Ավրելիոս Օգոստինիոս

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
(Վերահղված է Օգոստինոս Երանելիից)
Ավգուստին Երանելի
Augustinus Sanctus
Sandro Botticelli 050.jpg
Ծնվել է նոյեմբերի 12, 354
Ծննդավայր Սուկ Ահրաս
Մահացել է օգոստոսի 27, 430 (75 տարեկանում)
Մահվան վայր Հիպո Ռեգուիս
Քաղաքացիություն Հին Հռոմ
Ազգություն Q45315?
Կրոն Հռոմի Կաթոլիկ եկեղեցի
Մասնագիտություն փիլիսոփա, աստվածաբան, գրող, ինքնակենսագիր և երաժշտություն տեսաբան
Զբաղեցրած պաշտոններ եպիսկոպոս
Augustinus Վիքիպահեստում

Ավրելիոս Օգուստինոս, Օգոստինոս Երանելի, Ավգուստինոս[1] կամ Երանելի (լատ.՝ Aurelius Augustinus Hipponensis, 354 թ. նոյեմբերի 13 - 430 թ. օգոստոսի 28) փիլիսոփա և աստվածաբան, լատինական հայրաբանության կարկառուն ներկայացուցիչ։ Կաթոլիկ եկեղեցու հայր։ Հռոմեական Աֆրիկա նահանգի Հիպոն քաղաքի (ներկայիս Ալժիրի տարածքում) եպիսկոպոս (395-430 թթ.)։ Համարվում է Արևմուտքի ուսուցիչ, քանի որ մեծապես ազդել է քրիստոնեական փիլիսոփայության ողջ հետագա զարգացման վրա։

Հիմնական աշխատություններն են՝ «Քարոզ», «Աստծո քաղաքի մասին», «Երրորդության մասին», «Խոստովանություններ» (թարգմանվել է աշխարհաբար[2]

Կենսագրություն[խմբագրել]

Նա ծնվել է Հյուսիսային Աֆրիկայում` այժմյան Ալժիրում։ Սկզբնական կրթությունը ստացել է Կարթագենում, հետագայում եկել է Հռոմ և հիմնել փիլիսոփայական դպրոց։ 33 տարեկանում ընդունել է քրիստոնեություն։

Բոտիչելլի. Ավրելիոս Օգոստինիոս

Նա գրել է մի քանի գրքեր, որոնցից ամենակարևորը կոչվում է «Աստծո քաղաքի մասին»։ Օգոստինոսը ձգտել է քրիստոնեությունը պատկերել որպես ամբողջական և միակ ճիշտ ուսմունք, բազմաթիվ հերետիկոսական աղանդներին դիմակայելու համար։ Ընդունելով հունական փիլիսոփայության դրույթներից մեկը` մարդու ձգտումը երջանկության` նա մարդկային երջանկությունը տեսնում է Աստծուն ճանաչելու մեջ և հիմնավորում է մարդու լիակատար կախումը Աստծուց։ Ըստ նրա` արհամարհանքը մարդու` որպես մեղավոր էակի նկատմամբ, սերն է Աստծո հանդեպ։

Օգոստինոսի ուսմունքը[խմբագրել]

Օգոստինոսն աստծո մասին[խմբագրել]

Նրա աշխարհայացքը աստվածակենտրոն է իր բնույթով։ Աստծուց են կախված և՛ մարդը, և՛ բնությունն ամբողջապես։ Աստված անձ է, որն իր կամքով ստեղծեց վերջավոր աշխարհը։ Հունական դիցաբանության ճակատագիրը ամբողջովին ենթարկված է աստծո ամենազորությանը։ Ըստ նրա` ոչ թե մայրն է կերակրում երեխային, այլ Աստված է կերակրում իր մոր ու բնության օրենքների միջոցով։ Նույնը վերաբերում է բոլոր էակներին, որոնք Աստծո ստեղծածներն են։ Եթե կենդանի էակների մարմինները Աստված ստեղծում է այնպես, որ նրանք հասունանում են աճման միջոցով, ապա հոգևոր էությունները՝ հրեշտակային և մարդկային հոգիները, Աստված ստեղծում է միանգամից պատրաստի, հասուն ձևով։ Հունական փիլիսոփայության մեջ եղած չորս տարրերը` հողը, ջուրը, օդը ու կրակը, որոնք կազմում են զգայական աշխարհի հիմքը, նույնպես ստեղծված են Աստծու կողմից մեկ գործողությամբ։

