Սինգապուր

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Սինգապուրի Հանրապետություն
Republic of Singapore
新加坡共和国
Republik Singapura
சிங்கப்பூர் குடியரசு
Սինգապուր դրոշ
Դրոշ
Սինգապուր զինանշանը
Զինանշան
Ազգային օրհներգ՝
«Առաջ, Սինգապուր»
Սինգապուր դիրքը
Մայրաքաղաք
Ամենամեծ քաղաք
Սինգապուր
Պետական լեզուներ Անգլերեն, Չինարեն, Մալայերեն, Թամիլերեն
Կառավարում Պառլամենտական Հանրապետություն
Անկախություն
Տարածք
 -  Ընդհանուր (2014 թ.) 718,3 կմ² 
 -  Ջրային (%) 1,444%
Բնակչություն
 -   նախահաշիվը (113-րդ) 5 535 000 
Արժույթ Սինգապուրյան դոլար (SGD)
Ժամային գոտի (UTC+8)
 -  Ամռանը (DST)  (UTC+8)
Ազգային դոմեն .sg
Հեռախոսային կոդ +65
«Էսպլանադա» թատրոնը
Սինգապուրի համայնապատկերը

Սինգապուր, պաշտոնապես` Սինգապուրի Հանրապետություն (անգլ.՝ Republic of Singapore, չին.՝ 新加坡共和國, մալայ․՝ Republik Singapura, չինարեն՝ 新加坡共和國, փինյին՝ Xīnjiāpō Gònghéguó, թամ.՝ சிங்கப்பூர் குடியரசு Ciŋakappūr Kudiyarasu), ինքնիշխան քաղաք-պետություն և կղզիներ Հարավ-Արևելյան Ասիայում։ Գտնվում է Մալայան թերակղզու ծայրամասում, նրանից անջատված է Ջոհորյան նեղուցով: Հարավում սահմանակից է Ինդոնեզիայի Ռիաու կղզիներին, իսկ հյուսիսում` Արևմտյան Մալայզիային: Սինգապուրի տարածքը կազմում են մեկ գլխավոր կղզին և 62 մանր կղզյակները: Անկախություն ձեռք բերելուց ի վեր հողի մելիորացման շնորհիվ կղզու տարածքը մեծացրել են 23 %-ով (130 կմ²):

Սինգապուրն առևտրաֆինանսական ու տրանսպորտային համապարփակ հանգույց է: Արդի աշխարհի միակ կղզային քաղաք-պետությունն է։

Բրիտանացի գաղութարար Սթեմֆորդ Ռաֆլզը 1819 թվականին հիմնադրել է գաղութային Սինգապուրը` որպես Բրիտանական արևելահնդկական ընկերության առևտրական կետ: 1858 թվականին նրա լուծարումից հետո կղզիները փոխանցվում են Բրիտանական Հնդկաստանին որպես թագավորական գաղութ: Երկրորդ աշխարհամարտի ժամանակ Սինգապուրը բռնազավթվել է Ճապոնիայի կողմից: Այն Բրիտանիայից անկախություն է ձեռք բերել 1963 թվականին` միավորվելով բրիտանական նախկին գաղութների հետ, սակայն գաղափարական տարբերություններից ելնելով` երկու տարի անց սինգապուրցիները անջատվում են նրանցից` 1965 թվականին ձևավորվելով որպես ինքնիշխան ազգ: Չունենալով բնական ռեսուրսներ` Սինգապուրն իր տնտեսությամբ դառնում է «ասիական չորս վագրերից» (Հարավային Կորեա, Հոնկոնգ, Թայվան, Սինգապուր) մեկը` հիմնված արտաքին առևտրի և աշխատուժի վրա: Այն ունի «հանդիպումների միջազգային գլխավոր քաղաքի», «ներդրումային լավագույն պոտենցիալ քաղաքի», ազգը` «տեխնոլոգիական ազգի» համբավ: Սինգապուրը երրորդն է օտար ներդրումների, ամենամեծ ֆինանսական կենտրոն, նավթամշակման և առևտրական կենտրոն լինելու ցուցանիշով, և երկրորդը` ծովային պահեստների առումով: Երկիրը բնորոշվել է նաև որպես «հարկային ծովախորշ»:

Սինգապուրը ՄԱԿ-ի` մարդկային զարգացման ցուցանիշով զբաղեցնում է 5-րդ, իսկ մեկ շնչին բաժին ընկնող ՀՆԱ-ի ցուցանիշով` երրորդ տեղը: Երկիրը բարձր դիրք է զբաղեցնում կրթության, առողջապահության, կյանքի որակի սպասելի բարելավման, անձնական անվտանգության ու բնակարանային ապահովվածության ոլորտներում: Չնայած եկամտային տարբերություններն անհավասար են բաշխված, բնակարանների 90 %-ը անձնական սեփականություն է համարվում: Սինգապուրի 5.6 միլիոն բնակչությունից 38 %-ը համարվում է օտարերկրյա քաղաքացի: Երկրում ընդունված է պաշտոնական 4 լեզու` անգլերեն (առաջինն է ընդհանուր տարածվածությամբ), մալայերեն, ստանդարտ չինարեն (մանդարին) և թամիլերեն: Գրեթե բոլոր սինգապուրցիները երկու լեզվի կրող են:

Սինգապուրը ունիտար խորհրդարանական երկիր է` միապալատ խորհրդարանական կառավարության Վեսթմինիստրյան համակարգով: «Ժողովրդական գործողություն» կուսակցությունը 1959 թվականից ի վեր հաղթել է բոլոր ընտրություններում: ՀՆԱ-ի և մամուլի ազատության ցուցանիշով ունի մեծ ժողովրդավարություն: Սինգապուրը Հարավարևելյան Ասիայի պետությունների ասոցիացիայի հինգ անդամներից մեկն է: Այն նաև անդամակցում է Ասիական և խաղաղօվկանոսյան տնտեսական խորհրդին (APEC), Արևելյան Ասիայի երկրների գագաթնաժողովին (EAS), Չմիացած երկրների շարժմանը, Ազգերի համագործակցությանը:

Անվան ծագումնաբանություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Սինգապուրի անվանման անգլերեն տարբերակը երկրի հարազատ մալայերեն անվանման անգլիականացված տարբերակն է, որը ծագում է սանսկր.՝ (सिंहपुर, Siṃhapura բառից. siṃha` «առյուծ», pura` «քաղաք», հետևաբար` «առյուծի քաղաք»[1]: Առյուծը ներառված է ազգային շատ խորհրդանիշերում, օրինակ` զինանշանում: Սակայն քիչ հնարավոր է, որ երկրում երբևէ ապրել են առյուծներ: Մալայական Շրիվիջայա թագավորության արքայազն Սանգ Նիլա Ուտաման (Sang Nila Utama, 1299-1347) ասել է, որ կղզին ի սկզբանե կառուցվել և անվանվել է «Սինգապուր», հնարավոր է, մալայական վագրի անունով: Կենտրոնական կղզին դեռևս մ. թ. 3-րդ դարում կոչվել է նաև «Պուլաու Ուջոնգ», որ մալայերենով նշանակում է «կղզի վերջում»[2][3][4][5]:

Սինգապուրը հիշատակվել է նաև որպես Քաղաք-այգի, քանի որ փողոցները շրջապատված են տնկված ծառերով, և անկախացումից հետո կանաչապատումը մեծ թափ է առել, ինչպես նաև Փոքրիկ կարմիր կետ, քանի որ կղզի-պետությունն աշխարհի ու Ասիայի շատ քարտեզներում կարմիր կետի տեսքով է ներկայացված[6][7][8][9][10]:

Պատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հնագույն դարաշրջան[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հույն աշխարհագրագետ Պտղոմեոսը (90-168) 2-րդ դարում տեղանքը նշել է «Սաբանա» անունով, իսկ 3-րդ դարին վերաբերող ամենավաղ աղբյուրներում այն հիշատակված է Պու Լո Չունգ (蒲 罗 中) անունով, որն իր հերթին մալայական «Պուլաու Ուջոնգ» («կղզի վերջում») անվան թարգմանությունն է[11][12]: Հին յավայական «Նագարակրետագամա» էպիկական պոեմը (1365) հղում է կատարել Տումասիկ (հնարավոր է, նշանակում է «ծովային քաղաք») անունով կղզու բնակչությանը[13] [14][15]: 1299 թվականին, համաձայն մալայական գրական-պատմական հուշարձանի (Sejarah Melayu), Սինգապուրի թագավորությունը կղզում հիմնադրվել է Սանգ Նիլա Ուտամա արքայի կողմից: Մալայական գրական վերոնշյալ հուշարձանը ակադեմիական բանավեճերի առիթ է հանդիսացել, սակայն այն հայտնի է որպես 14-րդ դարի սինգապուրյան աղբյուր, հետագայում` Տեմասիկ, որից իմանում ենք, որ Սինգապուրը առևտրական նավահանգիստ է եղել` գտնվելով Մաջապահիտայի և Սիամական թագավորության տիրապետության ներքո, որոնք էլ իրենց հերթին եղել են Մեծ Հնդկաստանի ազդեցության գոտում: Հնդկական այս թագավորությունները բնութագրվել են զարմանալի դիմացկունությամբ, քաղաքական ամբողջությամբ և վարչական կայունությամբ[16][17][18][19][20][21][22][23][22][24]: Պատմական աղբյուրները նաև վկայում են, որ մոտավորապես 14-րդ դարի վերջին նրա կառավարիչ արքայազն Պարամեշվարան հարձակման է ենթարկվում Մաջապահիտայի կամ սիամցիների կողմից և հիմնում է Մալակայի սուլթանությունը[25]: Հնագիտական պեղումները ցույց են տալիս, որ հիմնական բնակչությունը կենտրոնացած է եղել Ֆորտ Կանինգ լեռան շուրջ, և բնակավայրն ավերվել է այս ժամանակաշրջանում, չնայած ոչ մեծ թվով առևտրականներ շարունակել են որոշ ժամանակ այդտեղ մնալ[2][26]: 1613 թվականին պորտուգալացի նվաճողները ոչնչացրել են բնակավայրը, և հետագա երկու դարերին կղզին ամայի է մնացել: Դրանից հետո Սինգապուրը կազմել է Ջոհորի սուլթանության մաս: Ծովային շրջանը և առևտրական հատվածի մեծ մասը գտնվել են վերահսկողության տակ[27]:

Բրիտանական գաղութացում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1825 թվականի քարտեզ: Սինգապուրի տնտեսական ազատ նավահանգիստը ձևավորվել էր Սինգապուր գետի մոտ: Քանինգ բլուր-ամրությունը (կենտրոնում) հանդիսացել է վաղ շրջանի գաղութարարների բնակավայրը:

Բրիտանացի գաղութարար Սթեմֆորդ Ռաֆլզը 1819 թվականի հունվարի 28-ին ժամանել է Սինգապուր և կղզին հարմար համարել նոր նավահանգստի համար: Կղզին կառավարում էր Ջոհորի սուլթան, որին վերահսկում էին հոլանդացիներն ու բուգիսների էթնիկ խումբը: Սակայն սուլթանությունը թուլացել էր, իսկ Թենգհու Աբդուր Ռահմանը և նրա պաշտոնական այլ անձինք հավատարիմ էին Թենգհու Ռահմանի ավագ եղբորը` Թենգհու Լոնգին, ով աքսորի մեջ էր Ռիաու կղզում: Թեմենգոնգը (մալայական հնագույն կոչում) Ռաֆլզի օգնությամբ Թենգհու Լոնգին տեղափոխվում է Սինգապուր: Նա առաջարկում է Թենգհու Լոնգին Ջոհորի օրինական սուլթան համարել` տալով սուլթան Հուսեյն տիտղոսը և տրամադրելով տարեկան 5.000 դոլար աշխատավարձ, ևս 3.000 դոլար էլ` թեմենգոնգին[28]: Իր հերթին, սուլթան Հուսեյնը պետք է բրիտանացիներին հանձներ Սինգապուրում առևտրական նավահանգիստ ստեղծելու իրավունքը: 1819 թվականի փետրվարի 6-ին ստորագրվում է պաշտոնական համաձայնագիր, որի արդյունքում էլ հիմք է դրվում ժամանակակից Սինգապուրին[29][30]:

