Քրիստոնեություն

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Քրիստոնեություն

Հիսուս Քրիստոսը Քրիստոնեության կարևորագույն դեմքերից է

 
Հիսուս Քրիստոսը
Ծնունդը · Մկրտությունը · Հարությունը · Զատիկ · Հիսուսը Քրիստոնեությունում
Հիմնադրումը
Առաքյալները · Եկեղեցի · Հավատո հանգանակ · Ավետարան · Դրախտ
Աստվածաշունչ
Հին կտակարան · Նոր Կտակարան ·
Գրքերը · Կանոն · Ապոկրիֆ
Աստվածաբանություն
Ապոլոգետ · Մկրտություն · Աստված · Սուրբ Որդի · Սուրբ Հոգի ·
Աստվածաբանության պատմություն · Փրկություն · Սուրբ Երրորդություն
Պատմություն և Ավանդույթները
Քրոնոլոգիա · Մարիամ Աստվածածին · Սուրբ Թադեոս · Սուրբ Բարդուղիմեոս ·
Գրիգոր Լուսավորիչ · Վաղ Քրիստոնեություն · Տրդատ Գ ·
Տիեզերական ժողով · Վարդանանք ·
Ավարայրի ճակատամարտ · Միաբնակներ ·
Խաչակրաց արշավանքներ
Ուղղություններ և աղանդներ
Հայ Առաքելական Եկեղեցի ·
Կաթոլիկություն · Ուղղափառություն · Բողոքականություն ·
Հին արևելյան եկեղեցիներ · Թոնդրակյաններ ·
Պավլիկյաններ · Եհովայի վկաներ ·
Խաչակրաց արշավանքներ
Ընդհանուր թեմաներ
Մշակույթ · Մատաղ · Տաղեր · Պատարագ · Շարականներ · Այլ կրոնները · Աղոթք · Քարոզ · Կաթողիկոս
P christianity.svg Պորտալ Քրիստոնեություն

Քրիստոնեություն (հուներենից՝ Χριστός - «օծյալ»), միաստվածային կրոն, հուդայականության և իսլամի հետ մտնում է աբրահամական կրոնների խմբի մեջ, իսլամի և բուդդիզմի հետ մեկտեղ մտնում է երեք համաշխարհային կրոնների թվի մեջ։

Քրիստոնեություն եզրն առաջին անգամ օգտագործվել է Իգնատիոս Անտիոքացու կողմից (մահ. 113/117) Մագնեզիայի, Հռոմի և Ֆիլադելֆիայի եկեղեցիներին հղած նամակներում։

Քրիստոնեության տարածվածությունը

Քրիստոնեության կարևորագույն հրամանակարգն (դոգմա) է՝ մեղքից, մահից և անեծքից մարդուն ազատելու նպատակով իրապես մարմնացած և մարդացած Աստվածամարդու, Նախահավիտենական Աստծո Որդու՝ Հիսուս Քրիստոսի մասին վարդապետությունը։

Ժամանակի ընթացքում, պատմական հանգամանքների և աստվածաբանական մտքի զարգացման թելադրանքով, քրիստոնեական եկեղեցին ճյուղավորվել, երկփեղկվել է արևելաքրիստոնեական և արևմտաքրիստոնեական ուղղությունների (որոնցից են Ուղղափառությունը, Կաթոլիկությունը), իսկ XVI դ., Ռեֆորմացիայի արդյունքում ձևավորվել է քրիստոնեությանյան երրորդ մեծ ուղղությունը՝ բողոքականությունը։

Քրիստոնեության սրբազան գիրքը Աստվածաշունչն է (իր երկու անխախտելի մասերով՝ Հին կտակարան և Նոր կտակարան), քրիստոնյաների պատկերամամբ՝ Աստծո խոսքը՝ ուղղված իր իսկ արարած աշխարհին։ Հայտնությամբ տրված քրիստոնեական դավանանքի հիմնական դրույթները համառոտ և ամփոփ բանաձևվված են Հավատո հանգանակներում։

Քրիստոնեության ծագումը[խմբագրել]

Քրիստոնեությունը ծագել է I դարում Պաղեստինում հրեական միջավայրում, մեսիայի մասին հրեական շարժումների ժամանակ։ Արդեն Ներոնի ժամանակ Հռոմեական կայսրությունում կային քրիստոնեական համայնքներ։

Քրիստոնեական հավատի աղբյուրները կապված են հուդայական Հին կտակարանի հետ։ Աստվածաշնչին համաձայն՝ Հիսուս Քրիստոսը թլփատվել է, դաստիարակվել է որպես հրեա, հետևել է Հին կտակարանի պատվիրաններին, այցելել է սինագոգա շաբաթ օրերին։ Քրիստոսի աշակերտները և առաջին հետևորդները հրեաներ էին։ Քրիստոսի խաչվելուց երեք ու կես տարի անց քրիստոնեությունը սկսվում է տարածվել նաև այլ ժողովուրդների և ցեղերի շրջանում։

Նոր կտակարանի Գործք գրքի համաձայն «Χριστιανοί» գոյականը (քրիստոնյաներ, Քրիստոսի հետևորդներ) առաջին անգամ օգտագործվել է Անտիոք քաղաքում I դարում (Գործք 12։1)։

Սկզբում քրիստոնեությունը տարածվում էր բացառապես միջերկրածովյան հրեական սփյուռքում, սակայն Պողոս առաքյալի քարոզների շնորհիվ այն հետևորդներ ձեռք բերեց նաև այլ "հեթանոս" ազգերի շրջանում։ Մինչր V դարը քրիստոնեության տարածումն ընթանում էր Հռոմեական կայսրության տարածքում և դրա ազդեցության շրջաններում (Մեծ Հայք, Սիրիա, Եթովպիա)), հետո (հիմնականում 1-ին հազարամյակի 2-րդ կեսին) այն տարածվեց գերմանական և սլավոնական ցեղերի շրջանում, ավելի ուշ (XIII-XIV դդ․)՝ նաև մերձբալթյան և սկանդինավյան շրջանում։

Հետևորդների թիվը[խմբագրել]

Քրիստոնյաների տոկոսային հարաբերությունը տարբեր երկրներում

Ներկայումս աշխարհում ապրում է մոտ 2․35 մլրդ քրիստոնյա [1], որոնցից՝

Տարբեր քրիստոնեական ուղղությունների հետևորդների մոտավոր թիվը՝

Քրիստոնեության հիմնական հոսանքները[խմբագրել]

Քրիստոնեական հավատքը[խմբագրել]

Սուրբ Երրորդություն

Աստվածաբանությունը[խմբագրել]

Քրիստոնեությունն ընդունում է Հին կտակարանի ավանդությունը՝ միակ Աստծո մասին, բայց դրա հետ մեկտեղ այն նաև բերում է Սուրբ Երրորդության գաղափարը, ըստ որի՝ Հայր Աստվաշ, Որդի Աստված և Սուրբ Հոգին մի ամբողջական բնություն են։

Հավատի հիմնական թեզերը[խմբագրել]

  1. Մոնոթեիստական միաստվածություն, ավելի խորացված Երրորդության մասին ուսմունքով։ Ըստ քրիստոնեական հավատքի՝ աշխարհը արարվել է Միակ Աստծո կողմից, ով ունի երեք բնություն՝ Հայր Աստված, Որդի Աստված և Սուրբ Հոգի։
  2. Աստված դիտարկվում է որպես կատարյալ Ոգի, Նա ոչ միայն ամենակարող և ամենագետ է, այլ նաև ունի անսահման բարություն և անվերջանալի սեր (Աստված սեր է)
  3. Ըստ քրիստոնեության՝ մարդկային կյանքն ամենամեծ արժեքն է։ Մարդը դիտարկվում է որպես հոգով անմահ, ստեղծված Աստծո կողմից իր նմանությամբ։ Ըստ կրոնի՝ բոլոր մարդիկ հավասար են Աստծո առաջ, և Նա ամեն դեպքում բոլորին սիրում է։ Աստված տվել է մարդկան ազատ կամքի իրավունք։
  4. Մարդու կատարյալության մասին ուսուցում, ըստ որի՝ մարդիկ կատարյալ են և ստեղծված են որ Սուրբ լինեն ("․․․ Սուրբ եղեք, ինչպես Սուրբ է ջեր Երկնային Հայրը․․․")
  5. Հոգևոր աշխարհի առաջնայնությունը ֆիզիկական աշխարհի նկատմամբ։ Աստված ֆիզիկական աշխարհի անառարկելի ղեկավարն է, Ով տվել է այս Երկիրը մարդուն, որ վերջինս այստեղ իշխի և այստեղ իր ֆիզիկական մարմնի միջոցով կատարի իր Սուրբ պարտականությունը։
  6. Չարի սկիզբը համարվում է ոչ թե ֆիզիկական աշխարհը, այլ հոգևորը։
  7. Արդարների հարության մասին ուսուցում, ըստ որի արդարները պիտի հարություն առնեն և ժառանգեն ֆիզիկական աշխարհը։
  8. Աստծո՝ մարդկային կերպարանք ստանալու մասին ուսուցում՝ մարդկանց մեղքերից փրկելու, նրանց ճիշտ ուղղությամբ տանելու համար։ Ըստ քրիստոնեության՝ Հիսուս Քրիստոսը համարվում է Որդի Աստված, ով մարդկային կերպարանք ստացավ և որի խաչելությամբ մարդիկ փրկվեցին։