Ժամանակի բնույթի վերաբերյալ նա ասում է, որ քանի դեռ ոչ ոք չի հարցնում, թե ինչ է ժամանակը, իրեն թվում է, թե այն պարզ է, սակայն երբ հարցն առաջանում է, նա հայտնվում է փակուղում։ Օգոստինոսը հերքում է այն հունական փիլիսոփաներին, որոնք ժամանակը կապում էին երկնային լուսատուների հետ։ Նա հերքում է նրանց Աստվածաշնչի հիման վրա՝ հիշեցնելով, որ Հիսուս Նավինը խնդրեց Աստծուն կանգնեցնել Արեգակը, որպեսզի օրը երկարացնելու միջոցով վերջացնի թշնամուն կոտորելը։ Օգոստինոսը հիշեցնում է, որ այդ դեպքում Արեգակը կանգ առավ, բայց ժամանակը շարունակվում էր։ Ըստ նրա՝ ժամանակը, լինելով ամեն շարժման ու փոփոխության չափման միջոց, նույնպես ստեղծված է Աստծու կողմից իրերի հետ միասին։ Անցյալը և ապագան գոյություն չունեն իրականում, այլ միայն մարդկային հիշողություն են ու հույս, իրականում գոյություն ունի միայն ներկան։

Օգոստինոսը համադրում է զգայական աշխարհի փոփոխականությունը և ունայնությունը Աստծո հավերժության հետ։ Աշխարհում տիրող չարությունը Աստծուն չվերագրելու ձգտումը ստիպեց Օգոստինոսին ոչ թե հակադրել բարին ու չարը, այլ չարը դիտել որպես բարության բացակայություն։ Այնպես, ինչպես լռությունը աղմուկի բացակայությունն է, մերկությունը՝ շորերի, հիվանդությունը՝ առողջության, իսկ մութը՝ լույսի, այնպես էլ չարությունը բարության բացակայությունն է։ Միայն Աստված է իր բացարձակ հոգևոր բնույթով օժտված լիակատար բարությամբ։ Նյութական աշխարհում բարին քիչ է։

Աստծու բարության բացարձակությունը ազատում է նրան աշխարհում տիրող չարից, որը պայմանավորված է մարդու ազատ կամքով։ Այդ կամքը, լինելով կապված նյութական աշխարհի հետ, մղում է մարդուն խախտել աստվածային օրենքը և մեղք գործել։ Մեղքը վկայում է մարդու հակվածությունը նյութական բարիքների հանդեպ։ Այն մարդկային ինքնահավանության դրսևորում է իր ուժերի և այն թյուր համոզման մասին, որ մարդը կարող է աշխարհը նվաճել առանց Աստծո օգնության։ Մեղքը, ըստ Օգոստինոսի, մահկանացու մարմնի ըմբոստությունն է անմահ հոգու դեմ։ Մեղքի դեպքում ոչ թե հոգին է կառավարում մարմինը, այլ հակառակը՝ հոգին կատարում է մարմնի քմահաճույքները։

Մարդը ինքնուրույն չի կարող ազատվել մարմնի կողմից թելադրված մեղքերից։ Դրա համար անհրաժեշտ է Աստծո օգնությունը։ Աստված ազատ կամքով օժտեց առաջին մարդուն՝ Ադամին, որը, սակայն, չլսեց Աստծուն, որն արգելել էր խնձորը ուտել։ Ադամից հետո նրա կամքի ազատության և Աստծու միջև առաջացավ անդունդ։ Ահեղ դատաստանի օրը մարդկանց փոքրամասնությունը միայն իր օրինակելի վարքի համար կստանա հոգու փրկություն, իսկ մեծամասնությունը կպատժվի։ Այսինքն՝ ըստ Օգոստինոսի, մարդկային երջանկությունը կարող է առաջանալ միայն Աստծո կամքով։ Սերն Աստծո հանդեպ անհրաժեշտ է, քանի որ միայն նա է հավերժական օրենքի Արարիչը, որն աղբյուրն է ամեն բարոյական սկզբունքի։ Երբ մարդն ապրում է ըստ մարդու, այլ ոչ թե ըստ Աստծո, նա նմանվում է սատանայի։ Ոչ նյութական հոգու բացարձակ իշխանությունը մարմնի հանդեպ պահանջում է մարդուց արհամարհանք դեպի մարմնական հաճույքների գայթակղությունը։ Առաքինությունը պայմանավորված է զգայական հաճույքների հանդեպ արհամարհանքի աստիճանով։

Ըստ Օգոստինոսի՝ բոլոր բարիքները բաժանվում են երկու տիպի՝ առաջինը պետք է սիրել և հաճույք ստանալ, իսկ երկրորդը այն են, որոնք պետք է օգտագործել։ Առաջինը սերն է Աստծո և հավերժական բարության հանդեպ, իսկ երկրորդը՝ աշխարհի բոլոր բարիքները։ Աշխարհի բարիքներից պետք է օգտվել, բայց սիրել ու երկրպագել դրանց նշանակում է խախտել քրիստոնեական բարոյականության պահանջները։ Գերբնական հոգևոր արժեքները անհամեմատ ավելի առաջնային են, քան բնական նյութական բարիքները։

Չքավորությունը, աղքատությունը ամենաբարենպաստ հատկանիշներ են հոգու փրկության համար։ Սակայն հարուստի առջև փրկության դռները չեն փակվում, եթե նա ճիշտ է օգտագործում իր հարստությունը։ Հասարակության մեջ անհավասարությունը թելադրված է Ատծո կամքով և դրա հիմնավորումը վեր է մարդկային իմացությունից։ Մարդկային երջանկության լիարժեքությունը հնարավոր է միայն այն կյանքում, որտեղ ոչ ոք չի լինի ստրուկ։ Այս կյանքում առաքինի մարդը, նույնիսկ եթե նա ստրկության մեջ է, միևնույն է՝ ազատ է, իսկ չարը, նույնիսկ եթե նա թագավոր է, միևնույն է ստրուկն է իր արատների։

Հասարակական զարգացման շուրջը Օգոստինոսի փիլիսոփայությունը հիմնվում է աստվածային կանխորոշման գաղափարի վրա։ Աստծո բացարձակ իշխանությունը տարածվում է ոչ միայն բնական երևույթների, մարդու անհատական կյանքի ուղու վրա, այլ նաև ողջ մարդկության պատմության վրա։ Բոլոր մեծ նվաճումները, ինչպիսին, օրինակ, Ալեքսանդր Մակեդոնացու կյանքի գործն էր, Օգոստինոսը անվանում է ավազակային ձեռնարկում։ Նա դատապարտում է եսասիրությունը, նյութական բարիքների կուտակումը, մարդկանց իշխելու ձգտումը։ Այնպես, ինչպես Աստված աշխարհը ստեղծել է վեց օրում, մարդկային կյանքն էլ նա պատկերացնում է բաժանված վեց փուլերի, ինչպես նաև մարդկության պատմությունը բաժանում է վեց դարաշրջանների։

Մարդու կյանքի վեց փուլերն են' մսուրային, մանկական, պատանեական, երիտասարդական, հասուն և ծերունական։ Մարդկության պատմության վեց դարաշրջաններն են' Ադամից մինչև Նոյը, ջրհեղեղից մինչև պատրիարք Աբրահամը։ Վերջին՝ վեցերորդ դարաշրջանն սկսվել է Քրիստոսի ծննդից։ Այդ վեցերորդ դարաշրջանը կտևի մինչև մարդկության վերջը։

Օգոստինոսն մարդու մասին[խմբագրել]

Ըստ նրա՝ մարդու զգայարանները, որոնք օգնում են նրան առօրյա կյանքում, չեն կարող նրան տալ հավատի գիտելիքներ։ Զգայությունները առաջանում են ոչ թե մարմնի կողմից, այլ հոգու կողմից՝ չնայած և մարմնի միջոցով։ Արտաքին աշխարհը ընդունակ չէ որևէ բան սովորեցնել մարդուն։ Ոչ թե պետք է դուրս գալ արտաքին աշխարհ, այլ վերադառնալ իր մեջ, քանզի միայն իր մեջ է մատչելի ճշմարտությունը։

Ավրելիոս Օգոստինիոս սովորեցնում է Հռոմում

Մարդը, ուսումնասիրելով Աստծուն, համոզվում է, որ միայն նա կարող է տալ իր ամենակարևոր ու ամենախոր ճշմարտությունները։ Աստծուն Օգոստինոսը անվանում է մտավոր լույսի Հայր։ Մարդը կարող է ճանաչել միայն աստվածային լուսավորության, պայծառացման միջոցով։ Մարդու հոգին կարող է ճանաչել ճշմարտության ամբողջականությունը միայն՝ լիովին հրաժարվելով իր մարմնական հիմքից՝ մարմնից, այսինքն՝ ձգտելով մահվան։ Մարդու գոյության գերագույն նպատակն է ճանաչել Աստծուն ու հոգին։ Եթե գիտելիքը կուտակվելով ստեղծում է գիտություն, որը մարդուն հնարավորություն է տալիս օգտվել իրերից, ապա իմաստությունը, որը աստվածային գործերի և հոգևոր երևույթների ճանաչողությունն է, տալիս է մարդու հոգուն փրկություն։ Ուստի գիտությունը պետք է ենթարկվի իմաստությանը, քանի որ երկրային կյանքի գերագույն նպատակը հոգու փրկությունն է։ Մարդիկ հիանում են լեռների բարձրությամբ, ծովային ալիքների հզորությամբ, օվկիանոսի անծայրածիրությամբ, աստղերի փայլով և բոլորովին ուշադիր չեն իրենց ներքին աշխարհի հանդեպ։

Օգոստինոսը հոգու մասին[խմբագրել]

Ըստ Օգոստինոսի՝ հոգով օժտված է միայն մարդը, որն ամենաշատն է նման Աստծուն բոլոր էակներից։ Հոգին ունի սկիզբ, քանի որ ստեղծված է Աստծու կողմից, սակայն այն չունի վերջ, քանի որ անմահ է։ Հոգին բաղկացած չէ չորս տարրերից, այն տարածական չէ և չի բնութագրվում քանակական մեծություններով։ Հոգու հիմնական հատկություններն են միտքը, հիշողությունը, կամքը։ Մտքի շնորհիվ կյանքի իրադարձությունները և պատկերները ոչ թե վերանում են, այլ պահպանվում հիշողության մեջ, որը ոչ տարածական է, ոչ էլ նյութական։ Հիշողության մեջ են պահպանվում նաև հասկացությունները, մաթեմատիկական ու բարոյագիտական ճշմարտությունները, տարբեր տիպի ու բնագավառի գիտելիքները։ Ինչ վերաբերում է մարդու մեջ մարմնականի ու հոգեկանի զուգորդությանը, ապա նա խոստովանում է, որ այդ միասնության բնույթը անհասկանալի է իրեն։ Ոչ միայն հոգին է մարմնի մեջ, այլ նաև մարմինն է հոգու մեջ, քանի որ խոսքը մարդու բնույթի մասին է։ Հոգին բանական էություն է մարմինը կառավարելու համար, ուստի մարդու էությունը ոչ թե մարմնի մեջ է, այլ հոգու։

Հոգու էությունը նա տեսնում է ոչ այնքան ճանաչողական հատկությունների մեջ, որքան կամքի և գործելու ընդունակության մեջ։ Մարդը օժտված է ազատ կամքով, որը, սակայն՝ սահմանափակված է Աստծո բացարձակ կամքով։ Այսինքն մարդու կամքը հարաբերականորեն է ազատ, իսկ Աստծունը՝ բացարձակորեն։ Կամքին ճանաչողության նկատմամբ առաջնություն տալով՝ Օգոստինոսը դրանով առավելություն է տալիս հավատին բանականության հանդեպ։ Նա հռչակեց

Aquote1.png

«Հավատա, որպեսզի հասկանաս»

Aquote2.png

կրոնական սկզբունքը։ Հավատի և Աստվածաշնչի գերագույն մեկնաբան նա համարեց պաշտոնական եկեղեցին։

Օգոստինոսը հավատի մասին[խմբագրել]

Ըստ նրա՝ մարդկային ճանաչողությունն ունի երկու աղբյուր։ Մեկն անձնական փորձն է, որը մարդ ձեռք է բերում իր զգայարանների ու բանականության միջոցով։ Այդ աղբյուրի հնարավորությունները սահմանափակ են, գիտելիքները՝ մակերեսային ու երկրորդական։ Մյուս աղբյուրը շրջապատից, հասարակությունից ձեռք բերածն է։ Այս աղբյուրը անհամեմատ ավելի լայն է ու հարուստ։ Օգոստինոսն այն անվանում է հավատ և նույնացնում է կրոնական հավատի հետ։ Բանն այն է, որ հավատը, որը մենք տածում ենք մեր շրջապատից ստացած գիտելիքների հանդեպ շատ ավելի լայն է, քան կրոնական հավատը, ուստի կրոնական հավատը միայն մի մասն է այդ իմացաբանական հավատի, մինչդեռ Օգոստինոսը, արհեստականորեն ընդարձակելով կրոնական հավատի շրջանակները, նույնացնում է այդ երկու հավատները։

Աղբյուրներ[խմբագրել]

  • «Փիլիսոփայություն բոլորի համար» հեղ. Աղասի Գևորգյան, Երևան, 2007թ

Ծանոթագրություններ[խմբագրել]

  1. Հովհաննես Բարսեղյան (2006). «Ավանդական և պատմական անձնանունների հայերեն տառադարձության մասին որոշում». Տերմինաբանական և ուղղագրական տեղեկատու. Երևան: 9-րդ հրաշալիք. p. 56. ISBN 99941-56-03-9. http://issuu.com/5420/docs/texekatu?e=3902245/2725897. 
  2. Օգուստինոս Երանելի= Sancti Avrelii Avgvstini : Confessiones : Խոստովանություններ / Խմբ.՝ Հ. Քեոսեյան; Թարգմ.՝ լատ, անգլ.՝ Խ. Գրիգորյան. - Երևան : Անկյունաքար, 2003. - 388 էջ - (Կրոնական և փիլիսոփայական երկեր) ISBN 99930-809-6-9 Քեոսեյան, Հակոբ. խմբ. Գրիգորյան, Խաչիկ. թարգմ.

Արտաքին հղումներ[խմբագրել]