Պողոս առաքյալ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Պողոս առաքյալ
հին հուն․՝ Παῦλος
Paul of Tarsus.jpg
Ծնվել է մոտ. 5
Ծննդավայր Տարսոն, Մերսին, Թուրքիա
Մահացել է մոտ. 64
Մահվան վայր Հռոմ, Հռոմեական կայսրություն
Քաղաքացիություն Հին Հռոմ
Կիլիկիա[1]
Ազգություն հրեա
Կրոն հուդայականություն[2] և քրիստոնեություն
Ազդվել է Հիսուս
Մասնագիտություն գրող, աստվածաբան, միսիոներ և կրոնական ծառայող
Ամուսին չկա և անհայտ
Զբաղեցրած պաշտոններ առաքյալ
Երեխաներ չկա
Saint Paul Վիքիպահեստում
Պողոս Առաքյալ, հեղինակ՝ Էլ Գրեկո

Տարսոնցի Պողոսը, սկզբնապես՝ Սաուլ Տարսոնցի կամ Սաուլ Պողոս[3], ծնված մ.թ. 5-10թթ.[4] Կիլիկիայի Տարսոն քաղաքում (ներկայիս Թուրքիայի կենտրոնական հարավային հատվածում) և նահատակված Ներոն կայսեր կառավարության ժամանակ՝ 58-67թթ. Հռոմում [5], հայտնի է որպես հեթանոսների Առաքյալ, ազգերի առաքյալ կամ պարզապես Առաքյալ և նախնական քրիստոնեության [6]նշանավոր անձանցից մեկն է:[7]

Իր թղթերից պարզ է դառնում, որ Տարսոնցի Պողոսը հրեական արմատներ ունի, նրա վրա մեծ ազդեցություն է ունեցել հելլենական մշակույթը և իր հայտնի փոխհարաբերությունը Հռոմեական կայսրության հետ, որի քաղաքացին է եղել ինքը՝ համաձայն «Գործք առաքելոցի»: Պողոսը չփոխեց իր անունը Հիսուս Քրիստոսի հավատն ընդունելուց հետո ինչպես Իսրայելի մեսսաները և հեթանոս Սալվադորը, քանի որ դարաշրջանի բոլոր հռոմեացիների պես ուներ ընտանիքից եկող անձնանուն (Սաուլ՝ նրա հրեական անունը, ծագումնաբանորեն նշանակում է «մեկը, որի օգնությանն են դիմում», «կանչված») և մականուն, որը միակն է, որ օգտագործվում է նրա նամակներում (Պողոս՝ նրա հռոմեական անունը, նշանակում է «փոքր» կամ «քիչ»):[8]

Հելլենական մշակույթի իմացությունը (սահուն խոսում էր ինչպես հունարեն, այնպես էլ արամեերեն) թույլ տվեց նրան Կտակարանում քարոզել այդ մշակույթին բնորոշ օրինակներ ու համեմատություններ, որի շնորհիվ նրա հաղորդագրությունը շատ շուտով հաջողություն ունեցավ հունական տարածաշրջանում: Սակայն մյուս կողմից էլ այս հատկությունը որոշակի պահերի խոչընդոտ հանդիսացավ նրա խոսքերը հասկանալու հարցում, քանի որ Պողոսը երբեմն դիմում էր հուդայականությունից հեռու գաղափարների, մինչդեռ այլ դեպքերում խոսում էր որպես խիստ և օրինապահ հրեա:[lower-alpha 1] Այստեղից է, որ նրա պնդումներից որոշները որակվել են որպես «τινα δυσνοητα» (տառադարձվում է tina dysnoēta, որը նշանակում է «դժվար հասկանալի կետեր»)[lower-alpha 2] և մինչև օրս տարակարծություններ են առաջանում Պողոսի թղթերի որոշ հատվածների ու թեմաների շուրջ, ինչպես, օրինակ, հրեաների ու հեթանոսների հարաբերության, խղճի ու օրենքի վերաբերյալ և այլն: Մյուս կողմից՝ պարզ է, որ նրա նամակները առանձին դեպքերում գրվել են ի պատասխան հստակ դեպքերի: Այդ պատճառով էլ ժամանակակից մեկնաբանական վերլուծությունը՝ առանց հույս ունենալու դրանցում գտնել Առաքյալի մտածողության հիմքերը, ուսումնասիրում է դրանց առաջադրած դժվարություններն ու առանձնահատկությունները, վերլուծում է դրանց զարգացման և ամբողջականության վերաբերյալ բանավեճը:​

Պատկանած չլինելով Տասներկու Առաքյալների սկզբնական շրջանակին և անցնելով թյուրըմբռնումներով ու դժբախտություններով դրոշմված ճանապարհ[lower-alpha 3]՝ Պողոսը դարձավ Հռոմեական կայսրության տարածքում քիրստոնեության կառուցման և տարածման առաջնակարգ ճարտարապետներից մեկը՝ շնորհիվ իր տաղանդի, համոզմունքների և իր անձի՝ անվիճելիորեն առաքելական բնույթի:[9][10] Նրա մտածողությունը համապատասխանում էր այսպես կոչված պողոսյան թղթագրությանը, որը նախնական քիրստոնեության չորս հիմնական ուղղություններից մեկն էր, որոնք վերջում կազմեցին կանոնական գիրքը:[11]

Այսպես կոչված պողոսյան թղթերի հարցում՝ Թուղթ հռոմեացիներին, Առաջին և Երկրորդ Թուղթ կորնթացիներին, Թուղթ գաղատացիներին, Թուղթ փիլիպեցիներին, Առաջին Թուղթ թեսաղոնիկեցիներին (հավանաբար ամենահինը) և Թուղթ Փիլիմոնին, գործնականում անվիճելի է այն փաստը, որ դրանք պատկանում են Պողոս Տարսոնցուն: Դրանք «Գործք Առաքելոցի» հետ կազմում են առաջնային անկախ աղբյուրներ, որոնց սպառիչ ուսումնասիրությունը գիտական-գրական տեսանկյունից թույլ տվեց որոշ փաստեր արձանագրել նրա կյանքից, հաստատել նրա գործունեության համեմատաբար ճշգրիտ ժամանակագրությունը և նրա անհատականության միանգամայն ավարտուն նկարագրությունը: Նրա գրվածքները, որոնք մեզ են հասել 175-225թթ. թվագրվող հին պապիրուսների վրա արված արտագրությունների ձևով, միաձայն ընդունվել են քիրստոնեական բոլոր եկեղեցիների կողմից: Նրա կերպարը, որ ասոցացվում է քիրստոնեական փորձարարական առեղծվածի հետ, ոգեշնչություն է հանդիսացել այնպիսի տարբեր արվեստների համար, ինչպիսիք են ճարտարապետությունը, քանդակագործությունը, նկարչությունը, գրականությունը, կինեմատոգրաֆիան, իսկ քիրստոնեության համար, հենց առաջին շրջանից սկսած, դարձել է տեսության և հոգևորականության անխուսափելի աղբյուր:[12]

Անունը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Սրբապատկերում Սուրբ Պողոսն է: Պատկերն արվել է 1407թ. Անդրեյ Ռուբյլովի կողմից: Չափսերը՝ 110 x 160 սմ, գտնվում է Մոսկվայի Տրետյակովյան պատկերասրահում:

Հունարեն[13] գրված իր նամակներում Առաքյալն իրեն անվանել է Παῦλος (Paulos): Այս անունը հայտնվում է նաև Պետրոսի երկրորդ նամակում (3:15) և «Գործք Առաքելոցում»՝ սկսած 13.9-ից:[14]

Նախքան այդ տարբերակը[lower-alpha 4] «Գործք Առաքելոցը» նրան հունարեն տարբերակով է կոչում՝ Σαούλ (Saoul) o Σαῦλος (Saulos) (եբրայերեն՝ שָׁאוּל‎, ժամանակակից եբրայերեն՝ Sha'ul, իսկ տիբերյան եբրայերենով՝ Šāʼûl): Հին եբրայերենում այս անունը համարժեք էր Հին Իսրայելի առաջին թագավորին[lower-alpha 5], որը Պողոսի պես սերում էր Բենիամինի տոհմից: Այս անունը նշանակում է «մեկը, որի օգնությանն են դիմում», «կանչված» կամ «մեկը, որին խնդրում են» (Աստծու կամ Յահվեհի կողմից):

Նրա «փոխակերպության»[lower-alpha 6] պատմություններում օգտագործվում է նաև Σαῦλος (Saulos) անունը: «Գործք Առաքելոցը» ցույց է տալիս նաև «Սաուլից» անցումը «Պողոսի»[lower-alpha 7]՝ կիրառելով «Σαυλος, ο και Παυλος» արտահայտությունը («Սաուլ, նաև Պողոս» կամ «Սաուլ, նաև հայտնի որպես Պողոս»), որը նշանակում է, որ անունը փոխվել է:[15] Հելլենական հուդայականության մեջ համեմատաբար հաճախակի կիրառություն ունեին կրկնակի անունները՝ մեկը հունարեն, իսկ մյուսը՝ եբրայերեն:[16][17]

Paulos անունը Էմիլիայի տոհմի[18] կողմից կիրառվող հռոմեական հայտնի Paulus մականվան հունարեն տարբերակն է: Միայն այդ կերպ կարելի է ենթադրել, որ Պողոսը ստացել է հռոմեական անուն: Հնարավոր է, որ դա կապ ունի հռոմեական քաղաքացիության[lower-alpha 8] հետ, որը նրա ընտանիքը ստացել էր Տարսոնում ապրելով:[19] Նաև հնարավոր է, որ Պողոսի նախնիներից որևէ մեկը ստացած լինի այդ անունը մի որևէ հռոմեացու կողմից, որը ստրկացրել է նրան:[20] Թեև paulus լատիներենում նշանակում է «փոքր» կամ «մեղմ», սակայն դա կապված չէ նրա ֆիզիկական կառուցվածքի կամ բնավորության հետ:[21]

Այս ամենով հանդերձ՝ Պողոսը կարողացավ մեկ այլ նշանակություն տալ իր անվանը: Ջորջիո Ագամբենը հիշում է, որ երբ մի հռոմեացի ստրկատեր նոր ծառա էր գնում, փոխում էր նրա անունը՝ ի նշան նրա կարգավիճակի փոփոխության: Ագամբենը բերում է օրինակներ. «Januarius qui et Asellus (միջատ); Lucius qui et Porcellus (խոզուկ); Ildebrandus qui et Pecora (եղջերավոր անասուն); Manlius qui et Longus (երկար); Aemilia Maura qui et Minima (փոքր)»:[22] Սկզբում տվյալ անձի անունն էր, իսկ հետո՝ նոր անունը.երկու անունները միանում էին «qüi et» մասնիկով, որը նշանակում է «ինչպես նաև [կոչվում է]»: «Գործք Առաքելոցում» հանդիպում է հետևյալ արտահայտությունը՝ «Σαυλος, ο και Παυλος» («Սաուլ, նաև Պողոս [կոչվող]»), որտեղ «ο και»-ը լատիներեն «qüi et»-ի հունական համարժեքն է: Ագամբենը գտնում է, որ Սաուլը փոխել է իր անունը Պողոսի, երբ նրա կարգավիճակը ազատ մարդուց փոխվել է ծառայի/ստրուկի՝ դարձել է Աստծու կամ իր մեսսաների ծառան:[23] Շարունակելով այս գիծը՝ Պողոսը պիտի որ համարված լինի փոքր մարդկային գործիք (paulus- «փոքր», Ավրելիոս Օգոստինոսը նույն բանն է ցույց տալիս Comm. in Psalm. 72,4-ում: «Paulum […] minimum est»), ոչ արժանավոր, այնուամենայնիվ Աստծո՝ իր Տիրոջ կողմից ընտրված մի առաքելության համար:[24]

Աղբյուրներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Պողոս Տարսոնցին հայտնի է երկու տեսակի աշխատանքներով[25], որոնք կարելի է դասակարգել ըստ կարևորության աստիճանի.

Պապիրուսի վրա արված արձանագրություն, որը պարունակում է Կորնթացիներին ուղղված երկրորդ թղթի հատվածը (11, 33- 12, 9): Թվագրվում է 175-225թթ.:
  • Նրա թղթերը. Հավանաբար բոլորը գրված են 50թ. մի տասնամյակի ընթացքում (հնարավոր է, որ ժամանակագրական հաջորդականությամբ): Դրանք են. Առաջին նամակը թեսաղոնիկեցիներին, Առաջին նամակը Կորնթացիներին, Թուղթ առ ԳաղատացիսԹուղթ առ ՓիլիմոնԹուղթ առ ՓիլիպպեցիսԵրկրորդ նամակը Կորնթացիներին և Նամակ հռոմեացիներին: Համարվում են ամենաօգտակար և ամենահետաքրքիր աղբյուրը՝ դրանցից բխող պարզ ճշմարտության շնորհիվ, և հետևաբար՝ նրա մարդկային, գրական և աստվածաբանական կերպարի ամենաճշգրիտ բնորոշումը:
  • Գործք Առաքելոցը. Մասնավորապես 13-րդ գլխից սկսած համարվում են Պողոսի կողմից գրված գործեր: Գործերը նրա մասին նշանակալի տեղեկությունների մի համախումբ են՝ սկսած Դամասկոս գնալու ճանապարհին «փոխակերպությունից» մինչև նրա գալուստը Հռոմ որպես առաքյալ: Ավանդաբար վերագրվելով Ղուկաս Ավետարանիչին՝ այնուամենայնիվ դրանց պատմագրական արժեքը հակասական է: Հարցականի տակ չի դրվում կենսագրական հիմնական պատկերը, որը ցույց է տալիս Գործք Առաքելոցը, սակայն երբ գործը հասնում է նամակներին, այստեղ արդեն որոշակի պակասություններ կան դեպքերի հետ կապված (որպես օրինակ՝ Գործքը բացարձակապես ոչինչ չի նշում կորնթոսյան եկեղեցու հետ Պողոսի փոթորկուն հարաբերությունների վերաբերյալ, Պողոսի հեղինակած նամակները չեն ենթադրում Գործքի 15, 22-29 գլուխներում նշված «առաքելական որոշման» առկայությունը, որոշակի սննդամթերի արգելման վերաբերյալ հուդաիզմի զիջումների մասին): Կան նաև աստվածաբանական անհամապատասխանություններ (օրինակ՝ Գործքը անտեսում է տիպիկ պողոսյան դիրքորոշումը առանց օրենքի գործերի հավատով արդարանալու վերաբերյալ, որն, օրինակ, լավ արտահայտված է Հռոմեացիներին ուղղված նամակում):[26] Այնուամենայնիվ, Վիկտոր Մ. Ֆերնանդեսը մեր ուշադրությանն է հրավիրում Գործք Առաքելոցում առկա որոշակի անցումների վրա, որոնք ընդգծում են Պողոսի քարոզած քիրստոնեության հատուկ ոճը. Աստծու շնորհների կտակարանը[lower-alpha 9], որը համարժեք է Պողոսի այն սկզբունքի, ըստ որի հնարավոր է շնորհներով և ոչ թե օրենքով արդարացվելը: [27]

Ընդհանուր թեմաների հակադրության պարագայում սովորաբար նախապատվություն է տրվում պողոսյան թղթերին, մյուս կողմից էլ՝ ընդունվում են Գործք առաքելոցի այն տվյալները, որոնք չեն հակասում թղթերին: [28]

