Կամբոջա

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Կամբոջա
Cambodia
Դրոշ
[[|Դրոշ]]
Զինանշան
[[|Զինանշան]]
Wat Kor, Battambang (2012).jpg
Հիմնական տեղեկություններ
Պետական լեզուներ Խմերերեն
Մայրաքաղաք Պնոմպեն
Կրոն բուդդայականություն
Մակերես 181,035 կմ²
Ազգաբնակչություն. 15,458,332 (/կմ²)
Պետական ատրիբուտներ
Հիմն Q631618?
Արժույթ Ռիել ([[ISO 4217|]])
Կամբոջան քարտեզի վրա
Կամբոջան քարտեզի վրա


Կամբոջա, պաշտոնապես հայտնի է որպես Կամբոջիայի թագավորություն: Հնում հայտնի է եղել Խմերի կայսրություն անվամբ:

Պնոմ Պենը Կամբոջայի մայրաքաղաքն ու ամենանամեծ քաղաքն է: Այն հանդիսանում է նաև մշակութային կենտրոնը:

Տեղադրություն[խմբագրել]

Գտնվում է Հարավարևելյան Ասիայում՝ Հնդկաչին թերակղզում, որը 4 կողմից շրջապատված է Կարդամոնյան, Դանգրեկ ցածրադիր լեռներով։ Տարածքը զբաղեցնում է 181,035 կմ2: Հարևան երկրներն են՝ Թաիլանդը, Լաոսը, Վիետնամը:

Կլիմա[խմբագրել]

Կլիման մերձհասարակածային մուսսոնային է. ամառը խոնավ ու շոգ է, ձմեռը՝ չոր։ Գետային ցանցը խիտ է, խոշոր գետը Մեկոնգն է։ Երկրի կենտրոնում մեծ ու խիստ ծանծաղ Սապ լիճն է։

Անձրևոտ ամառներին լճի ջուրը դուրս է հորդում ափերից և գրեթե ողողում հնդկեղեգից (բամբուկ) շինված գյուղական խրճիթները, թեև դրանք կառուցված են ցցագերանների վրա։ Տարվա այդ եղանակին տնից տուն հնարավոր է գնալ միայն նավակով։ Ջրով ողողվող վայրերում ցանում են երկար ցողուններ ունեցող լողացող բրինձ։

Աշնանը ջուրն այնքան է նվազում, որ հոսում է արդեն ոչ թե լճից դեպի Մեկոնգ գետը, այլ հակառակ ուղղությամբ՝ Մեկոնգից դեպի լիճ։ Տարածքը զբաղեցնում են թանկարժեք ծառատեսակներով անտառները, որոնք տալիս են վառելիք, շինանյութ, խեժ, լաք, փայտի յուղ, փայտի բամբակ և ուրիշ նյութեր։ Գյուղացիները հավաքում են շաքարի արմավենիների քաղցր հյութը։ Անտառներում հանդիպում են վայրի փղեր ու ցուլեր, ռնգեղջյուրներ ու վագրեր։

Պատմություն[խմբագրել]

Կամբոջայի տարածքում առաջին հայտնի պետությունը Ֆունանն էր (1–6-րդ դարեր)։ IX դարում ձևավորվել է Կամբուջադեշա կայսրությունը, որը 11-րդ դարում դարձել է Հնդկաչինի խոշորագույն պետությունը։

19-րդ դարից Կամբոջան Ֆրանսիայի գաղութն էր։ 1953 թվականին նոյեմբերի 9-ին այն անկախություն ձեռք բերեց և վարում էր չեզոքության քաղաքականություն։ Սակայն Կամբոջայում նույնպես հրահրվեց պատերազմ, որն արդեն մոլեգնում էր նրան սահմանակից Հարավային Վիետնամում։ Ոտքի ելան հայրենասիրական ուժերը՝ պայքարելու իրենց երկրի անկախության համար, և 1975 թվականի գարնանը հասան լիակատար հաղթանակի, իսկ 1979 թվականին Կամբոջան հռչակվեց ժողովրդական հանրապետություն։

Կամբոջայի պատմության արյունոտ էջերից է 1976–1979 թվականներին՝ Պոլ Պոտի դաժան հալածանքի վարչակարգի օրոք, Կարմիր քմերների կազմակերպած ցեղասպանությունը, որին զոհ դարձավ 3 միլիոն մարդ։ Չոենգենկում՝ «Մահվան հովտում», որտեղ տեղի են ունեցել բռնությունները, կանգնեցված է հուշարձան՝ ի հիշատակ ցեղասպանության զոհերի։

Բնակչություն[խմբագրել]

Բնակչությունը 15 միլիոն է: Մեծությամբ աշխարհում 69-րդն է:

Բնակչության 95%-ը դավանում են բուդդայակություն:

Երկրի հիմնական բնակիչները քմերներն են (85%), բնակվում են նաև վիետնամցիներ, չինացիներ, մալայացիներ, ֆրանսիացիներ և այլք։

Տնտեսություն[խմբագրել]

Տնտեսության հիմքը գյուղատնտեսությունն է։ Գլխավոր մշակաբույսը բրինձն է։ Մշակում են նաև եգիպտացորեն, բատատ, շաքարի ճակնդեղ, յամս, ծխախոտ, հեվեյա և այլն։

Անասուններին օգտագործում են իբրև քարշող ուժ։ Սապ լճում զբաղվում են ձկնորսությամբ։ Զարգացած են արդյունաբերության հանքարդյունահանող և գյուղատնտեսական հումքի վերամշակող ճյուղերը։

Զարգացած են մետաքսագործությունը, փայտի, փղոսկրի և մետաղի փորագրությունը, նկարազարդ խեցեգործությունը։

Մշակույթը[խմբագրել]

Թատրոն[խմբագրել]

Ուշագրավ է թատերական արվեստը, որն ունի 3 հիմնական տեսակներ՝ թագավորական բալետ, արվեստների և ժողովրդական թատրոններ։ Որպես սյուժե՝ ծառայում են հին լեգենդները և հեքիաթները, իսկ հիմնական դերերը կատարում են կանայք։

Կոթողներ[խմբագրել]

Անգկոր Վատ
    1rightarrow.png Հիմնական հոդված՝ Անգկոր Վատ

Երկրի հյուսիսում տարածված անտառներում պահպանվել են հնագույն շատ տաճարներ, որոնցից ամենահայտնին Սապ լճի հյուսիսում գտնվող Անգկոր Վատ տաճարների ու պալատների համալիրն է (9–13-րդ դարեր)՝ աստիճանական բուրգերի տեսքով բրահմայական և բուդդայական «տաճար-լեռների» բազմաթիվ համակառույցներով։

Պատկերասրահ[խմբագրել]

Աղբյուրներ[խմբագրել]