Սթեմֆորդ Ռաֆլզի արձանը Սինգապուր գետի ափին, ուր առաջին անգամ ոտք է դրել գաղութարարը:

Սուլթանի հետ պայմանագիր կնքելուց հետո 1824 թվականին ամբողջ կղզին, ինչպես նաև թեմենգոնգը անցնում են Բրիտանիայի ազդեցության տակ[31]: 1826 թվականին Սինգապուրը դառնում է բրիտանական Սթրեյթս Սեթլմենթս գաղութի մաս, որը գտնվում էր Բրիտանական Հնդկաստանի իրավասության տակ, իսկ 1836 թվականին դառնում է նահանգի մայրաքաղաքը[32]: Մինչև Ռաֆլզի գալուստը, կղզում բնակվում էր մոտ 1.000 մարդ, որի կեսից ավելին չինացիներ էին[33][31]: Այս վաղ ներգաղթյալներից շատերն աշխատում էին տաքդեղի ու գամբիրի պլանտացիաներում[34]: Ավելի ուշ` 1890-ական թվականներին, երբ Մալայան կղզիներում ու Սինգապուրում հիմնվում է ռեզինի արտադրությունը, կղզին դառնում է ռեզինի տեսակավորման ու արտահանման խոշոր կենտրոն[35][31]:

Սինգապուրը չի տուժել Առաջին աշխարհամարտի ժամանակ, քանի որ կոնֆլիկտը չի ընդգրկել Հարավարևելյան Ասիան: Պատերազմի ընթացքում նշանակալից միակ իրադարձությունը 1915 թվականին մուսուլման սիփահիների խռովությունն էր Բրիտանական Հնդկաստանի դեմ, որոնք կայազոր ունեին Սինգապուրում. նրանց ցանկանում էին ուղարկել Օսմանյան Թուրքիա, սակայն զինվորներն ընդվզում են և սպանում իրենց սպաներին ու բրիտանացի քաղաքացիական մի քանի անձանց, մինչև որ խռովությունը ճնշվում է ոչ մուսուլմանական զորքերի կողմից (դրանք ժամանել էին Յոհորից ու Բիրմայից):

Ռաֆլզ հյուրանոց, հիմնադրվել է 1887 թվականին:

Առաջին համաշխարհային պատերազմից հետո բրիտանական ռազմածովային բազան հանդիսանում է Սինգապուրի պաշտպանության ռազմավարական մաս: Առաջին անգամ այն ընդունվելով 1923 թվականին` կառույցը սկսել է զարգանալ մինչև 1931 թվականին ճապոնացիների` Մանչժուրիո ներխուժումը: Երբ նավամատույցը ձևավորվում է 1939 թվականին 500 միլիոն դոլարով, այդ պահին հանդիսանում է աշխարհում ամենամեծ չոր դոկը (նավ կառուցելու վայր), երրորդ ամենամեծ լողացող դոկը` ունենալով վառելիքի բազմաթիվ բակեր, որը վեց ամիս կբավարարեր բրիտանական ծովուժին: Այն պաշտպանված էր Սիլոսո, Քանինգ և Լաբրադոր ամրությունների 15-դյույմանոց ծանր ռազմածովային զենքերով: Ուինսթոն Չերչիլն այն համարել է «Արևելքի Ջիբրալթար» և «Արևելքի Սուեզ»: Սակայն դա եղել է բազա` առանց օդուժի: Բրիտանական օդուժը հաստատվել էր Եվրոպայում, և անգլիացիները չէին կարող իրենց թույլ տալ երկրորդ օդուժը հիմնելու: Ծրագիրն այն էր, որ օդուժը կարողանար արագ տեղաշարժվել Սինգապուրից անհրաժեշտ վայրը: Երկրորդ աշխարհամարտից հետո, որը սկվեց 1939 թվականին, օդուժն ամբողջությամբ զբաղված էր Բրիտանիայի պաշտպանությամբ[36]:

Երկրորդ աշխարհամարտ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Սինգապուրի ռազմածովային բազա. կազմավորվել է 1938 թվականին:

Երկրորդ աշխարհամարտի ժամանակ կայսրական ճապոնական բանակը ներխուժել է բրիտանական Մալայներ, որի գագաթնակետը դարձել է Սինգապուրի համար ճակատամարտը: Մեծ Բրիտանիայի վարչապետ Ուինսթոն Չերչիլը պարտությունն անվանել է «բրիտանական պատմության վատթարագույն աղետը և մեծագույն կապիտուլյացիան»[37]: Բրիտանացիները տանուլ են տվել Սինգապուրի ռազմական գործողություններում, ինչի արդյունքում 1942 թվականի փետրվարի 15-ին հանձնվել են մոտ 40.000 զինծառայողներ: Նրանցից մոտ 5.000-ը, որի մեծամասնությունը ավստրալացիներ էին, սպանվել կամ վիրավորվել են[38]: Ճապոնական կորուստները Սինգապուրի ռազմական գործողությունների ժամանակ կազմել են 1.714 սպանվածներն ու 3.778 վիրավորները[39]: Օկուպացիան բեկումնային նշանակություն է ունեցել մի քանի երկրների, այդ թվում` Ճապոնիայի, Մեծ Բրիտանիայի և այն ժամանակ գաղութային Սինգապուրի համար: Սինգապուրը վերանվանվել է Սյոնան թո (昭南島 Shōnan-tō), որ նշանակում է Արևելքի լույս[40][41]: 5.000-25.000 էթնիկ չինացի է սպանվել Սուկա Չինգի սպանդի ժամանակ[42]:

Բրիտանական զորքերը ծրագրում էին Սինգապուրն ազատել 1945 թվականին, սակայն պատերազմն ավարտվում է, նախքան այդ գործողությունները կիրականացնեին: Այնուհետև այն կրկին օկուպացվել է բրիտանական, հնդկական ու ավստրալական ուժերի կողմից սեպտեմբերին ճապոնական զորքերի կողմից իրականացված օկուպացիայից հետո: Այս ընթացքում Տոմոյուկի Յամաշիտան Սինգապուրում ու Մալայներում իրականացրած ռազմական հանցանքի մեղադրանքով դատվում է ԱՄՆ-ի ռազմական դատարանի կողմից. նա դատապարտվել է մահապատժի և 1946 թվականի փետրվարի 23-ին կախաղան բարձրացվել Ֆիլիպիններում:

Հետպատերազմյան շրջան[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Բրիտանական էմիգրանտները 1945 թվականին ճապոնական կապիտուլյացիայից հետո: Կալանգայի օդանավակայանի աշտարակը պահպանվել է:

Դաշնակիցների կողմից ճապոնական կապիտուլյացիայից հետո 1945 թվկանի օգոստոսի 15-ին Սինգապուրը ենթարկվում է կարճաժամկետ բռնությունների ու անկարգությունների. լայն տարածում են գտնում թալանն ու սպանությունները: Բրիտանական զորքերը դաշնակիցների զորքերի` հարավարևելյան Ասիայի զորքերի գլխավոր հրամանատար լորդ Լուի Մաունթբաթենի գլխավորությամբ վերադառնում են Սինգապուր, որպեսզի ստանան ճապոնական զորքերի պաշտոնական կապիտուլյացիան գեներալ Իտագակի Սեյշիրոյի կողմից 1945 թվականի սեպտեմբերի 12-ին: Ենթակառուցվածքների մեծ մասն ավերվել էր պատերազմի ժամանակ, ներառյալ Սինգապուրի նավահանգստային կառույցները: Կար նաև արտադրանքի, սննդի սղություն, տարածված էին հիվանդությունները, հանցագործությունն ու բռնությունները: Մեծ թիվ էր կազմում գործազրկությունը, իսկ աշխատավորների դժգոհությունները 1947 թվականին հանգեցրին ծառայությունների ու հասարակական տրանսպորտի աշխատողների գործադուլին: 1947 թվականի վերջին տնտեսությունն աստիճանաբար սկսում է վերականգնվել, սակայն պահանջվում է մի քանի տարի, մինչև տնտեսությունը կվերադառնար մինչպատերազմյան մակարդակին[43]:

Բրիտանացիների պարտությունը Սինգապուրի պաշտպանության ժամանակ նրանց հեղինակության անկման պատճառ է դառնում սինգապուրցիների շրջանում: Պատերազմից տասնամյակ անց տեղի բնակչության շրջանում նկատվում են քաղաքական զարթոնք և հակագաղութային ու ազգայնական տրամադրություններ, որոնք մարմնավորվում են «Մերդեկա» լոզունգով. այն մալայերենով նշանակում է «անկախություն»: Բրիտանացիներն աստիճանաբար մեծացնում են Սինգապուրի ու Մալայան կղզիների ինքնակառավարումը[43]: 1946 թվականի ապրիլի 1-ին լուծարվում է Սթրեյթս Սեթլմենթսը, իսկ Սինգապուրը դառնում է առանձին գաղութ, որ ղեկավարվում էր նահանգապետի կողմից: 1947 թվականի հուլիսին ստեղծվում են օրենսդիր և գործադիր առանձին խորհուրդներ, իսկ հաջորդ տարի ընտրվում են խորհուրդների վեց անդամներ[44]:

Սինգապուրի առաջին վարչապետ Դևիդ Մարշալ, պաշտոնավարել է մեկ տարի:

1950-ական թվականներին չինացի կոմունիստները սերտ կապեր էին պահում արհմիությունների հետ, իսկ չինական դպրոցները պարտիզանական կռիվ էին մղում կառավարության դեմ, ինչը հանգեցրեց Մալայան կղզիներում արտակարգ իրադրության: 1954 թվականի ազգային ծառայությունների, ավտոբուսային ցանցի ու դպրոցների խռովությունները Սինգապուրում կապված էին այս իրադարձությունների հետ[45]: Առաջին համընդհանուր ընտրությունների արդյունքում 1955 թվականին առաջնորդ է դառնում լեյբորիստական թևի ներկայացուցիչ Դևիդ Մարշալը: Նա գլխավորում է Լոնդոն ուղևորված պատվիրակությունը, սակայն Մեծ Բրիտանիան մերժում է լիարժեք անկախության նրա պահանջը: Մարշալը հեռացվում է, և 1956 թվականին նրան փոխարինում է Լիմ Յե Հոկը, ում վարած քաղաքականությունը ստիպում է Բրիտանիային Սինգապուրին տրամադրել ինքնիշխանություն արտաքին և ներքին գործերում[46]:

1959 թվականի մայիսին կայացած ընտրություններում Ժողովրդական կուսակցությունը ցնցող հաղթանակ է տանում: Սինգապուրը դառնում է ներքին ինքնակառավարում ունեցող պետություն, իսկ Լի Կուան Յուն դառնում է նրա առաջին վարչապետը[47]: 1959 թվականին համազգային քվեարկության արդյունքում Սինգապուրն անկախանում է բրիտանական իշխանություններից, սակայն այն դեռ ձեռք չէր բերել լիարժեք անկախութուն. բրիտանացիները նախկինի պես կառավարում էին արտաքին քաղաքականությունը: Նահանգապետ սըր Ուիլյամ Ալմոնդ Կոդրինգտոն Գուդը դառնում է նահանգի առաջին ղեկավարը (մալայերեն` յանգ դի պերտուան նեգարա), որ նշանակվում է նախագահ Յուսոֆ բին Իսհակի կողմից[48]:

