Մարտին Լյութեր

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Մարտին Լյութեր
գերմ.՝ Martin Luther
Martin Luther, 1529.jpg
Ծնվել է նոյեմբերի 10, 1483[1][2]
Ծննդավայր Այսլեբեն, Գերմանիա[3]
Մահացել է փետրվարի 18, 1546[1][2] (62 տարեկանում)
Մահվան վայր Այսլեբեն, Գերմանիա[3][4][5]
Կրոն կաթոլիկություն և բողոքականություն
Կրթություն Էրֆրուտի համալսարան
Մասնագիտություն լեզվաբան, թարգմանիչ, աստվածաբան, գրող, պրոֆեսոր, վանական, փաստաբան, աստվածաշնչի թարգմանիչ և hymnwriter
Ամուսին Կատարինա ֆոն Բորա
Ծնողներ հայր՝ Hans Luther, մայր՝ Margarethe Luther
Երեխաներ Էլիսաբեթ Լյութեր, Փաուլ Լյութեր, Մագդալենա Լյութեր, Մարգարետ Կունհայմ, Martin Luther, Jr. և Johannes Luther
Ստորագրություն
Martin Luther Signature.svg
Martin Luther Վիքիպահեստում

Մարտին Լյութեր (գերմ.՝ Martin Luther, նոյեմբերի 10, 1483[1][2], Այսլեբեն, Գերմանիա[3] - փետրվարի 18, 1546[1][2], Այսլեբեն, Գերմանիա[3][4][5]), գերմանացի աստվածաբան, վանական և եկեղեցու բարեփոխիչ։ Նա հիմնադրել է Բողոքականությունը։ Հայտնի է միայն հավատով արդարացման վարդապետությամբ և հայտնության քրիստոսակենտրոն ընկալմամբ։ Լյութերի հայտնի 95 թեզիսները (1517 թ. հոկտեմբեր) նշանավորում են Ռեֆորմացիայի սկզբնավորումը։

Նա առաջինն էր, որ Աստվածաշունչ մատյանը լատիներենից թարգմանեց գերմաներեն։ Լյութերը պնդում էր, որ Սուրբ գիրքը հանրության գիրք է և այն պիտի կարդան բոլորը։ Հեղափողության պատճառը դարձավ Հռոմից ժամանած սաքսոնական կաթոլիկ քահանա Հովհաննես Տեցելի վաճառած ինդուլգենցիաները, որը Հռոմի պապ Լևոն X-ի հրամանով եկել էր Գերմանիայի Վիտենբերգ քաղաք՝ հավաքելու գումարներ սբ. Պետրոս եկեղեցու շինարարության համար։ Դեռևս 1512 թվականին Օգոստինական վանական և աստվածաբանության պրոֆեսոր Մարտին Լյութերը հանդես եկեվ պաշտոնական կաթոլիկությանը հակդրվող տեսակետներով, որում հիմնական երկու գաղափարներն էին։

  1. Եկեղեցին իրավունք չունի իրեն վերագրելու ավելի մեծ պատմական ծառայություններ։
  2. Եկեղեցին իրավունք չունի զանգվածային կերպով կազմակերպելու մեղքերի թողություն։

Գաղափարաքաղաքական հայացքները[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ըստ Մարտին Լյութերի՝ հոգևոր փրկությունը հնարավոր է միայն հավատի միջոցով, քանզի ոչ ոք կաթոլիկ եկեղեցու կարիքը չունի, և անկախ սոցիալական ծագումից ու գրաված դիրքից՝ բոլորը անառարկելիորեն պետք է ենթարկվեն աստծուն։ Մարդկանցից ոչ ոք առավելություն չունի ոչ մեկի նկատմամբ, սոցիալական բոլոր խավերը, այդ թվում և հոգևորականությունը հավասար են։ Դա իրավահավասարության սկզբունքի վաղբուրժուական առաջին ձևակերպումներից մեկն է։

