Կատար

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Disambig.svg Անվան այլ կիրառումների համար տես՝ Կատար (այլ կիրառումներ)
دولة قطر
Կատար
Կատարի դրոշ
Դրոշ
Կատարի զինանշանը
Զինանշան
Ազգային օրհներգ՝
Կատարի Օրհներգ
Կատարի դիրքը
Կատարի տեղագրական քարտեզ
Մայրաքաղաք Դոհա
Ամենամեծ քաղաք մայրաքաղաք
Պետական լեզուներ Արաբերեն
Կառավարում ԲացարձակՄիապետություն
 -  Էմիր Տամիմ Բին Համիդ
 -  Էմիրի Տեղակալ Աբդուլլահ Բին Համադ
 -  Վարչապետ Աբդուլլահ Բին Նասեր
Հիմնադրում
 -  Հայտարարված Սեպտեմբերի 3 1971 
Տարածք
 -  Ընդհանուր 11,571 կմ²  (164-րդ)
 -  Ջրային (%) չնչին
Բնակչություն
 -  2015 նախահաշիվը 2,346,723[1]  (142-րդ)
 -  2010 մարդահամարը 1,719,473[2] 
 -  Խտություն 202 /կմ² (74-րդ)
525 /մղոն²
ՀՆԱ (ԳՀ) 2014 գնահատում
 -  Ընդհանուր $298,4 միլիարդ [3] (49-րդ)
 -  Մեկ շնչի հաշվով $145,894 
ՀՆԱ (անվանական) 2014 գնահատում
 -  Ընդհանուր $213.784 միլիարդ 
 -  Մեկ շնչի հաշվով $102,785 (2-րդ)
Ջինի (2007) 41.1 [4] (միջին
ՄԶՀ (2013) Green Arrow Up Darker.svg 0.851[5] (շատ բարձր) (31th)
Դրամական միավոր Ռիյալ (QAR)
Ժամային գոտի +3
Վերին մակարդակի ազգային դոմենն .ro
Հեռախոսային կոդ ++974


Կատար (արաբ․՝ قطر‎‎‎‎), նաև Քաթար, պաշտոնապես՝ Կատարի Պետություն, պետություն Հարավարևմտյան Ասիայում, Կատար թերակղզում։ Ողողվում է Պարսից ծոցի ջրերով։ Սահմանակից է Սաուդյան Արաբիային և Արաբական Միացյալ Էմիրություններին։ Տարածությունը 22 հազար կմ2 է[6]։

Մայրաքաղաքը Դոհան է։

Աշխարհագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ափերը ցածրադիր են, հարթ, տեղ-տեղ կտրտված ծոցերով՝ եզրավորված խութերով։ Մակերևույթը կրաքարերից կազմված ցածրադիր, քարքարոտ, տեղ-տեղ ճահճապատ հարթություն։ Հարուստ է նավթի և բնական գազի հանքավայրերով։ Կլիման անապատային է, տարեկան տեղումները՝ մոտ 100 մմ։ Հունվարի միջին ջերմաստիճանը մոտ 16 °C, հուլիսինը՝ մոտ 32 °C: Մշտական գետեր չկան, շատ են չոր հուները։ Տարածված է անապատային բուսականությունը, հանդիպում են օազիսներ։ Մեծ տարածքներ են զբաղեցնում անապատները, որտեղ տեղ-տեղ հանդիպում են օազիսներ։ Երկրում կա խմելու ջրի մեծ պակաս՝ օգտագործում են աղազերծված ծովի ջուրը։

Բնակչություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Քաթարի բնակչությունը 2016 թվականի հունվարի 1-ի դրությամբ կազմում է 2,258,283 մարդ[7]: Բացի արաբներից բնակվում են նաև այլ երկրներից եկածներ (հիմնականում Հնդկաստանից և Պակիստանից)։ Պաշտոնական լեզուն արաբերենն է, կրոնը՝ իսլամը։ Օգտագործվում են մուսուլմանական (հիջրա) և Գրիգորյան տոմարները։ Միջին խտությունը 1 կմ2 վրա 196 մարդ է (2016), ուրբանիզացվածության մակարդակը՝ կազմում է 99,2% (2015)։ Քաղաքներն են Դոհան, Դուխանը, Ումմ Աաիդը։

Պատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Քաթար թերակղզին բնակեցված է եղել դեռևս մ.թ.ա. 3-2-րդ հազարամյակներում։ Առաջին գրավոր հիշատակությունը հանդիպում է Պլինիոս Ավագի մոտ (մ.թ. 1-ին դար)։ Քաթարը բազմիցս գրավել են Սասանյանները։ 7-րդ դարում մտել է արաբական խալիֆայության, 10-րդ դարում՝ կարմաթների պետության կազմի մեջ։ 13-14-րդ դարերում Բահրեյնի ամիրաների իշխանության տակ էր։ 16-րդ դարի սկզբին Քաթարը Բահրեյնի հետ զավթել են պորտուգալացիները, ավելի ուշ՝ օսմանյան թուրքերը: 18-րդ դարի եկրորդ կեսին Քաթարի տարածքում ստեղծվել է ոչ մեծ իշխանություն, որը 19-րդ դարի վերջին միավորել է ամբողջ Քաթարը։ 1868-ին Մեծ Բրիտանիան Քաթարին պարտադրել է անիրավահավասար պայմանագիր։ Քաթարի իշխանության հիմնադիրը համարվում է Շեյխ Կասեմ բին Մուհամմադ ալ-Տանին (կառավարել է 1878-1913-ին)։ 1916նոյեմբերին Մեծ Բրիտանիան հովանավորություն է հաստատել Քաթարի վրա։ Անգլիական գաղութարարների դեմ ազատագրական շարժումն ուժեղացել է երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո։ Հաշվի առնելով ազատագրական, դեմոկրատական շարժման ուժեղացումը, կառավարող վերնախավը սկսել է իրագործել որոշ բարեփոխումներ (առողջապահության և կրթության համակարգերի ստեղծում և այլն)։ 1970ապրիլի 2-ին ընդունվեց ժամանակավոր սահմանադրություն։ 1970մայիսի 29-ին կազմվեց Քաթարի առաջին կառավարությունը (10 նախարաներից 7-ը Տանի ընտանիքից է)։ 1971սեպտեմբերի 1-ին Քաթարը հռչակվեց անկախ պետություն։ 1971-ին ընդունվել է ՄԱԿ-ի և Արաբական երկրների լիգայի մեջ։ 1995 թվականի հունիսի 27-ին Քաթարի Էմիր է դարձել Համադ Բին Խալիֆա Ալ-Տանին, Համադ Բին Խալիֆա Ալ-Տանին 2013 թվականի հունիսի 25-ին ներկայացրել է հրաժարական և հեռացել գահից, իսկ իրեն հաջորդել է որդին՝ Տամիմ Բին Համիդ Ալ-Տհանին:

Տնտեսություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Քաթար տնտեսապես զարգացած երկիր է։ 1950—1960-ական թվականներից տնտեսության գլխավոր ճյուղը դարձել է նավթարդյունահանությունը, որին վերահսկում էր օտարերկրյա կապիտալը։ 1972-ին կազմվել է պետական նավթային ընկերություն։ Օրեկան արդյունահանվում է 1,54 մլն բարել նավթ (2015)[8]: Նավթի մի մասն արտահանվում է Ումմ Սաիդ նավահանգստից (մատակարարվում է նավթամուղով՝ Դուխանից), մի մասն էլ վերամշակվում ներքին կարիքների համար։ Լայն սպառման առարկաների արտադրությունը կատարվում է տնայնագործական ձեռնարկություններում։ Մշակում են փյունիկյան արմավենի, կորեկ, եգիպտացորեն և հատկապես բանջարեղեն։ Անապատներում զբաղվում են ուղտաբուծությամբ, ափամերձ ջրերում՝ ձկնորսությամբ, մարգարտի արդյունահանությամբ։ Կոշտ ծածկով ավտոճանապարհների երկարությունը 9,830 կմ է (2015[9])։ Գլխավոր նավահանգիստներն են Դոհան և Ումմ Աաիդը։ Դոհայում կա միջազգային օդանավակայան։ Քաթարը արտահանում է նավթ, հեղուկ գազ, ցեմենտ, մարգարիտ, չորացրած ձուկ, մանր ծովախեցգետին, արմավ, ներմուծում՝ պարեն, գործվածք, շինանյութ, սարքավորումներ և մեքենաներ։ Դրամական միավորը քաթարական ռիալն է։

Աղբյուրներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]