Հնդկաստան

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
भारत गणराज्य
Հնդկաստանի Հանրապետություն
Հնդկաստանի դրոշ
Դրոշ
Հնդկաստանի զինանշանը
Զինանշան
Ազգային օրհներգ՝
Հնդկաստանի օրհներգ
Հնդկաստանի դիրքը
Հնդկաստանի տեղագրական քարտեզ
Մայրաքաղաք Նյու Դելի
287 263 քառ կմ) 55°45′N, 37°37′E
Ամենամեծ քաղաք Մումբայ
Պետական լեզուներ Հինդի և այլ 22 լեզուներ
Կառավարում
 -  Նախագահ Պրանաբ Կումար Մուխերջի
 -  Վարչապետ Նարենդրա Մոդի
Հիմնադրում
 -  Հայտարարված Օգոստոսի 15 1947 
Տարածք
 -  Ընդհանուր 3 287 263 քառ կմ կմ²  (7-րդ)
 -  Ջրային (%) 9,5
Բնակչություն
 -  2016[2] նախահաշիվը 1,266,883,584  (2-րդ)
 -  2011 մարդահամարը 1,189,172,864[1] 
 -  Խտություն 385 /կմ² (31-րդ)
998 /մղոն²
ՀՆԱ (ԳՀ) 2015 գնահատում
 -  Ընդհանուր $8,027 տրիլիոն[3] (3-րդ)
 -  Մեկ շնչի հաշվով $6,209[4] (124-րդ)
ՀՆԱ (անվանական) 2015 գնահատում
 -  Ընդհանուր $2.182 տրիլիոն[5] (7-րդ)
 -  Մեկ շնչի հաշվով $1,688[6] (141-րդ)
Ջինի (2010) 33.9 (միջին
ՄԶՀ (2013) Green Arrow Up Darker.svg 0.586 (միջին) (135-րդ)
Դրամական միավոր Ռուփի (INR)
Ժամային գոտի +05:30 (UTC+2 to +12)
 -  Ամռանը (DST)  (UTC+3 to +13)
Վերին մակարդակի ազգային դոմենն .in
Հեռախոսային կոդ +7


Հնդկաստան պետություն է Հարավային Ասիայում, Հնդկական օվկիանոսի ավազանում, ծովային և օդային հաղորդակցության կարևոր ուղիների խաչմերուկում։ Ձգվում է հյուսիսից հարավ 3200 կմ, արևելքից արևմուտք 2700 կմ։ Հյուսիսից սահմանափակված է Հիմալայներով, արևմուտքում ողողվում է Արաբական ծովի, արևելքից՝ Բենգալյան ծոցի ջրերով։ Հնդկաստանի կազմի մեջ են մտնում Լաքադիվյան, Ամինդիվյան, Անդամանյան և Նիքոբարյան կղզիները։ Սահմանակից է Պակիստանին, Աֆղանստանին, Չինաստանին, Նեպալին, Բութանին, Բիրմային և Բանգլադեշին: Ցամաքային սահմանը 15 հզ, կմ է, ծովայինը՝ ավելի քան 5,5 հզ. կմ։ Տարածությունը 3288 հզ. կմ2 է, բնակչությունը՝ ավելի քան 1,266,883,584 մարդ[7] (2016), մայրաքաղաքը՝ Դելի: Վարչականորեն բաժանվում է 22 նահանգի և 9 միութենական տարածքի։

Անվանում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Անվանման առաջացումը կապված է Ինդոս գետի հետ, որի հովտով հնդիկները ցամաքային կապ են պահպանել Առաջավոր Ասիայի երկրների, հատկապես իրենց անմիջական հարևանի Իրանի հետ։ Ինդոս գետը սանսկրիտերեն կոչվել է Սինդհու, որը հին պարսիկներին է անցել Հինդ ձևով։ Հենց պարսիկներն էլ իրենց հարևան երկիրը կոչել են Հինդուստան (Հինդ անվանն ավելացնելով -ստան վերջածանցը), այսինքն «Ինդոս գետի երկիր»։ Ի դեպ, հինդի լեզվով ևս այժմ Հնդկաստանը կոչվում է Հինդուստան։ Պարսիկներից էլ այդ անվանումը անցավ այլ ժողովուրդների, այդ թվում նաև հայերին՝ արդեն որոշ ձևափոխություններով։ Երկրի անվանման Եվրոպայում ընդունված India ձևը նույնպես առաջացել է Ինդոս գետի անվանումից, որին ավելացվել է երկրի իմաստ արտահայտող -ia վերջածանցը։ 1949-ին ընդունված սահմանադրության համաձայն, Հնդկաստանը հռչակվեց հանրապետություն և կոչվեց Հնդկաստանի Հանրապետություն, անգլերեն, որը պաշտոնական լեզուն էր, Republic of India։ Հինդի լեզվով, որը երկրի պաշտոնական լեզուն է, Հնդկաստանը կոչվում է Բհարաթ։ Այդ անվանումն առաջացել է արիների հին հնդկական Բհարթա ցեղի (այդ ցեղի հետնորդների մասին ավանդություններն ընկած են հնդկական «Մահաբհարաթա» էպոսի հիմքում) տարաբնակեցման շրջանի (Ջամնա և Սաթլեջ գետերի միջագետքը) Բհարաթավարշի («Բհարաթների երկիր») անունից, որը հնում հաճախ տարածվել է ամբողջ Հնդկաստանի վրա։

Աշխարհագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հնդկաստանը տիեզերքից

Հնդկաստանիի տարածքն ընդգրկում է Հնդստան թերակղզին, Հիմալայների և Կարակորումի մի մասը, Ինդոս-Գանգեսյան հարթավայրի արևելյան մասը, Բենգալյան ծոցի և Արաբական ծովի կղզիների մի քանի խմբերը։ Ափերը գերազանցապես ցածրադիր են, ավազոտ, թույլ կտրտված։ Բնական նավահանգիստները քիչ են։ Թերակղզու արևմտյան ափի հարավային մասը կոչվում է Մալաբարյան, արլևեյլան ափի հարավային մասը՝ Կորոմանդելյան ափ։ Հնդկաստանիի տարածքի մոտ 75%-ը հարթավայրեր ու սարահարթեր են։ Թերակղզու մեծ մասը գրավում է Դեկանի սարահարթը, որը վարնետվածքներով կտրտված է ցածրադիր ու միջին բարձրության լեռների և ընդարձակ սարավանդների։ Այն արևմուտքում առաջացնում է Արևմտյան, արևելքում՝ Արևելյան Գաթեր։ Արևմտյան Գաթերի հարավում շարունակությունն են կազմում Նիլգիրի (բարձրությունը՝ մինչև 2636 մ) և Անայմալայ զանգվածներն ու Կարդամոնյան լեռները։ Հյուսիս-արևմուտքում տարածվում են Արավալի հին ծալքավոր լեոները (մինչև 1722 մ)։ Հնդստան թերակղզուց հյուսիս Ինդոս-Գանգեսյան հարթավայրն է, որի հյուսիսում բարձրանում են Հիմալայներն ու Կարակորումը (երկրագնդի ամենաբարձր լեռնային համակարգերը)։

Երկրաբանական կառուցվածք[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հին Հնդկական (Հնդստանի) պլատֆորմի հիմքը կազմված է մինչքեմբրի ապարաշերտերի մի շարք կոմպլեքսներից՝ «թերակղզու գնեյսներ», Դարվարյան ծալքավոր համակարգ, բյուրեղային թերթաքարերի Սատպուրայի և Արավալիի համակարգեր և այլն։ Հիմքը տեղ-տեղ ծածկված է ավազաքարերով, դոլոմիտներով, կրաքարերով և այլ ապարներով։ Պլատֆորմը հատված է խոր և նեղ լայնական գրաբենների համակարգով, որոնք լցված են նստվածքային, հիմնականում մայրցամաքային (Գոնդվանայի) ապարներով (սառցադաշտային, ածխաբեր և հրաբխային շերտախմբերով)։ Վերին յուրայի, կավճի և պալեոգենի ծովային նստվածքները կազմում են պլատֆորմի եզրային ծածկոցը։ Կավճի-էոցենի բազալտների (տրապների) հզոր շերտերը (ավելի քան 2000 մ հաստությամբ) առաջացնում են Դեկանի սարահարթը։ Նեոգենի մեծ հզորության մայրցամաքային նստվածքներով են լցված Հիմալայների նախալեռնային խոր իջվածքները։ Երկրաբանական կառուցվածքում մեծ դեր են խաղացել նաև խոշոր վրաշարժերը։

Օգտակար Հանածոներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հնդաստանի ընդերքը դեռևս ամբողջովին ուսումնասիրված չէ, բայց արդեն հայտնբաերված մի շարք հանքատեսակների պաշարներով երկիրն աշխարհի առաջատարներից է։ Դրանցից են քրոմիտը, գրաֆիտը, բերիլը, տիտանը, պղինձը, երկաթը, մանգանը, բոքսիտը։ Երկրի հյուսիս-արևելքում կան քարածխի մեծ պաշարներ։ Բենգալական ծոցի հյուսիսարևմտյան մասում, Արաբական ծովի ծանծաղուտներում հայտնաբերվել են նավթի և գազի զգալի պաշարներ։

Կլիմա[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հնդկաստանի կլիմայական զոնաները

Կլիման մերձհասարակածային մուսսոնային է, հյուսիսում՝ արևադարձային։ Խոնավ սեզոնին միջին հաշվով թափվում է տարեկան տեղումների 80%-ը։ Առավել խոնավ են Արևմտյան Գաթերի և Հիմալայների հողմակողմ լանջերը (տարեկան 5-6 հզ. մմ)։ Երկրագնդի առավել անձրևոտ շրջանը Շիլոնգ զանգվածի լանջերն են (մոտ 12 հզ. մմ)։ Հնդկաստանի առավել չորային շրջաններն են Ինդոս-Գանգեսյան հարթավայրի հյուսիսարևմտյան մասը (տեղ-տեղ՝ 100 մմ-ից էլ պակաս) և Հնդստան թերակղզու կենտրոնական մասը (300-500 մմ)։ Հունվարի միջին ջերմաստիճանը հյուսիսային հարթավայրում մոտ 15 °C է, հարավում՝ մինչև 27 °C, մայիսին՝ ամենուրեք 28—35 °C, երբեմն՝ մինչև 45—47 °C: Խոնավ ժամանակաշրջանում Հնդկաստանի տարածքի մեծ մասում ջերմաստիճանը 27—28 °C է։ Լեռներում, 1500 մ բարձրության վրա, հունվարին -1 °C է, հուլիսին՝ 23 °C, 3500 մ բարձրության վրա, համապատասխանաբար, —8 °C և 18 °C: Հավերժական ձյունն (ձյան սահմանի միջին բարձրությունը՝ 4500—5300 մ) ու սառցադաշտերը զբաղեցնում են մոտ 40 հզ. կմ2: Սառցադաշտերի հիմնական կենտրոններն են Կարակորումը և Հիմալայների Զասկար լեռնաշղթայի հարավային լանջերը։

Ներքին ջրեր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Սնման բնույթով Հնդկաստանի գետերը բաժանվում են՝ «հիմալայան» (ձնասառցադաշտային և անձրևային խառը սնումով, շուրջտարյա ջրառատությամբ) և «Դեկանի» (գերազանցապես անձրևային ու մուսսոնային սնումով, հոսքի տատանումներով, վարարումը՝ հունիս-հոկտեմբերին) տիպերի։ Մեծ գետերն են Գանգեսը, Ինդոսը, Բրահմապուտրան, Գոդավարին, Կրիշնան, Նարմադան, Մահանադին, Կավերին։ Գետերի մեծ մասն օգտագործվում է ոռոգման համար։ խոշոր լիճը Վուլարն է։