Վերոնշյալ կետերից կարելի է ենթադրել, որ քրիստոնեությունը կարևորելով հոգևորը, կարևորում է նաև ֆիզիկական աշխարհը՝ ձգտելով հաստատել ներդաշնակություն հոգևորի և ֆիզիկականի միջև։ Կրոնը չի մեժում դրանցից ոչ մեկը, բայց նաև նշում է հոգևորի առաջնահերթությունը և մնացածը համարում հոգևոր կատարելության հասնելու միջոց։

Քրիստոսաբանություն[խմբագրել]

Քրիստոսաբանությունը ուսմունք է Հիսուս Քրիստոսի մասին։ Կրոնի մեջ նա դիտվում է որպես Հին կտակարանի Մարգարեների կողմից ասված Մեսիան։ Օրտոդոքս քրիստոնյաները (կաթոլիկներ, ուղղափառներ և բողոքականներ) հավատում են, որ Հիսուս Քրիստոսը Աստվածամարդ է (կամ Մարդ-Աստված), ոչ թե Կիսաասված կամ Կիսամարդ։ Նա համարվում է Աստծո Որդին, ով մշտապես գոյություն է ունեցել Երկնքում մինչև մարդկային կերպարանք ստանալը և Հայր Աստծո հետ կազմում է մեկ բնություն։ Արիոսականությունը կարծում է, որ Հիսուս Քրիստոսը Հայր Աստծո ստեղծագործածն է, ով ստեղծվել է Երկրի ստեղծումից առաջ։ Նեստորականությունը բաժանում է Լոգոսի աստվածային բնությունը և Քրիստոսի մարդկային բնությունը։ Մոնոֆիզիտությունը, ընդհակառակը, պնդում է, որ Լոգոսի աստվածային էությունը գերադաս է Քրիստոսի մարդկային էությանը։ Այս ամենից բացի քրիստոնեությունը մարդու հետմահու գոյության նաև այլ ձևեր Դրախտում, Դժոխքում և Քավարանում (վերջինը միայն կաթոլիկների մոտ)։

Մարդաբանությունը[խմբագրել]

Քրիստոնեական հավատալիքներին համաձայն՝ մարդը ստեղծվել է Աստծո պատկերով։ Նա սկզբում կատարյալ էր, սակայն հետո մեղանչեց և անկատար դարձավ։ Անկատար մարդը ունի կոշտ, տեսանելի մարմին, գայթակղվող հոգի, որի հայացքն ուղղված է դեպի Աստված։ Դրանից բացի քրիստոնեությունը չի առանձնացնում մարդու մարմինն ու հոգին և նշում է, որ փրկության ենթակա են ոչ միայն մարմինը, այլև հոգին։ Կատարյալ մարդ, ով կապված էր Աստվածային բնությանը, համարվում է Հիսուս Քրիստոսը։ Ադուհանդերձ քրիստոնեությունում առկա են նաև հետմահու գոյության այլ ձևեր դրախտում,դժոխքում և քավարանում (վերջինը միայն կաթոլիկների մոտ)։

Խորհուրդներ[խմբագրել]

Ի տարբերություն այլ կրոնների, քրիստոնեությունում կան խորհուրդներ, որոնք տարբերվում են այլ կրոնների ծեսերից և արարողակարգերից։ Եթե ծեսերը խորհրդանշում են Աստծո և մարդու միջև կապ հաստատելու միջոց, որը երաշխավորում է աշխարհի և մարդու՝ ինչպես արտաքին, այնպես էլ ներդաշնակությունը, ապա խորհուրդները բերում են մարդկային կյանքում Աստծո ներկայությունը։

Խորհուրդներից ամենակարևորներն են հանդիսանում Մկրտությունը( ազդարարում է մարդու՝ քրիստոնեական կյանքի մուտքը, խորհրդանշում է Աստծո հետ միաձուլումը) և Հաղորդությունը( եկեղեցական արարողակարգի ընթացքում օրհնված հացի և գինու ճաշակում, որը խորհրդանշում է, որ մարդը հավատում է Քրիստոսին, ճաշակում է նրա "մարմինն ու արյունը", որպեսզի Քրիստոսը "ապրի նրա մեջ")։ Ուղղափառությունը և Կաթոլիկությունը ունեն ևս 5 Խորհուրդներ, որոնք բողոքականությունը չի ընդունում։

Քրիստոնեական եկեղեցիների պատմությունը[խմբագրել]

1rightarrow.png  Տես նաև Քրիստոնեության պատմություն 

Մինչնիկեական ժամանակաշրջան[խմբագրել]

1rightarrow.png  Տես նաև Վաղ քրիստոնեություն 

Քրիստոնեական եկեղեցու պատմության առաջին մասը ներառում է 3 դար՝ հասնելով մինչև Նիկեայի տիեզերական առաջին ժողովը։

Առաքյալների դարը[խմբագրել]

I դարը կոչվում է առաքելական։ Ըստ ավանդության՝ առաքյալների վրա Սուրբ Հոգու իջնելուց հետո նրանք Երուսաղեմի շրջանում մնացին 12 տարի, որից հետո ցրվեցին աշխարհով մեկ՝ քարոզելու քրիստոնեություն։ Երուսաղեմի կործանվելուց հետո եկեղեցական կենտրոնի դերը անցավ կայսրության մայրաքաղաք Հռոմին, որտեղ կտտանքների են ենթարկվել Պողոս և Պետրոս առաքյալները։ Ներոնից սկսվել է հետապնդումների ժամանակաշրջանը։ Վերջին առաքյալը՝ Հովհաննես Աստվածաբանը, մահանում է մոտ 100 թվականին աքսորավայրում։ Այդպես ավարտվում է առաքյալների դարաշրջանը։

"Առաքելական հայրերը"[խմբագրել]

1rightarrow.png  Տես նաև Առաքելական հայրեր 

Վաղ քրիստոնեության պատմության մեջ I-II դդ․ նշանավորված է այսպես կոչված "Առաքելական հայրերի" գործունեությամբ։ Նրանք առաջին քրիստոնյա գրողներն էին, եղել են առաքյալների աշակերտները։ Դրանցից կարելի է նշել Իգնատիոս Անտիոքացուն՝ որպես տվյալ ժամանակաշրջանի հայտնի գործիչ։ Նա մահվան է դատապարտվել Տրայանոսի կողմից հրամայված քրիոստոնեական հետապնդումների ժամանակ։ "Առաքելական հայրերից" է նաև Պողիկարպոս Զմյուռնացուն, ում կենդանի այրել են կայսր Մարկոս Ավրելիոսի կողմից սկսված քրիստոնեական հետապնդումների ժամանակ (167 թ․)։

Ապոլոգետներ[խմբագրել]

Առաքելական հայրերից հետո սկսվում է ապոլոգետների ժամանակաշրջանը։ Ապոլոգիան (հին հուն.՝ ἀπολογία ՝ արդարացում) արդարացման նամակներ էին հակաքրիստոնյա կայսրերին, որտեղ քրիստոնյա նշանավոր գրողները ներկայացնում էին իրենց կրոնը որպես բարության և արդարության ջատագով, ինչպես նաև ողջամիտ ու խելամիտ կրոն։ Դրանով իսկ նրանք, կամա թե ակամա, ներկայացրել են քրիստոնեության հավատալիքները խելքամիտ կերպով և շատ պարզ ու հասկանալի։ Սրանով ծնվել է քրիստոնեական աստվածաբանությունը։ Քրիոստոնեական ասվտածաբանության առաջին փիլիսոփաներից էր Հուստինոսը Սամարայից, ով մոտ 133 թ․ քրիստոնեություն ընդունելուց հետո տեղափոխվել է Հռոմ, որտեղ ստեղծել է հերետիկոսների դեմ պայքարի առաջին աստվածաբանական դրպոցը։ Նա զոհվել է Մարկոս Ավրելիոսի քրիստոնեական հետապնդումների ժամանակ 166 թվականին։

Մինչնիկեական ժամանակաշրջանն ավարտվում է "Դիոկղետիանոսյան հետապնդումներով" (302-311 թթ․), որի հիմնական նպատակը քրիստոնեական եկեղեցին ամբողջությամբ կործանելն էր, սակայն սա ոչ միայն իր նպատակին չհասավ, այլևս ունեցավ հակառակ ազդեցությունը՝ քրիստոնեությունը ավելի տարածվեց և ամրապնդեց իր դիրքերը։ Հենց հետապնդումների ժամանակաշրջանում տեղի ունեցավ դարակազմիկ մի իրադարձություն, որն ամրապնդեց քրիստոնեության դիրքերը՝ Մեծ Հայքը 301 թ․ պաշտոնապես հռչակվեց քրիստոնեական պետություն՝ դառնալով առաջին երկիրը, որը քրիստոնեությունը դարձրեց պետական կրոն։

Քրիստոնեությունը Հայաստանում[խմբագրել]

1rightarrow.png  Տես նաև Հայ առաքելական եկեղեցի 

Քրիստոնեությունը Հայաստան է մուտք գործել I դարում՝ Հիսուս Քրիստոսի առաքյալներ Թադեոսի և Բարդուղիմեոսի քարոզչությամբ, որոնք Հայ առաքելական եկեղեցու կողմից հետագայում հռչակվեցին Հայոց առաջին լուսավորիչներ։ Մեծ Հայքը Թադեոս առաքյալի անունով միջնադարում հաճախ անվանվում էր «Թադեի վիճակ» կամ «Թադեի աթոռ»։ Հայաստանում կազմավորվում են քրիստոնեական համայնքներ (եկեղեցիներ), կարգվում նոր հավատի սպասավորներ, եպիսկոպոսներ, որոնք կապեր են հաստատում հարևան երկրների, հատկապես Միջագետքի, Ասորիքի, Կապադովկիայի հավատակիցների, Ալեքսանդրիայի, Սամոսատի, Եդեսիայի, Անտիոքի, Կեսարիայի աթոռների և համայնքների հետ։ Պատմական աղբյուրները հիշատակում են Ծոփքի Մեհրուժան եպիսկոպոսի անունը, որը III դ. կեսին նամակագրական կապ է ունեցել Ալեքսանդրիայի Դիոնիսիոս պատրիարքի հետ։ II–IV դդ. Հայաստանում նոր հավատի բազմաթիվ հետևորդներ՝ Ոսկյանք, Սուքիասյանք, Սանդուխտ արքայադուստր, Գայանյանց կույսեր, Հռիփսիմյանց կույսեր և այլն, հալածանքի զոհ են դարձել՝ հռչակվելով Հայ եկեղեցու առաջին սրբերն ու նահատակներ։ 301 թվականին՝ Հայոց Տրդատ Գ Մեծ թագավորի օրոք, քրիստոնեությունը պաշտոնապես հռչակվել է Մեծ Հայքի թագավորության պետական կրոն և սկսել բռնի կերպով տարածվել ամբողջ Մեծ Հայքի տարածքում։ Քրիստոնեության քարոզումը ընթանում էին դաժան բնռություններով, նախկին հավատքի հետևորդների դաժան սպանություններով ու մշակութային արժեքների կործանմամբ։ Գրիգոր Լուսավորիչը, դառնալով առաջին քահանայապետ, շարունակել է Թադեոս և Բարդուղիմեոս առաքյալների գործը և ապահովել Հայոց առաքելահաստատ Աթոռի ժառանգականությունն ու հարատևությունը։ Հայաստանը դարձել է կենտրոնատեղի՝ խթանելով քրիստոնեության տարածումը Վրաստանում, Աղվանքում, Հս. Կովկասում։ Քրիստոնեությունը, նախկին մշակութային արժեքների հիման վրա, նպաստել է հայ հոգևոր մշակույթի վերելքին ու հետագա զարգացմանը, մայրենի լեզվի և գրականության պահպանմանն ու ծաղկմանը, ազգային ինքնագիտակցության զարթոնքին, համամարդկային մշակույթին և քաղաքակրթությանը հայ ժողովրդի բերած ավանդին, ինչպես նաև երկար դարեր համախմբել է ժողովրդին, եկեղեցու շնորհիվ կապել ազգի տրոհված հատվածները։

