Խաղաղ օվկիանոս

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Երկիր մոլորակի օվկիանոսներ

Խաղաղ օվկիանոս, Երկիր մոլորակի ամենամեծ մակերես ունեցող և ամենախորը օվկիանոսն է։ Տարածվում է Եվրասիա և Ավստրալիա մայրցամաքների արևմուտքում, Հյուսիսային և Հարավային Ամերիկա մայրցամաքների արևելքում, Անտարկտիդայի հյուսիսում։ Օվկիանոսի հին անվանումն է Մեծ օվկիանոս։

Խաղաղ օվկիանոսը հյուսիսից հարավ ձգվում է մոտավորապես 15․8 հազար իսկ արևելքից արևմուտք 19․5 կմ։ Ծովերի հետ միասին տարածքը կազմում է 178․684 միլիոն կմ²[1], միջին խորությունը՝ 3984 մետր է։ Խաղաղ օվկիանոսի առավելագույն խորությունը (նաև Համաշխարհային օվկիանոսինը)՝ 10 994 մետր է (Մարիանյան իջվածքում)[2]։ Խաղաղ օվկիանոսի տարածքով՝ մոտավորապես 180° միջօրեականով անցնում է ամսաթվի փոփոխման գիծը։ Խաղաղ օվկիանոսի տարածքը գերազանցում է ամբողջ ցամաքի մակերեսը գրեթե 30 միլիոն կմ²-ով։ Հասարակածը օվկիանոսը գրեթե երկու հավասար մասերի է բաժանում[3]:

Պատմություն և ծագումնաբանություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Խաղաղ ծովը 1833 թվականին

Առաջին եվրոպացին, որը տեսել է օվկիանոսի արևելյան ափը իսպանացի կոնկիստադոր Վասկո Նունյես դե Բալբոան է[4]։ Նա 1513 թվականին իր ուղեկիցների հետ անցավ Պանամայի պարանոցը և դուրս եկավ անհայտ օվկիանոսի ափը։ Քանի որ նրանք դուրս եկան օվկիանոս ծոցում, որը հարավում է, այդ պատճառով Նունյես դե Բալբոան այն անվանեց Հարավային ծով (իսպ․ Mar del Sur

1520 թվականի նոյեմբերի 28-ին բաց օվկիանոս նավարկության դուրս ելավ Ֆեռնան Մագելանը։ Նա օվկիանոսը հատեց Հրո Երկիր կղզուց մինչև Ֆիլիպինյան կղզիներ 3 ամիս 20 օրվա ընթացքում[5]։ Այդ նավարկության ամբողջ ժամանակահատվածում տիրում էր խաղաղ ու հանգիստ եղանակ և Մագելանը օվկիանոսն այդ պատճառով կոչեց Խաղաղ[6]։

16-17-րդ դարերում Իսպանիան Խաղաղ օվկիանոսին տվել էր «Mare clausum» լատիներեն անվանումը, որը թարգմանաբար նշանակում էր փակ: Այդ անվանումը տրվել էր այն բանի համար, քանի որ Իսպանիան էր այդ շրջանի գլխավոր գաղութարար երկիրն ու ինքն էր տիրում օվկիանոսում[7]:

1753 թվականին ֆրանսիացի աշխարհագրագետ Ժան-Նիկոլա Բյուաշն առաջարկեց օվկիանոսն անվանել Մեծ օվկիանոս, որպես ամենամեծ օվկիանոս։ Սակայն այդ անվանումը լայն տարածում չգտավ ու ամբողջ աշխարհում տարածվեց Խաղաղ օվկիանոս անվանումը[8]։ Անգլալեզու պետություններում օվկիանոսն անվանում են՝ Pacific Ocean։

Մինչ 1917 թվականը ռուսական քարտեզներում օգտագործվել է Խաղաղ ծով (1833) և Արևելյան օվկիանոս անվանումները[8]: (224) Օկեանա աստերոիդը անվանակոչվել է ի պատիվ Խաղաղ օվկիանոսի[9]։

