Պարսիկներ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Պարսիկներ
Flag of Iran.svg
Իրանի դրոշը
Ընդհանուր քանակ

81.000.000

Բնակեցում
Իրան Իրան 66.430.000
Պակիստան Պակիստան 2.000.000
Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ ԱՄՆ 743.000
Մեծ Բրիտանիա Մեծ Բրիտանիա 300.000
ԱՄԷ ԱՄԷ 240.000
Գերմանիա Գերմանիա 200.000
Կանադա Կանադա 175.000
Ռուսաստան Ռուսաստան 170.000
Կատար Կատար 160.000
Իսրայել Իսրայել 135.000
Ֆրանսիա Ֆրանսիա 62.000
Հնդկաստան Հնդկաստան 60.000
Շվեդիա Շվեդիա 50.000
Թուրքիա Թուրքիա 32.000
Հունաստան Հունաստան 20.000
Հայաստան Հայաստան 15.000
Նոր Զելանդիա Նոր Զելանդիա 10.000
Բելգիա Բելգիա 6.000
Ադրբեջան Ադրբեջան 2.000
Լեզու(ներ)
Պարսկերեն
Հավատք(ներ)
Շիա իսլամ
Բարեկամական էթնիկ խմբեր
Ուզբեկներ - Թաթեր

Պարսիկները[1] Իրանի ժողովուրդների մի մասն են[2] ովքեր խոսում են ժամանակակից պարսկերենով,[3] որը սերտորեն կապված է իրանցիների բարբառներին և լեզուներին։[4][5]

Պարսիկները սկիզբ են առել Անտիկ Իրանցիներից, որոնք անտիկ Հնդկա-իրանցիների մաս են կազմում և դրանով Հնդ-Եվրոպական մեծ լինգվիստիկ ընտանիքի մաս։ Իրանական և Պարսկական սինոնիմների օգտագործումը դարերով շարունակվում է, չնայած որոշ ժամանակակից արևմտյան աղբյուրներ օգտագործում են իրանական որպես ավելի տարածված տերմին, որը ներառում էին ինչպես պարսկական տերմինը, այնպես էլ իրանական լեզուները և էթնիկ խմբերը։ Պարսկաստանը(Իրանը) շուրջ 3000 տարի առաջ կառավարում էին երկու ուժեր` մեդիացիները և պարսիկները։ Կյուրոս Մեծն ք.ա. 550թ., անցնելով իշխանության գլուխ, Պարսկաստանը դարձրեց վիթխարի կայսրության կենտրոն։

Պարսիկների կրոնը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Լույսի, ճշմարտության և աստծուն` Միթրասին, երկրպագում էին բազմաթիվ պարսիկներ։ Մի առասպելի համաձայն նա սպանել է կախարդական ցուլին, և բոլոր կենդանիները և բույսերը առաջացել են նրա արյունից։ Միթրասը, որը ճանաչված էր հատկապես հռոմեական զինվորի մեջ , նրա պատվին կառուցեցին տաճարներ։ Պարսիկ մարգարե Զրադաշտը, որը ապրել է Ք.ա. 600 թվականին, հիմնեց նոր կրոն` զրադաշտությունը: Այն այսօր էլ ունի հետևորդներ Իրանի և Հնդկաստանի որոշ մասերում։

Պարսկաստանի վերելքը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Պարսկաստանը մեծ վերելք ապրեց Դարեհ առաջինի օրոք, որը կառավարել է Ք.ա. 521-486 թվականներին։ Նրա արքայանիստ քաղաքը Պերսեպոլիսն էր կամ հին պարսկական Պարսա քաղաքը, որի պալատի միայն մեծ սրահը տեղավորում էր 10000 մարդ։ Երբ որ Ալեքսանդր Մեծը նվաճել է Պարսկաստանը, պարսկական քաղաքներ Սուսից և Պերսեպոլիսից զավթել են 4500 տոննա ոսկի: Դարեհ առաջինի օրոք պարսկական հզոր կայսրությունը ընդգրկում էր Եգիպտոսը և Ինդոսի դաշտավայրը։ Նա հարկ էր գանձում իր գրաված բոլոր ժողովուրդներից, որոնք կարող էին լինել ուտելիքի, կենդանիների, ընտիր հագուստի, ոսկեղենի, թանկարժեք քարերի և այլնի տեսքով։ Դարեհը կայսրության մեջ կապ հաստատելու նպատակով կառուցեց ճանապարհներ, իսկ առևտուրը զարգացնելու համար սահմանեց դրամական միավոր։

Պարսկաստանի թշնամիները[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Պարսիկները ունեցել են լավ վարժված մեծ բանակ։ Պարսիկ զինվորները զինված էին դաշույններով, նիզակներով, նետերով և աղեղներով։ Պատերազմների ժամանակ իրենց պաշտպանելու համար նրանք հագնում էին մետաղյա մասերով կաշվե տունիկա։ Հույները և պարսիկները երկար տարիներ պատերազմել են իրար դեմ։ Ք.ա. 480 թվականին պարսկական նավատորմը նահանջել է Սալամիսի ճակատամարտում հունական տրիրեմաների ճնշման տակ : Տրիրեման արագընթաց նավ էր, որը շարժվում էր յուրաքանչյուր կողմում երեք շարքերով շարված 150 թիավարների օգնությամբ։ Կայսրությունը գոյատևեց մինչև Ք.ա. 330 թվականը և նվաճվեց Ալեքսանդր Մեծի կողմից։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. Library of Congress Library of Congress – Federal Research Division։ «Ethnic Groups and Languages of Iran»։ Վերցված է 2009 թ․ դեկտեմբերի 2–ին 
  2. R.N Frye, "IRAN v. PEOPLES OF IRAN" in Encycloapedia Iranica. "In the following discussion of “Iranian peoples,” the term “Iranian” may be understood in two ways. It is, first of all, a linguistic classification, intended to designate any society which inherited or adopted, and transmitted, an Iranian language. The set of Iranian-speaking peoples is thus considered a kind of unity, in spite of their distinct lineage identities plus all the factors which may have further differentiated any one group’s sense of self."
  3. R. N. Fyre, "IRAN v. PEOPLES OF IRAN" in Encycloapedia Iranica, "The largest group of people in present-day Iran are Persians (*q.v.) who speak dialects of the language called Fārsi in Persian, since it was primarily the tongue of the people of Fārs."
  4. C.S. Coon, "Iran:Demography and Ethnography" in Encycloapedia of Islam, Volme IV, E.J. Brill, pp 10,8. Excerpt: "The Lurs speak an aberrant form of Archaic Persian" See maps also on page 10 for distribution of Persian languages and dialect
  5. Kathryn M. Coughlin, "Muslim cultures today: a reference guide," Greenwood Publishing Group, 2006. pg 89: "...Iranians speak Persian or a Persian dialect such as Gilaki or Mazandarani"

Աղբյուր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Պատկերասրահ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]