Միավորման արշավ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ժամանակակից Սինգապուրի հիմնադիր հայր Լի Կուան Յուն 1963 թվականի սեպտեմբերի 16-ին հայտարարել է Մալայզիայի Ֆեդերացիայի ստեղծման մասին Սինգապուրում` Սաբահի ու Սարավակի հետ նշելով դա:

Չնայած Սինգապուրը ղեկավարողների հաջողություններին` PAP առաջնորդները հավատում էին, որ Սինգապուրի ապագան Մալայների հետ է, քանի որ երկու երկրները սերտ առնչություններ ունեին: Համարվում է, որ միաձուլումը օգուտ կբերեր տնտեսությանը` ստեղծելով ընդհանուր շուկա. դրա շնորհիվ կլուծվեին գործազրկության հարցերը Սինգապուրում: Սակայն PAP-ի կոմունիստամետ թևը սկզբունքորեն դեմ էր միավորմանը` վախենալով ազդեցության կորստից, քանի որ Մալայների կառավարող Միավորված մալազիական ազգային կազմակերպություն (United Malays National Organisation, UMNO) կուսակցությունը հակակոմունիստական էր և կաջակցեր PAP-ի ոչ կոմունիստական թևին: UMNO-ն, որն ի սկզբանե կասկածանքով էր վերաբերվում միավորմանը, քանի որ չէր վստահում PAP-ի ղեկավարությունը և անհանգստացած էր նրանով, որ Սինգապուրի չինացի բնակչությունը փոխել էր ռասաների հավասարակշռությունը, որից կախված էր նրանց քաղաքական ուժը, փոխել է իր կարծիքը միավորման մասին: Մայիսի 27-ին Մալայների վարչապետ Թունկու Աբդուլ Ռահմանը առաջ է քաշում Մալայական Դաշնության գաղափարը, որն իր մեջ կներառեր Սինգապուրը, Բրունեյը, Բրիտանական Բորնեոյի տարածք հանդիսացող հյուսիսային Հյուսիսային Բորնեոն և Սարավակը[49]: UMNO-ի առաջնոդները ենթադրում էին, որ Բորնեոյի մալայական բնակչությունը փոխհատուցում է Սինգապուրի չինական բնակչությանը: Բրիտանական կառավարությունն իր հերթին կարծում էր, որ միավորումը թույլ կտա Սինգապուրին դառնալ կոմունիզմի թաքստոց[50]:

Սինգապուրը Մալայզիայի հետ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Սինգապուրի վարչապետ Լի Կուան Յու
Մալայզիայի վարչապետ Թունքու Աբդուլ Ռահման

1962 թվականի սեպտեմբերի 16-ին անցկացրած միավորման հանրաքվեի արդյունով Սինգապուրը միավորվեց Մալայզիայի Դաշնությանը և Սարավակի ու Հյուսիսային Բորեոյի հետ ձևավորեց Մալայզիան` համաձայն Մալայզիայի համաձայնագրի դրույթների: Հաշվի առնելով բնական սահմանափակ ռեսուրսները` նշվել էր, որ Մալայների հետ միավորումը կապահովի Սինգապուրի ավելի ակտիվ տնտեսական զարգացումը: Միավորումը նաև կապահովեր PAP-ի լեգիտիմ լինելը` ապահովելով Սինգապուրը կոմունիստական ազդեցությունից[51]: Սակայն միավորումից քիչ անց Սինգապուրի կառավարությունը իր համաձայնությունը չի արտահայտում քաղաքական ու տնտեսական շատ հարցերի վերաբերյալ, իսկ հասարակական պայքարն ավարտվում է 1964 թվականին զանգվածային անկարգություններով:

1965 թվականի մարտի 10-ին ինդոնեզացի հրահրիչների դրած ռումբը պայթում է ՄաքԴոնալդ հաստատությունում, որի արդյունքում սպանվում են 3 և վիրավորվում 33 մարդ: Դա ամենից մեծ մահացություններով միջադեպն էր 42 ռումբերի պայթյունների մեջ, որոնք տեղի են ունեցել առճակատման ընթացքում[52]: Ինդոնեզական կորպուսի ծովային զորամասի երկու անդամներ` Օսման բին Հաջի Մոհամեդ Ալին և Հարուն բին Սաիդը վերջնական արդյունքում մեղադրվել ու գնդակահարվել են հանցանքի համար, իսկ ՄաքԴոնալդը վնասի փոխհատուցում է ստացել 250.000 դոլարի չափով[53][54][55]:

Երկու կառավարությունների միջև գաղափարական բազմաթիվ կոնֆլիկտներ են եղել նույնիսկ տնտեսական ճակատում: Չնայած ընդհանուր շուկայի մասին ավելի վաղ ձեռք բերված պայմանավորվածությանը` Սինգապուրը նախկինի պես առնչվում էր Մալայզիայի մնացած հատվածի հետ առևտրի սահմանափակումներին: Ի պատասխան` Սինգապուրը չի տարածում Սաբահի ու Սարավակի վրա պարտքով ձեռք բերված ողջ գումարը` արևելյան այդ երկու նահանգների հետ ձեռք բերված տնտեսական համագործակցության համաձայն: Իրադրությունը սրվում է այն աստիճան, որ բանակցությունները շուտով խզվում են և երկու կողմերից էլ տարածվում են սպառնալիքներ: Ստեղծված իրադրության պատճառով 1965 թվականի օգոստոսի 7-ին Մալայզիայի այն ժամանակվա վարչապետ Թունքու Աբդուլ Ռահմանը, հնարավոր արյունահեղությունը կանխելու այլընտրանք չտեսնելով, Մալայզիայի խորհրդարանին առաջարկում է Սինգապուրին հեռացնել Մալայզիայի Դաշնության կազմից[56]: 1965 թվականի օգոստոսի 9-ին Մալայզիայի խորհրդարանը 123 կողմ ձայնով (Սինգապուրի պատվիրակները չէին մասնակցում նիստին) ընդունում են սահմանադրությունում փոփոխություն կատարելու օրինագիծը, որի համաձայն Սինգապուրը կարող էր առանձնացվել Մալայզիայի Դաշնությունից[57][58][46][59]:

Սինգապուրի Հանրապետություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Սինգապուրի գործարար թաղամաս, 2010

Սինգապուրն իր անկախությունը ստացել է 1965 թվականի օգոստոսի 9-ին որպես Սինգապուրի Հանրապետություն (դեռևս շարունակում էր մնալ Ազգերի համագործակցության կազմում): Երկրի նախագահը Յուսոֆ բին Իշակն էր, իսկ վարչապետը` Լի Կուան Յուն: 1969 թվականին դարձյալ սկիզբ են առնում ռասայական խժդժություններ[60]: 1967 թվականին երկիրը դառնում է Հարավարևելյան Ասիայի պետությունների ասոցիացիայի (Association of Southeast Asian Nations, ASEAN) համահիմնադիր երկիր: Լի Կուան Յուն դառնում է վարչապետ, և երկիրը դառնում է Առաջին աշխարհի երկրներից մեկը: Լի Կուան Յուի առանձնահատուկ ուշադրությունը տնտեսական արագ աճին, ձեռնարկատիրական գործունեության հովանավորությանը և ներքին դեմոկրատիայի սահմանափակմանը ձևավորեց Սինգապուրի հետագա կես դարի քաղաքականությունը[61]: Հետագա տնտեսական աճը շարունակվեց 1980-ական թվականներին, երբ գործազրկության մակարդակը նվազեց մինչև 3 %, իսկ ՀՆԱ-ի աճը` միջինը 8 % մինչև 1999 թվականը: 1980-ական թվականներին Սինգապուրն անցում կատարեց արդյունաբերության` բարձր տեխնոլոգիաների ճյուղին, որպեսզի մրցունակություն ապահովի հարևան երկրների հետ, որոնք ունեին ավելի էժան աշխատուժ: 1981 թվականին բացվել է Սինգապուրի Չանգի օդանավակայանը, և ստեղծվել է Singapore Airlines ավիաընկերությունը[62]: Սինգապուրի նավահանգիստը դարձավ ամենածանրաբեռնված նավահանգիստներից մեկն աշխարհում, զգալի աճ են գրանցում նաև ծառայությունների ու զբոսաշրջության ոլորտները: Սինգապուրը դառնում է տրանսպորտային կարևոր հանգույց և զբոսաշրջային կարևոր ուղղություն:

Որոշ ակտիվիստներ և ընդդիմադիր քաղաքական գործիչներ PAP-ի կառավարումն անվանել են ավտորիտար, քանի որ երկրի ղեկավարության կողմից քաղաքական ու լրատվական գործունեությունը համարել են քաղաքական իրավունքի խախտում[63]: Ի պատասխան` Սինգապուրի կառավարությունը բավական փոփոխություններ է կատարել: «Խորհրդարանի ոչ սահմանադրական անդամներ» (Non-constituency Member of Parliament, NCMP) ընդդիմադիր ուժը կազմավորվել է 1984 թվականին ընդդիմադիր կուսակցությունների` ընտրություններում չհաղթած երեք անդամների կողմից: 1988 թվականին ձևավորվել է Խորհրդարանական ներկայացուցչական խումբը (Group Representation Constituency, GRC) ընտրողների բազմանդամ ենթակառուցվածքների ստեղծման համար, որոնց նպատակն էր խորհրդարանում ներկայացնել փոքրամասնությունը[64][65]: 1991 թվականի Սինգապուրի սահմանադրության մեջ փոփոխություններ են կատարվել, որոնցով նախատեսվում է երկրի նախագահի ընտրությունը, ով ունի վետոյի իրավունք ազգային ռեզերվների օգտագործման և պետական պաշտոնյաների նշանակման գործում[66]: Ընդդիմադիր կուսակցությունները բողոքել են, որ GRC-ի համակարգը դժվարացրել է նախագահական ընտրություններում հաստատվելը, իսկ քվեարկման համակարգը միտում ունի բացառելու փոքրամասնությունների կուսակցությունները[67]:

Սինգապուրի 3-րդ վարչապետ Լի Սյանլուն (2004-)
Սինգապուրի 2-րդ վարչապետ Գո Չոկ Թոնգ (1990-2004)

1990 թվականին Գո Չոկ Թոնգը փոխարինել է Լի Կուանին` դառնալով Սինգապուրի 2-րդ վարչապետը[68]: Թոնգի կառավարման ընթացքում երկրում որոշակի ճգնաժամ է նկատվում, օրինակ` 1997 թվականի ասիական ֆինանսական ճգնաժամը և 2003 թվականին սուր անակնկալ շնչառական համախտանիշի տարածումը[69]:

2004 թվականին Լի Սյանլունը` Լի Կուան Յուի ավագ որդին, դառնում է երկրի երրորդ վարչապետը: Նրա կառավարման ժամանակն առանձնանում է 2008 թվականի տնտեսական ճգնաժամով, մալայական երկաթուղու շուրջ վեճերով և ինտեգրված առողջարանների ներմուծումով[70]: Չնայած տնտեսական բացառիկ աճին` Ժողովրդական գործողություն կուսակցությունը (ԺԳԿ) 2011 թվականի ընտրություններին ամենավատ ցուցանիշն է գրանցում` ձայների 60 %-ը: Ամենաքննարկվող հարցերից էին օտարերկրյա աշխատուժի մեծ ներհոսքը և կենսամակարդակը: 2015 թվականի մարտի 23-ին մահանում է Լի Կուան Յուն անկախության 50-րդ տարում. հայտարարվում է հասարակական մեկշաբաթյա սուգ[71]: ԺԳԿ-ն սեպտեմբերյան համընդհանուր ընտրություններում հաստատում է իր գերակայությունը` ստանալով ընտրողների ձայների 69.9 %-ը, ինչը երկրորդ արդյունքն էր 2001 թվականի ընտրությունների 75.3 % ցուցանիշից հետո:

Կառավարում և քաղաքականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Սինգապուրի խորհրդարանը Սինգապուր գետի ափին

Սինգապուրը խորհրդարանական հանրապետություն է` միապալատ խորհրդարանային կառավարման Վեստմինստերյան համակարգով: Երկրի սահմանադրությունը հռչակում է ներկայացուցչական դեմոկրատիան որպես քաղաքական համակարգ[72]: Գործադիր իշխանությունը պատկանում է կառավարությանը, որ գլխավորում է վարչապետը և ավելի քիչ` նախագահը[48]: Նախագահն ընտրվում է համաժողովրդական քվեարկությամբ և ունի վետոյի իրավունք գործադիր որոշ որոշումների վրա, ինչպիսիք են ազգային պահուստի օգտագործումը, դատերի նշանակումը, սակայն հիմնականում ներկայացուցչական գործառույթ ունի[73]:

Օրենսդիր մարմինը խորհրդարանն է[48]: Նրա անդամները` պատգամավորները, ընտրվում են խորհրդարան համեմատական մեծամասնության սկզբունքով և ընտրական տեղամասը ներկայացնում են մեկ ներկայացուցչով կամ խմբերով[74]: Ժողովրդական գործողություն կուսակցությունը զբաղեցրել է խորհրդարանի մեծամասնությունը բոլոր ընտրություններում 1959 թվականին ինքնակառավարում ձեռք բերելուց հետո[75]:

Չնայած ընտրություններն արդար են անցնում, սակայն չկա ընտրական անկախ իշխանություն, և կառավարությունը խիստ ազդեցություն է ունենում ԶԼՄ-ների վրա: Freedom House ոչ կառավարական կազմակերպությունը «Ազատությունն աշխարհում» զեկուցումում Սինգապուրը հայտարարել է մասամբ ազատ երկիր, իսկ The Economist շաբաթաթերթը Սինգապուրը համարում է վատ դեմոկրատիայով երկիր` դեմոկրատիայի ցուցանիշով չորս միավորանոց համակարգում դասելով երկրորդ տեղում[76][77]: Վերջին ընտրությունները կայացել են 2015 թվականին, որտեղ ԺԳԿ-ը 89 տեղերից զբաղեցրել է 83-ը` շահելով ընտրողների ձայնի 70 %-ը:

Գերագույն դատարանի հին և նոր շենքերը: Վերաքննիչ դատարանը զբաղեցնում է վերին սկավառակը և ներկայացնում է իրավադատության վերին օղակը:

Սինգապուրի իրավական համակարգը հիմնված է անգլիական իրավունքի վրա որոշակի տարբերություններով` պայմանավորված տեղական բնույթով: Երդվյալների դատարանի կառույցը փոփոխվել է 1970 թվականին` դատական որոշումներն ամբողջովին թողնելով դատարանների իրավասությանը[78]: Սինգապուրում կան պատժի տեսակներ, որոնք ֆիզիկական, մարմնական բնույթ են կրում. դրանք սահմանվում են այնպիսի օրինախախտումների համար, ինչպիսիք են բռնաբարությունը, անկարգությունը, վանդալությունը և որոշ այլ հանցատեսակներ[79][80]: Սինգապուրում գործում է մահապատիժ սպանության, նաև թմրանյութերի ու զենքի ապօրինի շրջանառության համար[81]:

Amnesty International միջազգային կազմակերպությունը հայտարարել է, որ սինգապուրյան համակարգի իրավական որոշ դրույթներ հակասում են անմեղսունակության սկզբունքին, քանի դեռ չի ապացուցվել մեղքը, և Սինգապուրը «հնարավոր է, կատարման ամենաբարձր մակարդակն ունի բնակչության թվի ցուցանիշով»[82]: Կառավարությունը համաձայն չէ կազմակերպության ներկայացրած տվյալներին[83]: Սինգապուրի դատական համակարգը ամենահուսալիներից մեկն է ամբողջ Ասիայում[84]:

Խոսնակների անկյուն Չինական թաղամասում:Այստեղ կարելի է կազմակերպել ցույցեր և ներկայացնել ազատ խոսք, ինչը սահմանափակված է կղզու մյուս անկյուններում:

Սինգապուրը Transparency International միջազգային ոչ կառավարական կազմակերության տվյալներով ամենաքիչ կոռումպացված երկրներից մեկն է ամբողջ աշխարհում[85]: Երկրի ուժեղ, գրեթե ավտորիտար կառավարությունը ինտելեկտուալ բնակչության շեշտադրումով և լավ կառավարմամբ ճանաչված է որպես «Սինգապուրյան մոդել» և համարվում է երկրի քաղաքական կայունության, տնտեսական աճի ու սոցիալական ներդաշնակ կառավարման գլխավոր բանալին[86][87]: 2011 թվականին World Justice Project անկախ կազմակերպությունը իրավական ցուցչի աստիճանով Սինգապուրը դասել է աշխարհի լավագույն երկրների շարքին «կարգ ու կանոնի և անվտանգության», «կորուպցիայի բացակայության», «արդյունավետ արդարադատության» չափանիշներով: Սակայն երկիրն ավելի ցածր հեղինակություն ունի «խոսքի ազատություն» և «երկրի ազատություն» ցուցանիշներով[88]: Հինգ կամ ավելի մարդկանց հրապարակային հանդիպումը պահանջում է ոստիկանության թույլտվություն, իսկ բողոքները կարելի է կազմակերպել միայն հատուկ ձևավորված Խոսնակների անկյուններում[89]:

2017 թվականին Հալիմա Յակոբը եղել է Սինգապուրի առաջին կին նախագահը: Նա հաղթել է ընտրություններում, քանի որ մնացած բոլոր թեկնածուները ճանաչվել են ընտրվելու իրավունքից զուրկ[90]:

Տնտեսական Հրաշք[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Սինգապուրի խորհրդանիշ Մերլայըն, ստեղծվել է 1964 թվականին

2.1 Տնտեսական աճը և դրա սկզբունքները: Ինչպես նշում է Յուրի Սիգովը,  իր «Սինգապուր. Աշխարհի 8-րդ հրաշալիք» գրքում, ցանկացած երկիր,  կապ չունի,  թե զարգացման որ փուլում է այն գտնվում,  ունի իր տնտեսական առավելությունները և թերությունները: Դրանք են.

Տնտեսական թույլ կողմերը- կախվածությունը ներմուծումից գրեթե բոլոր ոլորտներում (ջուր,  սնունդ,  էներգետիկա): Տարածքի դեֆիցիտ:

     Տնտեսական Առավելություննեը- բարենպաստ ներդրումային կլիման,  բարձր մրցունակ միջավայրը,  տնտեսական ազատության աղյուսակում առաջատար դիրքերը,  բարձր կրթված ու կարգապահ մարդիկ,  մեծապես բարձրացրել է բնակչության բարեկեցության մակարդակ:

Սինգապուրը-զարգացած շուկայական տնտեսության և ցածր հարկերով երկիր է,  որտեղ կարևոր դեր են խաղացել անդրազգային կորպորացիաները: Համախառն ներքին արդյունքը մեկ շնչի հաշվով աշխարհում ամենաբարձրներից մեկն է և կազմում է 83689$ : Համաշխարհային տնտեսական ֆորումում (ՀՏՖ)  2014 թվականին Սինգապուրը զբաղեցրել է 2-րդ տեղը:

1965 թվականին Սինգապուրը դուրս եկավ Մալազիական Դաշինքից,  դառնալով ինքնավար հանրապետություն: Փոքրիկ կղզին ստանալով անկախություն (2 անգամ մեծ է Երևանից և այժմ ունի ավելի քան 5 միլիոն բնակչություն) հայտնվել էր աննախանձելի իրավիճակում:

Բնական ռեսուրսներ, այդ թվում և խմելու ջուրը այստեղ բացակայում է: Բնակչության զգալի մասը ապրում էր աղքատության շեմին ավերակների մեջ,  իսկ աղքատ բյուջեն դարձավ կոռուպցիայի կեր:

Այդժամ ոչ մեկը չէր կարող պատկերացնել,  որ տասամյա Սինգապուրը կդառնա Երկրի ֆինանսական մայրաքաղաքներից մեկը, իսկ մեկ շնչին բաժին հասնող Համախառն ներքին արդյունքը (ՀՆԱ) –ն կավելանա հարյուր անգամ և կկազմի 83,689$՝ աշխարհի ամենաբարձր ցուցանիշնիերից մեկը : Հայաստանում այդ ցուցանիշը 3610$ է : Նկ.2-ում համեմատական ներկայացվում է Սինգապուր և Հայաստանի բնակչության վիճակագրական տվյալները: Սկսած 1960 թվականից մինչև 2015 թվականը երևում է,  որ Սինգապուրը բնակչության թվով հետ լինելով Հայաստանից, 1993 թվականին հասավ,  ապա նաև գերազանցեց Հայաստանի ցուցանիշներին և  այժմ տարբերությունը կազմում է 2.5 միլիոն մարդ: Անմիջապես անկախանալուց հետո,  Լի Կուան Յուն հայտարարեց,  որ նոր երկիրը հիմնված կլինի մուլտիկուլտուրիզմ գաղափարի վրա և բոլոր կրոններին պատկանող մարդիք կունենան հավասար իրավունքներ : Այս միտքը պետք էր Սինգապուրին ինչպես օդը և ջուրը,  քանզի այստեղ խառը ապրում էին տարբեր ազգի և կրոնի պատկանող մարդիկ՝ չինացիներ(76, 8%),  մալայացիներ(13.9%),  հնդիկներ(7, 9%),  անգլիացիներ,  արաբներ,  հրեաներ և շատ ուրիշներ: Բնակչության 40%-ը բուդիստ է,  մնացածը քրիստոնյա,  մուսուլման և այլ կրոնական պատկանելիության մարդիկ: Նոր երկրի ազգային գաղափարախոսությունը դարձան ոչ թե գեղեցիկ ու հայրենասիրական կարգախոսները,  այլ ռացիոնալ պրագմատիզմը,  որը հիմնված է օրենքով և արդարությմաբ ազատ և առատ կյանքով ապրելու ցանկության վրա:

Հարկերից ազատվում և խրախուսվում էին ինչպես տեղական,  այնպես էլ արտասահմանյան ընկերությունները,  որոնք գործում էին այնպիսի ոլորտներում,  որոնք կառավարության կողմից դիտվում էին որպես գերակա: 1970-ականներին այդպիսիք էին, օրինակ, նավթավերամշակումը և թեթև արդյունաբերությունը,  նավաշինությունը,  հետագայում նաև էլեկտրոնիկան և բարձր տեխնոլոգիաները: Այդպիսի ընկերությունները հինգ տարով ազատվում էին ինչպես եկամտային հարկից,  այնպես էլ ցանկացած այլ պարտավորվածություններից: Արդյունք դարձավ այն,  որ Սինգապուրը յոթ տարի շարունակ դարձավ բինզես ստեղծելու և վարելու համար լավագույն երկիրը: Արտասահմանյան ընկերությունների,  հատկապես ամերիկյանի,  մուտքը Սինգապուր դրեց բարեկեցիկ ապագայի հիմքը երկրում,  միևնույն ժամանակ լուծելով գործազրկության խնդիրը:  