Ֆիզիկաաշխարհագրական բնութագիր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Օվկիանոսների ընդհանուր ձևաբանական բնութագրերը (Ըստ «Օվկիանոսների ատլաս» գրքի, 1980 թվական)[10]
Օվկիանոսներ Մակերևույթի մակերեսը, կմ² Ծավալը, միլիոն կմ³ Միջին խորությունը, մ Օվկիանոսի առավելագույ խորությունը, մ
Ատլանտյան 91,66 329,66 3597 Պուերտո Ռիկո փողրակ (8742)
Հնդկական 76,17 282,65 3711 Զոնդյան փողրակ (7729)
Հյուսիսայիյն սառուցյալ 14,75 18,07 1225 Գրենլանդական ծով (5527)
Խաղաղ 179,7 710,36 3984 Մարիանյան փողրակ (11 022)[11]
Համաշխարհային 361,26 1340,74 3711 11 022[11]

Ընդհանուր ակնարկ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Զբաղեցնելով Համաշխարհային օվկիանոսի մակերեսի 49,5 % և ջրերի ծավալի 53 %-ը՝ Խաղաղ օվկիանոսը համարվում է մոլորակի ամենամեծ օվկիանոսը: Արևելքից արևմուտք օվկիանոսը ձգվում է ավելի քան 19 հազար կմ իսկ հյուսիսից հարավ՝ 16 հազար կմ: Դրա ջրերի մեծ մասը գտնվում է հարավային լայնություններում, իսկ ավելի քիչը՝ հյուսիսային լայնություններում[12]:

1951 թվականին անգլիական գիտահետազոտական «Չելենջեր» նավը էխոլոտի օգնությամբ չափեց օվկիանոսի խորությունը, որը կազմեց 10 863 մետր[13]: 1957 թվականին 25-րդ ուղևորության շրջանակներում խորհրդային գիտահետազոտական «Վիտյազ» (ղեկավար՝ Ալեքսեյ Դոբրովոլսկի) նավը չափեց խորությունը, որը կազմեց 11 023 մետր (ամենասկզբից ճշգրտված տվյալները հաղորդվեցին 11 034 մետր)[13][14]: Չափման դժվարությունը կայանում է նրանում, որ ձայնի արագությունը ծովում կախված է դրա առանձնահատկություններից, որոնք տարբեր են զանազան խորություններում, այդ պատճառով էլ էխոլոտի հաղորդած տվյալների մեջ փոփոխություն է տեղի ունեցել[15]: 1995 թվականին կատարված հետազոտությունների ժամանակ պարզվեց, որ խորությունը կազմում է 10 920 մ[16], իսկ 2009 թվականին հետազոտությունների արդյունքում՝ 10 971 մ: Վերջին հետազոտությունը կայացել է 2011 թվականին, որի արդյունքում Խաղաղ օվկիանոսի առավելագույն խորությունը նշվեց 10 994 մ՝ ±40մ ճշգրտությամբ[17][18]: Այսպիսով, Մարիանյան իջվածքի ամենախորը փողրակը համարվեց «Չելենջերի փողրակը» (անգլ.՝ Challenger Deep), որի խորությունը ծովի մակարդակից ավելի մեծ է, քան Ջոմոլունգմայի բարձրությունը ծովի մակարդակից[19]:

Խաղաղ օվկիանոսի ջրերը արևելքից ողողում են Հյուսիսային և Հարավային Ամերիկաների արևմտյան ափերը, արևմուտքից ողողում են Ավստրալիայի և Եվրասիայի արևելյան ափերը, իսկ Անտարկիդայի ափերը՝ հյուսիսից: Հյուսիսային սառուցյալ օվկիանոսի հետ սահման է հանդիսանում Բերինգի նեղուցի գիծը՝ Դեժնյովի հրվանդանից դեպի Ուելսի արքայազնի հրվանդան: Ատլանտյան օվկիանոսի հետ սահմանը անցնում է Հոռն հրվանդանից՝ արևմտյան երկայնության 68°04’ միջօրեկանից կամ Հարավային Ամերիկայի ծայրից մինչև Անտարկտիկական թերակղզի Դրեյքի նեղուցով, որից հետո Օստ կղզուց Շտերնեկ հրվանդան[20]: Հնդկական օվկիանոսի հետ սահմանն անցնում է՝ Հարավային Ավստրալիայի Բասսի նեղուցի արևելյան սահմանից մինչև Թասմանիա կղզի, դրանից հետո արևելյան երկայնության 146°55’ միջօրեականով մինչև Անտարկտիդա: Հյուսիսային Ավստրալիայում սահմանն անցնում է Անդամանյան ծովի և Մալակկայի նեղուցի միջև, որից հետո շարունակվում է Սումատրա կղզու հարավարևմտյան ափից, Զոնդյան նեղուցով, Ճավա կղզու հարավային ափով, Բալի և Սավու ծովերի հարավային սահմաներով, Արաֆուրյան ծովի հյուսիսային սահմանով, Նոր Գվինեայի հարավ-արևմուտքով և Թորեսի նեղուցի արևմտյան սահմանով[21]: Երբեմն օվկիանոսի հարավային մասը, հարավային լայնության 35°-ից մինչև 60°-ը Հարավային օվկիանոսի մաս են համարում:

Ծովեր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Խաղաղ օվկիանոսի ծովերի, ծոցերի ու նեղուցների ընդհանուր տարածությունը կազմում է 31.64 միլիոն կմ² (օվկիանոսի ամբողջ տարածքի 18 %), ծավալը՝ 73.15 միլիոն կմ³ (10 %): Ծովերի մեծ մասը գտնվում է արևմտյան հատվածում՝ Եվրասիայի ափամերձ գոտում: Դրանք են՝ Բերինգի, Օխոտի, Ճապոնական, Դեղին, Արևելաչինական, Ֆիլիպինյան ծովեր: Հարավարևելյան Ասիայում՝ Հարավչինական, Ճավայի, Սուլու, Սուլավեսի, Բալի, Ֆլորենս, Սավու, Բանդա, Սերամ, Հալմահերա, Մոլուքյան ծովեր: Ավստրալիայի ափերի մոտ՝ Նորգվինեական, Սողոմոնյան, Կորալյան, Ֆիջի, Թասմանյան ծովեր: Անտարկտիդայի ափերի մոտ՝ (երբեմն դրանք վերաբերում են Հարավային օվկիանոսին)՝ Դյուրվիլի, Սոմովի, Ռոսսի, Ամունդսենի, Բելինգսհաուզենի ծովեր: Ամերիկա աշխարհամասի արևմտյան ափերի մոտ ծովեր չկան, սակայն կան խոշոր ծոցեր՝ Ալյասկայի, Կալիֆոռնիական, Պանամայի ծոցեր[10]:

Կղզիներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Խաղաղ օվկիանոսի մի քանի հազար կղզիներ առաջացել են հրաբուխների ժայթքման հետևանքով: Շատ կղզիներ էլ առաջացել են կորալներից, որոնք ժամանակի ընթացքում սուզվել են օվկիանոս՝ առաջացնելով կորալյան օղակներ՝ ատոլներ[22]:

Խաղաղ օվկիանոսը կղզիների քանակով (մոտավորապես 10 հազար) և դրանց զբաղեցրած տարածքի մակերեսով առաջին տեղն է գրավում: Օվկիանոսում են գտնվում Երկրի ամենամեծ երկրորդ և երրորդ կղզիները՝ Նոր Գվինեան (829.3 հազար կմ²) և Կալիմանտանը (735.7 հազար կմ²): Խոշորագույն կղզիներից են՝ Մեծ Զոնդյան կղզիները (1485 հազար կմ²): Մյուս խոշոր կղզիներից ու արշիպելագներից են՝ Կոմանդորյան կղզիներ, Սախալին, Կուրիլյան կղզիներ, Ճապոնական կղզիներ (Հոնսյու, Հոկայդո, Կյուսյու, Սիկոկոու, Ռյուկյու), Թայվանի, Հայնան, Ֆիլիպինյան կղզիներ (Լուսոն, Մանդանաո, Սամար, Նեգրոս, Պալավան, Պանայ, Մինդորո), Մեծ Զոնդյան կղզիներ (Սումատրա, Կալիմանտան, Ճավա, Սուլավեսի, Բանկա), Փոքր Զոնդյան կղզիներ (Թիմոր, Սումբավա, Ֆլորենս, Սումբա, Բալի): Օվկիանիայում՝ Մոլուքային կղզիներ (Սերամ, Հալմահերա), Նոր Գվինեա, Բիսմարկի արշիպելագ (Նոր Բրիտանիա, Նոր Իռլանդիա),Սողոմոնյան կղզիներ (Բուգենվիլ), Նոր Հեբրիդյան կղզիներ, Նոր Կալեդոնիա, Լուայոտե կղզիներ, Ֆիջի կղզիներ (Վիտի Լևու, Վանուա Լևու), Կարոլինյան կղզիներ, Մարիանյան կղզիներ, Մարշալյան կղզիներ, Գիլբերտի կղզիներ, Տուվալու կղզիներ, Տոնգա կղզիներ, Սամոա արշիպելագ, Կուկի կղզիներ, Ընկերության կղզիներ, Տուամոտու կղզիներ, Նոր Զելանդիա կղզիներ (Հարավային և Հյուսիսային), Հավայան կղզիներ: Հյուսիսային Ամերիկայում՝ Լուրբ Լավրենտիոս, Ալեության կղզիներ, Ալեքսանդրի արշիպելագ, Հայդա Գուայի, Վանկուվեր: Հարավային Ամերիկա՝ Գալապագոսյան կղզիներ, Չիլիական արշիպելագ, Հրո Երկիր: Անտարկտիդայում՝ Ալեքսանդր I-ի երկիր, Պալմերի արշիպելագ, Հարավային Շետլանդական կղզիներ[23]:

[24].

Yuzhno kurilsk00.jpg
GreatBarrierReef-EO.JPG
Storm in pacifica 6.jpg
TERN1.JPG
Մայրամուտ Կուրիլյան կղզիներում (Յուժնո Կուրիլսկ) Մեծ Արգելախութ, տեսքը տիեզերքից Փոթորիկ Կալիֆոռնիայի մոտ Բեռնանավ Ռոսսի ծովում

Օվկիանոսի ձևավորման պատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Պանգեյ նախամայրցամաքի տրոհման ժամանակ, որը տեղի է ունեցել մեզոզոյան ժամանակահատվածում, Գոնդվանայի և Լավրասիայի ափերը ողողող Պանտալասսա օվկիանոսը սկսեց փոքրանալ: Մեզոզոյի վերջում Գոնդվանան և Լավրասիան բաժանվեցին միմյանցից և նրանց միջև սկսեց ձևավորվել ժամանակակից Խաղաղ օվկիանոսը: Խաղաղօվկիանոսային իջվածքում յուրայի ժամանակաշրջանում ամբողջովին ձևավորվեցին չորս օվկիանոսային տեկտոնական սալեր՝ Խաղաղօվկիանոսային, Կուլա, Ֆարալոն և Ֆենիքս: Հյուսիսարևելյան Ֆարալոն օվկիանոսային սալը շարժվել է դեպի Ալյասկայի, Չուկոտկայի և Հյուսիսային Ամերիկայի արևմտյան ափի տակ: Հարավարևելյան Ֆենիքս օվկիանոսային սալը մխրճվել է Հարավային Ամերիկայի արևմտյան հատվածի տակ: Կավճի ժամանակաշրջանում հարավարևելյան Խաղաղօվկիանոսային սալը տեղաշարժվել է դեպի տվյալ պահին միակ Ավստրալոանտարկտիդական մայրցամաքի արևելյան շրջան, որի արդյունքում մայրցամաքից պոկվեցին փոքր սալեր, որոնք հետագայում ձևավորեցին Նորզելանդական սարահարթն ու ստորգետնյա Լորդ Հաու և Նորֆոլք բարձրացումները: Ուշ կավճում սկսեց Ավստրալաանտարկտիդական մայրցամաքի տրոհումը: Ավստրալական սալը մասնատվեց և սկսեց շարժվել դեպի հասարակած: Օլիգոցենում Խաղաղօվկիանոսային սալը փոխեց ուղղությունը դեպի հյուսիս-արևմուտք: Ուշ միոցենում Ֆարալոն սալը բաժանվեց երկու մասի՝ Կոկոս և Նասկա: Կուլա սալը շարժվել է հյուսիս-արևմուտք և ամբողջությամբ ընկղմվել է Եվրասիայի և Ալեության փողրակի տակ[25]:

Այսօր տեկտոնական սալերի շարժումը շարունակվում է: Այդ շարժման առանցքը համարվում են միջինօվկիանոսային ռիֆտային զոնաները Հարավխաղաղօվկիանոսային և Արևելախաղաղօվկիանոսային բարձրություններում: Այդ զոնայից արևմուտք գտնվում է օվկիանոսի ամենամեծ սալը՝ Խաղաղօվկիանոսյանը, որը շարունակում է շարժումը դեպի հյուսիս-արևմուտք մեկ տարում 6-10 սմ արագությամբ՝ մխրճվելով Եվրասիական և Ավստրալիական սալերի տակ: Խաղաղօվկիանոսային սալը արևմուտքում հրում է Ֆիլիպինյան սալը դեպի հյուսիս-արևմուտք՝ Եվրասիական սալի տակ տարին 6-8 սմ արագությամբ: Միջինօվկիանոսային ռիֆտից արևելք գտնվում են՝ հյուսիս արևելքում Խուան դե Ֆուկա սալը, որը տարին 2-3 սմ արագությամբ մխրճվում է Հյուսիսամերիկյան սալի տակ, կենտրանական հատվածում գտնվող Կոկոս սալը շարժվում է հյուսիս-արևելք, դեպի Կարիբյան սալ տարին 6-7 սմ արագությամբ, հարավում գտնվող Նասկա սալը շարժվում է դեպի արևելք՝ մտնելով Հարավամերիկյան սալի տակ տարին 4-6 սմ արագությամբ[26]:

Երկրաբանական կառուցվածք և հատակի ռելիեֆ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Խաղաղ օվկիանոսի խորությունների քարտեզը

Մայրցամաքների ստորջրյա եզրեր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Մայրցամաքների ստորջրյա եզրերը զբաղեցնում են Խաղաղ օվկիանոսի տարածքի 10 %-ը: Շելֆի ռելիեֆում արտահայտված են տրանսգրեսային հարթությունները սուբէրալային ռելիկտային ռելիեֆով: Այդպիսի ձևերը բնորոշ են Ճավայի շելֆի և Բերինգի ծովի շելֆի ստորջրյա գետահովիտներին: Կորեական շելֆում և Արևելաչինական ծովի շելֆում տարածված են ռելիեֆի թմբային ձևերը, որոնք ձևավորվել են մակընթացության հոսքի շնորհիվ: Հասարակաարևեադարձային շելֆի ջրերում տարածված են զանազան կորալային խութեր: Անտարկտիկական շելֆի մեծ մասը գտնվում է 200 մետր խորություններում և աչքի է ընկնում խորը մասնատվածությամբ. ստորջրյա բարձրացումները կրում են տեկտոնական բնույթ՝ առաջացնելով խորը գրաբեններ: Հյուսիսային Ամերիկայի թեքվածության հետևանքով առաջացել են ստորջրյա կիրճեր: Խոշոր ստորջրյա կանիոններ կան Բերինգի ծովի մայրցամաքային թեքությունում: Անտարկտիդայի մայցամաքային թեքվածությունն ունի մեծ լայնություն, ռելիեֆի բազմազանություն[27]:

Նոր Զելանդիայի ստորջրյա ծայյրամասն ունի ինքնատիպ մայրցամաքային կառուցվածք: Դրա մակերեսը 10 անգամ գերազանցում է բուն կղզիների տարածքին: Այդ ստորջրյա Նորզելանդական հարթությունը կազմված է հարթագագաթ բարձրացումներից՝ Քեմփբել և Չատամ, ինչպես նաև վերջինների միջև գտնվող իջվածքից՝ Բաունկի: Բոլոր կողմերից այն սահմանափակված է մայցամաքային թեքվածություններով և քարացած մայրցամաքային ստորոտներով: Սրանցից է ուշ մեզոզոյան ժամանակի ստորջրյա Լորդ Հաու լեռնաշղթան[28]:

Անցումային զոնա[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Խաղաղ օվկիանոսի արևմտյան ծայրամասում տարածվում են մայցամաքների անցողիկ շրջանները մայրցամաքների ծայրամասերից դեպի օվկիանոսային փողրակներ: Դրանցից են՝ Ալեության, Կուրիլոկամչատական, Ճապոնական, Արևեալաչինական, Ինդոնեզաֆիլիպինյան, Բոնինսկոմարիանյան, Մելանեզիական, Վիտյազի, Տոնգա-Կերմադեկսյան, Մակուորի: Այդ անցողիկ շրջաններն իրենց մեջ ներառում են խորջրյա իջվածքներ, ծովերի եզրեր, կղզային աղեղներ: Արևելյան ծայրամասում խորջրյա շրջաններն են՝ Կենտրոնաամերիկյան, Պերուաչիլիական: Դրանք արտահայտված են միայն խորջրյա փողրակներով, իսկ կղզային աղեղների փոխարեն փողրակների մոտ ձգվում են երիտասարդ ժայռե լեռներ Կենտրոնական և Հարավային Ամերիկաներում[29]:

Խաղաղ օվկիանոսի ընդհանուր տեսքը տիրեզերքից

Բոլոր անցումային շրջաններին բնորոշ է հրաբխականությունն ու սեյսիկ ակտիվությունը: Վերջիններս ձևավորել են Խաղաղօվկիանոսային հրե օղակը: Խաղաղ օվկիանոսի արևմտյան ծայրամասում անցումային հատվածները կրկնակի երկայնաշարան են. առավել երիտասարդ, որոնք ընկած են օվկիանոսային փողրակների սահմանների մոտ և ավելի հին, որոնք առանձնացնոմ են օվկիանոսային փողրակները կղզային աղեղներից ու մայրցամաքային երկրակեղևից[30]:

Միջինօվկիանոսային լեռնաշղթաներ և օվկիանոսի հատակ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Խաղաղ օվկիանոսի հատակի մակերեսի 11 % զբաղեցնում են միջինօվկիանոսային լեռնաշղթաները, որոնցից են՝ Հարավխաղաղօվկիանոսային և Արևելախաղաղօվկիանոսայինլեռնաշղթաները: Դրանց իրենցից ներկայացնում են լայն, թույլ կտրատված բարձրացումներ: Հիմնական համակարգից առանձնանում են կողմնային ճյուղավորություններ, որոնցից են Չիլիական բարձրացումն ու Գալապագոսյան ռիֆտային զոնան: Խաղաղ օվկիանոսի միջինօվկիանոսային լեռնաշղթաների համակարգին են պատկանում նաև Գորդի, Խուան դե Ֆուկայի և Էքսփլորերի լեռնաշղթաները օվկիանոսի հյուսիս-արևելքում: Օվկիանոսի միջինօվկիանոսային լեռնաշղթաներն իրենցից ներկայացնում են սեյսմիկ գոտիներ, որտեղ հաճախակի են երկրաշարժերն ու հրաբխային երևույթները: Ծանծաղուտային զոնաներում կան լավային արտահոսքեր, մետաղաբեր նստվածքներ ու երկրաջերմային աղբյուրները[31]:

Խաղաղօվկիանոսային բարձրացումների համակարգը օվկիանոսը բաժանում է երկու անհավասար մասերի: Արևելյան հատվածն առավել սակավաջուր է: Այստեղ առանձնանում են Չիլիական բարձրացումն (ռիֆտային զոնա) ու Նասկա, Սալա ի Գոմես, Քարնեգի և Կոկոս լեռնաշղթաները: Դրանք բոլորը բնութագրվում են բարդ բլրավոր և լեռնային ռելիեֆով: Գալապագոսյան կղզիների հատվածում առանձնանում է ռիֆտային զոնան[32]:

Մայրամուտ Խաղաղ օվկիանոսում, 21 հուլիսի, 2003 թվական

Խաղաղ օվկիանոսի բարձրացումներից դեպի արևմուտք տարածվում է հատակի այլ համակարգ, որոնք զբաղեցնում են ամբողջ օվկիանոսի մոտավորապես 3/4-ը: Սրանք ունեն շատ բարդ ռելիեֆ: Տասնյակ բարձրացումներն ու օվկիանոսային լեռնաշղթաները օվկիանոսի հատակը վերածում են գոգահովտի: Առավել հայտնի լեռնաշղթաները ստեղծել են աղեղնակերպ բարձրացումներ, որոնք սկիզբ են առնում արևմուտքում և վերջանում հարավ-արևելքում: Այդպիսի աղեղ ձևավորել են Հավայան լեռնաշղթան ու դրան զուգահեռ ձգվող Քարտեզագիրների, Մարկուս-Նեկկեր լեռնաշղթաները, Լայն կղզու ստորջրյա լեռնաշղթան. աղեղը վերջանում է Տուամոտու կղզու ստորջրյա հիմքում: Հաջորդ աղեղը կազմված է ներքոհիշյալ կղզիների ստորջրյա հիմքերից՝ Մարշալյան, Կիրիբատի, Թուվալու և Սամոա: Հաջորդ աղեղն իր մեջ ներառում է Կարոլինյան կղզիներն ու Կապինգամարանգի բարձրացումը: Մյուս աղեղը կազմված է Կարոլինյան կղզիների հարավային խմբից և Էաուրիպիկ թմբից: Որոշ լեռնաշղթաներ և բարձրացումներ առանձնանում են վերոնշյալ լեռներից իրենց: Դրանցից են՝ Կայսերական լեռնաշղթա, Շատսկու բարձրացում, Մագելանի, Հեսսի և Մանկիխիկի բարձրացումները: Այդ բարձրացումները առանձնանում են հարթված գագաթներով, որոնք ծածկված են կարբոնատային նստվածքաշերտով[33]:

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. Географический атлас. — М.: ГУГК, 1982. — С. 206. — 238 с. — 227 000 экз.
  2. Oceanographers.ru. Обнаружены «мосты» через Марианскую впадину. Экспедиция также провела точные измерения «Бездны Челленджера», самой глубокой точки в океане. Полученная глубина составила 10 994 +/- 40 метров.
  3. "Pacific Ocean". Britannica Concise. 2006. Chicago: Encyclopædia Britannica, Inc.
  4. Ober, Frederick Albion. Vasco Nuñez de Balboa. Library of Alexandria. էջ 129. ISBN 978-1-4655-7034-5. https://books.google.com/books?id=98zUIbdvAYgC&pg=PT129։ Վերցված է 12 June 2013. 
  5. Camino, Mercedes Maroto. Producing the Pacific: Maps and Narratives of Spanish Exploration (1567–1606), p.76. 2005.
  6. "Life in the sea: Pacific Ocean", Oceanário de Lisboa. Retrieved 9 June 2013.
  7. Lytle Schurz, William (1922), «The Spanish Lake», The Hispanic American Historical Review 5 (2): 181–194 
  8. 8,0 8,1 Поспелов Е. М. Географические названия мира: Топонимический словарь. — 2-е изд., стереотип.. — М.: Русские словари, Астрель, АСТ, 2001. — С. 191—192. Քաղվածելու սխալ՝ Սխալ <ref> թեգ. «Географические названия мира» անվանումը սահմանվել է մի քանի անգամ, սակայն տարբեր բովանդակությամբ:
  9. Կաղապար:Книга:Словарь имён малых планет
  10. 10,0 10,1 Атлас океанов. Термины, понятия, справочные таблицы.— М.: ГУНК МО СССР, 1980. С. 84—85
  11. 11,0 11,1 Данные в этом источнике устаревшие, см. выше
  12. Физическая география материков и океанов / Под общей ред. А. М. Рябчикова. — М.: Высшая школа, 1988. — С. 516—521.
  13. 13,0 13,1 Кравчук П. А. Рекорды природы. — Любешов: Эрудит, 1993. — С. 23-24. — 216 с. — ISBN 5-7707-2044-1
  14. Кравчук П. А. Географический калейдоскоп. — Киев: Радянська школа, 1988. ISBN 5-330-00384-9
  15. И. М. Белоусов Совершенно неизвестные страны // За тайнами Нептуна : Книга. — М.: Мысль, 1976. — С. 179—185.
  16. Results of «Kaiko»'s Final Field Test
  17. «Марианскую впадину «углубили»»։ compulenta.ru։ 8 декабря 2011։ Վերցված է 2011-11-08 
  18. РИА Новости (14:34 08-02-2012)։ ««Ученые обнаружили горы на дне Марианской впадины»»։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2012-05-31-ին։ Վերցված է 2012-02-10 
  19. «Oceans' deepest depth re-measured»։ BBC։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2012-10-14-ին։ Վերցված է 2012-09-28 
  20. Большая Российская энциклопедия. Т. 2. — М.: Большая Российская энциклопедия, 2005. — С. 445.
  21. Большая Российская энциклопедия. Т. 11. — М.: Большая Российская энциклопедия, 2008. — С. 228.
  22. Քաղվածելու սխալ՝ Սխալ <ref> պիտակ՝ Физическая география материков и океанов2 անվանումով ref-երը տեքստ չեն պարունակում:
  23. Քաղվածելու սխալ՝ Սխալ <ref> պիտակ՝ Атлас Океанов3 անվանումով ref-երը տեքստ չեն պարունակում:
  24. Քաղվածելու սխալ՝ Սխալ <ref> պիտակ՝ Атлас Океанов4 անվանումով ref-երը տեքստ չեն պարունակում:
  25. Ушаков С. А., Ясаманов Н. А. Дрейф материков и климаты Земли. — М.: Мысль, 1984. — С. 142—191.
  26. Ушаков С. А., Ясаманов Н. А. Дрейф материков и климаты Земли. — М.: Мысль, 1984. — С. 10—15.
  27. Քաղվածելու սխալ՝ Սխալ <ref> պիտակ՝ Физическая география материков и океанов3 անվանումով ref-երը տեքստ չեն պարունակում:
  28. Քաղվածելու սխալ՝ Սխալ <ref> պիտակ՝ Физическая география материков и океанов4 անվանումով ref-երը տեքստ չեն պարունակում:
  29. Քաղվածելու սխալ՝ Սխալ <ref> պիտակ՝ Физическая география материков и океанов5 անվանումով ref-երը տեքստ չեն պարունակում:
  30. Քաղվածելու սխալ՝ Սխալ <ref> պիտակ՝ Физическая география материков и океанов6 անվանումով ref-երը տեքստ չեն պարունակում:
  31. Քաղվածելու սխալ՝ Սխալ <ref> պիտակ՝ Физическая география материков и океанов7 անվանումով ref-երը տեքստ չեն պարունակում:
  32. Քաղվածելու սխալ՝ Սխալ <ref> պիտակ՝ Физическая география материков и океанов8 անվանումով ref-երը տեքստ չեն պարունակում:
  33. Քաղվածելու սխալ՝ Սխալ <ref> պիտակ՝ Физическая география материков и океанов9 անվանումով ref-երը տեքստ չեն պարունակում: