահարձակմամբ բռնկվում է Կորեական պատերազմը։ 1953 թվականին կնքվում է զինադադար (առանց պաշտոնական հաշտության պայմանագրի[1]1991 թվականին երկու պետություններն էլ դառնում են ՄԱԿ-ի անդամ[2]։

ԿԺԴՀ-ը ներկայանում է որպես ինքնապավեն սոցիալիստական պետություն, որտեղ անցկացվում են ընտրություններ։ Այնուամենայնիվ, քննադատների շրջանում այն համարվում է ամբողջատիրական բռնապետություն[3]։ Բազմաթիվ զանգվածային լրատվամիջոցներ Հյուսիսային Կորեային ներկայացնում են որպես ստալինիստական պետություն, երկրի անդրանիկ գերագույն առաջնորդ Կիմ Իլ Սոնգի (Կիմ Իր Սեն) և նրան հաջորդած ժառանգորդների հանդեպ երկրում ձևավորված անձի պաշտամունքի պատճառով[4][5]։ Միջազգային կազմակերպությունների շրջանում բազմաթիվ առիթներով քննադատությունների է արժանացել նաև մարդու իրավունքների բազմաթիվ ոտնահարումները Հյուսիսային Կորեայում[6]։ Իշխանությունը պատկանում է Կորեայի բանվորական կուսակցությանը, որը ղեկավարվում է գերագույն առաջնորդի կողմից, և բոլոր քաղծառայողները պարտավոր են դրա անդամը լինել[7]։

Ժամանակի ընթացքում Հյուսիսային Կորեան հետզհետե զատվել է համաշխարհային կոմունիստական շարժումից և 1970-ականներից առաջնորդվում է այսպես կոչված «չուչխե»[8] գաղափարախոսությամբ, որով հանդես է գալիս որպես ինքնաբավ, մարքսիստ-լենինիստական երկիր։ Արտադրության բոլոր միջոցները, պետական ձեռնարկություններով և կոլտնտեսություններով հանդերձ, պատկանում են պետությանը։ Սոցիալական ծառայությունները, ինչպիսիք են առողջապահությունը, կրթությունը, բնակարանային ապահովությունը, պարենի արտադրությունը և այլն, ֆինանսավորվում կամ սուբսիդավորվում են պետության կողմից։ 1990-ականների ավարտին Հյուսիսային Կորեայում տիրող սովի հետևանքով հազարավոր քաղաքացիներ սովամահ են եղել։ Առ այսօր երկիրը խնդիրներ ունի սննդի արտադրության և սննդապահովման հետ[9]։

Երկրում առաջնահերթ նշանակություն է տրվում բանակին։ 1,2 միլիոն ակտիվ անձնակազմով երկիրը զբաղեցնում է չորրորդ տեղն աշխարհում՝ զիջելով միայն Չինաստանին, ԱՄՆ-ին և Հնդկաստանին[10]։ Հագեցած է նաև ատոմային ռումբով։

Ստուգաբանություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Կորեա անվանումը առաջացել է Գորյո (Կորյո) երկրի անվանումից։ Կորեա անվան ժամանակակից ուղղագրությունը առաջին անգամ հայտնվել է 17-րդ դարի վերջին։ Հյուսիսային և Հարավային Կորեաների միջև երկրի բաժանումից հետո, երկու կողմերը օգտագործում են Կորեայի տարբեր անվանումներ` Չոսուն կամ Ջոսուն (조선) Հյուսիսային Կորեայում և Հանգուկ (한국) Հարավային Կորեայում։ 1948 թվականին Հյուսիսային Կորեան ընդունեց այն, որպես երկրի նոր օրինական անվանում։ Ամբողջ աշխարհում, քանի որ կառավարությունը կենտրոնացված է Կորեական թերակղզու հյուսիսային մասում, այն սովորաբար անվանում են Հյուսիսային Կորեա` տարբերակելով Հարավային Կորեայից, որի պաշտոնական անվանումը Կորեայի Հանրապետություն է։ Երկու կառավարություններն էլ հայտարարել են իրենց օրինական կառավարություն ամբողջ Կորեայում։ Այս պատճառով, տեղաբնիկները չեն կոչում իրենց «հյուսիսկորեացիներ», այլ կոչում են կորեացիներ։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. «ԱՄՆ. Հ. Կորեան մեծացնում է Գորիլյան պատերազմի հնարավորությունը»։ FOX News Network, LLC։ «Ասոշիեդ պրես»։ հունիսի 23, 2009 (անգլ.)
  2. Սանգեր Դեյվիդ (մայիսի 29, 1991)։ «Հյուսիսային Կորեան դժկամորեն նստատեղ է փնտրում ՄԱԿ-ում»։ «The New York Times Company» (անգլ.)
  3. «Ժողովրդավարության ինդեքս 2006» (PDF)։ Economist Intelligence Unit։ 2007  Հյուսիսային Կորեան վերջին հորիզոնականում է (167)(անգլ.)
  4. Փերի Ռիչարդ Լլոյդ (սեպտեմբերի 5, 2007)։ «Հյուսիսային Կորեայի միջուկային «գործարքը» Ճապոնիային ջղագրգիռ վիճակում է թողնում»։ The Times (Լոնդոն) (անգլ.)
  5. Ուոլշ Լին (փետրվարի 8, 2003)։ «Կորեական ճգնաժամը»։ «CWI online: Socialism Today», ամսագիր, 2003 թ. փետրվար (անգլ.)
  6. «World Report 2014: Հյուսիսային Կորեա»։ Human Rights Watch։ Վերցված է նոյեմբերի 1, 2014 (անգլ.)
  7. «Կորեայի Ժողովրդա-Դեմոկրատական Հանրապետության պառլամենտական համակարգը» (PDF)։ Constitutional and Parliamentary Information։ էջ 5։ Արխիվացված է օրիգինալից 2012-03-03-ին։ Վերցված է 1 October 2010 (անգլ.)
  8. Մարտին Բրեդլի (2004)։ Հայրական առաջնորդի սիրելի հովանու ներքո։ Հյուսիսային Կորեան և Կիմ դինաստիան։ Նյու Յորք: «Թոմաս Դան Բուքս»։ էջ 111։ ISBN 0-312-32322-0 
  9. «ՄԱԿ. Հյուսիսային Կորեայի քաղաքականությունը հանգեցնում է երկրում սննդի պակասին»։ Pajamas Media։ հոկտեմբերի 23, 2009 (անգլ.)
  10. Արևելաասիական և խաղաղօվկիանոսյան հարցերի բյուրո (ապրիլ, 2007)։ «Տեղեկատվություն. Հյուսիսային Կորեա»։ USDS (անգլ.)

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]