ՙՙՄենք ողջունում ենք յուրաքանչյուր ներդրողի,  մենք պարզապես մեր կաշվից դուրս ենք գալիս,  որ օգնենք յուրաքանչյուրից սկսել արտադրություն և հարթեցնել բիզնես ուղին ՚՚- ասում էր Լի Կուան Յուն իր «From Third World to First» գրքում :

       Առաջնահերթություննեից մեկը դարձավ մոլախաղային արդյունաբերությունը: Այժմ Սինգապուրը երրորդ ամենախոշոր խաղային կենտրոնն է Մակաոյից և Լաս-Վեգասից հետո: Տեղացիների համար խաղային կախվածությունը նվազացնելու համար երկրի քաղաքացիները խաղատուն մտնելուց վճարում են 73$ :Բայց որոշ ոլորտներ առաջնահերթ դարձնելով,  կառավարությունը չի հոգացել մնացած ոլորտների մասին և նրանք բառացիորեն ՙՙչորանում են՚՚: Օրինակ,  երկիրը ներկրում է համարյա ամբողջ էլեկտրոէներգիան և կերակուրը:  Սինգապուրում բացակայում է գյուղատնտեսությունը և էներգետիկական ընկերությունները,  բայց զարգանում են էլեկտորնիկային արտադրությունը,  նավաշինությունը և ֆինանսական ծառայությունների ոլորտը: Չնայած նրան,  որ երկրում բացակայում են բնական ռեսուրսները,  այս երկիրը հանդիսանում է առաջատարներից մեկը նավթաարդյունաբերության մեջ բաց ծովում: Ընդհանուր առմամբ,  կառավարությունը փորձում է հաշվարկել ոլորտներ,  որոնք հետագայում կարող են մեծ ներդրումներ իրականացնել համաշխարհային տնտեսության մեջ: Օրինակ, այսօր,  Սինգապուրը հետաքրքրված է կենսատեխնոլոգիաներով:

Երկիրը նաև առավելագույն ձևով օգտագործում է իր աշխարհագրական դիրքը,  տեղական նավահանգիստը երկրորդ խոշորագույնն է աշխարհում,  Շանհայից հետո,  իսկ ՙՙՉանգի՚՚ օդանավակայանը երկու տարի անընդմեջ ճանաչվեց որպես լավագույնն աշխարհում,  ինչպես նաև հանդիսանում է Հարավարևելյան Ասիայում գլխավոր ավիացիոն հանգույց՝ տարում ավելի քան 58, 7մլն ուղևորափոխադրում իրականացնող (Նկ. 3): Համեմատության համար,  ըստ ArmEf.com –ի ՙՙԶվարթնոց՚՚ օդանավակայանը 2016 թվականի տվյալներով սպասարկում է տարեկան 2, 1 մլն ուղևորի:Սինգապուրում նորածինների մահվան ցուցանիշը ամենացածրներից մեկն է աշխարհում: Կյանքի միջին տևողությունը տղամարդկանց համար 79,  իսկ կանանց համար 83 տարեկանն է: Այս արդյունքը ձեռք է բերվել շնորհիվ պարտադիր առողջության ապահովագրության համակարգի: Բացի այդ կառավարությունը վճարում է ապահովագրությունը ցածր եկամուտ ունեցող քաղաքացիների համար: Կառավարությունը պարբերաբար գումար է հատկացնում այն քաղաքացիներին ովքեր ձգտում են և ուսման,  և ընտանիք կազմելուն: Այն բարձր կրթությամբ կանանց,  ովքեր չունեն երեխա,  կառավարությունը նվազեցնում է հարկերը երեխա ունենալու դեպքում:  Ընդհանուր առմամբ Սինգապուրի բնակչությունը համարվում է աշխարհում ամենաառողջը,  ոչ միայն զարգացած բժշկության,  այլ նաև առողջ ապրելակերպի քարոզման շնորհիվ,  որը իրականացվում է տասնամյակներ շարունակ:  

2.2 Տուգանքների քաղաքականություն և հակակոռուպցիոն քայլեր: Շնորհիվ արմատախիլ եղած կոռուպցիայի և ներգրավված արտասահմանյան կապիտալի,  Սինգապուրում դեռ 1970-ականներից միջոցներ են ձեռնարկվվել աղքատության դեմ պայքարի համար: Այժմ երկրի գրեթե բոլոր քաղաքացիները ունեն սեփական անշարժ գույք,  նույնիսկ ամենաաղքատները: Նրանց տրվում է արտոնյալ հիփոթեքային վարկեր: Սինգապուրը ամենացածր հանցագործությունների մակարդակով երկրներից մեկն է աշխարհում:

       Սեփական իրերի համար մետրոյում,  ինչպես նաև այլ հասարակական վայրերում միայն նոր ժամանակած զբոսաշրջինկներ են,  որ մտահոգված են լինում: Որպես կանոն,  Սինգապուրում չկա ոչ մի կողոպուտ,  սկսած հասարակ փողոցային գողություններից,  վերջացրած ավելի լուրջ հանցագործություններից: Այդ իսկ պատճառով տեղացիները գիտեն,  որ եթե դուք ձեր դրամապանակը կամ հեռախոսը մոռանան ինչ-որ հասարակական վայրում,  դրանք ոչ մի տեղ չեն կորչի: Դա այն պատճառով է որ,  այնտեղ մինչ օրս գործում է բամբուկի ձողիկներով պատիժը,  դրա մեծ սիրահար էր անձամբ Կուան Յուն: 2015 թվականին Սինգապուրում 3 ամսով ձեռբակալվել էր և 3 բամբուկե ձողով հարվածի է ենթակվել տեղացի պահակներից մեկը,  այն բանի համար որ հուշարձանի վրա գրել էր ՙԺողովրդավարություն՚ բառը:   Ըստ Յուջին Տանի ՙՙԵրկրի քաղաքացիները այն կատակով անվանում են տույժերի երկիր,  քանզի հսկայական է խոշոր տուգանքների չափը,  որոնք թվում են փոքր խախտումներ՚՚: Այդպիսի տուգանքներից մեկն է մաստակի արգելքը: Դրա համար հասնում է 1000$ տուգանք:   Արդեն մի քանի տարի է այն արգելվում է երկիր ներկրել:

Այստեղ նունիսկ արգելվում է թքել և խնչել հասարակական վայրերում,  դրանց համար հասնում է տուգանք,  ինչպես նաև նրանց համար ովքեր չեն մաքրում իրենց հետևից հասարակական զուգարանները կամ մետրոյում հաց են ուտում(370$): Ինչպես նաև կրկնակի տուգանք է հասնում սխալ վայրում ծխելու համար,  իսկ ծխելու համար այնտեղ նախատեսված են հատուկ վայրեր: 1990-ականներին կառավարությունը նույնիսկ պայքարում էր ոչ միայն մաստակի օգտագործման,  նաև նրա ներկրման դեմ: Վարչապետ Լին արտասահմանյան ԶԼՄ-ներին կված հարցազրույցներից մեկի ժամանակ ասել է, որ մաստակը վնաս է հասցնում երկրին,  քանի որ կոմունալ ծառայությունները պարբերաբար պետք է մաքրեն դրանք տրանսպորտային միջոցներում, փողոցներում և զբոսայգիներում:

Մաստակը միակ բանը չէ,  որի համար վարչապետ Լիին քննադատել և քննադատում են մինչ օրս: Ըստ էության նրան քննադատում են երկրում ժողովրդավարության բացակայության համար,  ինչպես նաև ԶԼՄ-ների կառավարումը և ամեն տեսակի ակցիաների արգելքը: Նա ինքը խոստովանել է որ չի հավատում արագ տնտեսական հրաշքին ժողովրդավարության ժամանակ: Նա ՙՙՈւժեղ ձեռք՚՚ տեսության կողմնակիցն էր,  Սինգապուրում այն հաճախ անվանում են ՙկառավարություն-դայակ՚,  և հավատում էր որ արևմուտքը չափազանց լիբերալ է բազմաթիվ հարցերի շուրջ և հատուցում է դրա համար: Լիի որոշումների ցանկացած քննադատություն չէր ընդունվում,  որոշները անգամ հայտնվում էին բանտում: Հետաքրքիր փաստ է,  որ Սինգապուրում,  իր ողջ հարստությամբ և ճոխությամբ,  պակասում է ոչ միայն ժողովրդավարությունը,  այլ նաև երջանկությունը: Նկ.6 ում երևում է Սինգապուրի ֆինանսական ազատության ցուցանիշը 1995-2017թթ.՝ նկատվում է անկում:   2016թ.-ում Հայաստանը 70.4% ցուցանշով գրավել էր 52-րդ տեղը,  ըստ Հայաստանի կենտրոնական բանկի:Լի Կուան Յուն հայտնի է իր հետևյալ արտահայտությամբ. ՙՙԵթե ուզում ես պայքարել կոռուպցիայի դեմ,  նախ և առաջ ձերբակալեք ձեր երեք ընկերներին,  դուք գիտեք ինչի համար,  նույնը գիտեն նաև նրանք՚՚: Վարչապետի դեպքում դա ոչ միայն գեղեցիկ խոսքերի շարան էր,  նա ստեղծեց մի հակակոռուպցիոն մարմին որի անունն էր ՙՙՎարակիչ ագահության հետաքննության բյուրո՚՚:  Դա օժտված էր ավտորիտար իրավունքներով և կարող էր ձերբակալել կամ ստուգել ցանկացած քաղաքացու առանց դատավարության: Ստուգվում էին նույնիսկ Լիի ընտանիքը և ընկերները: Հայտնի դեպքերից է 1987 թվականին Սինգապուրի զարգացման նախարարի՝ Տե Չինգ Վանգի ձերբակալությունը,  որը հանդիսանում էր Լիի համախոհը և մտերիմ ընկերը: Պարզվել էր,  որ նա երկու անգամ վերցրել էր կաշառք՝ կես միլիոն սինգապուրյան դոլարի չափով: Իմանալով հետաքննության մասին,  Վանգը նամակ էր գրել վարչապետին և ինքնասպան եղել,  նամակում գրված էր.ՙՙՈրպես ազնիվ տղամարդ ես պետք է վճարեմ սխալիս համար ամենաբարձր գինը՚՚:  Այս դեպքը դաս եղավ մնացած բարձրաստիճան կոռումպացված պաշտոնյաների համար և շատերը լքեցին երկիրը:Բայց կան նաև այնպիսիք,  ովքեր ժամանակը անցկացնում են բանտում կաշառք վերցնելու համար: Խուսափելու համար դժվարին օրենքներից և բարդ ընթացակարգերից,  որոնք բացում էին դուռը դեպի կոռուպցիա,  երկրում բոլոր օրենքները առավելագույն կերպով հեշտացվեցին,  հատկապես նրանք, որոնք վերաբերում էին հարկերին: Տարբեր տեսակի լիցենզիաները և թույլտվությունները չեղյալ համարվեցին: Դատավոր ընտրվեցին երկրի լավագույն փաստաբանները,  որոնք ունեին լավ համբավ, ինչպես նաև նրանց աշխատավարձը բարձրացվեց դառնալով տարեկան մոտավորապես հարյուր հազար դոլար: Բոլոր քաղ-ծառայողների աշխատավարձերը նունպես բարձրացվեցին և հավասարվեցին խոշոր ընկերությունների աշխատավարձերին

Պատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Սինգապուրի մասին առաջին անգամ հիշատակվում է մ.թ. 3-րդ դարի չինական Ժամանակագրություններում։

Սինգապուրի՝ որպես հարաբերականորեն անկախ տարածքային միավորի ձևավորումը կապված է 1819 թ. հետո, երբ Թոմաս Ստեմֆորդ Ռաֆըլզը Բրիտանական Արևելահնդկական ընկերության անունից պայմանագիր կնքեց Ջոհորի սուլթան Հուսեյն Շահի հետ Սինգապուրի հարավային մասը որպես անգլիացիների տնտեսական հենակետ զարգացնելու վերաբերյալ։ 1824 թվականին. ամբողջ կղզին անցավ բրիտանացիների ձեռքը։

Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ Սինգապուրը օկուպացվեց ճապոնական զորքերի կողմից։ 1945 թ. սեպտեմբերին Բրիտանական իշխանությունները վերադարձան կղզի։

1959 թ. ընտրություններից հետո Սինգապուրը ձեռք բերեց ներքին ինքնակառավարում՝ Ազգերի բրիտանական համագործակցության շրջանակներում։ 1963 թ. Սինգապուրը անդամակցեց Մալայզիայի դաշնությանը, սակայն երկու տարի անց՝ 1965 թ.-ին, Սինգապուրը հեռացավ Դաշնությունից և օգոստոսի 9-ին հռչակեց իր անկախությունը։

Սինգապուրի առաջին վարչապետը Լի Քուան Յուն էր, ով ծառայել է այդ պաշտոնում դեռևս Սինգապուրի ինքնակառավարման շրջանում՝ 1959-1963 թթ., իսկ երկրի անկախացումից հետո պաշտոնավարել է քառորդ դար՝ 1965-1990 թթ.։ Նրան հաճախ անվանում են Սինգապուրի հայրը։

Raffles Hotel (հինգ աստղանի), որը կառուցվել է եղբայրներ Sarkisyan

Աշխարհագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Սինգապուրի տարածքը կազմում է հազար քառակուսի կիլոմետրից էլ պակաս՝ 718,3 քառակուսի կիլոմետր (2014 թ.)։ Քաղաք-պետության մեջ մտնում են 59 փոքր կղզիներ, որոնք տարածված են ափի երկարությամբ։ Դրանցից ամենամեծերը՝ Ուբինը, Տեքոնգ-Բեսարը, Սենթոսան և Սուդոնգն են։

Անվանում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Սինգապուրն իր անվանումն ստացել է մալայերեն Singapura բառից, որը փոխառվել է սանսկրիտից՝ «Սինգապուրա», որն իր հերթին կազմված է «Սինգա» կամ सिंह («Սիմհա» - առյուծ) և पुर («Պուրա» - քաղաք) բառերից։ Ահա ինչու Սինգապուրն աշխարհում հայտնի է որպես «Առյուծի քաղաք», և այնտեղ կանգնեցված է առասպելական կիսառյուծ-կիսաձկան արձանը՝ որպես քաղաքի խորհրդանիշ։

Առաջնորդում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

3.1 Կառավարում և Լիդերություն: Չնայած,  որ ղեկավարումը արդյունավետ կառավարման էական տարրն է,  սակայն միշտ չէ,  որ շնորհալի լիդերները միաժամանակ նաև շնորհալի կառավարիչներ են: Ֆայլին,  Հաուսը և Կերրը որոշակի տարբերակումներ են սահմանել կառավարման և լիդերության միջև:   Նրանք ասում են. ՙԿառավարումը կարելի է սահմանել որպես մտավոր և ֆիզիկական գործընթաց,  որի արդյունքում ենթակաները կատարում են իրենց առաջադրված պաշտոնական հանձնարարականները և լուծում են որոշակի խնդիրներ՚: Լիդերությունը,  ընդհակառակը՝ այնպիսի գործընթաց է,  որի օգնությամբ մի անձը կարող է ազդեցություն ունենալ խմբի բոլոր անդամների վրա : Առաջնահերթ հետաքրքրություն է ներկայացնում այն կազմակերպության ղեկավարը,  որը միաժամանակ և առաջնորդ է,  և արդյունավետորեն կառավարում է իր ենթականերին: Նրա նպատակն է՝ ազդել ուրիշների վրա այնպես,  որպեսզի նրանք կատարեն կազմակերպությանը հանձնարարված աշխատանքները:  Լի Կուան Յուն Սինգապուրում համարվում էր և լավ կառավարիչ,  և լավ լիդեր:

1954 թվականին Լի Կուան Յուն հիմնեց Ժողովրդական Շարժում Կուասկցությունը (ԺՇԿ)  և դարձավ նրա գլխավոր քարտուղարը: Այդ պաշտոնում նա մնաց քառասուն տարի: 1959 թվականին,  դուրս գալով Մալազիայի կազմից ձեռք բերելով անկախություն Սինգապուրում վարչապետի պաշտոնը զբաղեցրեց հենց նա: Հանուն տնտեսական բարեփոխումների նա երկիրը մտցրեց խիստ հսկողության տակ թե քաղաքականությունը,  թե մնացած բոլոր ոլորտները: Լիի բոլոր մրցակիցները հայտնվում էին բանտում,  ԶԼՄ-ները բերանները փակ էին պահում և այդ ամենը երկրից դուրս չէր գալիս,  շատ լրագրողներ ձերբակալվեցին:  

ՙՙՄամուլի ու լրատվամիջոցների ազատությունը պետք է ենթարկվեն Սինգապուրյան առաջնահերթ կարիքներին ՚՚-ասում էր Կուան Յուն: Նա իր գործողությունները արդարացնում էր նրանով, որ այդ թերթերը ֆինանսավորվում էին օտարերկրացիների կողմից, ովքեր բարիեցակամ չէին Սինգապուր հանդեպ: Լին կարծում էր, որ զարգացող երկրում որոշ ազատություններ պետք է զոհաբերվեն: Հակակոմունիզմին այլնտրանք էր հանդիսանում կոմունիզմը և ժողովրդավարության համար տեղ չէր մնում: Չնայած դրան որոշները համարում էն որ դրա կարիքը չկա և երկիրը կարող է զարգացնել նաև առանց զոհողությունների: Համոզված իր հակաժողովրդավարականությանը, Լին օգտագործում էր մեթոդներ որոնք ենթարկվում էին քննադատման, չնայած այդ ամենին Սինգապուրի ժողովուրդը ստանում էր առավելագույն ֆինանսական օգուտ նրա կառավարումից: Նրա մեթոդների արդյունքում 1960-1980 թվականների ընթացքում համախառն ներքին արդյունքը մեկ շնչի հաշվով ավելացած 15 անգամ:  Նա Հետևեց Իսրայելի զարգացման մոդելին: Այդ ժամանակ Իսրայելը,  որը շրջափակված էր թշնամական արաբական պետություններով: ՙՙԻնչպես Իսրայելը, մենք նույնպես պետք է ցատկենք տարածաշրջանի մնացած երկրների վրայով և գրավենք միջազգային ընկերությունները՚՚-ասում էր Լին: Նա հասկանում էր Չինաստանի հետ հարաբերությունների բարելավումը և դրանում նրան օգնեց իր իսկ ընկերությունը Չինաստանի առաջնորդ Դեն Սյաոպինի հետ: Նա ժամանելով Սինգապուր հայտնեց իր զարմանքը ֆինանսական հրաշքի հետ կապված:  

       Լի Կուան Յուն շատ էր տեղ տալիս մարմնական պատիժներին,  որը իր վրա զգացել է դպրոցական տարիներին: ՙՙ Ես կռանում էի աթոռին և ստանում էի երեք անմոռանալի հարված հենց այն տեղը և երբեք չեմ հասկացել ինչու են շատ  մարդիկ դեպ այդ արարքներին,  չէ որ ոչ ես,  ոչ էլ համադասարանցիներս չէին ունենում վնաս բացի օգուտից ՚՚ -ասում էր Լին: 2015 թվականի մարտի 23-ին,  91 տարեկանում,  նա հեռացավ կյանքից դառնալով ժամանակակից երկրի պատմության մեջ ամենանշանավոր ղեկավարը:

3.2 Առաջնորդման 8 Դասեր Լի Կուան Յուից.

Քաջություն: Եթե մեկը կա որ ուներ առյուծի սիրտ,  դա Լի Կուան Յուն էր: Քաջ և համարձակ,  նա առաջնորդվեց Սինգապուրը 1950 ականներից սկսած,  Երկրորդ Համաշխարհայինի մոխրից հետո Սինգապուրը անկայուն վիճակից բարձրացրեց, դնելով խաղադրույք Սինգապուրի ապագան: Նա հասավ նրան որ Սինգապուրը միաձուլվեց Մալազիային, չնայած դրան, որ կարճատև ժամանակ անց այդ գործարքը չեղյալ համարվեց,  Լին չկորցրեց շատ ժամանակ և իր թիմակիցների հետ վերակառուցեց երկիրը և դարձրեց առաջին կարգի երկիր:

Վստահություն: Քրտնաջան աշխատանքի հաջորդ քայլն էր վստահության կառուցումը: Նա կատարում էր իր առջև դրված բոլոր խնդիրները,  նույնիսկ այն ժամանակ երբ հայտնվում էր անորոշ իրավիճակներում: Դեռ այն ժամանակ, երբ Սինգապուրը 3-րդ կարգի երկիր էր, Լին և իր գործնկերները մեկնելով ԱՄՆ և այլ զարգացած երկրներ վստահության առաջին քայլները արեցին միջազգային շուկայում, համոզելով շատ ներդրողների իրենց ձեռնարկությունները ստեղծեն հենց Սինգապուրում:

Համոզմունք: Կուան Յուի հավատը իր թիմին և իրենց հնարավորություններին հանդիսանում է նրա հաջողությունների հիմնական պատճառը: Առանց նրանց նա կկանգներ բազմաթիվ խոչընդոտների և փակուղիների առջև: Կուան Յուն նաև հայտնի էր իր ոչ պոպուլյար քաղաքական որոշումներով,  որոնք առաջացնում էին իրարանցում, բայց նաև կատարվում էին հանուն ազգի: Այս քաղաքականությունը ազդում էր բազմաթիվ ոլորտների վրա,  օրինակ՝ փոխադրական վերահսկողություն, բնակչության վերահսկում,  բնակարանային հարցեր և այլն:

Խորաթափանցություն: Իր ապագայի կանխատեսումներով,  Կուան Յուն համարվում էր լեգենդար: Նրա հեռատեսությունը օգնեց Սինագպուրին հասնել մեծ բարձունքների: Իր այդ կանխատեսումներից մեկն էլ հենց քաղաքային պլանավորումը և կանաչապատման քաղաքականություններն էին: Եվ Շնորհիվ այդ հեռատեսության է, որ այժմ Սինգապուրցիները վայելում են գեղեցիկ կանաչ բուսականությունը իրենց շրջակայքում: Կատակով նա համեմատություն էր դնում Սինգապուրի կյանքի որակը այնտեղի օդի որակի հետ՝ երկուսն էլ բարձր: Լի Կուան Յուն հասկացավ նաև,  որ Սինգապուրը ինքն իրենով երկար չի կարող գոյատևել և մեկնեց շուրջերկրյա ճանապարհորդության աշխարհի տարբեր կետեր պայմանագրեր կապելու և ազդեցությունը ամբողջ աշխարհում թողնելու համար:

Հաղարդակցման Հմտությունները: Լի Կուան Յուն նաև գրող,  խոսնակ և պատմաբան էր: Նա կարողանում էր առավելագույն ազդեցությունը թողնել մարդկանց վրա իր ճիշտ ընտրված բառերով և արտահայտություններով: Այդպիսի օրինակներից է երբ Լի-ն խոսքի ուժի շնորհիվ տվեց փայլուն ռադիո հարցազրույցներ և կարողացավ համոզել Սինգապուրցիներին իրեն աջակցել: Հայտնի է նաև, որ Լի-ին շատ էր աջակցում իր կինը՝ Տիկին Կվա Գյոկ Չոն,  որը հանդիսանալով անգլերեն լեզվի վարպետ օգնում էր Լի-ին ավելի հասկանալի,  միևնույն ժամանակ ավելի հիշարժան և տպավորիչ ելույթներ ասելու մեջ:  

Պարզություն: Լի Կուան Յուի մոտենում էր իր աշխատանքին ջանասիրաբար, նրա պարզ տեսողությունը և կյանքի նպատակը ապշեցուցիչ էին: Նա իր առչև դրած խնդիրներին մղվում էր և մտածված,  և լայն ճակատով: Չնայած հանրային քաղաքականությանը,  Լին նաև հայտնի էր իր պարզությամբ և սուր մտքով: Նույնիսկ իր խոր ծերության մեջ նա իր մտքով կարում էր հաղթել բազմաթիվ մարտահրավերներ ընդիմադիր ուժերի կողմից:

Խարիզմա: Լին լինելով փայլուն և պերճախոս փաստաբան,  ով ավարտել է Քեմբրիջի Համալսարանը,  կարողացավ բանակցել և սիրաշահել իր միջազգային գործնկերներին ի շահ Սինգապուրի: Նրա ոգեշնչման կարողությունը հայտնի էր ողջ հանրային հատվածում: Սկսած փողոցի մարդկանցից վերջացրած կորպորատիվ առաջատարներով Լիի խարիզման թույլ տվեց նրան հասնել ողջ հասարակության ուշադրությանը: Տաքսիստները,  ուսուցիչները,  օֆիսային աշխատողները,  կառավարիչները և մնացածը մեծ ուշադրությամբ են լսում նրա խոսքին: Բեմից դուրս,  նրան կարելի է նաև տեսնել Սինգապուրյան փողոցներում քայլելուց,  որը նաև նրա խարիզմաի լայն ապացույց է:

Նվիրվածությունը: Հաստատակամությունը համարվում է Լի Կուան Յուի ամենատարածված որակը: Այս մարդը չէր նետում ամենինչ մի կողմ նույնիսկ այն ժամ,  երբ հասնում էր անհաղթահարելի թվացող խոչընդոտների: Մի անգամ չէ, որ Լի-ն ելույթների ժամանակ ասում էր, որ Սինգապուրը իր կյանքն է: Նա իր ողջ կյանքը վատնեց իր ժողովրդի մասին մտածելով և իրականացնելով քաղաքական որոշումներ, որոնք կարող էին բարելավել նրանց կյանքը: Ամենալավ օրինակը Լիի հավատարմության և նվիրվածության դա իր կինն է,  որը եղել է իր հետ ողջ կյանքի ընթացքում:  

       Շատերը համարում են,  որ Սինգապուրի տնտեսական հրաշքը դա իսկապես հեքիաթային է,  և Լի Կուան Յուն հրաշագործ է,  որը կարողացավ առանց բնական ռեսուրս փոքրիկ կղզին դարձնել առաջին կարգի երկիր,  բայց շատերն էլ համարում են,  որ դա միայն քրտնաջան աշխատանքի և լավ լիդեր լինելու արդյունք է:

ԶԱՐԳԱՑՄԱՆ ԱՐԴԻ ՄԻՏՈՒՄՆԵՐ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

4.1 Ներկայիս տնտեսական նվաճումները: Ներկայումս Սինգապուրի տնտեսությունը,  դա մի զարգացած շուկայական համակարգ է: Սինգապուրի տնտեսությունը կախված է արտահանումներից,  մասնավորապես այն ոլորտներից ինչպիսիք են սպառողական էլեկտրոտեխնիկա,  տեղեկատվական տեխնոլոգիաներ,  դեղագործություն,  ֆինանսական ծառայություններ: Երկրում պահպանվում են ստաբիլ գները: Սինգապուրը դասում են ՙՙԱրևելյան Ասիայի վագրեր՚՚-ին,  իր տնտեսական ցատկի շնորհիվ: Երկրում զարգացած են էլեկտրոտեխնիկայի արտադրությունը,  նավաշինությունը և ֆինանսական ծառայությունների ոլորտը:

2004-ից 2008 թվականներին ՀՆԱ-ի աճը միջինով կազմել է 6,8%,  սակայն 2009 թվականին տեղի ունեցավ տնտեսական անկում և այն նվազեց 2,1%-ով: Սակայն անկումը տևեց շատ կարճ և արդեն 2010 թվականին նկատվեց աճ 3-5% ով: Սինգապուրի ձգում է խոշոր դեղագործական և բժշկական ձեռնարկություններին իրենց ներդրումը դնելու այս երկրում:

Ըստ վերջին ցուցանիշների առավել կարևոր տնտեսական ոլորտ համարվում է ծառայությունների ոլորտը: Նրան բաժին է ընկնում ՀՆԱ-ի 54%-ը: Այս ոլորտում առավել կարևոր հատվածներն են մեծածախ և մանրածախ առևտուրը-12%,  բիզնես ծառայությունները-16%,  ֆինանսական և ապահովագրական ծառայությունները-13%,  տրանսպորտ և պահեստավորումը-7%,  Տեղեկատվություն և կապ-4%,  Կացարանների և սննդի ծառայություն-2%,  կոմունալներ-1%: Արտադրության վրա գնում է ընդհանուր ՀՆԱ-ի 20%-ը,  իսկ մնացած 25%-ը ընկում է շինարարությանը և այլ արդյունաբերությանը: Ըստ «The Yearbook of Statistics Singapore 2016» գրքի Սինագապուրի ՀՆԱ-ն 2016թ. աճել է 2.9%-ով: 2017 թվականին կառավարությունը մտադիր է պահել այդ աճը 2-4%-ի միջակայքում: 2007-2016թթ. ՀՆԱ-ի աճը միջինում կազմել է 5, 18%: ՀՆԱ-ի ամենաբարձր աճը գրանցվել է 2010թ.-ի առաջին եռամսյակում՝ 36, 4%,  իսկ ամենացածրը `-13%,  գրանցել է նույն թվականի 3-րդ եռամսյակում:

Հայաստանի ցուցանիշը 2017թ. Առաջին եռամսյակում կազմել է 70, 3%,  իսկ Սինագպուրինը 88.6%:

4.2 Կանխատեսումներ: Ըստ կառավարության 2017թ. Կանխատեսումների ՀՆԱ-ի աճը կկազմի 2-4%,  կպահպանվեն ցածր գործազրկության և աճող թափուր աշխատատեղերի քանակը:

Ըստ Ասիական Զարգացման Բանկի   Սինգապուրի տնտեսությունը 2017թ. աճելու է 3%-ով,  իսկ 2018թ.՝ 3,4%-ով: Այս աճը պայմանավորված կլինի համաշխարհային տնտեսության վերականգնմանբ և ամրապնդմամբ ծառայություններ ոլորտում: Ըստ ԱԶԲ-ի,  տնտեսական աճը կնպաստի հիմանկանում բիզնես ծառայությունների,  ֆինանսներ և ապահովագրության ոլորտներում,  իսկ աշխատատար ոլորտները,  ինչպիսիք են շինարարություն,  սննդի մեծածախ և մանրածախ վաճառքը,  կլինեն ավելի դանդաղ,  որը պայմանավորված է բարձր մրցակցության հետ: Տրանսպորտը և սոցիալական ենթակառուցվածքները կզարգանան շնորհիվ կառավարական ինվեստիցիաների այդ ոլոտներում:

Merrill Lynch America  բանկի Սինգապուրյան մասնաճյուղի գլխավոր կառավարիչ Չուա Հան Բին նշել է,  որ Սինգապուրի տնտեսության աճը կկազմի 2, 8%: Ըստ նրա դանդաղ աճը կնպաստի տնտեսության վերակառուցմանը,  որը հիմնականում կարտահայտվի աշխատատար արտադրություններում,  ինչպես նաև անհամաչափ արտահանումների,  թույլ արտադրական աճի և սպասարկման ոլորտներում հիմնված արագ զարգացող ինվեստիցիաների վրա:

2014 թվականի վիճակագրական տվյալներով մարդկային զարգացման ինդեքսը կազմում է 0, 912, մինչդեռ Հայաստանինը կազմում է 0, 733:

Քաղաքական կուսակցություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Ժողովրդական գործողության կուսակցություն (ԺԳԿ)
  • Սինգապուրի սոցիալիստական ճակատ
  • Բանվորական կուսակցություն
  • Միացյալ ժողովրդական ճակատ
  • Սինգապուրի դեմոկրատական կուսակցություն

Սպորտ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

2010 թվականին Սինգապուրում անցան առաջին պատանեկան Օլիմպիական խաղերը։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. «Singapore»։ bartleby.com։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 11 April 2001-ին։ Վերցված է 14 April 2006 
  2. 2,0 2,1 C.M. Turnbull (30 October 2009)։ A History of Modern Singapore, 1819–2005։ NUS Press։ էջեր 21–22։ ISBN 978-9971694302 
  3. John N. Miksic (15 November 2013)։ Singapore and the Silk Road of the Sea, 1300_1800։ NUS Press։ էջեր 151–152։ ISBN 978-9971695743 
  4. «Sang Nila Utama»։ Singapore Infopedia։ National Library Board։ 2016։ Վերցված է 29 May 2017 
  5. Xu Yunqiao, History of South East Asia, 1961 Singapore World Publishing Co. 许云樵 《南洋史》 星洲世界书局 1961年
  6. inc Encyclopaedia britannica, (1991)։ The New Encyclopædia Britannica. (15th ed.)։ Chicago, Ill.: Encyclopædia Britannica։ էջ 832։ ISBN 0852295294։ «"Singapore, known variously as the 'Lion City,' or 'Garden City,' the latter for its many parks and tree-lined streets)» 
  7. «Singapore's nicknames»։ CNN (անգլերեն)։ 6 August 2015։ «The Lion City. The Garden City. The Asian Tiger. The 'Fine' City. All venerable nicknames, but the longtime favorite is the 'Little Red Dot' » 
  8. «How Singapore gained its independence»։ The Economist (անգլերեն)։ 6 August 2015։ «citizens of 'the little red dot'..» 
  9. «A little red dot in a sea of green»։ The Economist (անգլերեն)։ 16 July 2015։ «..with a characteristic mixture of pride and paranoia, Singapore adopted 'little red dot' as a motto» 
  10. Post The Jakarta։ «Editorial: The mighty red dot»։ The Jakarta Post (անգլերեն) 
  11. Hack Karl։ «Records of Ancient Links between India and Singapore»։ National Institute of Education, Singapore։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 26 April 2006-ին։ Վերցված է 4 August 2006 
  12. «Singapore: History, Singapore 1994»։ Asian Studies @ University of Texas at Austin։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 23 March 2007-ին։ Վերցված է 7 July 2006 
  13. Victor R Savage, Brenda Yeoh (15 June 2013)։ Singapore Street Names: A Study of Toponymics։ Marshall Cavendish։ էջ 381։ ISBN 9789814484749 
  14. Dr John Leyden and Sir Thomas Stamford Rffles (1821)։ Malay Annals։ էջ 43 
  15. John N. Miksic (15 November 2013)։ Singapore and the Silk Road of the Sea, 1300_1800։ NUS Press։ էջ 154։ ISBN 978-9971695743 
  16. John N. Miksic (15 November 2013)։ Singapore and the Silk Road of the Sea, 1300–1800։ NUS Press։ էջեր 183–185։ ISBN 978-9971695743 
  17. Robert M. W. Dixon, Y. Alexandra, Adjective Classes: A Cross-linguistic Typology , page 74, Oxford University Press, 2004, 0-19-920346-6
  18. Matisoff, James (1990), «On Megalocomparison», Language 66 (1): 106–120, doi:10.2307/415281 
  19. Enfield, N. J. (2005), «Areal Linguistics and Mainland Southeast Asia», Annual Review of Anthropology 34: 181–206, doi:10.1146/annurev.anthro.34.081804.120406 
  20. RJ LaPolla, The Sino-Tibetan Languages, La Trobe University
  21. Kenneth R. Hal (1985)։ Maritime Trade and State Development in Early Southeast Asia։ University of Hawaii Press։ էջ 63։ ISBN 978-0-8248-0843-3 
  22. 22,0 22,1 «As in Heaven, So on Earth: The Politics of Visnu Siva and Harihara Images in Preangkorian Khmer Civilisation»։ academia edu։ Վերցված է 23 December 2015 
  23. «Results of the 1995–1996 Archaeological Field Investigations at Angkor Borei, Cambodia»։ University of Hawai'i-Manoa։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 23 September 2015-ին։ Վերցված է 5 July 2015 
  24. Pierre-Yves Manguin, “From Funan to Sriwijaya: Cultural continuities and discontinuities in the Early Historical maritime states of Southeast Asia”, in 25 tahun kerjasama Pusat Penelitian Arkeologi dan Ecole française d'Extrême-Orient, Jakarta, Pusat Penelitian Arkeologi / EFEO, 2002, p. 59-82.
  25. John N. Miksic (15 November 2013)։ Singapore and the Silk Road of the Sea, 1300–1800։ NUS Press։ էջեր 155–163։ ISBN 978-9971695743 
  26. Borschberg P. (2010)։ The Singapore and Melaka Straits. Violence, Security and Diplomacy in the 17th century։ Singapore: NUS Press։ էջեր 157–158։ ISBN 978-9971-69-464-7 
  27. «Country Studies: Singapore: History»։ U.S. Library of Congress։ Վերցված է 1 May 2007 
  28. «Singapore – Founding and Early Years»։ U.S. Library of Congress։ Վերցված է 18 July 2006 
  29. Jenny Ng (7 February 1997)։ «1819 – The February Documents»։ Ministry of Defence (Singapore)։ Վերցված է 18 July 2006 
  30. «Milestones in Singapore's Legal History»։ Supreme Court, Singapore։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 27 September 2007-ին։ Վերցված է 18 July 2006 
  31. 31,0 31,1 31,2 «Founding of Modern Singapore»։ Ministry of Information, Communications and the Arts։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 8 May 2009-ին։ Վերցված է 13 April 2011 
  32. «East & South-East Asia Titles: Straits Settlements Annual Reports (Singapore, Penang, Malacca, Labuan) 1855–1941»։ Cambridge University Press։ Վերցված է 31 July 2012 
  33. «The Malays»։ National Heritage Board 2011։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 23 February 2011-ին։ Վերցված է 28 July 2011 
  34. Mrs Reginald Sanderson (1907)։ Wright, Arnold and Cartwright, H.A., ed.։ Twentieth century impressions of British Malaya: its history, people, commerce, industries, and resources։ էջեր 220–221 
  35. «First Rubber Trees are Planted in Singapore – 1877»։ History SG։ National Library Board Singapore 
  36. Kevin Tan (2008)։ Marshall of Singapore: A Biography։ ISBN 9789812308788 
  37. «On This Day – 15 February 1942: Singapore forced to surrender»։ BBC News։ 15 February 1942։ Վերցված է 1 May 2007 
  38. «Battle of Singapore»։ World History Group։ Վերցված է 8 May 2015 
  39. Wigmore, 1957, էջ` 382
  40. Abshire Jean (2011)։ The History of Singapore։ ABC-CLIO։ էջ 104։ ISBN 031337743X 
  41. Blackburn Kevin, Hack Karl (2004)։ Did Singapore Have to Fall?: Churchill and the Impregnable Fortress։ Routledge։ էջ 132։ ISBN 0203404408 
  42. Leitch Lepoer Barbara (1989)։ «Singapore, Shonan: Light of the South»։ Library of Congress Country Studies։ Washington, D.C.: Government Printing Office։ Վերցված է 29 January 2011 
  43. 43,0 43,1 «Singapore – Aftermath of War»։ U.S. Library of Congress։ Վերցված է 18 June 2006 
  44. «Towards Self-government»։ Ministry of Information, Communications and the Arts, Singapore։ Վերցված է 18 June 2006 
  45. «Communism»։ Thinkquest։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 7 February 2012-ին։ Վերցված է 29 January 2012 
  46. 46,0 46,1 «Country studies: Singapore: Road to Independence»։ U.S. Library of Congress։ Վերցված է 2 July 2011 
  47. «Headliners; Retiring, Semi»։ The New York Times։ 2 December 1990։ Վերցված է 27 December 2008 
  48. 48,0 48,1 48,2 «The Singapore Legal System»։ Singapore Academy of Law։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 3 June 2011-ին։ Վերցված է 26 June 2011 
  49. «MCA: Wipe out extremists»։ Singapore Standard։ 18 February 1959 
  50. «Appeal To Singapore»։ The Straits Times (Singapore)։ 28 March 1962։ էջ 10 
  51. «Singapore becomes part of Malaysia»։ HistorySG։ Վերցված է 6 February 2017 
  52. «Record of the Wreckers»։ The Straits Times (Singapore)։ 16 May 1965 
  53. «Mac Donald House blast: Two for trial»։ The Straits Times (Singapore)։ 6 April 1965 
  54. Tan Lay Yuan։ «MacDonald House bomb explosion»։ Singapore Infopedia։ National Library Board։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 15 December 2011-ին 
  55. «Mac Donald House suffered $250,000 bomb damage»։ The Straits Times (Singapore)։ 9 October 1965 
  56. «Road to Independence»։ AsiaOne։ 1998։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 13 October 2013-ին 
  57. Leitch Lepoer Barbara (1989)։ «Singapore as Part of Malaysia»։ Library of Congress Country Studies։ Washington, D.C.: Government Printing Office։ Վերցված է 29 January 2011 
  58. «A Summary of Malaysia-Singapore History»։ europe-solidaire։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 29 May 2012-ին։ Վերցված է 29 January 2012 
  59. «Singapore separates from Malaysia and becomes independent – Singapore History»։ National Library Board։ Վերցված է 12 May 2017։ «Negotiations were, however, done in complete secrecy... (Tunku moved) a bill to amend the constitution that would provide for Singapore's departure from the Federation. Razak was also waiting for the fully signed separation agreement from Singapore to allay possible suggestions that Singapore was expelled from Malaysia.» 
  60. Sandhu Kernial Singh, Wheatley Paul (1989)։ Management of Success: The Moulding of Modern Singapore (անգլերեն)։ Institute of Southeast Asian Studies։ էջ 107։ ISBN 9789813035423 
  61. Terry McCarthy, "Lee Kuan Yew." Time 154: 7–8 (1999). online
  62. «History of Changi Airport»։ Civil Aviation Authority of Singapore։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 29 June 2006-ին 
  63. «Singapore elections»։ BBC։ 5 May 2006 
  64. «Parliamentary Elections Act»։ Singapore Statutes Online։ Վերցված է 8 May 2006 
  65. Ho Khai Leong (2003) Shared Responsibilities, Unshared Power: The Politics of Policy-Making in Singapore. Eastern Univ Pr. 978-981-210-218-8
  66. «Presidential Elections»։ Elections Department Singapore։ 18 April 2006։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 27 August 2008-ին 
  67. Chua Beng Huat (1995). Communitarian Ideology and Democracy in Singapore. Taylor & Francis, 978-0-203-03372-2
  68. Encyclopedia of Singapore. (http://eservice.nlb.gov.sg/item_holding_s.aspx?bid=12751459 ed.)։ Singapore: Tailsman Publishing։ 2006։ էջ 82։ ISBN 9810556675 
  69. «Goh Chok Tong»։ National Library Board։ Վերցված է 6 February 2017 
  70. «Country profile: Singapore»։ BBC News։ 15 July 2009։ Վերցված է 22 April 2010 
  71. «Lee Kuan Yew: Our chief diplomat to the world»։ The Straits Times (Singapore)։ 25 March 2015 
  72. «World Factbook – Singapore»։ U.S. Central Intelligence Agency։ Վերցված է 12 June 2011 
  73. «The President»։ Singapore Government։ 19 December 2010։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 11 June 2011-ին։ Վերցված է 26 June 2011 
  74. «Members of Parliament»։ Government of Singapore։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 17 April 2011-ին։ Վերցված է 12 June 2011 
  75. «Freedom in the World 2010 – Singapore»։ Freedom House։ Վերցված է 12 June 2011 
  76. «Democracy index 2010»։ The Economist։ 2010։ Վերցված է 19 February 2011 
  77. «Singapore»։ Freedom House։ 2013։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 3 May 2014-ին։ Վերցված է 28 May 2014 
  78. «The Singapore Legal System»։ Singapore Academy of Law։ 25 September 2007։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 23 January 2011-ին։ Վերցված է 10 June 2011 
  79. «Judicial caning in Singapore, Malaysia and Brunei»։ World Corporal Punishment Research։ September 2012։ Վերցված է 12 December 2015 
  80. Kuntz, Tom (26 June 1994)։ «Ideas & Trends; Beyond Singapore: Corporal Punishment, A to Z»։ The New York Times 
  81. «Singapore country specific information»։ U.S. Department of State։ 19 March 2010։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 30 December 2004-ին 
  82. «Singapore: The death penalty – A hidden toll of executions»։ Amnesty International USA։ 2003։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 13 January 2012-ին։ Վերցված է 1 May 2011 
  83. «The Singapore Government's Response To Amnesty International's Report 'Singapore – The Death Penalty: A Hidden Toll Of Executions'» (Press release)։ Ministry of Home Affairs (Singapore)։ 30 January 2004։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 14 November 2007-ին։ Վերցված է 22 April 2010 
  84. «Hong Kong has best judicial system in Asia: business survey»։ ABS-CBN News (Quezon City)։ Agence France-Presse։ 15 September 2008։ Վերցված է 24 November 2016 
  85. «Corruption Perceptions Index 2015»։ Transparency International։ Վերցված է 20 August 2016 
  86. Ortmann Stephan, Thompson Mark R (January 2016)։ «China and the "Singapore Model"»։ Journal of Democracy 27 (1): 39–48։ Վերցված է 24 November 2016 
  87. Huff W G (1995)։ «What is the Singapore model of economic development?»։ Cambridge Journal of Economics 19: 735–759։ Վերցված է 24 November 2016 
  88. «Singapore»։ Washington DC: World Justice Project։ n.d.։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 1 January 2014-ին։ Վերցված է 5 July 2013 
  89. «Singapore to toughen protest laws ahead of APEC meet»։ Reuters։ 17 January 2009։ Վերցված է 31 July 2012 
  90. «Halimah Yacob named Singapore's first female president»։ aljazeera։ 13 September 2017։ Վերցված է 13 September 2017 

Տես նաև[խմբագրել | խմբագրել կոդը]