Վրաստանի քրիստոնեացումը[խմբագրել]

Վիրքի քրիստոնեական եկեցեղին ըստ ավանդության հիմնադրվել է I դարում Անդրեաս առաքյալի կողմից։ 324 թվականին Սուրբ Նունեի ջանքերով քրիստոնեությունը դառնում է Վրաստանի պետական կրոնը։ Վրաց եկեղեցին 605-606 թթ․-ից գտնվել է Անտիոքի եկեղեցու ենթակայության ներքո[8]։ Մինչ այդ այն ենթակա էր Հայ առաքելական եկեղեցուն։ Վրաց եկեղեցին համարվում է աշխարհի ամենահին եկեղեցիներից մեկը [9][10][11][12][13]։

IV-VIII դդ․[խմբագրել]

Կոստանդիանոս Մեծի և նրա հաջորդների ժամանակ քրիստոնեությունը արագ դառնում է կայսրության տիրապետող կրոնը։ Այս գործընթացն ունի մի շարք առանձնահատկություններ։ Մեծ թվով հեթանոսների՝ քրիստոնեություն ընդունելը պատճառ է դառնում աղանդավորական շարժումների առաջացման համար, որը խարխլում է Եկեղեցին։ Եկեղեցու ներքին գործերին ժամանակ առ ժամանակ սկսում են խառնվել կայսրերը, որը նաև ուղեկցվում էր նոր աղանդների ստեղծմամաբ (ամենահայտնի օրինակը մոնոֆելիտականությունն է): Ռադիկալ տրամադրված քրիստոնյաները սկսում են սրանցից թաքնվել անապատներում։ Հենց IV դարում է սկսում ծաղկում ապրել հոգևոր դասը և ստեղծվում միաբանություններ։ Նոր աղանդների ստեղծման միտումը այդ ժամանակ տեղի էր ունենում Տիեզերական ժողովների կանոնների հետ համաձայնության կամ անհամաձայնության հիման վրա։

Հոգևորականության զարգացումը Մերձավոր Արևելքում[խմբագրել]

Հոգևորականությունը Եգիպտոս, Սիրիա և Պաղեստին զարգացել են իրարից անջատ։ Դրանցից ամենահինը համարվում է Եգիպտոսի հոգևորականությունը։ Դրա հիմնադիրը համարվում է Անտոն Մեծը, ով 285 թվականից սկսած հեռանում է անապատ։ Նրա աշակերտն է եղել Մակար Մեծը, ով ճգնավորի կյանքով է ապրել Վադի Էլ Նատրուն անապատում։ Մոտ 330 թ․ Պաքոմիուս Մեծը Եգիպտոսում հիմնում է առաջին միաբանությունը։

Պաղեստինում առաջին միաբանությունը հիմնադրել են Քարիտոն Խոստովանահայրը՝ Ֆարակյան միաբանության հիմնադիրը (330-ական թթ․), և Հիլարիոնը։

Սիրիայում միաբանություն հիմնադրել են Հակոբ Մծբնացին և նրա աշակերտ Եփրեմ Ասորին, ,ովքեր համարվում են նաև Արևելաասորական աստվածաբանական դպրոցի հիմնադիրը։

IX - XI դդ․[խմբագրել]

