Ջիբրալթարի նեղուց

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Ջիբրալթարի նեղուց
Estrecho de Gibraltar (es)
the Strait of Gibraltar (en)
مضيق جبل طارق‎ (ar)
Bucht & Straße von Gibraltar.jpg
Աֆրիկան (աջից, հորիզոնում) և Եվրոպան (ձախից) Ջիբրալթարից
Երկիր Իսպանիա
Բաժանում է Պիրենեյան թերակղզու հարավային հատվածը և Աֆրիկա մայրցամաքի հյուսիսարևմտյան ափը
Առավելագույն խորություն 1184 մ մ
Երկարություն 59 կմ
Լայնություն 14-45 կմ
##Ջիբրալթարի նեղուց (Իսպանիա)
Blue pog.svg

Ջիբրալթարի նեղուց (Արաբերեն- مضيق جبل طارق, իսպ.՝ Estrecho de Gibraltar) մի նեղ նեղուց, որը միացնում է Ատլանտյան օվկիանոսը Միջերկրական ծովին և բաժանում Եվրոպան Աֆրիկայից։ Անվանումը ի պատիվ արաբ հրաամանատար Թարիք իբն Զիյադի, ով ղեկավարն էր արաբական ներխուժումը Պիրենեյան թերակղզի :[1].

Ձևավորման պատմությունը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Վարկածներից մեկի համաձայն, 5 մլն.տարի առաջ Ատլանտյան օվկիանոսի ջրերը ճեղքեցին անցան Ջիբրալթարի նեղուցն ու ջրածածկ արեցին Միջերկրականի ծովափը:[2][3]. Այլ վարկածի համաձայն, որն ամենատարածվածն է, Միջերկրականի ծովը համարվում է Թետիս հնագույն օվկիանոսի մնացորդը, որը քարոլորտային սալերի շարժման հետևանքով աստիճանաբար կրճատվել է[4][5][6], որի վկայությունն էլ լեռնային շրջանների ծալքավորումն ու քարոլորտային սալերի ժամանակակից շարժումն է, Աֆրիկյան քարոլորտային սալի շարժման արագությունը դեպի հս-ար 1,9 սմ/տարի է:[7]. Ջիբրալթարի նեղուցը համարվում է «Ջիբրալթարյան Աղեղի» մասը, կազմված Պիրենեյների հարավում գտնվող Բաետիկ լեռնային համակարգից, Ջիբրալթարի նեղուցից և Մարոկկոյի հյուսիսային մասից: 2017 թվականին, Գրանադայի համալսարանում ստեղծել է քարային բլոկների շարժվող նմուշօրինակը (300х150 կմ), որը հանրագումարի արդյունքում պտտվել է 53 աստիճան ժամսլաքով, 6 աստիճան՝ 1 մլն. տարում: Այսպիսով, «Ջիբրալթարյան Աղեղը» սկսել է ձևավորվել 9 մլն. տարի առաջ:[8]

Ջիբրալթարի նեղուցով կամուրջների, թունելների, պատվարների նախագծերը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

«Ատլանտրոպի» նախագիծ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1920 թվականներին գերմանացի ճարտարապետ Գերման Զյորգելը Ջիբրալթարի նեղուցում առաջարկեց ջրաէներգետիկական պատվար ունենալը, իսկ երկրորդ, ավելի փոքր պատվարով փակել Դարդանելը: Կար նաև տարբերակ, որ երկրորդ պատվարը միացնելու էր Սիցիլիան Աֆրիկային: Արդյունքում Միջերկրական ծովի մակարդակը կնվազեր 100 մետրով: Այս ձևով նախատեսվում էր անսահմանափակ էլեկտրաէներգիա, այլ նաև ծովային աղազերծված ջուր մատակարարել Սահարային, որպեսզի այն պիտանի դառնա գյուղատնտեսության համար: Եվրոպան և Աֆրիկան կդառնային մի մայրցամաք՝ «Ատլանտրոպ», իսկ Միջերկրական ծովի փոխարեն կհայտնվեր արհեստական Սահարայի ծովը:


Թունել[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Երկար տարիներ Իսպանիան և Մարոկկոն ուսումնասիրում էին նեղուցի տակով երկաթուղային և/կամ ավտոմոբիլային թունելի կարուցման հարցը, համանմանորեն Լա Մանշին, որը միացնում է Ֆրանսիան Մեծ Բրիտանիային: 2003 թվականին հետազոտությունների նոր ծրագիր սկսվեց, հաշվարկված երեք տարվա համար:

Կամուրջ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ամերիկյան և բրիտանական շինարարների խումբը, ամեն կողմից վերանայում են նեղուցով կամրջի կառուցումը: Այսպիսի կամրջի կառուցումը կլիներ այդ ժամանակվա ամենաբարձր (900 մետրից բարձր) և ամենաերկար (15 կմ) կամուրջը երկրի վրա եղածներից: Ֆանտաստ Արթուր Կլարկը այսպիսի կամրջի մասին նկարագրել է իր «Դրախտի շատրվանները» վեպում:

Ջիբրալթարի նեղուցը մշակույթում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

«Նավակ» ֆիլմում («Das Boot», 1981 թվական) Կրիգսմարինեն հրամայում է U-96 անձնակազմին անցնել նեղուցով, որպեսզի թափանցեն Միջերկրական ծով և լինեն Իտալիայի Լա Սպեցիայում: Նեղուցը շատ հզոր հակասուզանավային պաշտպանություն է ունեցել բնությունից տրված, անգլիացիներնը գիտեին այդ կարևոր հանգամանքը: Թեմայի համաձայն նավը պետք է հայտնաբերվեր է թշնամու կողմից, ստանար ռումբի ուղղակի հարվածը և արտակարգ իրավիճակում հայտնվեր նեղուցի հատակում (280 մ խորությամբ), գերազանցելով ընկղման հաշվարկված խորությունը: Մարմինը հսկայական ճնշման ենթարկվեց, ծովի խորքում վերանորոգելուց հետո նավակը կարողացավ վերադառնալ բազա: Ամերիկյան ֆանտաստ-գրող Պոլ Անդերսոնի «Ջիբրալթարի ջրվեժ» (Gibraltar Falls, 1975) գիրքը «Ժամանակի պարեկ» շարքից գործողություններն տեղի են ունենում Միջերկրական ծովի ձևավորման ժամանակ:

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. Путешествие по планете. Гибралтар
  2. В Университете Барселоны выяснили, как образовалось Средиземное море
  3. Бялко А.В. Наша планета — Земля. (Библиотечка «Квант», вып.29). — М.: Наука. Главная редакция физико-математической литературы, 1983. — С. 187. — 208 с.
  4. На берегу океана Тетис
  5. Средиземное море
  6. Литосферные плиты
  7. География материков и океанов. 7 кл.: Атлас. — М.: Дрофа, ДиК. — 1997. — 57 с.: ил., карт. — С. 4—6.
  8. «Гибралтарская Дуга возникла 9 миллионов лет назад» (ru-RU)։ ftimes.ru։ Վերցված է 2017-02-05