Կենտրոնական Ասիա

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Ասիայի տարածաշրջանները ըստ ՄԱԿ-ի՝      Հյուսիսային Ասիա      Կենտրոնական Ասիա      Հարավ-արևմտյան Ասիա      Հարավային Ասիա      Արևելյան Ասիա      Հարավ-արևելյան Ասիա
Կենտրոնական Ասիան աշխարհի քարտեզին

Կենտրոնական Ասիան (ղազախերեն՝ Орта Азия, թուրքմեներեն՝ Merkezi Aziýa, ուզբեկերեն՝ Oʻrta Osiyo, ղրղզերեն՝ Орто Азия, տաջիկերեն՝ Осиёи Марказӣ, պարսկերեն՝ آسیای مرکزی, ուրդու՝ وسط ایشیا, չինարեն՝ 中亚), ասիական տարածաշրջան է։

Ըստ ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի այս տարածաշրջանի մեջ մտնում են հետևյալ տարածքները՝ Մոնղոլիան, Արևմտյան Չինաստանը, Հյուսիսային Հնդկաստանը և Հյուսիսային Պակիստանը, Հյուսիս-Արևելյան Իրանը, Աֆղանստանը, Միջին Ասիայի 4 հանրապետությունները, Ղազախստանը և Ռուսաստանի ասիական մասի տայգայի գոտուց դեպի հարավ գտնվող տարածքները։ Առաջին քարտեզում ներկայացված է տարածաշրջանը ըստ ՄԱԿ-ի։ Կենտրոնական Ասիան, տարածաշրջանի նոր անվանումն է: 1924 թվականից շրջանառության է դրվել Ղազախստան և Միջին Ասիան անվանումը: Կենտրոնական Ասիայի երկրներն են.

Բնական պայմանները[խմբագրել]

Կենտրոնական Ասիայի մակերևույթը բազմազան է, իսկ ընդերքը հարուստ օգտակար հանածոներով և թանկարժեք քարերով: Արևմտյան և հյուսիսային մասերում հարթավայրերն են, իսկ հարավային մասում ձգվում են բարձր լեռները: Հարավային մասում է գտնվում նաև տարածաշրջանի ամենաբարձր գագաթը` Ղազախստանի տարածքում: Կենտրոնական Աիան հարուստ է նաև հանքային ռեսուրսներով: Ղազախստանի և Թուրքմենստանի տարածքում կան բնական գազի և նավթի հարուստ պաշարներ: Ուզբեկստանում է գտնվում աշխարհի ոսկու և արծաթի պաշարների 1/10 մասը: Ոսկու պաշարներով Ուզբեկստանը գտնվում է 3-րդ տեղում: Ղազախստանի տարածքը հարուստ է բազմապիսի մետաղներով: Կան նաև ֆոսֆորի, ցինկի և կապարի պաշարներ:

Կլիմա[խմբագրել]

Կենտրոնական Ասիայի տարածքը գտնվում է միևնույն ժամանակ հինգ կլիմայական գոտիներում: Հիմնական գետիները կիսաանապատային և մերձարևադարձային կլիմայական գոտիներն են: Կլիման բազմազան է: Տեղումները հիմնականում գրանցվում են երկրի հարավային մաերում` լեռնային հադվածներում: Լեռների բարձրության պատճառով լեռների լանջերին և ստորոտին առաջացել են սառցադաշտեր: Դրանց հալելու հետևանքով գոյացել է Սիրդարյան գետը: