Սիդնեյ, Սիդնի[1] (անգլ.՝ Sydney, [ˈsɪdni][2] (Sydney), քաղաք, ամենահինը և ամենախոշորը Ավստրալիական Միությունում։ Զբաղեցնում է 12.145 քառակուսի կիլոմետր տարածք[3]։ 2017 թվականի տվյալներով բնակչության թիվը կազմել է 5.131.326 մարդ[4]։ Ավստրալիայում եվրոպացիների հիմնած առաջին բնակավայրն է[5]։ Նոր Հարավային Ուելս նահանգի վարչական և երկրի առևտրա-տնտեսական, ֆինանսական կենտրոնն է, տրանսպորտային կարևոր հանգույց, նավահանգիստ (բեռնաշրջանառությունը 14 միլիոն տոննա, 1978) Պորտ Ջեքսոն ծովածոցի ափին։ Արդյունաբերական խոշոր կենտրոն է։ Զարգացած են տրանսպորտային, էլեկտրատեխնիկական մեքենաշինությունը, էլեկտրոնային՝ սարքավորումների, հաշվիչ մեքենաների, սառնարանների արտադրությունը, սև և գունավոր մետալուրգիան, քիմիական, նավթավերամշակման, տեքստիլ, սննդի, պոլիգրաֆ արդյունաբերությունը։ Զարգացած է մերձքաղաքային գյուղատնտեսությունը (բանջարաբուծություն, պտղաբուծություն, կաթնաանասնապահություն, խոզաբուծություն)։ Արդյունաբերական ձեռնարկությունները կենտրոնացած են ծոցի հյուսիսային և քաղաքամերձ շրջաններում, առևտրա-ֆինանսական հաստատությունները՝ հարավային ափին։ Ափերը միմյանց հետ կապվում են կամուրջներով (մերձատար ուղիների երկարությունը 2 կմ է, որով անցնում են օվկիանոսային նավեր)։ Ունի միջազգային օդանավակայան, համալսարան (1850), օպերային թատրոն (1959)։ Սիդնեյը հիմնադրել են անգլիացի գաղութաբնակները, 1788 թվականին։ Այդպես է կոչվել Մեծ Բրիտանիայի ներքին գործերի և գաղութների այն ժամանակների նախարար լորդ Սիդնիի անունով։ XIX դարի 50-ական թվականներին այնտեղ առաջացել են առաջին արհմիությունները։ 1917 թվականի հուլիս—օգոստոսին քաղաքում տեղի է ունեցել խոշոր գործադուլ (մասնակցել է ավելի քան 100 հազար մարդ)։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից (1939-1945) հետո այն գործադուլային պայքարի, խաղաղության կողմնակիցների շարժման կենտրոն է։
Լաֆբորոյի համալսարանից հետազոտողները Սիդնին ընդգրկել են աշխարհում այն տասը քաղաքների մեջ, որոնք բարձր աստիճանով ինտեգրված են գլոբալ տնտեսությանը։ Գլոբալ տնտեսական էներգիայի ինդեքսը[6] Սիդնին դասվում է աշխարհի 11-րդ տեղում[7]։ Գլոբալ քաղաքների ինդեքսը նրան ճանաչում է աշխարհի 14-րդը` հիմնվելով գլոբալ համագործակցության վրա[8]։ Սիդնիում նկատելի է օտարերկրյա բանկերի և բազումմշակութային կորպորացիաների խտացում, և քաղաքը ներկայացվում է որպես Ավստրալիայի ֆինանսական մայրաքաղաքը և Ասիա-խաղաղօվկիանոսյան տարածաշրջանի առաջատար ֆինանսական կենտրոններից մեկը։
Սիդնիի անվանական համախառն ներքին արտադրանքը կազմել է 400.9 միլիարդ Ավստրալական դոլար և 80,000 Ավստրալական դոլար մեկ բնակչի հաշվով 2015 թվականին։ Նրա համախառն ներքին արտադրանքը կազմել է 337 միլիարդ Ավստրալական դոլար 2013 թվականին, ինչը ավստրալական ամենամեծ ցուցանիշն է։ Ֆինանսական և ապահովագրական ծառայությունների ոլորտն իր վրա է վերցնում համախառն արտադրանքի 18.1%-ը, նախորդելով մասնագիտական ծառայություններին՝ 9%-ով, և արտադրությանը՝ 7.2%-ով։ Ստեղծագործական և տեխնոլոգիական ոլորտները նույնպես Սիդնիի բնորոշ ոլորտներն են և ներկայացրել են համապատասխանաբար 9% և 11% նրա տնտեսական արտադրանքից 2012 թվականին։
2011 թվականին Սիդնիում հաշվառվել է 451,000 կազմակերպություն, որոնց մեջ ներառվում է Ավստրալիայի 500 խոշորագույն ընկերություններից 48%-ը և բազմաազգ կորպորացիաների տարածաշրջանային երկու երրորդ գլխավոր գրասենյակները։ Համաշխարհային ընկերությունները այդ քաղաք սազգում են մասամբ այն պատճառով, որ նրա ժամանակային գոտին ընդգրկում է Հյուսիսային Ամերիկայի բիզնեսի փակումը և Եվրոպայի բիզնեսի բացումը։ Սիդնիի օտարերկրյա ընկերությունների մեծամասնությունը ապահովում է վաճառքի և սպասարկման կարևոր ֆունկցիաներ, սակայն արտադրության, հետազոտության և զարգացման հնարավորությունները համեմատաբար պակաս են։ Սիդնիում տեղակայված են 283 բազմաազգ ընկերություններ տարածաշրջանային գրասենյակներով։
Հետազոտությունների համաձայն՝ 15.7%-ը սեփականատեր է եղել անշարժ գույքի լիակատար իրավունքով, 13.4%-ը ունեցել է հիպոթեք, իսկ 65.7%-ն ինքնուրույն վարձակալել է[9]։ 2023 թվականին Սիդնին ճանաչվել է Ավստրալիայում տան գնելու ամենադժվար հասանելի քաղաքը և աշխարհում երկրորդը՝ Հոնկոնգից հետո[10], որտեղ տան միջին գինը 2023 թվականի վերջում կազմել է 1.59 միլիոն Ավստրալական դոլար, իսկ բնակելի միավորի միջին գինը՝ 795,000 Ավստրալական դոլար[11]։ 2024 թվականի սկզբին լրատվամիջոցներում Սիդնին հաճախ նկարագրվում է որպես բնակելիությունից պակաս ունեցող կամ բնակելի ճգնաժամերով տառապող քաղաք[12]։
Հայերը Սիդնեյում հաստատվել են XIX դարի 50-ական թվականներին։ Նրանց թիվն ավելացել է հատկապես երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո, գաղթել են հիմնականում Հնդկաստանից, Կոստանդնուպոլսից, Եգիպտոսից, Մերձավոր, Միջին և Հեռավոր Արևելքի երկրներից։ 1983 թվականին Սիդնեյում բնակվում էր շուրջ 10 հազար հայ, զգալի մասը՝ բանվորներ, արհեստավորներ, ծառայողներ, կան առևտրականներ և ձեռնարկատերեր։ Առաջին հայկական եկեղեցին՝ Սուրբ Հարությունը, գործում է 1957 թվականից, երկրորդը՝ նույնպես Սուրբ Հարություն՝ 1966 թվականից։ Կան նաև հայ կաթոլիկների և ավետարանականների եկեղեցիներ։
Համայնքի ազգային կյանքը ղեկավարում և կազմակերպում են Հայ եկեղեցական խորհուրդը (1953 թվականից), Հայ եկեղեցասեր տիկնանց (1956 թվականից), Հայ եկեղեցասեր երիտասարդաց (1961 թվականից) միությունները, ՀԲԸՄ (1962 թվականից), ՀՄԸՄ (1965 թվականից), ՀՕՄ (1965 թվականից) Սիդնեյի մասնաճյուղերը։ 1963 թվականին այնտեղ հիմնվել է Հայ մշակութային միությունը, որն ունի երգչախումբ, պարախումբ, թատերախումբ։ 1966 թվականին կազմակերպվել է «Կոմիտաս» երգչախումբը։ Համայնքում գործում է 8 մեկօրյա դպրոց։
↑Согласно «Словарю имён собственных» (автор — Ф. Л. Агеенко) ударение — на первом слоге, в «Словаре образцового русского ударения» (автор — М. А. Штудинер) допустимы оба варианта, причём ударение на втором слоге предпочтительное.
↑Macquarie ABC Dictionary. — The Macquarie Library, 2003. — С. 1000. — ISBN 1-876429-37-2
Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից (հ․ 10, էջ 359)։
Ավստրալիա
Սան Ֆրանցիսկո, ԱՄՆ
Նագոյա, Ճապոնիա
Վելինգտոն, Նոր Զելանդիա
Պորտսմութ, Մեծ Բրիտանիա
Փարիզ, Ֆրանսիա
Նյու Դելի, Հնդկաստան
Գուանչժոու, Չինաստան
Ֆլորենցիա, Իտալիա
.svg){kind=small}