Հողեր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հնդկաստանում տարածված են 4 հիմնական տիպի հողեր. բյուրեղային ապարների վրա, շուրջտարյա թույլ խոնավության պայմաններում, զարգացել են կարմրահողերը, ամառային խիստ խոնավության և ձմեռային չորության հերթագայման պայմաններում՝ քարքարոտ, նվազ բերքատու լատերիտները, Դեկանի տրապների վրա՝ արևադարձային սևահողերը, Ինդոս-Գանգեսյան հարթավայրում և մերձծովյան դաշտավայրերում՝ ալյուվիալ հողերը։ Հիմալայներում տիրապետում է ուղղաձիգ գոտիականությունը՝ գորշանտառային, պոդզոլային և լեռնամարգագետնային հողերով։ Մարդու երկարատև գործունեության հետևանքով Հնդկաստանի մեծ մասում բնական բուսականությունը խիստ փոփոխվել է, որոշ շրջաններում լրիվ ոչնչացել։ Դեկանի սարահարթի ներքին չորային շրջաններում և Ինդոս-Գանգեսյան հարթավայրի արևմուտքում բնական բուսածածկույթից պահպանվել են անտառներ, սավաննաներ և փշոտ մացառուտներ, Արևմտյան Գաթերի հողմակողմ լանջերին և Հիմալայների արևելյան մասում մշտականաչ արևադարձային անտառներ են, Արևմտյան Գաթերի հողմատակ լանջերին, Հնդստան թերակղզու հյուսիս-արևելքում և Ինդոս-Գանգեսյան հարթավայրում՝ մուսսոնային (տերևաթափ) անտառներ։ Հիմալայների, Արևմտյան Գաթերի, Նիլգիրի, Պալին և Անայմալայ լեռների մինչև 1000 մ բարձրության լանջերին տարածված են արևադարձային և մերձարևադարձային խառն անտառներ, Հիմալայներում և Կարակորումում, 1800-3200 մ բարձրությունների վրա՝ բարեխառն գոտու անտառներ, 3200-3800 մ բարձրությունների վրա՝ ենթալպյան թփուտներ ու մարգագետիններ, 3800 մ-ից բարձր՝ ալպյան մարգագետիններ։

Կենդանական աշխարհ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հնդկական փիղ

Հնդկաստանի կենդանական աշխարհը հարուստ է ու ինքնատիպ։ Կաթնասուններից առավել տարածված են կապիկները, փիղը,եղջերուները, վագրը, հովազը, Հիմալայան արջը և այլ տարատեսակներ։ Հնդկաստանում մեծաթիվ են թռչունների ու սողունների տեսակները, այդ թվում՝ աշխարհի ամենաթունավոր օձերի։

Բնակչություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Բնակչության թվով Հնդկաստանն աշխարհի երկրորդ երկիրն է և զիջում է միայն Չինաստանին[7]: Բնակչության թվի տարեկան աճը (1,4%[8]), թեպետ նախկինի համեմատ նվազել է, բայց դեռևս բարձր է աշխարհի միջին ցուցանիշից։ Բնակչության թվի բարձր աճը պայմանավորված է Հնդկաստանի բնակչության բարեկեցության, քաղաքայնացման և կրթության ցածր մակարդակով։ Կանխագուշակվում է որ մինչև 2030 թվականը հնդկաստանը բնակչության թվով առաջ կանցնի Չինաստանից[9] իսկ 2050 թվականին բնակչության թիվը կանցնի 1,6 մլրդ մարդուց[10]: Հնդկաստանի բնակչությունը աշխարհում ամենաբազմազգն ու ամենաբազմալեզուն է։ Մարդահամարների տվյալով՝ երկրում պաշտոնապես գրանցված է 300 էթնոս[11]: մարդահամարի համաձայն երկրում կա 114 լեզու և 216 բարբառ[12]: Ներկայումս երկրի բնակչության մոտ 80%-ը դավանում է հինդուիզմ, 13%-ը՝ իսլամ, 2%-ը քրիստոնեություն, 1%-ը բուդդայականություն[13]: Բննակչության խտությունը կազմում է մոտ 400 մարդ (2015), քաղաքային բնակչությունը՝ 33%[14] (2015)։ Խոշոր քաղաքներն են Կալկաթան, Մումբայը, Դելին, Մադրասը, Հեյդարաբադը, Բենգալուրուն և այլն[15]:

Պետական կարգ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հնդկաստանը դաշնային խորհրդարանական հանրապետություն է (նահանգների և միութենական տարածքների միություն)։ Գործող սահմանադրությունն ուժի մեջ է 1950-ից։ Պետության գլուխը վարչապետն է, ով ընտրվում է պառլամենտում մեծամասնություն կազմող կուսակցության կամ կուսակցությունների դաշինքի կողմից։ Օրենսդրական իշխանության բարձրագույն մարմինը պառլամենտն է՝ կազմված երկու պալատից (ժողովրդական պալատ և Նահանգների խորհուրդ)։ Ընտրական իրավունքից օգտվում են 21 տարին լրացրած բոլոր քաղաքացիները։ Նահանգներում գործադիր իշխանության գլուխը նահանգապետն է, որի լիազորությունների մեծ մասը փաստորեն իրականացնում է նահանգի կառավարությունը՝ նախարարների խորհուրդը։ Յուրաքանչյուր նահանգում գործում է օրենսդրական ժողով, որի կազմի մեջ մտնում են նրա մեկ կամ երկու պալատներն ու նահանգապետը։ Միութենական տարածքները կառավարվում է խորհրդարանի և կառավարության կողմից։ Դատական համակարգը կազմում են Գերագույն դատարանը (նաև սահմանադրական հսկողության մարմին է), նահանգների բարձրագույն դատարանները և օկրուգների մի շարք ստորին ատյանի դատարանները։

Տնտեսություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հնդկաստանը աշխարհի տնտեսապես հզոր երկրներից է։ Համախառն Ներքին Արդյունքի ծավալով (շորջ 2,3 տրլն ԱՄՆ դոլար) Հնդկաստանն Աշխարհի 6-րդ երկիրն է ԱՄՆ-ից, Չինաստանից, Ճապոնիայից, Գերմանիայից, Մեծ Բրիտանիայից, Ֆրանսիայից հետո։ ՀՆԱ-ի շուրջ 17%-ը տալիս է գյուղատնտեսությունը[16], 30%-ը արդյունաբերությունը[16], իսկ 53%-ը Սպասարկման ոլորտը[16]: Տնտեսապես ակտիվ է բնակչության շուրջ 40%-ը[17], որոնցից 49%-ը զբաղվախ է գյուղատնտեսության[18], 20%-ը արդյուաբերության[18], իսկ 31%-ը սպասարկման ոլորտներում[18]: Էլեկտրաէներգիայի արտադրությամբ Հնդկաստանն աշխարհի 4-րդ երկիրն է իրենից առաջ թողնելով ԱՄՆ-ին, Չինաստանին և Ռուսաստանին[19]: Էլեկտրաէներգիայի մեծ մասն արտադրվում է ՋԷԿ-երում։

Տրանսպորտ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հնդկաստանը զարգացող այն երկրներից է, որտեղ համեմատաբար բարձր է տրանսպորտի զարգացման մակարդակը։ Ավտոճանապարհների երկարությամբ (շուրջ 4,7 մլն. կմ.[20]) երկիրը զիջում է միայն ԱՄՆ-ին[21]: Ավտոճանապարհների ավելի քան 70%-ը ասֆալտապատ է։ Երկաթուղիների երկարությունը կազմում է 68,500 կմ[20]. Որով երկիրն աշխարհում 4-րդն է ԱՄՆ-ից, Ռուսաստանից, և Չինաստանից հետո[22]: Հնդկաստանն ունի նաև ծովային մեծ նավատորմիղ։ Խոշորագույն նավահանգիստներն են Կալկաթան և Մումբայը: Վերջին տարիներին արագ զարգանում է օդային տրանսպորտը՝ երկրում գործում է 346 օդանավակայան։

Արտաքին առևտուր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հնդկաստանն ակտիվ տնտեսական կապեր է հաստատել բազմաթիվ երկրների, այդ թվում Հայաստանի հետ։ Արտահանման ծավալները 2014 թվականին կազմել է ավելի քան 330 մլրդ ԱՄՆ դոլար[23]: Արտահանում է գլխավորապես իրենց ավանդական արտադրատեսակները՝ թանկարժեք քարեր, ոսկերչական իրեր, հագուստ, տեքստիլ, մեքենաշինական բազմաթիվ արտադրանք, քիմիական ապրանքներ, գյուղատնտեսական և ծովային մթերք[23]: Արտահանման գծով գլխավոր գործընկերներն են՝ ԱՄՆ-ն, ԱՄԷ-ն, Հոնգկոնգը, Չինաստանը, Սաուդյան Արաբիան, Գերմանիան, Ճապոնիան[23]: Ներկրման ծավալները 2014-ին կազմել է շուրջ 473 մլրդ ԱՄՆ դոլար[23]: Ներկրում է հիմնականում նավթ, նավթամթերք, մեքենաներ, էլեկտրոային սարքեր, կոքս, պարարտանյութ, պլաստմասա, թուջ և պողպատ[23]: Ներկրման գծով գլխավոր գործընկերներն են՝ ԱՄՆ-ն, Չինաստանը, Սաուդյան Արաբիան, Գերմանիան, Ճապոնիան, Մեծ Բրիտանիան[23]:

Զինված ուժեր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հնդկաստանի զինված ուժերը կազմված են ցամաքային զորքերից, ռազմաօդային և ռազմածովային ուժերից։ Գերագույն գլխավոր հրամանատարը Վարչապետն է, անմիջական ղեկավարությունն իրականացնում է պաշտպանության նախարարությունը։ Զինված ուժերը համալրվում են նաև կամավորներով։ Ռազմական հզորությամբ Հնդկաստանն աշխարհի չորորդ պետությունն է։ Հնդկաստանի ակտիվ անձնակազմը կազմում է 1,325,000 մարդ։ Պահեստազորայինը 1,155,000 մարդ։ Երկրում գործում են Բազմաթիվ ռազմականացված կազմակերպություններ, ընդհանուր 2,280,000 անձնակազմով։

Առողջապահություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

2014-ին ծնունդը կազմել է 1000 բնակչին 19.5, ընդհանուր մահացությունը՝ 7.32[24]: Կյանքի միջին տևողությունը կազմում է 68 տարի[25]: Բժշկական կրթության, գիտահետազոտական հիմնարկների գործունեության հարցերով զբաղվում է առողջապահության նախարարությունը։ Ազգային առողջապահության ընդհանուր ուղղության միջոցառումներն ու պլանավորումն իրականացնում է Առողջապահության կենտրոնական խորհուրդը։ 2013-ին առողջապահության միջին տարեկան ծախսերը կազմել են ՀՆԱ-ի շուրջ 4%-ը[26]: Հնդկաստանը հարուստ է ծծմբաջրածնային, ածխաթթվածծմբաջրածնային հանքային ջրերի աղբյուրներով և կլիմայական առողջարաններով։

Կրթություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Մինչև անգլիական գաղութատիրությունից ազատագրվելը Հնդկաստանում միասնական կրթական համակարգ չի եղել։ Անկախության հռչակումից (1947) հետո 1950-ի սահմանադրությամբ նախատեսվել է 1960-ից սահմանել մինչե 14 տարեկան երեխաների անվճար պարտադիր ուսուցում (որի իրականացումը, սակայն, հետաձգվել է մինչև 1985 թվականը)։ Կրթական գործը ղեկավարում են նահանգների լուսավորության նախարարությունները։ Հնդկաստանի ժամանակակից կրթական համակարգի մեջ մտնում են նախադպրոցական հիմնարկները (3-6 տարեկանների համար), տարրական և ցածր «հիմնական» (6-11 տարեկան երեխաների), ոչ լրիվ միջնակարգ և բարձր «հիմնական» (11-14 տարեկան), լրիվ (բարձրագույն) միջնակարգ (11-17 տարեկան) դպրոցները։ Պետական տարրական դպրոցներում ուսուցումն անվճար է, դասավանդումը՝ մայրենի լեզվով։ Մասնավոր տարրական դպրոցները և միջնակարգ դպրոցների մեծ մասը վճարովի են։ Կան նաև հնդական երաժշտության և պարի, գեղեցիկ արվեստների, տնային տնտեսության ուսումնարաններ։ Բարձրագույն կրթության համակարգը կազմում են համալսարանները, քոլեջները և ինստիտուտները։ Բարձրագույն կրթությունը վճարովի է (ուսման տևողությունը՝ 5-6 տարի)։ Հնագույն համալսարաններն են՝ Կալկաթայի, Մումբայի, Մադրասի (հիմնադրվել են 1857-ին)։

Մշակույթ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ճարտարապետություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Մեծ համբավ են վայելում Աշոկայի կայսրության հնությունները Սարնհատում, Էլլորայի ու Աջանտայի բուդդայական ժայռակերտ տաճարները Աուրանգաբադից ոչ հեռու, հարավում՝ Մադուրայում և Մադրասի մոտ գտնվող Մահաբալիպուրամի հուշարձանները, չքնաղ Թաջ Մահալը Ագրայում, Մահարաջայի և Ամբերի պալատները Ջայպուրում, Կարմիր բերդը և Քութբ Մինարը Դելիում և էլի շատերը։ Այդ կոթողները իրենց ոճով ու կառուցվածքով կարելի է բաժանել երկու խմբի՝ բուդդայական-հինդուիստական և մուսուլմանական։ Բուդդիստական-հինդուիստականը գերազանցապես աչքի է ընկնում ժայռակերտ տաճարներով, իսկ մուսուլմանականը՝ պալատներով ու դամբարաններով։ Վերջիններս ստեղծված են Մեծ Մոնղոլների տիրապետության ժամանակաշրջանում և գերիշխում են երկրի հյուսիսում։ Քարանձավային ժայռակերտ կառուցումները շատ բնորոշ են Հնդկաստանի ճարտարապետությանը։ Նրանց թիվը հասնում է 1200-ի։ Դրանցից հայտնի են Աջանտայի, Էլլորայի, Մումբայի մոտ գտնվող Էլեֆանտա կղզու, Մադրասից հարավ ընկած Մահաբալիպուրամի և այլ ժայռակերտ տաճարներ։ Բուդդայականների ու հինդուիստների կերտած կոթողները ավելի քան 2000 տարվա պատմություն ունեն։ Մուսուլմանական ճարտարապետության հուշարձանները՝ Թաջ Մահալ, Աքբարի պալատներ, Կարմիր բերդ, Քութբ Մինար և այլն, համեմատաբար նոր ժամանակներին են վերաբերում, այսինքն՝ Մեծ Մոնղոլների ժամանակաշրջանում են կառուցվել։ Ճարտարապետական ոճերը հյուսիսում և հարավում իրարից շատ են տարբերվում։ Հյուսիսայի Հնդկաստանի ճարտարապետության վրա շատ է ազդել Իրանը, Մեծ Մոնղոլների միջոցով։ Այդ է պատճառը, որ Հյուսիսայի Հնդկաստանի կոթողների մեծ մասը հիշեցնում են իրանական ճարտարապետությունը։ 15-րդ դարից Դելին, Ագրան, Ջայպուրը զարդարվեցին փառահեղ ու գեղեցիկ շենքերով։ Հարավային Հնդկաստանի ճարտարապետությունը ավելի անաղարտ է։ Այստեղ եղած կոթողները տիպիկ հնդկական են (բուդդայական կամ հինդուիստական), այս կոթողները գեղեցիկ են եզրազարդերով, խորաքանդակներով։ Հաճախ վեր խոյացող քառանիստ բրգաձև աշտարակը ամբողջապես ծածկված է քանդակներով, կուռքերի ու կենդանիների արձաններով։ Հնդկական նյութական մշակույթի հուշարձաններից շատերը ուշ են հայտնաբերվել։ Եղել են այնպիսիները, որոնք դարեր շարունակ մնացել են անհայտության մեջ։

Աղբյուրներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. Հնդկաստանի բնակչությունը 2011-ին
  2. Հնդկաստանի բնակչությունը 2016-ին
  3. Հնդկաստանի ՀՆԱ-ն 2015-ին
  4. Հնդկաստանի մեկ շնչին ընկնող ՀՆԱ-ն 2015-ին
  5. Հնդկաստանի ավանական ՀՆԱ-ն 2015-ին
  6. Հնդկաստանի մեկ շնչին ընկնող Անվանական ՀՆԱ-ն 2015-ին
  7. 7,0 7,1 Հնդկաստանի բնակչությունը
  8. Հնդկաստանի բնակչության աճ
  9. Աշխարհի բնակչությունը 2030-ին
  10. Աշխարհի բնակչությունը 2050-ին
  11. Հնդկաստանի բնակչության ազգաին կազմը էջ 172
  12. Հնդկաստանի բնակչության լեզվական կազմը էջ 172
  13. Հնդկաստանի բնակչության կրոնական կազմը էջ 172
  14. Հնդկաստանի բուրբաիզացման մակարդակը
  15. Հնդկաստանի խոշորագույն քաղաքներ էջ 173
  16. 16,0 16,1 16,2 Հնդկաստանի տնտեսության ճյուղային կառուցվածքը
  17. Հնդկաստանի տնտեսապես ակտիվ բնակչություն
  18. 18,0 18,1 18,2 Հնդկաստանի տնտեսապես ակտիվ բնակչություն
  19. աշխարհի երկրներն ըստ Էլեկտրաէներգիայի արտադրության
  20. 20,0 20,1 Հնդկաստանի տրանսպորտային համակարգը
  21. Աշխարհի երկրներն ըստ ավտոճանապարհների երկարության
  22. Աշխարհի երկրներն ըստ երկաթուղիների երկարության
  23. 23,0 23,1 23,2 23,3 23,4 23,5 Հնդկաստանի Առևտրաշրջանառությունը
  24. Հնդկաստանի Առողջապահական համակարգ
  25. Հնդկաստանի կյանքի միջին տևողությունը
  26. Աշխարհի երկրներն ըստ Առողջապահական ծախսերի

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Հ. Ղ. Գրգեարյան, Ն. Մ. Հարությունյան, Աշխարհագրական անունների բառարան (Հ-Ֆ), Երևան, «Լույս», 1989, էջ 32-33։
  • Կամսար Ավետիսյան, Արևելքի մարգարիտը, Երևան, Հայպետհրատ, 1964։
  • Մ. Մանասյան, Սոցիալ-տնտեսական աշխարհագրություն, Երևան, 2008