Գոյություն ունեն այլ տեսակի գործեր՝ այսպես կոչված «պսևդոէպիգրաֆիկ կամ պողոսյան երկրորդ թղթեր», որոնք գրվել են Պողոսի անունից թերևս նրա աշակերտների կողմից նրա մահից հետո: Դրանք ընդգրկում են Երկրորդ նամակը թեսաղոնիկեցիներին, Թուղթ առ կողոսացիներ, Թուղթ առ եփեսացիներ և երեք «հովվական թղթեր»՝ Առաջին և Երկրորդ թուղթը Տիմոթէոսին և Թուղթ առ Տիտոս: 19-րդ դարից սկսած տարբեր հեղինակներ ժխտել են Պողոսի ուղիղ կապը այդ թղթերի հետ՝ դրանք վերագրելով ավելի ուշ շրջանի աշակերտների:[29] Այդ ամենով հանդերձ՝ այլ հեղինակներ պնդում են Պողոսի՝ այդ թղթերի հեղինակը լինելու փաստը, հատկապես Կողոսացիներին ուղղված թղթի՝ փաստելով, որ ոճը և թեմատիկան կարող են արադարացվել դրանք գրելու պատմական հանգամանքներով: [30]

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Պողոսի ծնունդը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Սուրբ Պողոսը ծնվել է 5-10թթ. Տարսոնում (ներկայիս Թուրքիայի տարածքում), որն այն ժամանակ Միջին Ասիայի հարավում գտնվող հռոմեական Կիլիկիա նահանգի կենտրոնն էր:

Տարեթիվ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Փիլիմոնին ուղղված թղթում Պողոսն իրեն ծեր է հայտարարում (presbytés):[lower-alpha 10] Այն գրել է բանտարկված վիճակում[lower-alpha 11] թերևս 50թ. մի տանամյակում Եփեսոսում կամ էլ 60թ. սկզբներին Հռոմում կամ Կեսարիայում: Ենթադրվում է, որ այդ ժամանակ նա արդեն 50 կամ 60 տարեկան էր դառնում:[31]Այդ թվականից սկսած՝ հաշվում են, որ Պողոսը ծնվել է 1-ին դարի սկզբներին՝ մոտ 10թ.: [32][33][34][35]Այդ պատճառով էլ եղել է Հիսուս Նազովրեցու ժամանակակիցը:

Վայր

Հուդայական փյուռքի առաջին սինագոգների տեղադրվածությունը I և II դարերում՝ ըստ գրական, պապիրութային, էպիգրաֆիական և ճարտարապետական աղբյուրների վկայությունների: Քարտեզը ցույց է տալիս հրեաների տարածվածությունը հելենական և հռոմեական աշխարհում:

Ղուկասը հաստատում է, որ Պողոսը ծնունդով Տարսոնից[lower-alpha 12] էր՝ Կիլիկիայի նահանգում գտնվող մի քաղաքից: Այդ տեղեկությունը դառնում է արժանահավատ:[36][37][38] Այդ փաստը ևս մեկ անգամ հաստատում է այն հանգամանքը, որ Պողոսի մայրենի լեզուն հունարենն են[39][40], և որ այդ լեզվի կիրառության մեջ եբրայերենի տարրեր չեն նկատվում:[41]

Բացի այդ, Պողոսը կիրառել է Septuaginta-ն՝ աստվածաշնչյան տեքստերի հունարեն թարգմանությունը, որը Հուդայի երկրից [42][43]այն կողմ գտնվող հին հուդայական համայնքների կողմից է կիրառվել: Այս ամենը համապատասխանում է հելենական քաղաքում ծնված հրեական համայնքի ներկայացուցչի կերպարին:[44] Սրան գումարվում է այլընտրանքային ավանդույթների բացակայությունը, որոնք նրա ծննդավայրի վերաբերյալ այլ հավանական տեղեկություններ չեն տալիս՝ բացի Եվսեբոսցի Հերոնիմոսի ուշ շրջանի մի գրառումից, որը փաստում է այն շշուկները, որ Պողոսի ընտանիքը սերում էր Գիսկալայից՝ քաղաք Գալիլեայում (De viris illustribus 5 —Փիլեմոնին ուղղված մեկնաբանություն—, IV դարի սկիզբ): Սակայն այդ տեղեկությունը հիմնավորում չունի:[45][46][Nota 1]

 Այն ժամանակ Տարսոնը ծաղկող, մեծ կարևորություն չունեցող քաղաք էր (Գործք 21, 39):[47] Ք.ա. 64թ.-ից լինելով հռոմեական նահանգի մայրաքաղաքը[48][49]՝ թիկունքում ուներ Տարսոնյան լեռնահամակարգը, իսկ ափին գտնվում էր Սիդնո գետը,[50] որը թափվում էր Միջերկրական ծով և կամուրջ հանդիսանում Տարսոնի համար: Տարսոնը առևտրային նշանակություն ուներ, քանի որ Սիրիան և Անատոլիան[51] միացնող ընդհանուր ճանապարհի մասն էր կազմում: Բացի այդ ստոիկյան փիլիսոփայության մի դպրոցի կենտրոն էր: [52][53]Հետևաբար, խոսքը գնում է մի քաղաքի մասին, որն այն ժամանակ հայտնի էր որպես մշակութային, փիլիսոփայական և կրթական կենտրոն:[54] Տարսոն քաղաքին ի բնե շնորհվել էր հռոմեական քաղաքացիության իրավունք: [lower-alpha 13]Ինչպես նշվեց ավելի վաղ, այդ կարգավիճակը հնարավոր բացատրություն է դառնում այն փաստի, որ Պողոսը հռոմեական քաղաքացիություն ուներ՝ ի հեճուկս հրեայի որդի լինելու հանգամանքի:

Հռոմեական քաղաքացիությունը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Սուրբ Պետրոսի եկեղեցին Տարսոնում(Թուրքիա)՝ կառուցված XI կամ XII դարերում: Վերագծվածլ և վերակառուցված 1892թ.՝ եկեղեցին լքվել է 1923թ. քրիստոնյա համայնքի՝ հույն-թուրքական պատերազմի (1919-1922թթ.) հետևանքով Տարսոնից արտաքսվելուց հետո: Հետագայում թեթևակի ձևափոխվել է և օգտագործվել այլ նպատակներով: 1994թ.Մշակույթի նախարարությունը այն հայտարարել է պատմության թանգարան և դարձրել պահպանվող հուշարձան:

Պողոսի՝ հռոմեական քաղաքացիություն ունեցած լինելու մասին տեղեկությունը ներկայացված է միայն «Գործք առաքելոցում»[lower-alpha 14] և չունի զուգահեռ հիշատակություն Պողոսի թղթերում, որն էլ բանավեճի պատճառ է դառնում այսօր:[55][56][57][58] Հակառակ դրան՝ Վիդալ Գարսիան պնդում է, որ հռոմեական քաղաքացիություն ունեցողը այդպես ծեծի չէր ենթարկվի, ինչպես հավաստիացնում է Պողոսը Երկրորդ թուղթ առ կորնթացիս գործում (11, 24-25), որ պատահել է իրեն, քանի որ դա արգելված էր:[59] Ի նպաստ դրա՝ Բորնկամմը նշում է, որ Paulus-ը հռոմեական անուն է:[60] Եվ եթե Պողոսը հռոմեացի չլիներ, Հռոմ տեղափոխված չէր լինի Երուսաղեմում իր ձերբակալությունից հետո:[61] Այնուամենայնիվ, երկու ենթադրությունների դեպքում էլ կան բացառություններ:[62][63][64][65] Պետեր Վան Միննենը՝ հելլենիստական և հռոմեական շրջանի փաստաթղթերի, ինչպես նաև նախնական քիրստոնեության պապիրուսագետ և հետազոտող, բուռն կերպով պաշտպանում էր Պետրոսի՝ հռոմեական քաղաքացի լինելու պատմականությունը՝ պնդելով, որ Պողոսը մեկ կամ մի քանի ազատություն ստացած ստրուկի հետնորդ է եղել, որոնցից էլ ժառանգել է քաղաքացիությունը:[66]

Առաջին տարիներ, կրթություն և կենսապայմաններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

«Գործք առաքելոցը» Պողոսի վերաբերյալ երեք այլ հանգամանք էլ է նշում, բացի այն, որ նա հրեայի որդի էր և Բենիամինի ցեղի հետնորդ. 1. կրթվել է Երուսաղեմում, 2. նրան ուսուցանել է հայտնի ռաբբի Գամաղիէլը,[lower-alpha 15][67] 3. և որ նա փարիսեցի [lower-alpha 16] էր:

Կրթությունը «Գամաղիէլի ոտքերի տակ»[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Պողոսի կրթության հարցը բազմաթիվ շահարկումների առարկա է: Մասնագետների մեծամասնության կարծիքով նա նախնական կրթություն է ստացել հենց Տարսոն քաղաքում:[68][69] Նաև ենթադրվում է, որ հետո՝ պատանի[70] կամ երիտասարդ[71] տարիքում, տեղափոխվել է Երուսաղեմ: Որոշ ուսումնասիրություններ, որ մեծ պահպանողականություն են դրսևորում «Գործքում» բերված տեղեկության հանդեպ, վիճարկում են այս տվյալները:[72] Մյուսները բավարար խելամտություն չեն գտնում «Գործքի» 22,3 գրքի տվյալները մերժելու մեջ, որոնք վերաբերում են Գամաղիէլ I Ծերունու՝ լուսավորյալ հեղինակության մոտ կրթություն ստացած լինելուն:[73]

Ըստ Դու Թոյի՝ «Գործք Առաքելոցը» և պողոսյան թղթերը հիմք են հանդիսանում այն փաստի համար, որ Պողոսը Երուսաղեմ է գնացել պատանի հասակում: Սակայն որ ավելի կարևոր է, այս ուսումնասիրողը մեկնաբանում է, որ երկպառակությունը Տարսոնի և Երուսաղեմի միջև պիտի հաղթարհարվի՝ ընդունելով այն փաստը, որ Պողոսի անձը հանդիպման և բազմաթիվ ազդեցությունների ինտեգրման մեկնակետ է եղել:[74] Գամաղիէլի ոտքերի տակ Պողոսի կրթությունը նախապատրաստություն է հանդիսացել նրա ռաբբի դառնալու համար:[75]

Փարիսեցի[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Պողոսի՝ փարիսեցի լինելու վերաբերյալ տվյալը մեզ է հասել Փիլիպեցիներին ուղղված թղթի ինքնակենսագրական հատվածից.

  ... թլփատուել եմ ութերորդ օրը, Իսրայէլի ցեղից եմ, Բենիամինի սերնդից, եբրայեցի՝ եբրայեցի ծնողներից, ըստ օրէնքի՝ փարիսեցի, ըստ նախանձախնդրութեան՝ հալածում էի եկեղեցին, ըստ օրէնքի արդարութեան՝ անբասիր:

ՊՕՂՈՍ ԱՌԱՔԵԱԼԻ ԹՈՒՂԹԸ ՓԻԼԻՊԵՑԻՆԵՐԻՆ 3, 5-6

Այնուամենայնիվ, այս հատվածները մասն են կազմում մի նամակի, որը որոշ հեղինակներ համարում են 70թ.-ից [76][77][78]հետո գրված անկախ գործ: Հայըմ Մըքոբին հարցականի տակ է դնում Պողոսի՝ փարիսեցի լինելու հանգամանքը՝ պնդելով, որ պողոսյան թղթերում ռաբբիական ոչ մի գիծ չի նկատվում:[79] Այս ամենով հանդերձ՝ այն, որ երիտասարդ տարիքում Սուրբ Պողոսը փարիսեցուն բնորոշ խառնվածք ուներ, անվերապահորեն ընդունվում է այլ հեղինակների կողմից,[80][81] որին գումարվում են նաև «Գործք Առաքելոցում» Առաքյալի կողմից արտաբերվող խոսքերը.

Բոլոր հրեաները տեղեակ են իմ կեանքին իմ մանկութիւնից ի վեր, որը հէնց սկզբից անցել է Երուսաղէմում իմ ազգի մէջ: Նրանք վաղուց գիտեն, եթէ կամենան վկայել, որ ես որպէս փարիսեցի ապրել եմ մեր կրօնական խստագոյն օրէնքների համաձայն:

ԳՈՐԾՔ ԱՌԱՔԵԼՈՑ 26, 4-5

Մի խոսքով՝ Սուրբ Պողոսը պիտի որ խորը համոզմունքներով, մովսեսյան Օրենքին խստորեն հետևող հրեա եղած լինի:

Քաղաքացիական կարգավիճակը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

«Պատմական Պողոսի» ուսումնասիրության քննարկելի թեմաներից է նրա քաղաքացիական կարգավիճակը, որի վերաբերյալ միասնական տեսակետ չկա: Կորնթացիներին ուղղված առաջին թղթի 7, 8 և 9, 5 հատվածներից ենթադրվում է, որ 50թ. տասնամյակի առաջին կեսին այս թուղթը գրելիս Պողոսը ամուսնացած չէր, սակայն դա չի պարզում այն փաստը, թե երբևիցէ չի ամուսնացել, բաժանվել է կամ կորցրել կնոջը:[82]

Ընդհանուր առմամբ՝ ուսումնասիրողները սովորաբար երկու հիմնական տեսակետի են հանգում.

  1. որ ամբողջ կյանքում ամուրի է մնացել, թեև պարզ չէ դրա հստակ պատճառը.ամենևին էլ պարտադիր չէ, որ կրոնական բնույթը պատճառ հանդիսացած լինի[83]
  2. որ ամուսնացած է եղել,[84] իսկե հետո կինը մահացել է: Այս դիրքորոշումը առաջադրել է Հովակիմ Երեմիասը[85] և աջակիցներ գտել ի դեմս Ջ.Մ. Ֆորդը, Է. Արենսը, իսկ մեր օրերում՝ Ս. Լեգասսեն:[86] Այս տեսակետը ենթադրում է, որ Պողոսը ամուսնացած է եղել, քանի որ դա պարտադիր էր ռաբբիների համար:[87] Այդ պատճառով էլ, երբ Պողոսը Կորնթացիների թղթում (7, 8) գրում է. «...7 որովհետեւ ուզում եմ, որ ամէն մարդ լինի այնպէս, ինչպէս ես եմ. բայց իւրաքանչիւր ոք իր շնորհն ունի Աստծուց, մէկն՝ այսպէս, իսկ միւսն՝ այնպէս: 8 Սակայն ամուրիներին եւ այրիներին ասում եմ. լաւ է նրանց համար, եթէ մնան այնպէս, ինչպէս ես եմ», կարելի է նրան այրի (chérais) և ոչ թե ամուրի (agamois) համարել. Պողոսը նորից չէր ամուսնանա (cf. 1 Կորնթացիներ 9, 5): Է. Ֆաշերը, որ պնդում էր Պողոսի ամուրիությունը, հակադարձեց այս տեսությանը :[88]

