Մեխիկո

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
HS Disambig.svg Անվան այլ կիրառումների համար տես՝ Մեխիկո (այլ կիրառումներ)
Քաղաք
Մեխիկո
իսպ.՝ Ciudad de México
Դրոշ Զինանշան
Flag of Mexican Federal District.svg Coat of arms of Mexican Federal District.svg

Mexico City-12.jpg
Կոորդինատներ: 19°25′10″ հս․ լ. 99°8′44″ ամ. ե. / 19.41944° հս․. լ. 99.14556° ավ. ե. / 19.41944; 99.14556
Երկիր Մեքսիկա Մեքսիկա
Ներքին բաժանում Álvaro Obregón, Azcapotzalco, Tláhuac, Milpa Alta, Miguel Hidalgo, Magdalena Contreras, Iztapalapa, Iztacalco, Gustavo A. Madero, Cuajimalpa, Սոչիմիլկո, Venustiano Carranza և Tlalpan
Հիմնադրված է 1325 թ.
Այլ անվանումներ Տենոչտիտլան
Մակերես 1485 կմ²
ԲԾՄ 2240 մ
Բնակչություն 8 721 000 մարդ (2009)
Խտություն 5 873 մարդ/կմ²
Ագլոմերացիա 24 163 226
Ժամային գոտի UTC-6, ամառը UTC-5
Հեռախոսային կոդ (+52) 55
Փոստային ինդեքսներ 01000 և 16999
Պաշտոնական կայք df.gob.mx
##Մեխիկո (Մեքսիկա)
Red pog.png
ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի դրոշը ՅՈւՆԵՍԿՕՀամաշխարհային ժառանգություն ,
օբյեկտ № 412
ռուս..անգլ..ֆր.

Մեխիկո (իսպ.՝ Ciudad de México, թարգմանաբար՝«Մեքսիկայի քաղաքը»), Մեքսիկայի մայրաքաղաքը, երկրի քաղաքական, տնտեսական, արդյունաբերական և մշակութային կենտրոն։ Տոկիոյից (Մեծ Տոկիո) և Սեուլից հետո բնակվածությամբ երրորդ ագլոմերացիան է աշխարհում։ Ըստ ՄԱԿ-ի WUP2003 հաշվետվության տվյալների՝ Մեխիկոյում ապրում է 8.721.000 մարդ։ Բնակչության մեծ մասը քրիստոնյա է։ Հյուսիսային Ամերիկայի ամենախիտ բնակեցված քաղաքն է[1], զույգ Ամերիկաների մշակութային և ֆինանսական կարևորագույն կենտրոններից մեկը[2]: Կառուցվել է Մեքսիկայի կենտրոնական մասում գտնվող սարահարթի հովտում՝ ծովի մակերևույթից 2240 մետր բարձրության վրա: Կազմված է 16 շրջաններից:

2009 թվականին քաղաքի բնակչության թիվը կազմել է մոտավորապես 8.84 միլիոն մարդ[3], զբաղեցրած տարածքը՝ 1485 քառակուսի կիլոմետր[4]: Համաձայն վերջին տվյալների, որոնք արժանացել են ինչպես նահանգային, այնպես էլ դաշնային կառավարությունների հավանությանը, Մեծ Մեխիկոյի բնակչության թիվը հասել է 21.3 միլիոնի, այն ճանաչվել է արևմտյան կիսագնդի ամենամեծ մետրոպոլիան, իսպանախոս ամենախոշոր քաղաքը, իր մեծությամբ աշխարհի տասնմեկերորդ ագլոմերացիան (2017 թ.)[5]:

2011 թվականին Մեծ Մեխիկոյում ստեղծվել է 411 միլիարդ ամերիկյան դոլարին համարժեք համախառն ներքին արդյունք: Քաղաքն այդ ցուցանիշով ճանաչվել է աշխարհի ամենաարդյունաբեր վայրերից մեկը[6]: Այստեղ է ստեղծվում ամբողջ Մեքսիկայի ՀՆԱ-ի 15.8%-ը[7]: Եթե Մեծ Մեխիկոն դիտարկվեր որպես անկախ պետություն, ապա 2013 թ. իր տնտեսությամբ հինգերորդը կլիներ ամբողջ Լատինական Ամերիկայում՝ հնգապատիկ գերազանցելով Կոստա Ռիկային և հավասար դուրս գալով Պերուի հետ[8]:

Մեխիկոն զույգ Ամերիկաներում ամենահին մայրաքաղաքներից մեկն է և Էկվադորի մայրաքաղաք Կիոտոյի հետ միասին համարվում է այն երկու մայրաքաղաքներից մեկը, որ հիմնվել է Ամերիկայի բնիկների կողմից: Ացտեկներն այն հիմնադրել են 1325 թվականին, Տեքսկոկո լճի կղզում և անվանել Տենոչտիտլան: 1521 թվականին, տևական պաշարումից հետո նվաճվելով իսպանացիների կողմից, այն գրեթե հիմնովին ավերվել է և ապա վերակառուցվել իսպանական գաղութային քաղաքներին հատուկ ոճով ու չափանիշներով: 1524 թվականին հաստատվել է Մեխիկո Տենոչտիտլան անվանումով բնակավայրի քաղաքապետարանը[9], իսկ 1585 թվականին քաղաքը պաշտոնապես անվանվել է Ciudad de México (Mexico City).[9]: Այն եղել է իսպանական գաղութային կայսրության մեծագույն մասի քաղաքական, վարչական, ֆինանսական կենտրոնը[10]: Իսպանիայից անկախանալու նպատակով մղած կռիվը հաղթական ավարտի հասցնելով՝ 1824 թվականին այստեղ ստեղծել են դաշնային մարզ:

Քաղաքի բնակիչները քաղաքական ավելի մեծ ինքնավարության համար տարիներ շարունակ պայքարելուց հետո 1997 թվականին վերջապես իրավունք են ստացել ընտրելու Մեխիկոյի կառավարության ղեկավար և Մեխիկոյի օրենսդիր ժողով: Այդ ժամանակից սկսած՝ վերոնշյալ երկու ղեկավար մարմիններում էլ իշխանական լծակներին տիրում է ձախաթևյան Ժողովրդավարական հեղափոխություն կուսակցությունը[11]:

2016 թվականի հունվարի 29-ին քաղաքը՝ որպես վարչական միավոր, դադարել է համարվել «դաշնային մարզ» (իսպաներեն՝ Distrito Federal կամ D.F.) և այժմ պաշտոնապես անվանվում է "Ciudad de México" (կամ՝ "CDMX").[12]: Mexico City-ն վարչատարածքային տեսակետից ներկայումս գտնվում է անցումային փուլում և մոտ ժամանակներս կդառնա երկրի 32-րդ դաշնային միավորը՝ ստանալով գրեթե պետությանը համարժեք ինքնավարություն[12] [13]:

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Acosta Ochoa, Guillermo (2007): "Las ocupaciones precerámicas de la Cuenca de México. Del poblamiento a las primeras sociedades agrícolas", en Arqueoweb No. 8 (2), consultada el 22 de marzo de 2007.
  • Álvarez Arredondo, Ricardo A (2002): Historia de las formas de gobierno de la Ciudad de México. Grupo Parlamentario del Partido de la Revolución Democrática: Cámara de Diputados, LVIII Legislatura: Congreso de la Unión. México, D. F.
  • Bernal, Rafael (1994): Mestizaje y criollismo en la literatura de la Nueva España del siglo XVI. Banco de México.
  • Garibay K., Ángel María (1992) [1950]: Poesía indígena de la Altiplanicie. Universidad Nacional Autónoma de México.
  • Garza, Gustavo (2000): La Ciudad de México en el fin del segundo milenio. El Colegio de México, Centro de Estudios Demográficos y de Desarrollo Urbano. ISBN 968-12-0996-6, 9789681209964
  • Instituto Nacional de Geografía, Estadística e Informática (2006): Distrito Federal. Anuario estadístico. INEGI, Aguascalientes. ISBN 0188-8544
  • Mathieu, Dominique (2004): "¿Qué significó la democratización en la gestión urbana?" En: Rodríguez Kuri, Ariel y Sergio Tamayo Flores Alatorre (coord.): Los primeros cien años. Los próximos cien.... Universidad Autónoma Metropolitana. pp. 173-188.
  • Organización de las Naciones Unidas (Naciones Unidas, 2003): World urbanization prospects. The 2003 revision (en inglés), en el sitio en internet de la ONU, consultado el 22 de marzo de 2007.
  • Partida Bush |nombre=Virgilio |apellido2=Anzaldo Gómes |nombre2=Carlos |título=Escenarios demográficos y urbanos de la zona metropolitana de la Ciudad de México |url=http://www.conapo.gob.mx/publicaciones/Otras/zmcm/00.pdf |fechaacceso=14 de mayo de 2010 |año=1998 |editorial=Conapo |isbn=970-628-300-5 |urlarchivo=https://web.archive.org/web/20100216005450/http://www.conapo.gob.mx/publicaciones/Otras/zmcm/00.pdf |fechaarchivo=16 de febrero de 2010 }}
  • Paz, Octavio (2003): El laberinto de la soledad, Cátedra, Barcelona.
  • Terrazas, Óscar (2004): "La centralidad metropolitana en la Ciudad de México." En: Rodríguez Kuri, Ariel y Sergio Tamayo Flores Alatorre (coord.): op. cit. pp. 235-266.
  • Ward, Peter M (2004): "Gobierno y democracia en el Distrito Federal: Cárdenas, el PRD y el huevo del párroco." En: Rodríguez Kuri, Ariel y Sergio Tamayo Flores Alatorre (coord.): op. cit. pp. 189-234.
  • Zolov, Eric (2004): "Notas sobre la capital en su contribución hegemónica". En: Rodríguez Kuri, Ariel y Sergio Tamayo Flores Alatorre (coord.): op. cit. pp. 111-126.
Մեխիկոյի տեսարժան վայրերից մի քանիսը

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. «Artículo 44»։ Constitución Política de los Estados Unidos Mexicanos։ Վերցված է May 14, 2010 
  2. Foreign Policy (2008)։ «The 2008 Global Cities Index»։ Արխիվացված օրիգինալից-ից January 10, 2010-ին։ Վերցված է December 27, 2009 
  3. National Population Council։ «Mexico City Metropolitan Area»։ Government of the State of Mexico։ Արխիվացված օրիգինալից-ից July 22, 2011-ին։ Վերցված է December 27, 2009 
  4. Brian W. Blouet, Olwyn M. Blouet. OECD Reviews of Regional Innovation OECD Reviews of Regional Innovation: 15 Mexican States 2009. OECD Publishing, 2009. p. 418 (p. 299). 978-92-64-06012-8.
  5. United Nations (2007)։ «World Urbanization Prospects»։ Արխիվացված օրիգինալից-ից July 31, 2007-ին։ Վերցված է December 27, 2009 
  6. Global MetroMonitor | Brookings Institution Archived June 4, 2013, at WebCite. Brookings.edu. Retrieved on April 12, 2014.
  7. «Mexico City GDP as compared with national GDP»։ Արխիվացված օրիգինալից-ից April 26, 2010-ին։ Վերցված է August 19, 2010 
  8. Parish Flannery Nathaniel։ «Mexico City Is Focusing On Tech Sector Development»։ Forbes։ Վերցված է December 27, 2013 
  9. 9,0 9,1 Government of the Federal District։ «History of Mexico City» (իսպաներեն)։ Արխիվացված օրիգինալից-ից December 19, 2009-ին։ Վերցված է December 27, 2009 
  10. United Nations։ «Mexico City, Mexico» (իսպաներեն)։ Արխիվացված օրիգինալից-ից May 2, 2010-ին։ Վերցված է December 27, 2009 
  11. Daniel C. Schechter, Josephine Quintero. Lonely Planet Mexico City, City Guide [With Pullout Map]. Third Edition. Lonely Planet, 2008. p. 288 (pp. 20–21). 978-1-74059-182-9.
  12. 12,0 12,1 «Federal District is now officially Mexico City: The change brings more autonomy for the country's capital»։ Mexico News Daily։ January 30, 2016։ Վերցված է July 11, 2017 
  13. El Diario de México։ «La Ciudad de México no será estado, sino entidad federal autónoma» (իսպաներեն)։ Վերցված է February 29, 2016 

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]