Քրիստոնեական աշխարհում VIII դարի սկզբից սկսած կարևոր փոփոխություններ են տեղի ունենում, որը առաջին հերթին կապված է իսլամի և արաբական արշավանքների հետ։ 771 թվականին արաբներն անցնում են Ջիբրալթարի նեղուցը, գրավում Իսպանիան և ներխուժում ներկայիս Ֆրանսիայի տարածքի խորքերը։

Եկեղեցիների բաժանումը[խմբագրել]

1rightarrow.png  Տես նաև Քրիստոնեական եկեղեցիների բաժանումը (1054) 

Քրիստոնեական եկեղեցիների 1054 թ․ բաժանման գլխավոր պատճառը Հարավային Իտալիայի տարածքների համար վեճն էր, որը այդ ժամանակ պատկանում էր Բյուզանդիային։ Իմանալով, որ հունական ծեսերը այդտեղ մոռացվում են, Կոստանդնուպոլսի պատրիարք Միքայել Կերուլարիուսը փակում է Կոստանդնուպոլսի լատինական ծեսերով եկեղեցիները։ Միաժամանակ նա պահանջեց Հռոմից հավասարություն՝ քրիստոնեական այլ առանջնորնդերի նկատմամբ։ Լևոն IX պապը մերժեց նրան և շուտով մահացավ։ Դրա ընթացքում Կոստանդնուպոլիս են ժամանում պապի ներկայացուցիչները՝ Գումբերտ կարդինալի գլխավորությամբ։ Պատրարքը նրան հրաժարվեց ընդունել և միայն նամակով քննադատեց որոշ լատինական ծեսեր։ Գումբերտն էլ իր հերթին պատրարքին մեղադրեց որոշ հերետիկոսությունների մեջ, իսկ 1054 թ․ հուլիսի 16-ին ինքնակամ նզովեց նրան և նրա հետևորդներին։ Միքայել Կերուլարիուսը պատասխանեց դրան նույն կերպ՝ նզովելով ամբողջ պատվիրակությունը։ Այսպիոսով, սա ևս մեկ չգիտակցված բաժանում էր, որը առաջ բերեց Արևմուտքի և Արևելքի կրոնական ընդհանրության վերջնական խզում։

Իրականում, եկեղեցիների բաժանումը շատ երկար գործընթաց էր, որը տևել է մի քանի հարյուրամյակ (IX-XII դդ․), իսկ դրա աղբյուրը եկեղեցիների ծիսակատարության լուրջ տարբերությունների առկայությունն էր։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել]

  1. «Status of Global Mission, 2013, in the Context of AD 1800–2025»։ Gordon-Conwell Theological Seminary։ 2013։ http://www.gordonconwell.edu/resources/documents/statusofglobalmission.pdf։ Վերցված է 2013-08-31։ 
  2. Adherents.com: By Location
  3. http://www.adherents.com/rel_USA.html Largest Religious Groups in the USA]
  4. Adherents.com: By Location
  5. Worldwide Adherents of All Religions // Բրիտաննիկա հանրագիտարան. Encyclopædia Britannica Online. Encyclopædia Britannica Inc., 2013
  6. «Global Christianity A Report on the Size and Distribution of the World's Christian Population»։ The Pew Forum on Religion & Public Life։ 2013-12-19։ Արխիվացված օրիգինալից 2013-05-23-ին։ http://www.webcitation.org/6GpdNSsRz։ Վերցված է 2013-05-19։ 
  7. The Armenian Church Today
  8. Ռոնալդ Ռոբերտսոն. Արևելյալ քրիստոնեական եկեղեցիներ՝ պատմա-եկեղեցական ձեռնարկ
  9. Վրաց ուղղափառ եկեղեցու հակիճ պատմութույն
  10. Վրաց ուղղափառ եկեղեցու պաշտոնական կայք
  11. Վրաց ուղղափառ եկեցեցի // Հանրագիտական բառարան
  12. Լոմինաձե Բ. Ռ. Վրաց ուղղափառ եկեղեցի // Մեծ սովետական հանրագիտարան
  13. Բեսսոնով Մ. Ն. Ուղղափառությունը մեր ժամանակաշրջանում. — Մ.:Политиздат, 1990. —էջ.80


Տես նաև[խմբագրել]

Արտաքին հղումներ[խմբագրել]