Ռոմանո Պեննան և Ռինալդո Ֆաբրիսը նշում են մեկ այլ հավանակն տեսակետ՝ ըստ որի Պողոսը և նրա ենթադրյալ կինը բաժանվել են: Այս ենթադրությունը կարող է կապվել Առաքյալի կողմից հաստատված այսպես կոչված պողոսյան առավելությանը, որը իրավունք է տալիս քիրստոնյա կողմին չեղյալ հայտարարել ամուսնական կապը, երբ մյուս կողմը անհավատարմություն է ցուցաբերում և չի համաձայնվում խաղաղ ապրել:[89][90]

Սավուղ Պողոսը՝ հետևորդը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծանոթությունը Հիսուս Նազովրեցու հետ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հարց է առաջանում, թե Երուսաղեմում Գամաղիէլի «ոտքերի տակ» ծառայելիս արդյոք Պողոսը անձնապես ճանաչել է Հիսուս Նազովրեցուն նրա առաքելության կամ մահվան պահին: Ուսումնասիրողների դիրքորոշումները տարբեր են, սակայն ընդհանուր առմամբ ենթադրվում է, որ այդպես չի եղել, քանի որ նրա թղթերում այդ մասին հիշատակություն չկա: Խելամիտ է մտածել, որ եթե նման հանդիպում տեղի ունեցած լիներ, Պողոսը իր գրվածքի մեջ նշած կլիներ:[91][92]

Նման դեպքում հարցականի տակ է դրվում Սավուղ Պողոսի՝ պատանեկան կամ երիտասարդ տարիքում Երուսաղեմում գտնված լինելու ենթադրությունը:[93] Սկսած «Գործքի» 26, 4-5 գլխից՝ Ռայմոնդ Է. Բրաունը ենթադրում է, որ Սավուղ Պողոսը փարիսեցի է եղել երիտասարդ ժամանակվանից: Ընդունելով այն փաստը, որ փարիսեցի ուսուցիչների ներկայությունը Պաղեստինից դուրս տարածված պրակտիկա չէր, և որ հունարենից բացի Պողոսը նաև եբրայերեն կամ արամեերեն կամ էլ երկուսն էլ գիտեր, ստացվում է, որ 30թ.ի տասնամյակի սկզբում Սավուղ Պողոսը Թորան խորապես ուսումնասիրելու նպատակով տեղափոխվել է Երուսաղեմ:[94]

Առաջին հետապնդումը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ստեփանոսի նահատակությունը. բյուզանդական մանրանկարչություն, որն ընդգրկվել է Բազիլ II-ի նահատակագրության մեջ, առաջատար արվեստի գործ հունական մանրանկարչությունների շարքում: Թվագրվում է X դարի վերջով կամ XI դարի սկզբով, ներկայումս մասն է կազմում Վատիկանի առաքելական գրադարանի հունական մանրանկարչությունների հավաքածուի: Պատկերի աջ հատվածում երևում է Ստեփանոսի քարկոծումը, իսկ ձախում՝ նստած Սավուղ Պողոսը:

Ըստ «Գործք Առաքելոցի»՝ արժանահիշատակ առաջին շփումը Հիսուսի հետևորդների հետ նա ունեցել է Երուսաղեմում՝ Ստեփանոսի հրեա-հելլենիստական խմբի և իր ընկերների հետ:[95] Սավուղ Պողոսը ընդունել է նախանահատակ Էստեբանի քարկոծումը, որը թվագրվում է 30թ.-ի առաջին կեսով:[96]

Իր վերլուծության մեջ Վիդալ Գարսիան սահմանափակում է Սավուղ Պողոսի մասնակցությունը Ստեփանոսի նահատակությանը՝ նշելով, որ Պողոսի՝ այդ քարկոծությանը ներկա գտնվելու մասին տեղեկությունը «Գործքին» բոնորշ տվյալ չէ:[97] Բորնկամմը վիճարկում է, որ դժվար չէ ենթադրել, որ Պողոսն անգամ ներկա չի գտնվել Ստեփանոսի քարկոծմանը:[98]

Այնուամենայնիվ, այլ հեղինակներ (օրինակ, Բրաուն, Ֆիցմայեր, Պեննա, Մըրֆի Օ՛Քոննըր և այլք) բավարար փաստեր չեն գտնում կասկածելու Ստեփանոսի նահատակության ժամանակ Պողոսի ներկա գտնվելու հարցում: Ըստ «Գործքի»՝ Ստեփանոսի մահապատժի ներկաները իրենց զգեստները դրեցին «երիտասարդ Սավուղի» ոտքերի առաջ (Գործք 7, 58): [Nota 2]​ Մարտին Հենգելը գտնում է, որ Պողոսը այդ ժամանակ 25տ. կլիներ:[99]

«Գործքի» 8-րդ գլուխը ցույց է տալիս առաջին հատվածները Երուսաղեմում քրիստոնեական առաջին հետապնդման, որտեղ Սավուղ Պողոսը ներկայանում է որպես այդ հետապնդման հոգին: Առանց նույնիսկ կանանց հարգելու՝ քիրստոնյաներին տանում էր բանտ:

1 Եւ այն օրը Երուսաղէմի եկեղեցու դէմ մեծ հալածանք տեղի ունեցաւ. ու բոլորը, բացի առաքեալներից, ցրուեցին Հրէաստանի եւ Սամարիայի գիւղերը: 2 Եւ աստուածավախ մարդիկ թաղեցին Ստեփանոսին եւ նրա վրայ մեծ ողբ արեցին: 3 Իսկ Սօղոսը եկեղեցուն շատ վնաս էր հասցնում. տնից տուն էր մտնում, դուրս էր քաշում տղամարդկանց եւ կանանց ու մատնում բանտարկութեան:

«Գործք Առաքելոցի» 8, 1-3

Սպանությունների մասին խոսք չկա, սակայն մի նախորդող զրույցում մի տաճարում (Գործք 22, 19-21) Պողոսը նշում է, որ սինագոգներով քայլում էր շղթայելով և հարվածելով նրանց, ովքեր հավատում էին Հիսուս Նազովրեցուն: Գործքի 9,1 հատվածում նշվում է, որ Սավուղի մտադրությունն ու նպատակն էր հավատարիմներին մահով սպառնալը: Գործք 22, 4-ում Պողոսն իր բերանով նշում է «մինչև մահ» իր հետապնդման մասին՝ շղթայելով և բանտարկելով տղամարդկանց ու կանանց:

Վիդալ Գարսիան և Բորնկամմըանվստահություն են արտահայտում նման հետապնդման իրական հնարավորության հանդեպ ինչպես աշխարհագրական ընդարձակության, այնպես էլ վայրագության աստիճանի պատճառով:[100][101] Բարբագլիոն նշում է, որ Գործքը Պողոսին ներկայացնում է «ոչ որպես հետապնդողի, այլ անձնավորված հետապնդության», որի պատճառով էլ այն հնարավոր չէ համարել չեզոք քրոնիկա:[102] Սանդերսը պնդում է, որ այդ հետապնդման պատճառը Սավուղ Պողոսի խանդն է եղել և ոչ թե նրա փարիսեցի լինելը:[103] Հետապնդող եղած լինելու վերաբերյալ կարծիքներից այն կողմ կարելի է ընդհանրացնել՝ Գերդ Թայսենի խոսքերով, որ նախաքրիստոնյա Պողոսի կյանքը բնութագրվում է «Օրենքի հանդեպ հպարտությամբ ու խանդով»:[104]

  1. http://uk.reuters.com/article/2010/01/05/uk-britain-glasgow-novel-factbox-idUKTRE6042NT20100105
  2. Evangelist L. t. 1-19 // Գործք առաքելոց
  3. (Becker 2007, էջ 55:) «…solían llevar […] un segundo nombre…»
  4. (Escuela bíblica de Jerusalén 1976, էջ 1803.)
  5. Քաղվածելու սխալ՝ Սխալ <ref> պիտակ՝ Fernández անվանումով ref-երը տեքստ չեն պարունակում:
  6. (Brown 2002, էջ 557:) «Junto con Jesús, Pablo ha sido el personaje más influyente en la historia de la cristiandad».
  7. (2007, էջ 11:) «Obviamente, esa presencia de Pablo en el cristianismo de los orígenes no fue la de un simple testigo, sino la de un actor cualificado y, en varios aspectos, único».
  8. (Fabris 1999)
  9. (Bornkamm 2002, էջ 89:) «Pablo pasa por ser precisamente el apóstol de las naciones. De ningún otro misionero del cristianismo primitivo ha llegado hasta nosotros que apuntase tan lejos y que se propusiese llevar el evangelio hasta los confines del mundo entonces conocido».
  10. (Fitzmyer 1972, էջ 570:) «Ante todo era un apóstol, un misionero, un predicador. Sus cartas iban dirigidas a diferentes comunidades y personas con intención de llevar adelante su designio de edificar la Iglesia. Se sirvió del género epistolar como de un medio para difundir su conocimiento del mensaje cristiano y, sobre todo, con vistas a aplicarlo a los problemas concretos surgidos en aquellas zonas que no podía visitar personalmente. Estos problemas le servían frecuentemente como punto de arranque para tratar de manera más amplia y trascendente las verdades fundamentales de la fe y la conducta cristianas».
  11. (Theissen 2002, էջեր 300-309:) «…cuatro corrientes básicas en el cristianismo primitivo». Las otras tres corrientes de pensamiento podrían esquematizarse escriturísticamente en: (1) el judeo-cristianismo, representado por los escritos derivados de las posturas de Santiago el Justo y de Simón Pedro; (2) el complejo cristianismo sinóptico (que abarca desde el judeo-cristianismo del Evangelio de Mateo hasta el pagano-cristianismo del Evangelio de Lucas y de los Hechos de los Apóstoles), y (3) el cristianismo joánico.
  12. (Brown 2002, էջ 557:) «Esta amplitud (de su influencia), junto con la profundidad de su pensamiento y la pasión de su compromiso, han supuesto que — desde que sus cartas llegaron a ser parte del NT — no haya habido cristiano al que no haya afectado lo que este personaje ha escrito. Ya conozcan bien o mal a Pablo, todos los cristianos son hijos de él en la fe a través de lo que se les ha enseñado sobre la doctrina y la piedad».
  13. (2007, էջ 36:) «… (las cartas) emplean siempre el nombre helenista Pablo»
  14. (2007, էջ 36.)
  15. (Bornkamm 2002, էջ 36.) Bornkamm hace notar la ausencia de base para afirmar que Pablo haya adoptado este nombre «tras su conversión», lo que no puede deducirse ni de sus cartas ni del relato de los Hechos: «Es una opinión errónea, por extendida que esté, que Pablo tomó ese nombre a partir de su conversión».
  16. (2007, էջ 36:) «…era un fenómeno ordinario…»
  17. Քաղվածելու սխալ՝ Սխալ <ref> պիտակ՝ Brown-558 անվանումով ref-երը տեքստ չեն պարունակում:
  18. (Fitzmyer 1972, էջ 548:) «…forma griega del conocido cognomen o nombre de familia romano Paulus, usado por la gran gens Emilia».
  19. (Fitzmyer 1972, էջ 552:) «Marco Antonio concedió a la ciudad la libertad, la inmunidad y el derecho de ciudadanía; Augusto confirmó estos privilegios. La condición de civis romanus que ostentaba Pablo se debía indudablemente al estatuto de ciudad libre que poseía Tarso».
  20. (Brown 2002, էջ 559:) «… la ciudadanía romana pudo haber llegado a Pablo a través de su familia, más bien que por su estatus de judío de Tarso».
  21. (Fitzmyer 1972, էջեր 548-549:) «…nada tiene que ver con la estatura o modestia de Pablo de Tarso».
  22. Կաղապար:Cita libro
  23. Քաղվածելու սխալ՝ Սխալ <ref> պիտակ՝ Agamben2 անվանումով ref-երը տեքստ չեն պարունակում:
  24. Քաղվածելու սխալ՝ Սխալ <ref> պիտակ՝ Agamben3 անվանումով ref-երը տեքստ չեն պարունակում:
  25. (Fitzmyer 1972, էջ 549:) «Lo poco que sabemos acerca del Apóstol ha llegado hasta nosotros a través de dos fuentes: (1) sus cartas, principalmente Gal 1:15-23; 2:1-14; Flp 3:5-6; 4:16; 1 Cor 7:7; 16:5-8; 2 Cor 2:1.9-13; 11:32-33; 12:2-4.14.21; 13:1.10; Rom 11:1; 15:22-28. Los detalles de las Pastorales sólo pueden utilizarse en el supuesto de que estas cartas sean auténticas composiciones paulinas; y (2) Hechos de los Apóstoles 7:58; 8:1-3; 9:1-30; 11:25-30; 12:25; 13:1-28:31».
  26. (Penna 2000, էջ 1802:) «[…] los Hechos […] pasan por alto el punto fuerte de la justificación por la fe sin las obras de la Ley».
  27. Կաղապար:Cita libro
  28. Կաղապար:Cita libro
  29. (Penna 2000, էջեր 1801-1802:) «Hoy se les niega en general su paternidad directa, atribuyéndolas a varias figuras de discípulos póstumos por motivos tanto estilísticos (diferencias de léxico y de sintaxis) como teológicos (diversificación sobre algunos puntos de pensamiento especialmente cristológico y eclesiológico), de encuadre histórico (dificultad para situarlas en una sucesión creíble de los acontecimientos biográficos); esto vale sobre todo para las denominadas «pastorales» (Primera y Segunda epístola a Timoteo y Epístola a Tito)».
  30. (Escuela bíblica de Jerusalén 1976, էջեր 1597-1608.)
  31. (Becker 2007, էջ 49:) «…se consideraba a uno viejo cuando tenía alrededor de cincuenta años».
  32. (2007, էջ 28:) «…a comienzos del siglo I».
  33. (Becker 2007, էջ 48:) «…en torno al 10 d. C».
  34. (Bornkamm 2002, էջ 11:) «…finales del siglo I a. C. y comienzos del siglo I d. C».
  35. (Fitzmyer 1972, էջ 551:) «…su nacimiento no pudo ocurrir después del año 10 d. C».
  36. (Bornkamm 2002, էջ 33:) «… esa información… sin duda digna de crédito…»
  37. (Becker 2007, էջ 54:) «Estos datos parecen fiables…»
  38. (2007, էջ 35:) «No parece que se deba sospechar de la fiabilidad histórica de esa noticia…»
  39. (2007, էջ 35:) «…su lengua materna es el griego…»
  40. (Becker 2007, էջ 52:) «…el griego no fue para él una lengua extranjera…»
  41. (Becker 2007, էջ 52.)
  42. Քաղվածելու սխալ՝ Սխալ <ref> պիտակ՝ Becker52 անվանումով ref-երը տեքստ չեն պարունակում:
  43. (2007, էջ 35.)
  44. Քաղվածելու սխալ՝ Սխալ <ref> պիտակ՝ Vidal352 անվանումով ref-երը տեքստ չեն պարունակում:
  45. Քաղվածելու սխալ՝ Սխալ <ref> պիտակ՝ Becker523 անվանումով ref-երը տեքստ չեն պարունակում:
  46. (2007, էջ 35:) «…no parece tratarse de una tradición antigua y fidedigna…»
  47. (Bornkamm 2002, էջ 33:) «…una floreciente ciudad helenística…»
  48. (Bornkamm 2002, էջ 33:) «…es la capital…»
  49. (2007, էջ 35:) «…desde el año 64 a. C».
  50. (Becker 2007, էջ 54:) «…Cidno…»
  51. (2007, էջ 35:) «…por ella pasaba la vía principal que unía a Siria con Anatolia…»
  52. (Becker 2007, էջ 54:) «Era uno de los lugares conocidos por su educación estoica».
  53. (2007, էջ 35:) «…floreciente escuela estoica…»
  54. (Fitzmyer 1972, էջ 570:) «Estrabón (Geografía,XIV,673) habla de sus escuelas, que superaban a las de Atenas y Alejandría. Sus estudiantes eran los mismos cilicianos, no extranjeros, como ocurría en Atenas y Alejandría; ello es índice del nivel cultural de la población nativa. El político y filósofo estoico Atenodoro Cananita, famoso como consejero y maestro del emperador Augusto, se retiró a Tarso el año 15 antes de Cristo. Allí se le encomendó la tarea de revisar las instituciones democráticas y cívicas. Hubo otros filósofos, tanto estoicos como epicúreos, que se establecieron en Tarso y allí impartieron sus enseñanzas. Romanos famosos visitaron la ciudad: Cicerón, Julio César, Augusto. Fue allí donde Marco Antonio dispensó un recibimiento regio a Cleopatra cuando ésta desembarcó. Tal era la ciudad en que nació Pablo y en que probablemente recibió parte de su primera educación; de ahí que dijera con orgullo que era "ciudadano de una ciudad nada desconocida" (Hechos 21, 39)».
  55. (Fitzmyer 1972, էջ 551:) «Desde su nacimiento disfrutó de la condición de ciudadano romano».
  56. (Bornkamm 2002, էջ 36:) «Su posición como ciudadano romano jugó repetidamente un papel importante…»
  57. (Becker 2007, էջ 54:) «…no consta pues con plena certeza, pero es probable…»
  58. (2007, էջ 32:) «…se trata de una noticia claramente sospechosa…»
  59. (2007, էջ 33:) «…cuya aplicación a ciudadanos estaba prohibida legalmente…»
  60. (Bornkamm 2002, էջ 36:) «…su nombre bien romano…»
  61. (Becker 2007, էջ 54.)
  62. (Becker 2007, էջ 54:) «…la antigüedad ofrece casos de judíos a los que la ciudadanía romana no libró de la crucifixión y la flagelación».
  63. (2007, էջ 33:) «En alguna ocasión se aplicó a ciudadanos romanos este tipo de castigos…»
  64. (Becker 2007, էջ 54:) «El caso era distinto cuando se trataba de personas significadas o agitadores antiromanos… que eran trasladadas a Roma aunque no poseyeran la ciudadanía romana…»
  65. (2007, էջ 33:) «…en procesos de pena capital ese recurso no era exclusivo de ciudadanos romanos».
  66. Կաղապար:Cita publicación
  67. (Fitzmyer 1972, էջ 553:) «…se refiere a Gamaliel I el Viejo, cuyo apogeo en Jerusalén se sitúa en los años 20-50».
  68. (Brown 2002, էջ 559:) «La mayoría, probablemente, de los estudiosos mantiene que Pablo fue criado y educado en Tarso. Escribía un buen griego y dominaba las técnicas básicas de la retórica helenística, citaba las Escrituras en griego y conocía los libros deuterocanónicos compuestos o conservados en esta lengua. Tarso tenía excelentes escuelas y una reputación de ciudad culta; aunque estas instituciones fueran paganas, los jóvenes judíos pudieran tener acceso a una formación esencial en escritura, retórica y dialéctica, para permitirles actuar competitivamente».
  69. (Penna 2000, էջ 1803:) «En Tarso Pablo pasa su infancia, tal vez hasta los 13 años ([…] cuando según la Misná al niño hebreo se le consideraba "maduro para los preceptos"), frecuentando allí una escuela elemental si bien en ámbito judío, donde aprendió el griego y sobre todo la Biblia en lengua griega, con la que se mostrará familiarizado».
  70. (Penna 2000, էջ 1803:) «Habiéndose trasladado de adolescente a Jerusalén (donde tenía lazos de parentesco; cf. Hechos 23,16)…»
  71. (Brown 2002, էջ 563.)
  72. (2007, էջ 36-37:) «Esa noticia se hace sospechosa […] en contra de esa noticia está, en primer lugar, el dato de Gálatas 1, 17 ("me fui a Arabia, de donde volví de nuevo a Damasco"), que supone una estancia permanente de Pablo en Damasco al encontrarse por primera vez con el movimiento cristiano. Y también está en contra de esa noticia la declaración expresa de Gálatas 1, 22-23, que afirma un desconocimiento de Pablo por parte de "las comunidades de Judea", entre las cuales se cuenta la comunidad central de Jerusalén».
  73. (Penna 2000, էջ 1803:) «[…] a los pies de Gamaliel el Viejo, de quien la Mishná hablará en términos encomiásticos, señalando que "con su muerte cesó el honor de la Ley y desaparecieron la pureza y la abstinencia" (Sotah 9,15)».
  74. Կաղապար:Cita publicación
  75. (Fitzmyer 1972, էջ 548:) «Según J. Jeremías (Zeitschrift für die Neutestamentliche Wissenschaft 25 [1926], 310-12; Zeitschrift für die Neutestamentliche Wissenschaft 28 [1929], 321-23), cuando Pablo se convirtió no era simplemente un discípulo rabínico (talmid hákam), sino un maestro reconocido, con capacidad para formular decisiones legales. Es la categoría que se le presupone por el papel que desempeñaba cuando marchó a Damasco (Hechos 9:1-2; 22, 5; 26, 12); semejante autoridad sólo podía conferirse a una persona cualificada».
  76. (Escuela bíblica de Jerusalén 1976, էջ 1683:) «Al concluir la carta (en Filipenses 3, 1), Pablo inicia un nuevo tema. Este nuevo comienzo hace pensar a algunos que el pasaje 3:1 — 4:1 había sido anteriormente un escrito independiente».
  77. (2007, էջ 38:) «Esta glosa, que forma parte de la amplia añadidura de Filipenses 3, 1b — 4,1 refleja también una situación posterior al año 70 d. C., en la que el cristianismo estaba ya radicalmente separado del judaísmo, y el «fariseo» era el representante del judío estricto, "celoso" (Filipenses 3, 6)».
  78. En el año 70, en el transcurso del conflicto que enfrentó a judíos y romanos, el futuro emperador Tito destruyó el templo de Jerusalén (Crossan, John (2007). El Jesús de la historia: Vida de un campesino judío. Barcelona: Editorial Crítica. ISBN 84-8432-885-6. página 49). Esta desgracia marcó la literatura judía y cristiana posterior, a punto tal que se puede inferir si un escrito es anterior o no al año 70 en función de que presuma conocimiento de este hecho.
  79. Կաղապար:Cita libro
  80. (Becker 2007, էջ 59:) «No hay motivo alguno para dudar de su propia calificación como antiguo fariseo…»
  81. (Bornkamm 2002, էջ 42:) «Al decidirse por la corriente farisaica…»
  82. Կաղապար:Cita Harvard «[…] nada dice en esos textos de las razones de esa su soltería: si era porque nunca se había casado, o porque se había divorciado, o porque había enviudado. No se puede descartar, en absoluto, ninguna de esas posibilidades».
  83. Կաղապար:Cita Harvard «[…] como no hay ninguna indicación sobre su viudez o divorcio, lo normal es suponer que había permanecido siempre célibe, aunque nada sabemos sobre las causas de esa opción de Pablo. En todo caso, las razones para no casarse debieron de ser muy variadas en el mundo de entonces, como lo son en el de ahora. No hay que suponer, por tanto, que Pablo tuviera unas especiales razones religiosas o filosóficas, como era el caso, probablemente, de los miembros de la comunidad de Qumrán y de algunos maestros judíos, para dedicarse al estudio de la Torah, o como sucedía con algunos filósofos helenistas, especialmente los cínicos itinerantes».
  84. Կաղապար:Cita Harvard «[…] con toda verosimilitud contrajo matrimonio […]»
  85. Կաղապար:Cita publicación
  86. Կաղապար:Cita libro Edición en español. (2005) Pablo apóstol: ensayo de biografía crítica. España: Desclée de Brouwer. ISBN 84-330-2030-7.
  87. Կաղապար:Cita Harvard «[…] R. Eliezer, Jeb. 63b: «Quien no se ocupa de la procreación es como quien derrama la sangre»; la única excepción al respecto, representada por R. Ben Azzaj hacia finales del siglo I es tachada de infidelidad por la tradición posterior. […].
  88. Կաղապար:Cita publicación
  89. Կաղապար:Cita Harvard «[…] Más tarde (Pablo) pudo haberse quedado viudo o bien ser abandonado por la mujer (cf. El llamado privilegio paulino en 1 Corintios 7, 12-16). Lo cierto es que está sin compañía cuando escribe la Primera carta a los corintios hacia la mitad de la década del año 50.
  90. Կաղապար:Cita libro
  91. Կաղապար:Cita Harvard «…¿conoció a Jesús? En sus cartas no hay indicio alguno de que así fuera. Tampoco 2 Corintios 5, 16 implica necesariamente que ocurriera tal cosa: «Aunque en otro tiempo contemplamos a Cristo desde un punto de vista humano, ya no le miramos así». Ello se refiere con toda probabilidad a la actitud de Pablo para con Jesús, cuando perseguía a la Iglesia; indudablemente sabía cuánto Jesús significaba y cuáles eran las pretensiones de sus discípulos. De otro modo resultaría dificilísimo explicar su ardiente persecución de este nuevo "Camino"».
  92. Կաղապար:Cita Harvard «No tenemos el menor indicio de contacto alguno con Jesús de Nazaret, crucificado probablemente en el año 30, aunque es verosímil que Pablo estuviese en Jerusalén por la pascua de aquel año (cf. Deuteronomio 16:16). Pero una sana exégesis de 2 Corintios 5, 16 no permite una conclusión de este género».
  93. Կաղապար:Cita Harvard «Las cartas no sugieren que Pablo hubiera visto a Jesús durante su vida pública o en la crucifixión, con lo cual arrojan dudas implícitas sobre una continua presencia del Apóstol en Jerusalén en los años 26-30/33».
  94. Կաղապար:Cita Harvard «…da pie a la posibilidad de que a comienzos de los años 30 (antes de la muerte de Esteban), Pablo, quien tenía entonces unos 20 años y quien había recibido ya una sólida educación judía en Tarso, viajara a Jerusalén para estudiar la Ley…»
  95. Կաղապար:Cita Harvard «Su primer contacto seguro con el naciente cristianismo…»
  96. La cronología paulina más tradicional ubica la lapidación de Esteban y la siguiente «conversión» de Pablo a Cristo hacia el año 36. Así, Joseph A. Fitzmyer (1972) señala: «Este martirio y la subsiguiente persecución de la Iglesia encaja bien en el cambio de prefectos que se produjo el año 36» (p. 554). Por su parte, la Escuela bíblica de Jerusalén (1976) ubica la muerte de Esteban hacia el año 34 (p. 1804). Brown (2002) resume que la postura revisionista la ubica entre 30 y 34 (p. 566).
  97. Կաղապար:Cita Harvard «Fue más bien el autor de esa obra (Hechos) quien introdujo en el relato tradicional la figura de Pablo, pero sólo como simple testigo del acontecimiento, ya que, curiosamente, se trata de una simple figura estática, que aprueba pero no actúa directamente (Hechos 7, 58b; 8, 1a)».
  98. Կաղապար:Cita Harvard «También habla inequívocamente contra la descripción lucana la información de Gálatas 1, 22, en la cual el apóstol afirma que era un desconocido para las comunidades de Judea —por consiguiente, ante todo para la de Jerusalén—; sólo más tarde, cuando el rival de otro tiempo se convirtió en el triunfante misionero de Siria y Cilicia, comenzó él a ser noticia. Esto en un hombre que, ya en Jerusalén durante la persecución de los cristianos, ha de haber desempeñado el papel decisivo que Lucas le atribuye (Hechos 22, 4 ss.), resulta absolutamente inimaginable. Por esto es tan difícil suponer que Pablo estuvo ya presente en la lapidación de Esteban (Hechos 7, 58; 8, 1); todo hace pensar que esta noticia está manipulada por Lucas».
  99. Կաղապար:Cita libro Este libro ha recibido varias recensiones positivas, recopiladas por Robert North (1996), Elenchus of Biblica 1993, Roma: Editrice Pontificio Istituto Biblico, p. 396. Según Antonio Piñero, es el «único libro que conozco que trata con solvencia este tema (Pablo precristiano)».
  100. Կաղապար:Cita Harvard «No se trató, pues, de la persecución de los grupos cristianos en Jerusalén y Judea, como afirma el libro de los Hechos (7, 58; 8, 1-3; 9, 1-2.13-14.21; 22, 4-5; 26, 9-12). Parece que ese dato no se debe a la realidad histórica, sino a la típica imagen monolítica sobre los orígenes cristianos que presenta Hechos. […] El conflicto tuvo, más bien, un carácter local, y las partes implicadas fueron la colonia judía de Damasco y el grupo cristiano surgido en la ciudad».
  101. Կաղապար:Cita Harvard «Discutible resulta también la visión que nos ofrecen los Hechos del proceder de Pablo en Damasco. Que él, investido de plenos poderes por el sumo sacerdote, fuese allá para detener a los cristianos y llevarles a rastras a comparecer ante el tribunal de Jerusalén, es insostenible, por la sencilla razón de que el sanedrín, o tribunal supremo, jamás poseyó, bajo la administración romana, semejante jurisdicción, que iba mucho más allá de las fronteras de Judea. Por esto tenemos que admitir que el fariseo Pablo actuaba dentro de los márgenes del poder coercitivo interno concedido a las comunidades sinagogales (flagelación, destierro, excomunión)».
  102. Կաղապար:Cita Harvard «La persecución debía consistir en las penas corporales previstas en el código de las sinagogas para los transgresores, las mismas que Pablo sufrirá como apóstol: "Cinco veces he recibido de los judíos los cuarenta latigazos menos uno" (2 Corintios 11, 24)».
  103. Կաղապար:Cita libro
  104. Կաղապար:Cita Harvard «(Pablo) era consciente de que su judaísmo no era típico del judaísmo en general. Pablo recuerda que había aventajado a todos los contemporáneos en el celo por el judaísmo (Gálatas 1, 14)».
  1. 1 Corintios 9, 19-21.
  2. 2 Pedro 3, 15-16.
  3. 2 Corintios 11, 23-29.
  4. Hechos 7, 58; Hechos 8, 1-3; Hechos 9,1.
  5. 1 Samuel 9, 2; 1 Samuel 10, 1.
  6. Hechos 9, 4.17; Hechos 22, 7.13; Hechos 26, 14.
  7. Hechos 13, 9.
  8. Hechos 16, 39 . 22, 27-28 . 25, 10.
  9. Hechos 20, 24.
  10. Filemón 1, 9.
  11. Filemón 1, 1.
  12. Hechos 9, 11; 21, 39; 22, 3.
  13. Hechos 22, 22-29.
  14. Hechos 16, 37-38; 22, 25-29; 23, 27.
  15. Hechos 22, 3.
  16. Hechos 26, 5.


Քաղվածելու սխալ՝ <ref> tags exist for a group named "Nota", but no corresponding <references group="Nota"/> tag was found, or a closing </ref> is missing