Լյութերի կարծիքով, քանի որ աշխարհում չարն է տիրում, ուստի Աստված իրականացնում է երկու տիպի կառավարում՝ հոգևոր, որն իրականացնում են քրիստոնյաներն ու ազնվաբարո մարդիկ՝ Քրիստոսի գլխավորությամբ, և աշխարհականները, որոնք զսպում են ոչ քրիստոնյաներին ու չարերին՝ ստիպելով, որ թեև հակառակ իրենց կամքի, սակայն պահպանեն արտաքին խաղաղություն և հանգստություն։ Սրանց (աշխարհիկ և հոգևոր կառավարումներին) բնորոշ են երկու թագավորություն՝ աստվածային և աշխարհիկ։ Դրանցից յուրաքանչյուրն ունի իրեն բնորոշ օրենքներն ու իրավունքները, ընդ որում՝ առանց օրենքի որևէ կառավարում չի կարող իրականացվել և որևէ թագավորություն չի կարող առաջանալ։ Աշխարհիկը հնարավորություն է տալիս «տեսնել, ճանաչել, գնահատել, դատել, պատժել», մինչդեռ մնացած դեպքերում դոմինանտը հոգևոր կառավարումն է։ Հոգին աստվածային կառավարման օբյեկտ է։

Լյութերն իր ուսմունքում մեծ տեղ էր հատկացնում աշխարհիկ իշխանության անկախությանը պապականությունից։ Քահանաների կոչումը քրիստոնեական ուսմունքի տարածումն է, իսկ դրանից դուրս նրանք հասարակ քաղաքացիներ են՝ ենթակա պետությանը։ Քանի դեռ նա ծառայում է, վեր է բոլորից, մինչ այն պահը, երբ նրան փոխարինում են։ Այդժամ նա դառնում է սովորական գյուղացի կամ քաղաքացի։

Նրա հայացքներում կարևոր տեղ են զբաղեցնում նաև աշխարհիկ և հոգևոր իշխանության՝ միմյանց գործերին չխառնվելու հարցը։ Աշխարհիկ կառավարումն իրավունք չունի խառնվելու հոգևոր կառավարմանը, քանզի այստեղ իշխողը «աստծո խոսքն է»։ Սա եպիսկոպոսների, և ոչ թե իշխանների գործն է։ Ավելին, աշխարհիկ կառավարման հարցերում կարևոր է համարվում բռնությամբ չառաջնորդվելը, քանի որ

Aquote1.png անիրավությունը ամենից առաջ պետք է իրավունքով հաղթահարել Aquote2.png


Հնագույն ձևով՝ հոգևոր ծառայություն իրականացնողը չպետք է ուժ գործադրի։ Նախ նա պետք է կառավարի օրենքով։ Սակայն ինչպես նկատում է Լյութերը՝

Aquote1.png ․․․ որքան էլ լավ ու արդար լինեն օրենքները, դրանց հատուկ է մի թերություն․ դրանք չեն տարածվում բոլոր դեպքերի վրա։ Aquote2.png


Ուստի կառավարման ժամանակ, լինի թե՛ հոգևոր, թե՛ աշխարհիկ, օրենքին պետք է գումարել բանականությունը։ Անհրաժեշտ է, որ բանականությունը մշտապես բարձր դասվի օրենքներից և մնա որպես բարձրագույն օրենք և լավագույն օրենսդրություն։

Լյութերի գործունեության պատմական ու քաղաքական նշանակությունն այն է, որ այն հզոր ազդակ հաղորդեց հանուն հասարակության քաղաքական ու տնտեսական նորացման շարժմանը։

Վիտտինբերգում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1508 թ-ին Լյութերին ուղարկում են դասավանդելու Վիտտինբերգյան համալսարանում: Նա այնտեղ առաջին անգամ ծանոթանում է Ավրելիոս Օգոստինիոս Երանելիի աշխատանքների հետ։ Նրա աշակերտների թվում էր մասնավորապես Էրազմ Աբերուսը: Լյութերը միաժամանակ և՚ դասավանդում է և՚ սովորում, որպեսզի ստանա աստվածաբանության դոկտորի կոչում։

Աղբյուրներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Կառլեն Միրումյան - Քաղաքական ուսամունքների պատմություն, Երևան, 2006

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Wikiquote-logo-hy.svg
Վիքիքաղվածքն ունի քաղվածքների հավաքածու, որոնք վերաբերում են