Գուանախուատո (նահանգ)

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Picto infobox map.png
Գուանախուատո
իսպ.՝ Guanajuato
Դրոշ Զինանշան
Flag of Guanajuato.svg
Coat of arms of Guanajuato.svg
Երկիր Մեքսիկա Մեքսիկա
Կարգավիճակ նահանգ
Մտնում է Մեքսիկա
Վարչկենտրոն Գուանախուատո
ԲԾՄ 2072 մետր
Օրենսդրական մարմին Congress of Guanajuato
Բնակչություն (2012) 5․486․372[1]
Տարածք 30 607 կմ² կմ²
Բարձրություն ծովի մ-ից՝
 - Բարձրագույն կետ

 3110 մ
Guanajuato en México.svg
Հիմնադրված է 1823 թ.
Սահմանում է Սան Լուիս, Կերետարո, Խալիսկո և Սակատեկաս
Ժամային գոտի UTC-6
ISO 3166-2 կոդ MX-GUA
Փոստային ինդեքսներ 36-38
Կոորդինատներ: 21°1′8.0000001003943″ հս․ լ. 101°15′46.000000108007″ ամ. ե. / 21.018888888916777091° հս․. լ. 101.26277777780778422° ավ. ե. / 21.018888888916777091; 101.26277777780778422
Պաշտոնական կայք

Գուանախուատո (իսպ.՝ Guanajuato, (Իսպաներեն արտասանություն՝ [gwanaˈxwato]), պաշտոնական անվանումը՝ Գուանախուատոյի ազատ և ինքնիշխան նահանգ (իսպ.՝ Estado Libre y Soberano de Guanajuato), Մեքսիկայի 31 նահանգներից մեկն է, Դաշնային օկրուգի հետ միասին համալրում են Մեքսիկայի վարչական կազմը։ Նահանգն ունի 46 համայնք, մայրաքաղաքն է Գուանախուատոն, ամենամեծ քաղաքը՝ Լեոնը։

Տվյալներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Գուանախուատո նահանգը գտնվում է հյուսիս-կենտրոնական Մեքսիկայում։ Սահմանակից է արևմուտքում Խալիսկոյին, հյուսիս-արևմուտքում՝ Սակատեկասին, հյուսիսում՝ Սան Լուիսին, արևելքում՝ Կերետարոյին, հարավում՝ Միչոականին։ Զբաղեցնում է 30,608 կմ2 տարածք։

Բնակչություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Կայետանո դե Վալենսիանո, Գուանախուատո քաղաք

2010 թվականին նահագնի բնակչությունը կազմել է 5 486 372 մարդ (6-րդը երկրում)[2]։ Բնակչության 67 % -ը բնակվում է քաղաքներում, մնացածը՝ գյուղական բնակավայրերում։ Բնակչության 96 % -ը կաթոլիկ է։ Գուանախուատոն Մեքսիկայի 6-րդ ամենախիտ բնակեցված նահագն է։

Խոշոր քաղաքներ

  • Լեոն - 1 436 733 մարդ
  • Իրապուատո - 529 379 մարդ
  • Ցելայա - 468 064 մարդ
  • Սալամանկա - 260 759 մարդ
  • Սիլաո - 172 984 մարդ
  • Գուանախուատո (քաղաք) - 171 623 մարդ
  • Սան Ֆրանցիսկո դել Ռինկոն - 126 278 մարդ

Հնդկացիական բնակչություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Գուանախուատոյում հնդացիական լեզուների տիրապետման մակարդակը ցածր է։ Հնդկացի բնակչությունը կազմում է 10 347 մարդ կամ նահանգի բնակչության 2,6 %-ը։ Ամենատարածված հնդկացիական լեզուներից են չիչիմեկա-խոնասը, օտոմին, նաուատլը։ Չիչիմեկա-խոնաս և օտոմի էթնիկ խմբերը կենտրոնացած են Բալես դել Սուր շրջանում։

Տնտեսություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Նահանգը գտնվում է աշխահագրորեն բարեխառն գոտում, Գուանախուատոն գտնվում է գրեթե հավասարաչափ հեռավորության վրա Խաղաղ օվկիանոսից և Մեքսիկական ծոցից, մոտ է Մեխիկոյին, Գվադալախարային, Մոնթերեյին։ Նահանգով են անցնում մի շարք կարևոր ճանապարհներ, որոնք կապում են երկրի շրջանները միմյանց հետ։ 2008 թվականին նահանգում ՀՆԱ-ն կազմել է 204 000 000 ամերիկյան դոլար (427 503 000 000 պեսո)։ 2003-2008 թվականներին տնտեսական աճը կազմել է 1,06%։ Գուանախուատոյի տնտեսությունն զբաղեցնում է երկրում 6-րդ տեղը Մեխիկոյի, Նուևո Լեոնի, Խալիսկոյի և Վերակրուսի տնտեսություններից հետո։

Կրթություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Նահանգում գործում են շուրջ 4 600 նախնական դպրոցներ, 1 400 միջնակարգ դպրոցներ, 650 բարձրագույն դպրոցներ, 125 բարձրագույն ուսումնական հաստատություններ, որոնք տրամադրում են բակալավրի աստիճան։ Ըստ 2005 թվականի տվյալների՝ 15 ամյա բնակչության 12,1 % -ը անգրագետ է[3]։

Գուանախուատոյի համալսարան, գլխավոր մասնաշենք

Հիմնական բարձրագույն ուսումնական հաստատությունները

  • Universidad de Guanajuato
  • Universidad de León (UDL)
  • Instituto Tecnológico y de Estudios Superiores de Monterrey (ITESM)
  • Universidad De La Salle Bajío
  • Politécnico de Guanajuato
  • Universidad de Celaya
  • Instituto Politécnico Nacional (IPN)
  • Universidad Pedagógica Nacional (UPN
  • Instituto Tecnológico Superior de Irapuato (ITESI)
  • Universidad Tecnológica de Salamanca

Գուանախուատոյի բուսական և կենդանական աշխարհ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Գուանախուատոյի բուսական և կենդանական աշխարհ
Granger Lake 013.jpg MountainLion.jpg Tamiasciurus douglasii 000.jpg Coragyps atratus NBII.jpg
Dasypodidae Felis concolor Tamiasciurus Vulpes Coragyps atratus
Loros amazónicos.jpg Cobra cascavel 280707- 23 04 40s - 49 06 55w REFON (4)a.jpg Tayassu tajacu.jpg Deer running.jpg Bobcat at Fort Worth Zoo.jpg
Psittacidae Crotalus durissus Tayassuidae Odocoileus virginianus Lynx rufus
Silver Maple Acer saccharinum Leaves 2598px.jpg Figa de moro 01.JPG Singapore Botanic Gardens Cactus Garden 2.jpg Cylindropuntia spinosior, with flower, Albuquerque.jpg Pinus ponderosa 9681.JPG
Acer saccharinum Opuntia ficus-indica Echinocactus grusonii Cylindropuntia imbricata Pinus ponderosa

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. «ENOE»։ Վերցված է օգոստոսի 24, 2012 
  2. «Número de habitantes» [Number of inhabitants] (Spanish)։ Mexico: INEGI։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2012-02-26-ին։ Վերցված է նոյեմբերի 29, 2010 
  3. «Infraestructura Social y de Comunicaciones» [Social infrastructrure and communications]։ Enciclopedia de los Municipios de México Estado de Guanajuato (Spanish)։ Mexico: Instituto Nacional para el Federalismo y el Desarrollo Municipal։ 2005։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2012-02-26-ին։ Վերցված է նոյեմբերի 29, 2010 

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • (Իսպաներեն) (անգլերեն) (Ֆրանսերեն

) Կառավարական պորտալ