Իրանի դրոշ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Իրանի դրոշ
Flag of Iran.svg
Տեսակ ազգային դրոշ
Իրավասության տարածք Իրան
Նշան 🇮🇷
Հարաբերություն 7:4
Ընդունված է հուլիսի 29, 1980
Գույներ կանաչ, սպիտակ և կարմիր
Պատկերված է դաշտ, Իրանի խորհրդանիշ և Թաքբիր
Իրանի դրոշը 1964—1980 թվականներին

Իրանի Իսլամական Հանրապետության դրոշը Իրանի Իսլամական Հանրապետության պետական խորհրդանիշներից է, որը Նասր էդ Դին շահի թագավորության տարիներից ի վեր եռագույն է՝ կանաչ, սպիտակ, կարմիր: ։ Այն ընդունվել է 1980 թվականի հուլիսի 29-ին (1359 թ.թիր ամսվա 15)։

Դրոշը կազմված է երեք հավասար հորիզոնական գծերից՝ կանաչ, սպիտակ, կարմիր։ Կանաչ գույնը խորհրդանշում է պտղաբերությունը, կարգուկանոնն ու ուրախությունը. սպիտակը՝ խաղաղությունը, կարմիրը՝ տղամարդկայնությունը և պատերազմում թափված արյունը։

Այժմյան դրոշը համալրված է նաև «Ալլահ» բառով և իսլամի՝ «Չկա Աստված բացի Ալլահից» կարգախոսով, որը դրոշմված է դրոշի սպիտակ հատվածի վրա: Նաև ի նշան բահման ամսվա 22-ի իսլամական հեղափոխության հաղթանակի` դրոշի կանաչ շերտի ստորին և կարմիր շերտի վերին եզրագծերում ՝ սպիտակա գրով 22 անգամ «Աստված ամենակարողն է» արտահայտությունն է գրված:

     Քննարկման առարկա է հանդիսանում նաև Իրանի Իսլամական հանրապետության դրոշի վրա առկա Իրանի Իսլամական հանրապետության պետական խորհրդանիշի ու զինանշանի նմանությունը հնդկական սիկհերի խորհրդանիշի ու զինանշանի հետ:

    Աքեմենյան թագավորության դրոշն ամենայն հավանականությամբ եղել է թևերը բաց արծվի պատկերով՝ գլխի հետևում արևի սկավառակ: Արշակունիների դարաշրջանի դրոշը զարդարված էր արևի պատկերով: Սասանյան դարաշրջանի դրոշների ու Սասանյանների թագավորության խորհրդանիշերի մասին հիմնական պատկերացում կազմում ենք Ֆիդուսու «Շահնամե» գրքից և իսլամական աղբյուրներից: Սասանյան դարաշրջանի տասնութ կնիքները, որոնք հայտնաբերվել են Խորեզմի լճի (Արալյան ծով, Արալի լիճ)  շրջակայքում, արձանագրությունները և հռոմեական աղբյուրներում առկա ակնարկները   ևս տեղեկություններ են հաղորդում այդ դարաշրջանի մասին: Իսլամական առաջին մի քանի հարյուրամյակի ընթացքում Աբբասյան խալիֆայության, նրա հետևորդների ու կողմնակիցների խորհրդանշական գույնը սևն էր: Սպիտակն ու կանաչն էլ համարվում էին Աբբասյանների հակառակորդների՝  Ֆաթեմյան Եգիպտոսի, ալևիների, իրանցի խռովարարների դրոշների նախընտրելի գույները: Առյուծի և արևի հայտնի պատկերը իրանական դրոշների վրա հայտնվել է մոտավորապես հիջրայի իններորդ հարյուրամյակում (Գրիգորյան օրացույցով՝ 15-րդ դար): Այդ խորհրդանիշերը տարբեր ժամանակաշրջաններում և տարբեր շահերի օրոք այլկերպ են ներկայացվել: Ի սկզբանե այն եղել է ոչ թե թագավորության, այլ աստղագիտության սիմվոլ, սակայն հետագայում ձեռք է բերել իսլամական-շիիտական նշանակություն: Այդ խորհրդանիշերի ազգայնական և իշխանական մեկնաբանությունները ի հայտ են եկել Ղաջարների և Փահլավիների դարաշրջանում: Ղաջար Ֆաթհալի շահի օրոք առյուծի ձեռքին հայտնվեց սուր, և այդ խորհրդանիշը շարունակեց գոյություն ունենալ մինչև 1357 (1979) թվականի  հեղափոխությունը: Հեղափոխությունից հետո առյուծի և արևի պատկերները փոխարինվեցին իսլամական խորհրդանիշերով:

Այս գույներն Իրանի դրոշի վրա առկա են 20-րդ դարասկզբից. այն օգտագործում էին նաև շահերը: Բայց կենտրոնում պատկերածված էր սրով առյուծ՝ հնագույն Պարսկաստանի խորհրդանիշը։

Իսլամական հեղափոխությունից հետո առյուծը փոխարինվեց Ալլահ բառով։ Այն կազմված է չորս մահիկներից և կենտրոնում սրից։ Բացի այդ, կանաչ շերտի ներքևում և կարմիր շերտի վերևում 22 (2×11) անգամ գրված են «Ալլահ աքբար» (Աստված մեծ է) բառերը։ Դա ակնարկ է Իսլամական հեղափոխությանը, որը տեղի է ունեցել 11-րդ ամսի 22-րդ օրը (բահմանի 22)՝ ըստ իրանական օրացույցի:

Դրոշի գույների համադրությունը համապատասխանում է Տաջիկստանի դրոշի գույներին, որը պայմանավորված է այս երկու ազգերի էթնիկ, մշակութային և լեզվական ընդհանրություններով[1]:

Իրանցիները շատ հաճախ իրենց դրոշն անվանում են «parcham-e se rang» («եռագույն»

ՊԱՏՄԱԿԱՆ ԱԿՆԱՐԿ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

ՀՆԱԳՈՒՅՆ ՇՐՋԱՆ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Պերսեպոլիսում (Թախթ-ե Ջամշիդ) հայտնաբերված ցուցատախտակ, որը հավանաբար Աքեմենյանների շրջանի դրոշն է եղել:

Պերսեպոլիսում (Թախթ-ե Ջամշիդ) հայտնաբերված ցուցատախտակ, որը հավանաբար Աքեմենյանների շրջանի դրոշն է եղել:

Պերսեպոլիսում հայտնաբերված ցուցանմուշի վերականգնված տարբերակը:

Պերսեպոլիսում հայտնաբերված ցուցանմուշի վերականգնված տարբերակը:

    Ավեստայում հիշատակություն կա թևավոր ցլի պատկերով դրոշի (դերաֆշայի) մասին: Աքեմենյան դարաշրջանի դրոշն ամենայն հավանականությամբ եղել է  թևերը բաց արծվի (մեծ բազեի) պատկերով՝ գլխի հետևում արևի սկավառակ: Արշակունիների դարաշրջանի դրոշը զարդարված էր արևի պատկերով: Վիշապների պատկերներով զարդարված մետաքսե դրոշներ ունեին Արշակունիների բանակի ջոկատները: Սասանյան դարաշրջանի քարե արձանագրություններում հանդիպում է դրոշի չորս տարբերակներ: Մեկը Բիհիսթունում է, որտեղ Շապուհ Երկրորդի դրոշի գծագիրը չի պահպանվել: Մյուս երեք դրոշները փորագրվել են Նախշ-ե Ռոսթամում: Դրանցից մեկը, որ Որմիզդ Երկրորդի անվան հետ է կապվում, զարդարված է խաչով: Բահրամ Երկրորդի (Վռամ Երկրորդ) պատկերում շահի գլխավերևում նշմարվող օղակից կախված են երկու դրոշ՝ հաստ գծերով, նաև՝ ծոպերով: Նախշ-ե Ռոսթամի Շապուհ Երկրորդի պատկերում դրոշը պատկերված է մեկ խաչով, ունի ծոպեր, երեք գծավոր գունդ՝ նման  Սասանյան արքաների թագի գնդին: Ըստ Քավե Ֆարրոխի՝ Սասանյանների խորհրդանիշերի և Սասանյանների դարաշրջանի դրոշների մասին տեղեկությունների հիմնական աղբյուրը Սասանյան դարաշրջանի տասնութ կնիքներն են, որոնք հայտնաբերվել են Խորեզմի լճի (Արալյան ծով, Արալի լիճ)  շրջակայքում: Արձանագրությունները և հռոմեական աղբյուրներում առկա ակնարկները  ևս տեղեկություններ են հաղորդում այդ դարաշրջանի մասին:

Դերաֆշ-ե Քավիան

    Իրանական առասպելաբանության մեջ հիշատակություններ կան Դերաֆշ-ե Քավիանի և դարբին Քավեի՝ Աժդահակի (Աժի Դահակ, Զոհակ) անիրավությունների ու բռնությունների դեմ ապստամբության մասին: Ի նշան ընդվզման, ընդդեմ Զահակի՝ մարդկանց իր շուրջը համախմբելու համար Քավեն բարձրացնում է փայտի ծայրին ամրացված իր կաշվե գոգնոցը: Այնուհետև նա ավերում է արյունռուշտ բռնակալի ապարանքը և Ֆրեյդունին դարձնում թագավոր: Վերջինս հրամայում է, որ Քավեի կաշվե գոգնոցի մի կտորը զարդարեն մանուշակագույն, կարմիր, ոսկեգույն դիպակով, մարգարիտներով ու ակներով, և այն ընդունեն որպես շահի դրոշ. այդկերպ  առաջանում է Դերաֆշ-ե Քավիանին՝ Քավեի դրոշը: Հետագայում մյուս արքաները ևս դրոշը զարդարում են նոր գոհարներով. այնպես որ այն շողշողում է նույնիսկ գիշերը: Դերաֆշ-ե Քավիանն անվանվում է նաև Ջամշիդի կամ Ֆրեյդունի դրոշ (նեշան-ե Ջամշիդ, նեշան-ե Ֆրեյդուն):

    Որպես պատմական իրողություն՝  Ավեստայի տեքստերում, Աքեմենյանների, Սելևկյան ու Պարթևական թագավորությունների գրավոր հուշարձաններում չկա անմիջական հիշատակություն Դերաֆշ-ե Քավիանի մասին: Ժամանակակից հետազոտողները զգուշանում են ավանդազրույցից զատ նաև որպես պատմական իրողություն որակել Դերաֆշ-ե Քավիանի պատմությունը: Մոհամմեդ իբն Ջարիր Թաբարին իր «Թարիխ-ե ալ-էմամ վա ալ-մոլուք» («Թագավորների և մարգարեների պատմությունը»)  աշխատության մեջ գրում է. «Դերաֆշ-ե Քավիանին պատրաստված էր ընձառյուծի կաշվից, ուներ տասներկու կանգուն երկարություն. ամեն կանգունը բացված ձեռքի մատի ծայրից մինչև արմունկն է, որ համապատասխանում է 60 սմ-ին: Այսինքն՝ դրոշը մոտավորապես հինգ մետր լայնություն և յոթ մետր երկարություն ուներ»: Աբոլհասան Մասուդին ևս անդրադառնում է այդ թեմային: Իբն Խալդունը մեկնաբանում է՝ Քավեի դրոշը աստղազարդ էր և այնպիսի մոգական ուժ ուներ, որ այն կրողները համարվում էին անպարտելի: Քավե Ֆարրոխը նշում է, որ Սասանյանների թագավորության ամենանշանավոր խորհրդանիշը Դերաֆշ-ե Քավիանին էր, և դրոշի վերականգնված պատկերը ներկայացնում է ըստ Շահնամեի:

    Երբ Իրան ներխուժելուց հետո արաբները Քադիսիայի ճակատամարտում տիրացան Դերաֆշ-ե Քավիանիին և այն տարան խալիֆ Օմար իբն Խաթթաբի մոտ,  վերջինս զարմացավ դրոշի գոհարների առատությունից և ըստ Բալամիի պատմական

աշխատության՝  հրամայեց՝ գոհարեղենը պոկեն դրոշի վրայից, իսկ դրոշն այրեն:

Ղազնևիների դրոշը ըստ  Ռաշիդ էդ Դինի պատմական աշխատության:
Ղազնևիների դրոշը ըստ Ռաշիդ էդ Դինի պատմական աշխատության:

ԻՐԱՆԻ ԴՐՈՇԸ ԱՐԱԲԱԿԱՆ ՏԻՐԱՊԵՏՈՒԹՅՈՒՆԻՑ ՄԻՆՉԵՎ ՍԵՖՅԱՆՆԵՐԻ ԺԱՄԱՆԱԿԱՇՐՋԱՆ

     Օմայանների դրոշը, ըստ  Թաբարիի, սպիտակ էր: Բալամիի մի քանի պատմություներում այդ դրոշը ներկայացված է կանաչ գույնով: Թաբարին պատմում է, որ Աբու Մուսլիմ Խորասանին ուներ երկու դրոշ՝ մեկը սև, մյուսը սպիտակ՝ Ղուրանի մեկ հատվածով զարդարված: Աբբասյանների դրոշը ևս սև գույն ուներ  և զարդարված էր Մոհամմադ Ռասուլոլլահի խոսքերով: Ի նշան բողոքի՝ Աբբասյանների հակառակորդները օգտագործում էին այլ գույներ: Օրինակ՝ Եգիպտոսի Ֆաթեմյան իշխանության դրոշը կանաչ էր, Ալավիների (շիանների առաջին իմամ՝ Ալիի ժառանգներ) ու իրանցի ապստամբների մեծ մասի դրոշները՝ սպիտակ:

    Դրոշների պատկերներով հնագույն իրեր են հայտնաբերվել իսլամական տարբեր երկրներում (հատկապես մանրանկարներ): Դրանցից ամենահինը իրանական բարաղ (փայլուն) ափսեն է, որ պատկանում է 10-րդ դարին (Գրիգորյան օրացույցի): Աբբասյան Մամուն խալիֆի օրոք դրոշը շիայական կանաչ գույն ուներ: Ըստ Ռաշիդ էդ Դինի պատմական աշխատության՝  Ղազնևիների դրոշը հիմնականում կարմիր էր, և նրանք հաճախ օգտագործում էին նաև վանդակավոր ֆոնով դրոշներ: Այդ ժամանակաշրջանի որոշ գրավոր հուշարձաններում նշվում է, որ նրանց դրոշները զարդարված էին ոսկով կամ ոսկե առյուծով: Ղազվինին 6-րդ դարում (հիջրայի տարեթվով) պատմում է, որ այդ ժամանակի շիա արքաների դրոշները կանաչ ու սպիտակ էին, իսկ մյուս արքաների դրոշները՝ ի աջակցություն Աբբասյաններին՝ սև:

    Բայհաղին գրում է, որ սելջուկյան ցեղերի ղեկավարներն իրենց հատուկ խորհրդանիշերն ու դրոշներն ունեին: Այդ դրոշների պատկերների վերաբերյալ փաստեր, սակայն, չկան: Երբ սելջուկները հայտնվեցին Խորասանում, և Աբբասյան խալիֆայությունը փաստորեն անցավ Տուղրիլ Բեկի տիրապետության տակ, նրանք ընդօրինակեցին Աբբասյանների, Ղազնևիների, Սամանյանների  սովորույթները, և նրանց խորհրդանիշերում հայտնվեցին  իսլամական երանգներ: Այնուամենայնիվ, պահպանեցին իրենց ցեղի որոշ ավանդույթներ. Օրինակ՝ Տուղրիլ բեկի դրոշմակնիքի վրա  շարունակում էր մնալ գուրզի պատկերը, իսկ Արփարսլանի ժամանակաշրջանի կնիքները նման էին իսլամական կնիքներին: Ազրաղին Տողանշահին նվիրված եղերերգության մեջ գրում է նրա զորքի կարմիր դրոշի մասին: Այնուամենայնիվ, սելջուկների պաշտոնական դրոշի գույնը հայտնի չէ, և ամենայն հավանականությամբ նրանց դրոշը Աբբասյանների ու Ղազնևիների դրոշների նման ունեցել է սև գույն: Այդ ժամանակաշրջանի բանաստեղծների (ինչպիսիք են Անուարին ու Զահիր Ֆարիաբին)  ստեղծագործություններից պարզ է դառնում, որ գոյություն ունեին լուսնի, վիշապների, առյուծի, ընձառյուծի, փյունիկի պատկերներով դրոշներ: Սելջուկների իշխանության կարևոր պաշտոններից մեկը «Էմիր ալամ»-ի  (դրոշակակիր) պաշտոնն էր: Իրանական մի նկարում, որտեղ պատկերված է մոնղոլների կողմից Բուխարայի շրջապատումը, Խորեզմշահերի դրոշը դեղին է, բայց քանի որ այդ կտավը չի նկարվել Խորեզմշահերի դարաշրջանում, ուստի չի կարելի այն ընդունել իբրև իրողություն: Հիմնվելով որոշ փաստերի վրա՝ կարելի է եզրակացնել, որ այդ ժամանակաշրջանի դրոշը ևս սև գույն ուներ:

ԱՌՅՈՒԾԻ ԵՎ ԱՐԵՎԻ ՊԱՏԿԵՐՆԵՐԻ ՆԵՐՄՈՒԾՈՒՄԸ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Արևի և առյուծի պատկերով ամենահին դրոշը պատկանում է լուսնային օրացույցի  826 թվականին (1423թ.)՝ Թեյմուրյանների դարաշրջանին:

 Մեծածավալ հնագիտական ու գրական տեքստերը, պատմական փաստերը, որոնք հավաքել և ուսումնասիրել են Ահմադ Քասրավին, Մոջթաբա Մինովին ու Սաիդ Նաֆիսին, ցույց են տալիս, որ արևի խորհրդանիշը աստղագիտությունից է մուտք գործել գեղարվեստական պատկերների ու խորհրդանիշերի  մշակույթ, որտեղից էլ աստիճանաբար՝ մինչև հիջրայի 9-րդ դարը (15-րդ դար), հայտնվել է դրոշների վրա: Շափուր Շահբազին «Իրանիկա»-ում գրում է. «Այս խորհրդանիշը հնագույն իրանական, արաբական, թուրքական, մոնղոլական ավանդույթների համադրությունն է»:

    Արևի և առյուծի պատկերով ամենահին դրոշը պատկանում է իրանական լուսնային  826 թվականին (1423թ.)՝ Թեյմուրյանների դարաշրջանին: Այդ դրոշն առկա է Շահնամեի Շամս էդ Դին Քաշանիի (մոնղոլների աշխարհակալության մասին պոեմ) մանրանկարում, որտեղ պատկերված է մոնղոլների հարձակումը Նիշապուրի ամրոցի վրա: Զինվորները (մոնղո՞լ) ծածանում են առյուծի ու արևի պատկերով դրոշ՝ մի ուրիշ՝ կիսալուսնի պատկերով դրոշի կողքին: Ֆուադ Քոփրուլուն թուրքական ցեղերի մասին երկում Իլխանյան և Թեյմուրյան դարաշրջանների դրոշների մասին գրում է. «Մոնղոլների պատմության մասին պարսկական գրքերի որոշ նկարներում նկատելի է  կապույտ ֆոնով, գայլի պատկերով և այլ նախշերով դրոշ. դա վկայում է, որ անհրաժեշտ է ուսումասիրություններ կատարել այդ դրոշների՝ պատմական իրողությանը համապատասխանելու փաստի վերաբերյալ»: Ըստ Հաֆեզ Աբրուի՝ Ամիր Ահմադ Խալաջը կարմիր դրոշ ուներ: Գոյություն են ունեցել նաև կարմիր և դեղին ռազմական դրոշներ, որոնց վրա նկարված են եղել տարբեր պատկերներ՝ վիշապներ, առյուծ, ղարաղուշ (արծվի տեսակ), արև ու արծիվ: Ամենայն հավանականությամբ դրոշների համար օգտագործվել են նաև հատուկ թամղաներ (մոնղոլ խաների կնիքը): Որոշ դրոշների ծայրին մետաղե կիսալուսին («դրոշակի կիսալուսին») է ամրացված եղել: Իսպանացի մի վանական 8-րդ դարում գրված իր գրքում ներկայացնում է դեղին ֆոնով և չորս կարմիր  քառակուսի թամղաներով դրոշը, որը հավանաբար պատկանում է Իլխանյանների ժամանակաշրջանին: 9-րդ դարում գրված Շահնամեի օրինակներից մեկում (մոնղոլների ժամանակաշրջան) աչքի է զարնում մի դրոշ՝ կենտրոնում առյուծի ու արևի պատկերով: Ամենայն հավանականությամբ սա ևս պատկանում է Իլխանյաններին, քանի որ նույն պատկերն առկա է նաև Իլխանյանների մետաղադրամների վրա:

Սելջուկների դարաշրջանի՝ առյուծի ու արևի պատկերով մետաղադրամ
Իրանի դրոշ
Նադիր շահի կնիքը ևս առյուծի ու արևի պատկերով է, «ալմոլք լելլահ»  արտահայտությամբ, որ նշանակում է  Տիրոջն է ողջ իշխանությունը:

Ֆուադ Քոփրուլուն գրում է. «Առյուծի ու արևի պատկերը այս դինաստիայի (ակ-կոյունլու) որոշ տիրակալների և թուրքական այլ իշխանությունների մետաղադրամների վրա ոչ թե իշխանության խորհրդանիշ է, այլ միայն աստղագիտական նշանակություն ունի: Այնուամենայնիվ, կարելի է ենթադրել, որ այն որպես պատկեր օգտագործվել է նաև դրոշների վրա»: Հեղինակավոր շատ աղբյուրներ, ինչպիսիք են Իրանական և Բրիտանական հանրագիտարանները, լուսնային օրացույցի 9-րդ դարի (15-րդ դ.) դրոշը և նմանատիպ օրինակները համարում են իրանական դրոշներում առյուծի ու արևի պատկերների օգտագործման առաջին վկայություններ:

ՍԵՖՅԱՆՆԵՐԻ ԵՎ ԱՖՇԱՐՆԵՐԻ ԺԱՄԱՆԱԿԱՇՐՋԱՆԻ ԴՐՈՇԸ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

     230 տարի Իրանում իշխած Սեֆյան արքաներից Իսմայիլ Առաջին շահի դրոշի վրա առյուծի ու արևի պատկեր չկար: Թահմասբ շահի դրոշների ու մետաղադրամների վրա տպված էր խոյի (համաստեղության նշան) պատկեր, քանի որ նա ծնվել էր ֆարվարդին ամսին (խոյի համաստեղությունում): Իսմայիլ Երկրորդը առաջինն էր, որ կարգադրեց իբրև խորհրդանիշ դրոշների վրա ասեղնագործել ոսկեգույն առյուծ ու արև: Մինչև Սեֆյան թագավորության կործանումը այդ դրոշը շարունակեց մնալ որպես Սեֆյանների պետական դրոշ, թեև մի քանի տիրակալներ օգտագործեցին նաև այլ դրոշներ ու դրոշակներ:

Մոհամմեդ Ռեզա բեգի դրոշը ուղարկված շահ Սուլթան Հուսեյնին 1715թ., երբ նա մտավ Վերսալյան պալատ:

Այդ ժամանակաշրջանի Իրան այցելած եվրոպացիները նկարագրել են Սեֆյանների եռանկյուն դրոշը՝ զարդարված առյուծի ու արևի պատկերով և սրով կամ Ղուրանի հատվածով: Սեֆյանների օրոք դրանք Իմամ Ալիի ու արևի, Աստծո հզորության ու կրոնի փառավորության խորհրդանիշերն էին, ինչպես նաև մեկնաբանվում էին իբրև Աստծո լույս: Ինչպես նշել է Հարվարդի համալսարանաի պրոֆեսոր Աֆսանե Նաժմաբադին՝ առյուծն ու արևը այն ժամանակի Իրանի երկակի խորհրդանիշերն էին. իշխանություն և կրոն:

Նադիր շահ Աֆշարը դրոշներում չի կիրառել կանաչ գույնը, քանի որ այն համարվում էր շիականության խորհրդանիշ: Նրա դրոշներից մեկը եռագույն էր՝ կարմիր, կապույտ, սպիտակ, մյուսը քառագույն՝ կարմիր, կապույտ, սպիտակ, դեղին. երկուսն էլ առանց պատկերազարդումների էին: Սակայն նրա կնիքը առյուծի ու արևի պատկերով էր ու «ալմոլք լելլահ»  արտահայտությամբ:

Իսմայիլ Առաջին շահի կողմից ընդունված դրոշներից մեկը

==== ԻՐԱՆԻ ԴՐՈՇԸ  ՂԱՋԱՐՆԵՐԻ ԺԱՄԱՆԱԿԱՇՐՋԱՆԻՑ ՄԻՆՉԵՎ ՓԱՀԼԱՎԻՆԵՐԻ ԴԱՐԱՇՐՋԱՆԻ ՎԵՐՋԸ ====   

 Ղաջարների իշխանության հենց սկզբից առյուծի և արևի պատկերները հայտնվեցին դրամների, դրոշների, շքանշանների վրա: 1222-1225 թթ Ֆաթհալի շահը եվրոպացի պաշտոնյաներին ու դիվանագետներին պարգևատրելու համար ֆրանսիական Պատվո լեգեոնի շքանշանի նմանությամբ ստեղծեց Առյուծի ու Արևի շքանշանը: Իրանի պետական դրոշի վրա ևս այդ խորհրդանիշերն էին պատկերված: Գասպար Դարվիլը, որ 1812- 1813 թթ ծառայել է իրանական բանակում, վկայում է՝ իրանական դրոշներն ու շքանշանները զարդարված են եղել առյուծի և ծագող արևի պատկերներով, ինչպես նաև Ֆաթհալի շահի խոսքերով:

Լյուի Դյուպոն էլ գրում է, որ Մոհամմեդ շահը (Ֆաթհալիի հաջորդը) ունեցել է երկու դրոշ՝ մեկը Ալիի երկսայր սրի, մյուսը՝ պառկած առյուծի և ծագող արևի պատկերով:

Նադիր շահ Աֆշարի եռագույն դրոշը
Ղաջարների եռանկյունաձև դրոշը՝ 19-րդ դարի կեսերին
Նադիր շահ Աֆշարի քառագույն դրոշը

Վերջինն էլ հենց երկրի հիմնական դրոշն էր: Դարվիլի նկարագրած դրոշներից մեկի վրա էլ պատկերված է սուրը ձեռքին առյուծ: Դա առաջին վկայությունն է այդ խորհրդանիշի վերաբերյալ: Այն հետագայում դարձավ Իրանի ազգային, ավանդական սիմվոլը: Աֆսանե Նաժմաբադին գրում է, որ Ֆաթհալի շահի ժամանակաշրջանից այդ խորհրդանիշերի կրոնական մեկնաբանություններն աստիճանաբար իրենց տեղը զիջեցին ազգային մեկնաբանություններին:

Ըստ այդ ժամանակի գրավոր հուշարձանների՝ արևը խորհրդանշել է շահին, հատկապես նույնացվել է Ֆիդուսու «Շահնամե »-ի Ջամշիդ թագավորի հետ, իսկ առյուծը խորհրդանշել է Ռոստամին և մյուս դյուցազուններին:

ԻՐԱՆԻ ԵՌԱԳՈՒՅՆ ԴՐՈՇԸ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

    1849 թվականին՝ Նասր էդ Դին շահի օրոք՝ Ամիր Քաբիրի վարչապետության շրջանում, եռագույն դրոշը՝ կանաչ, սպիտակ, կարմիր գույներով և առյուծի ու արևի պատկերով, առաջին անգամ   ծածանվեց Լոնդոնում՝ Իրանի դեսպանատանը:

Յահիա Զեքան նկարագրում է Ղաջարների դինաստիայի երկու ամենակարևոր դրոշները: Առաջինը քառակուսի դրոշ էր՝ վերին եզրը կանաչ, ստորին եզրը կարմիր, ֆոնը՝ սպիտակ: Կենտրոնում առյուծ ու արև էր պատկերված: Մյուս դրոշը ևս եռագույն էր, բայց շերտերը հավասար էին: Առյուծի ու արևի պատկերն ընդգրկում էր բոլոր երեք գույները: Վիճելի է, թե ինչ սկզբունքով էին ընտրվել գույներն այն ժամանակ, բայց հետագայում կանաչը մեկնաբանվել է որպես իսլամի խորհրդանիշ, սպիտակը՝ խաղաղության, կարմիրը՝ քաջության ու համարձակության:

Իրանի դրոշ.հավասար շերտերով եռագույն՝ կանաչ, սպիտակ, կարմիր, դրոշ՝ առյուծի ու արևի պատկերով:

    Ռեզա շահի ժամանակաշրջանում պահպանվեց եռագույն դրոշը, միայն այն տարբերությամբ, որ առյուծի պատկերն ավելի մոտ էր բնականին, և արևը կանացի կերպարանքով չէր:

ԵՐԵՔ ԴՐՈՇԻ ՇՐՋԱՆ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Իսլամական հեղափոխությունից առաջ Իրանն ուներ երեք դրոշ:

Այդ դրոշն ինչ-որ ժամանակ անվանում էին «պետական դրոշ», որը որոշ հետազոտողներ հերքում են: Մանուչեհր Էղբալի կառավարության ընդունած որոշումներում  պետական դրոշի մասին խոսք չկա:

Հավասարաշերտ եռագույն՝ կանաչ, սպիտակ, կարմիր, դրոշ, որտեղ բացակայում է առյուծի ու արևի պատկերը:
Ռազմական դրոշ, որ բաղկացած է կանաչ, սպիտակ, կարմիր հավասար շերտերից:

Այդ դրոշն ինչ-որ ժամանակ անվանում էին «ազգային դրոշ», որը որոշ հետազոտողներ հերքում են: Մանուչեհր Էղբալի կառավարության ընդունած որոշումներում  ազգային դրոշի մասին խոսք չկա:

Այդ դրոշի յուրահատկությունն այն է, որ արևի և առյուծի վերևում Փահլավիների թագն է, և պատկերը բոլորված է ձիթենու ու կաղնու ճյուղերով: (Մանուչեհր Էղբալի կառավարության ընդունած որոշման մեջ սխալմամբ նշվել է արմավենու տերև):

ԻՐԱՆԻ ԻՍԼԱՄԱԿԱՆ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ԴՐՈՇ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

   Հեղափոխության առաջին օրերին ժամանակավոր կառավարության դրոշը առյուծի և արևի պատկերով էր, եռագույն: 1357թ. էսֆանդ ամսվա 10-ին այաթոլլահ Խոմեյնին հանդես եկավ առյուծի ու արևի պատկերից հրաժարվելու կոչով:

    Մինչև 1359թ. պետական որոշ փաստաթղթերում դեռևս շարունակվում էր օգտագործվել առյուծի ու արևի խորհրդանշանը: 1359թ թիր ամսվա 7-ին այաթոլլահ Խոմեյնին շահական Իրանի խորհրդանիշն ու զինանշանը փոխելու համար 10 օր ժամանակ տվեց:

Իրանի իսլամական հանրապետության ներկայիս դրոշը հաստատվել է 1359թ, թիր ամսվա 15-ին՝ Հեղափոխական խորհրդի կողմից:

Այժմյան դրոշը, որը համարվում է Իրանի իսլամական հանրապետության խորհրդանիշը, և որի պաշտոնական նկարագրությունն ու մեկնաբանությունը սահմանված է 1358թ ընդունված Սահմանադրության  18-րդ հոդվածով,  կազմված է երեք՝ կանաչ, սպիտակ, կարմիր գույներով հավասարաչափ հորիզոնական շերտերից:

Կանաչ շերտի ստորին և կարմիր շերտի վերին եզրագծերում սպիտակ գույնով 22  «Աստված ամենակարող է» արտահայտությունն է գրված՝ ի նշան բահմանի 22-ի հեղափոխության հաղթանակի:

Դրոշի սպիտակ շերտին տպված է  իսլամի՝ «Չկա Աստված բացի Ալլահից» կարգախոսը:

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. Гафуров Б. Г. Таджики: Древнейшая, древняя и средневековая история. ИВАН СССР, Наука, М. 1972.

Օգտագործված գրականություն  [խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  ذکاء، یحیی. «یکی دیگر از رازهای تخت جمشید (کشف شکل و چگونگی درفش شاهنشاهان هخامنشی)». هنر و مردم، ش. ۲ (۱۳۴۱): ۱۲–۲۱. بازبینی‌شده در ۲۰۱۷-۰۳-۲۶.

·        ذکاء، یحیی. ««تاریخچة تغییرات و تحوّلات درفش و علامت دولت ایران از آغاز سدة سیزدهم هجری قمری تا امروز»، هنر و مردم، ش ۳۱ (اردیبهشت ۱۳۴۴)، ش ۳۲–۳۳ (خرداد و تیر ۱۳۴۴)، ش ۳۴ (مرداد ۱۳۴۴)، ش ۳۵ (شهریور ۱۳۴۴)، ش ۳۶ (مهر ۱۳۴۴)، ش ۳۸ (آذر ۱۳۴۴)؛». وبگاه رسمی مرکز اسناد ومدارک میراث فرهنگی، ۱۳۴۴. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۰۹ مه ۲۰۱۲. بازبینی‌شده در خرداد ۱۳۸۷.

·        شکیباپور، عنایت‌الله. اطلاعات عمومی. کتابفروشی اشراقی. ۲۹۷.

·        حکیم ابوالقاسم فردوسی، شاهنامه فردوسی

·        کسروی، احمد. «تاریخچه شیر و خورشید». چاپ رشدیه، ۱۳۵۶. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلیدر ۰۹ مه ۲۰۱۲. بازبینی‌شده در مهر ۱۳۸۷.

·        کوپریلی، فؤاد. «تاریخچه پرچم در جهان اسلام». در دانشنامهٔ جهان اسلام.

·        یکصد و چهل و هفتمین کمیته ملی استاندارد پوشاک و فراورده‌های نساجی. پرچم جمهوری اسلامی ایران - ویژگی‌ها. ویرایش تجدیدنظر اول. سازمان استاندارد و تحقیقات صنعتی ایران، ۱۳۸۳.

·        «گفتگو با دکتر حمید ندیمی؛ داستان این پرچم مقدس.». در ماهنامهٔ سپیده دانایی. اسفند ۱۳۸۶.

·        پرچم جمهوری اسلامی ایران مؤسسه استاندارد و تحقیقات صنعتی ایران، اسفند ماه ۱۳۷۱

·        خمینی، روح‌الله. صحیفهٔ امام خمینی. ج. ۶. تهران: مؤسسهٔ تنظیم و نشر آثار امام خمینی (س)، ۱۳۷۸. ۲۷۵. شابک ‎۹۶۴-۳۳۵-۳۵۲-۴. بازبینی‌شده در ۷ اسفند ۱۳۹۵.

·        خمینی، روح‌الله. صحیفهٔ امام خمینی. ج. ۱۲. تهران: مؤسسهٔ تنظیم و نشر آثار امام خمینی (س)، ۱۳۷۸. ۴۷۷. شابک ‎۹۶۴-۳۳۵-۳۵۲-۴. بازبینی‌شده در ۷ اسفند ۱۳۹۵.

·        خمینی، روح‌الله. صحیفهٔ امام خمینی. ج. ۱۲. تهران: مؤسسهٔ تنظیم و نشر آثار امام خمینی (س)، ۱۳۷۸. ۴۸۶. شابک ‎۹۶۴-۳۳۵-۳۵۲-۴. بازبینی‌شده در ۲۱ تیر ۱۳۹۶.

·        مصوبهٔ شمارهٔ ۶۹۳۰ شورای انقلاب به تاریخ ۱۵ تیر ۱۳۵۹

·        

·        Najmabadi, ‎Afsaneh. “II”. In Gender and sexual anxieties of Iranian Modernity. University of California Press, 2005. 68-88 pages. ISBN ‎0-520-24262-9.

·        Barker, Patricia L. (1995), Islamic Textiles, British Museum Press, p. 137, ISBN 0-7141-2522-9

·        Flag of Iran. (2008). In Encyclopædia Britannica. Retrieved November 22, 2008, from Encyclopædia Britannica Online

·        Battle Between Persians and Russians. . State Hermitage Museum. Retrieved on 2009-09-19.

·        Khaleghi-Motlagh, Djalal.. «DERAFŠ-EKĀVĪĀN, the legendary royal standard of the Sasanian kings.». در Encyclopædia Iranica. ویرایش 1st Edition. ۲۰۰۷.

·        David-Weill, J. Encyclopaedia of Islam.

·        Frick, F. A.. «Possible source for some motifs of decoration on islamic ceramics». در Muqarnas. Osprey Publishing، ۱۹۹۳. 10, p. ۲۳۱–۲۴۰.

·        Shahbazi, A. Shapur.. «DERAFŠ». در Encyclopædia Iranica. ویرایش 1st Edition. Osprey Publishing، ۲۰۰۱.

·        Shahbazi, A. Shapur.. «Flags». در Encyclopædia Iranica. ویرایش 1st Edition. Osprey Publishing، ۲۰۰۱.

·        Kaveh Farrokh, Angus McBride.. Sassanian Elite Cavalry AD 224-642. ویرایش 1st Edition. Osprey Publishing، ۲۰۰۵. شابک ‎[[ویژه:منابع کتاب/ISBN: 1-84176-713-1, 9781841767130|ISBN: ۱-۸۴۱۷۶-۷۱۳-۱, ۹۷۸۱۸۴۱۷۶۷۱۳۰]].