Կին

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Կին
Woman Montage (1).jpg
Women Վիքիպահեստում
HS Disambig.svg Անվան այլ կիրառումների համար տես՝ Կին (այլ կիրառումներ)

Կին, իգական սեռին կամ գենդերին պատկանող մարդ: «Կին» բառը սովորաբար նշանակում է հասուն մարդ, իսկ երեխային կամ դեռահասին բնութագրելու համար օգտագործվում են «աղջիկ» և «աղջնակ» բառերը: Որոշ դեպքերում «կին» բառը կիրառվում է անկախ տարիքից, օրինակ՝ «կանանց իրավունքներ» արտահայտության մեջ: «Կին» բառը նաև կարող է նշանակել գենդերային պատկանելություն, և ոչ թե՝ մարդու սեռը[1][2]: Սովորաբար կինը սեռական զարգացման ժամանակահատվածից մինչև դաշտանադադարը կարող է երեխաներ ծնել և նրանց կրծքով կերակրել[3], չնայած որոշ կանայք, մասնավորապես՝ անպտուղները, տրանսգենդերները, հերմաֆրոդիտ կանայք, դա անել չեն կարող:

Բառապաշար[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Տարատեսակ բառեր՝ կնոջը բնորոշելու համար[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

«Աղջիկ» բառն օգտագործվում է երեխային բնորոշելու համար, որպես կանոն՝ մինչև սեռական հասունացման սկիզբը[4]: «Աղջնակ» բառը բնորոշում է երիտասարդ կնոջը կամ կնոջը, ով ամուսնացած չէ[5][6]: Խոսակցականում «աղջիկ» և «աղջնակ» բառերը նաև կիրառվում են որպես մեղմ-ընտանեկան շփման միջավայրի դիմելաձև՝ անկախ տարիքից[4][6]:

Կնոջը դիմելու ձև[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Աշխարհի բազմաթիվ մշակույթներում, որտեղ գենդերը հանդիսանում է նշանակալի սոցիալական կատեգորիա, ընդունված են կնոջը դիմելու ձևեր, որոնք տարբերակվում են խոսակցական և պաշտոնական-գործնական ոճերում ու գրավոր դիմելու ձևում: Կնոջն ուղղված հատուկ դիմելաձևերից զատ, որոնք մատնանշում են հասցեատիրոջը՝ ըստ գենդերային պատկանելության, գոյություն ունեն նաև գենդերային տեսանկյունից չեզոք դիմելու ձևեր, օրինակ՝ «ընկեր»:

Պատմականորեն բազմաթիվ մշակույթներում սոցիալապես նշանակալի ազդեցություն ուներ կնոջ ամուսնական կարգավիճակը, այդ իսկ պատճառով ամուսնացած և չամուսնացած կանանց դիմելու առանձին ձևեր գոյություն ունեին, օրինակ՝

և այլն: Մեր օրերում բազմաթիվ կանայք իրենց դիմելիս ամուսնական կարգավիճակին հզում անելը համարում են վիրավորական[7]: Գենդերային լեզվաբանության տեսանկյունից՝ այդպիսի հղումն իրենից ներկայացնում է լեզվում սեքսիզմի առաջացում, քանի որ ենթադրում է կնոջ կախվածությունը տղամարդուց և կնոջ սոցիալական դրության որոշում՝ տղամարդու հետ նրա ունեցած փոխհարաբերության միջոցովй[8]: Այսօր որոշ լեզուներում, որտեղ ավելի վաղ օգտագործվում էին չամուսնացած կանանց դիմելու հատուկ ձևեր, այդպիսի ձևերը դուրս են գալիս գործածությունից: Օրինակ՝ Գերմանիայում «ֆրոյլյայն» դիմելաձևը համարվում է անհարգալից և չի կիրառվում պաշտոնական փաստաթղթերում՝ սկսած 1970-ական թվականներից[9], իսկ Ֆրանսիայում և Բելգիայում վարչական փաստաթղթերում «մադմուազել»[10] դիմելաձևը: 1970-ական թվականներից անգլերենում «միսս» и «միսսիս» դիմելաձևերի շարքում կիրառվում է «միզ» դիմելաձևը (գրավոր տարբերակում՝ Ms.), իսկ վերջին շրջանում մեծ տարածում է ստանում գենդերային տեսանկյունից չեզոք «միքս» կամ «մաքս» դիմելաձևը (գրավոր՝ Mx.)[11]:

Կենսաբանություն և գենդեր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Արևմտյան մշակույթներում «կին» հասկացությունն ավանդաբար բնորոշվում է առաջին հերթին կենսաբանական առանձնահտկությունների միջոցով: Ինչպես նշում են որոշ հետազոտողներ, սա կապված է հատուկ նշանակության հետ, որն այս մշակույթներում տրվում է բնությանը[12]:

Մյուս կողմից՝ «կին» հասկացությունը բազմաթիվ կոնտեքստներում նախ և առաջ նշանակում է սոցիալական խումբ, գենդերային դեր կամ գենդերային պատկանելություն: Չնայած ժամանակակից աշխարհում գերիշխող գենդերային համակարգը ենթադրում է կոպիտ համապատասխանություն՝ մարդուն ծնվելիս վերագրված սեռին և գենդերային դերին, սակայն իրականում դրանք ոչ միշտ են համընկնում:

Կենսաբանական առանձնահատկություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Գենետիկա[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Մարդու քրոմոսոմային կազմը (կանացի)

Գենետիկայի տեսանկյունից՝ կանացի համարվում է այն օրգանիզմը, որի սեռական քրոմոսոմների զույգն ունի երկու X-քրոմոսոմ և մեկ Y-քրոմոսոմ: Կանանց մոտ մեկ X-քրոմոսոմը ժառանգվում է մորից, իսկ երկրորդը՝ հորից (այդ քրոմոսոմը նա ստանում է իր մորից): Հասուն կնոջ բջիջների մեծամասնության մեջ 2-րդ Х-քրոմոսոմը սեղմված է, այսպես կոչված, Բարրի մարմնիկի մեջ: Ավելի վաղ համարվում էր, որ 2-րդ X-քրոմոսոմը չի օգտագործվում, սակայն վերջին հետազոտությունները ցույց տվեցին, որ դա, հնարավոր է, որ այդպես չէ[13]:

Ամենից հաճախ կանացի քրոմոսոմային հավաքակազմը կազմված է 46 X-քրոմոսոմից, բայց որոշ կանանց մոտ հանդիպում է նաև Տրիսոմիա X համախտանիշ (47,XXX) կամ Տերների համախտանիշ (45,X): Քրոմոսոմային հավաքակազմը ոչ միշտ է բնորոշում կենսաբանական զարգացումը, օրինակ՝ երկու X-քրոմոսոմ ունեցող որոշ մարդկանց մոտ սեռական օրգանների կառուցվածքը համապատասխանում է տղամարդու կենսաբանական կառուցվածքի մասին ավանդական պատկերացմանը[14]: Քրոմոսոմային հավաքակազմի և անատոմիայի այդպիսի զուգակցումն իրենից ներկայացնում է հեմոֆրոդիտային վարիացիաների տեսակներից մեկը:

Անատոմիա և ֆիզիոլոգիա[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ավանդական կենսաբանության տեսանկյունից՝ կնոջ օրգանիզմն ունի մի շարք անատոմիական և ֆիզիոլոգիական հատկանիշներ, որոնք այն տարբերում են տղամարդու օրգանիզմից: Կնոջ և տղամարդու մարմինների միջև տարբերությունները բաժանվում են առաջնային և երկրորդային սեռական նախանշանների: Առաջնային սեռական նախանշանները բազմացման օրգանների կառուցվածքային առանձնահատկություններն են, որոնք ձևավորվում են ներարգանդային զարգացման ժամանակ, բայց ֆունկցիոնալ առումով ակտիվանում են միայն սեռական զարգացման արդյունքում: Սեռական զարգացման ընթացքում ձևավորվում են երկրորդական սեռական ախտանշանները՝ մարմնի մյուս մասերի առանձնահատկությունները:

Կնոջ ներքին սեռական օրգաններ

Կնոջ վերարտադրողական համակարգն իր մեջ ներառում է արտաքին և նեքին սեռական օրգանները: Ձվարանները կարգավորում են հորմոնների արտադրությունը և արտադրում են կանացի գամետներ՝ ձվաբջիջներ, որոնք տղամարդու գամետներով՝ սպերմատազոիդներով բեղմնավորման ժամանակ ձևավորում են մարդկային նոր օրգանիզմ: Չբեղմնավորված ձվաբջիջները դաշտանի ժամանակ հեռացվում են օրգանիզմից: Արգանդն այն օրգանն է, որը կազմված է հյուսվածքից (նախատեսված է իր մեջ կրելու և պաշտպանելու զարգացող պտուղը) և մկանային հյուվածքից, որը դուրս է սեղմում այն՝ ծննդաբերության ժամանակ: Հեշտոցը մասնակցում է սեռական ակտի և ծննդաբերության ժամանակ: Կնոջ արտաքին սեռական օրգանները հավաքական տերմինով կոչվում են ամոթույք: Դրանց թվին են պատկանում՝ մեծ և փոքր սեռական շուրթերը, միզուկը և ծլիկը, որը սեռական հաճույք ստանալու գլխավոր օրգանն է: Կանացի կուրծքն ունակ է կաթ արտադրելու. այս գործառույթը՝ կենդանածնության հետ միասին, հանդիսանում է կաթնասունների տարբերակիչ առանձնահատկությունը:


Կանանց երկրորդական սեռային նախանշաններ. առանձնահատկություններ, որոնք պայմանավորված են օրգանիզմի հորմոնների վրա ազդեցությամբ, առաջին հերթին՝ էստրադիոլի և էստրոգեների: Դրանց թվին են պատկանում, մասնավորապես՝ կանանց ավելի ցածր հասակը՝ տղամարդկանց համեմատ (միջինում՝ 12 սմ)[15], լայն կոնքը (ցայլոսկրերը նման են բութ անկյան), ձայնի բարձր տեմբրը, մարմնի զանգվածի համեմատությամբ՝ մկանային հյուսվածքի քիչ և ճարպային հյուսվածքի շատ չափաքանակը, դեմքի վրա մազածածկույթի բացակայությունը, մարմնի թույլ արտահայտված մազածածկույթը:

Կանացի օրգանիզմի զարգացման մեջ տարբերակում են մի քանի ժամանակաշրջան, որոնցից յուրաքանչյուրը բնորոշվում է իր տարիքային անատոմոֆիզիոլոգիական առանձնահատկություններով[16].

  • մանկություն՝ մինչև 12 տարեկան
  • սեռական հասունացման շրջան՝ 12-16 տարեկան
  • սեռական հասունության շրջան կամ վերարտադրողական շրջան՝ մինչև 45-47 տարեկան
  • անցումային կամ կլիմաքսի շրջան՝ մինչև 50-52 տարեկան
  • հետդաշտանադադարի շրջան

Սեռի որոշում և գենդերային նույնականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Երեխայի ծնվելիս մատնանշվում է նրա սեռը, ինչը կատարվում է սեռական օրգանների արտաքին տեսքի հիման վրա՝ երեխային վերագրվում է կա՛մ արական, կա՛մ իգական սեռ: Բայց սեռական օրգանների ձևը ոչ միշտ է համապատասխանում ժառանգական սեռին և պարտադիր չէ, որ կանխորոշի երեխայի հետագա անտոմիական և ֆիզիոլոգիական զարգացումը, ինչպես նաև նրա գենդերային նույնականությունը: Որոշ հերմաֆրոդիտ երեխաների մոտ սեռական օրգանները միանշանակ տեսք չունեն: Բազմաթիվ երկրներում նման երեխաներին վաղ տարիքում վիրահատում են՝ չնայած այդպիսի վիրահատությունների դրական ազդեցությունը՝ երեխայի հետագա կյանքի վրա, դեռևս ապացուցված չէ[17]: Այլ դեպքերում հերմաֆրոդիտությունն ի հայտ է գալիս սեռական հասունացման շրջանում: Որոշ կենսաբանների կարծիքով՝ միայն երկու սեռերի առանձնացումը հակադարձում է կենսաբանական իրականությանը[18]:

Ծնվելիս վերագրված սեռը նաև կարող է չհամապատասխանել մարդու գենդերային նույնականլությանը՝ ներքին զգացողությանը՝ այս կամ այն գենդերի ներկայացուցիչ լինելու: Անկախ այն հանգամանքից՝ արդյոք մարդը հանդիսանում է հեմաֆրոդիտ, նա կարող է զգալ պատկանելություն՝ մեկ այլ գենդերի, քան իր ծննդյան պահին իրեն վերագրված սեռային պատկանելությունը: Տրանսգենդեր կանայք այն կանայք են, ում ծննդյան պահին վերագրվել է արական սեռ: Որոշ (չնայած ոչ բոլոր) տրանսգենդեր կանայք անցնում են հորմոնալ թերապիա և տարատեսակ վիրաբուժական պրոցեդուրաներ, որպեսզի իր արտաքինը համապատասխանեցնի գենդերային նույնականությանը:

Կանացի գենդերային դեր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ռուս կայսրուհի Եկատերինա II

Գենդերային դեր. կախված մարդու գենդերային պատկանելությունից՝ նրան վերագրվող հստակ վարքագծի և սոցիալական ակնկալիքների համագումար: Ժամանակակից աշխարհում գերիշխում է երկակի գենդերային համակարգը, որտեղ մարդիկ բաժանվում են երկու հակադիր խմբերի՝ տղամարդկանց և կանանց, և ենթադրվում է հստակ համապատասխանություն ծնվելիս վերագրված սեռի և գենդերային դերի միջև: Ընդ որում՝ աշխարհի որոշ մշակույթներում գենդերն ավանդաբար չի հանդիսանում նշանակալի սոցիալական կատեգորիա, և, համապատասխանաբար, չկա նաև կանացի գենդերային դեր[19][20]: Այլ մշակույթներում առանձնացվում են երեք և ավելի գենդերներ և, համապատասխանաբար, գենդերային դերեր[21][22]:

Այն մշակույթներում, որտեղ գոյություն ունի առանձին կանացի գենդերային դեր, դրա պարունակությունը ժամանակի հետ փոխվում է և տարբերվում է հասարակության տարբեր շերտերում: Օրինակ՝ արևմտյան հասարակության շրջանում 1950-ական թվականներից ի վեր՝ միջին դասի (խավի) կնոջ գենդերային դերը տնային տնտեսուհու դեր էր և բացառում էր տնից դուրս աշխատանքը, իսկ աշխատող դասի կնոջ գենդերային դերը ենթադրում էր արտադրական աշխատանքի և տնային գործերի համատեղում[23]:

Գենդերային տարբերություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Անտիկ դարաշրջանից ի վեր՝ արևմտյան հասարակության մեջ կանացի գենդերային դերերի բացատրության և հիմնավորման համար օգտագործվում էին այն հղումները, որոնք վերաբերում էին բնության կողմից կանանց և տղամարդկանց[19] միջև եղած տարբերություններին: Ժամանակակից գիտության մեջ նման հիմնավորումները երբեմն էվոլյուցիոն տեսությունների ձև են ստանում, որոնք ժամանակակից գենդերային դերերը ներկայացնում են որպես բնական ընտրության արդյունք: Գենդերային տարբերությունների էվոլյուցիոն տեսությունները չեն հաստատվում էնպիրիկ տվյալներով: Մասնավորապես՝ էմպիրիկ հետազոտությունները հերքում են այն հաստատումը, թե կանայք իրենց զուգընկերոջն ընտրելիս ղեկավարվում են նրա այն որակներով, որոնք վերաբերում են ընտանիքի կերակրողին, այլ կանայք զուգընկեր ընտրելիս նայում են տղամարդու գրավչությանը[24]: Բազմաթիվ գիտնականներ նաև մատնանշում են այդպիսի տեսությունների մեթոդոլոգիական կոպիտ սխալները[25][26]:

Չնայած անցկացվել են բազմաթիվ հետազոտություններ, որոնց նպատակը տղամարդկանց և կանանց միջև անբացառելի տարբերությունների հաստատումն էր, բայց գիտությանը չհաջողվեց հասնել այդ նպատակին. ըստ գիտական տվյալների՝ տարբեր գենդերների ներկայացուցիչների միջև առկա նմանությունները շատ ավելի շատ են, քան տարբերությունները, այդ իսկ պատճառով ժամանակակից որոշ գտնականներ նշում են, որ ավելի նպատակահարմար է խոսել գենդերային նմանության բազային հիպոթեզի մասին[27]: Գիտնականների կողմից տղամարդկանց և կանանց միջև ի հայտ եկած ոչ մեծ տարբերությունները (մաթեմատիկական հնարավորությունների, տարածական ընկալման և ագրեսիայի առումով) ընդհանրական չեն, և գոյություն ունեն տվյալներ այն մասին, որ այդ ամենը կախված է գենդերային կարծրատիպերի ազդեցությունից[28][29]:

Գենդերային կարծրատիպեր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ժամանակակից հասարակության մեջ լայն տարածում ունեն գենդերային կարծրատիպերը, որոնք կանանց վերագրում են այնպիսի որակներ, ինչպիսիք են՝ պասիվությունը, կախվածությունը, հուզականությունը և հոգատարությունը, կանանց կողմից ի հայտ եկող քննադատությունը (ագրեսիայի նկատմամբ), ծառայում են գենդերային դերերի սատարմանը և, մասնավորապես, գենդերային անհավասարությանը: Օրինակ՝ ինչպես ցույց են տալիս հետազոտությունները, այդպիի կարծրատիպերը նպաստում են աշխատավայրում կանանց նկատմամբ խտրականության ձևավորմանը՝ ստեղծելով, այսպես կոչված, ապակե առաստաղի էֆեկտ[30]:

Սեռի հետ ասոցացվող սիմվոլիկա[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ժեստային սիմվոլիկա[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Ճապոնիայում մտերմիկ ժեստը, որը խորհրդանշում է «կին», ինչպես նաև «տնային տնտեսուհի» կամ «սիրուհի», առաջ ձգված ճկույթն է, որի դեպքում մյուս մատները ծալված են[31]:
  • Ռուսերեն ժեստային լեզվում «կին» բառն արտահայտվում է այտի վրա՝ կարճ երկկողմանի թեք հպումով, որի ժամանակ ափը բաց է դեպի զրուցակիցը, իսկ բութ մատը դեպի ներս ծալված է[32]:
B1
հիերոգլիֆներ
Հին Եգիպտոս. կին[33]

Գծանկարչական սիմվոլիկա[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Վեներայի հայելի. Վեներա մոլորակի խորհրդանիշը՝ ♀, օգտագործվում է կենսաբանության մեջ՝ իգական սեռի սիմվոլիկ պատկերավորման համար:
  • Ին. կանացի սկիզբը՝ հին չինական փիլիսոփայության մեջ, մարմնավորում է սևը, կանացին, ներքինի շեշտադրումը: Ին կանացի սկիզբը սերտ, անքակտելի կապի մեջ է գտնվում յանի հետ, որը տղամարդկային սկիզբն է, սպիտակի, տղամարդկայինի, արտաքինի շեշտադրման մարմնավորումն է:
  • Կանանց բժշկական գենետիկայում ծագումնաբանական սխեմա կառուցելիս դրանք մատնանշում են շրջանակներով (իսկ տղամարդկանց՝ քառակուսիներով):
  • Զանգվածային մշակույթում արմատավորվել է իգական սեռի ասոցացումը վարդագույնի հետ. այսպես՝ բազմաթիվ երկրներում ընդունված է նորածնի ծննդյան դեպքում աղջկա համար վարդագույն (կարմիր), իսկ տղայի համար երկնագույն (կապույտ) խանձարուր գնել, աղջիկների խաղալիքների զգալի մասը վարդագույն երանգ ունի կամ գոնե պարունակում է վարդագույն տարրեր:
  • Չինարեն հիերոգլիֆը, որը նշանակում է «կին»՝ , ծագում է հնագույն նկարից, որն արված է կենդանու ոսկորների վրա և պատկերում է նստած կնոջ, ում ձեռքերը դրված են կրծքին: Հիերոգլիֆը 214 բանալիներից մեկն է, կիրառվում է նաև Ճապոնիայում[34]:

Կինը՝ տարբեր մշակույթներում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Նյու Յորքում կազմակերպված բողոքի ցույց՝ նվիրված կանանց ընտրական իրավունքին, մայիսի 6 1912 թվական

Կնոջ սոցիալական դիրքը, նրա դերը հասարակության մեջ՝ տարբեր մշակույթներում ունեն իրենց՝ պատմականորեն ձևավորված առանձնահատկությունները: Սովորական երևույթ է համարվում իրավունքներում տղամարդկանց գերակշռությունը կանանց նկատմամբ, որը վառ արտահայտված է հատկապես որոշ իսլամական երկրներում: Հասարակության մեջ կանանց գերակշռության օրինակ է հանդիսանում ամազոնուհիների առսպելաբանական ցեղը, որը կազմված էր բացառապես կանանցից, ովքեր տանել չէին կարողանում ամուսինների ներկայությունը:

Հաճախ կրոնական նորմերում առկա իրավական անհավասարությունն էլ բնորոշիչ էր կրոնների մեծամասնության համար, հատկապես՝ աբրահամայան կրոնների: Մեծամասամբ այս նորմերի ձևավորումը կապված է այն հանգամանքի հետ, որ կանանց մեծամասնության համար՝ կապված երեխաների ծննդյան և դաստիարակության հետ, կյանքի հիմնական նպատակները գտնվում էին բացառապես ընտանիքի ներսում: Բազմաթիվ մշակութային ավանդույթներում հատուկ նշանակություն էր տրվում աղջկա՝ ամուսնությանը նախապատրաստելուն, մինչ ամուսնությունը կուսությունը պահպանելուն: Միևնույն ժամանակ, հարկ է նշել, որ տղաների՝ ամուսնության նախապատրաստությանը պակաս ուշադրություն էր դարձվում և ավելի քիչ նշանակություն էր տրվում:

Կնոջ նկատմամբ վերաբերմունքն անտիկ աշխարհում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Դասական անտիկ աշխարհում, որն ամբողջությամբ ընկղմված էր նահապետական կենցաղավարության մեջ, կանայք գտնվում էին մշտական խնամակալության ներքո: Հույն կնոջ ընտանեկան կյանքի վայրը գինեկեյն էր, հռոմեացի կնոջ գտնվելու վայրը գավիթն էր, իսկ տան ընդարձակումից հետո՝ նա անցավ գավիթի հետևի կողմ, որը համապատասխանում էր գինեկեյին: Հին հռոմեական ընտանիքում մեծ մայրը հարգանքից օգտվում էր այնքանով, որքանով պետությանն օգտակար էին նրա երեխաները, բայց նա հիմնովին չէր կտրվում հասարակությունից՝ ինչպես Հունաստանում էր, որտեղ կինը հայտնվում էր միայն խիստ մտերմիկ ճաշի ժամանակ՝ մտերիմների շրջապատում, ընդ որում՝ սեղանի շուրջը նստում էր նախապես առանձնացված հատվածում:

Ըստ հին հունական դիցաբանության՝ առաջին կինը՝ Պանդորան, Զևսի կողմից էր ուղարկվել մարդկանց՝ որպես պատիժ՝ Պրոմեթևսի կողմից կրակը գողանալու: Պանդորան, ում աստվածները շնորհել էին գեղեցկություն, խորամանկություն և քաղցրախոսություն, բացեց այն անոթը, որը նրան էր տվել Զևսը: Անոթը բացելու պատճառով ամբողջ երկրով մեկ տարածվեցին դժբախտություններն ու անհաջողությունները:

Ուսյալ տղամարդկանց վերաբերմունքը կնոջ նկատմամբ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Նույնիսկ անտիկ աշխարհի լավագույն մտածողները կնոջ մասին իրենց հայացքներում չէին բարձրանում իրենց ժամանակի մակարդակից: Սոկրատեսը կնոջ մասին արտահայտվել է այսպես՝ որպես բացառապես տանը պատկանողի՝ բառի բուն իմաստով. նրա կարծիքով՝ քաղաքացին ամենաքիչը կարող էր խոսել իր կնոջ հետ: Պլատոնը ոչ պակաս կտրուկ դատողություններ է անում կանանց մասին, չնայած կանանց ընդհանրական հանրապետությունում նա թույլ է տալիս զբաղմունքների և դաստիարակության հավասարություն՝ երկու սեռերի համար: Արիստոտելի կարծիքով՝ կինը բնության սխալն է. նրա առաքինությունն ընդհանրապես այլ է, քան քաղաքացու առաքինությունը, և քիչ է տարբերվում նրանից, ինչին ընդունակ է ստրուկը: Քսենոփոնը կնոջ իդեալի մեջ տեսնում է կնոջը՝ որպես տունը կառուցողի: Նրա լավագույն զարդարանքը համարվում էր լռությունը: Այստեղից էլ նշանակությունը, որը կիրառվում է հույների մոտ՝ հետերաներին բնորոշելիս:

Հետերաներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հունական հասարակության շրջանում ի հայտ եկան կանանց տարատեսակ կատեգորիաներ, որոնց նշանակությունը Դեմոսթենեսը ձևակերպել է հետևյալ կերպ. գեղուհիները ծառայում են կոպիտ վայելքների համար, կանայք՝ սերունդը պահելու և օջախը պահպանելու, իսկ հետերաները՝ հոգևոր վայելքների: Հետերայի օրիանկ է Ասպասիան, ով Պերիկլեսի հայտնի ընկերուհին էր: Հետերաներից շատերը նշանակալի տեղ ու դեր ունեին Հին Հունաստանի փիլիսոփայության դպրոցներում:

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. Kessler,Suzanne J., and Wendy McKenna Gender: An Ethnomethodological Approach. — University of Chicago Press, 1978. — ISBN 9780226432069
  2. Halim, May Ling, and Diane Ruble Gender Identity and Stereotyping in Early and Middle Childhood // Handbook of Gender Research in Psychology: Volume 1: Gender Research in General and Experimental Psychology / Chrisler, Joan C., and Donald R. McCreary. — Springer Science & Business Media, 2010. — ISBN 9781441914651
  3. Ожегов С.И., Шведова Н.Ю.։ «Женщина»։ Толковый словарь русского языка (ռուսերեն)։ Толковый словарь русского языка։ Վերցված է 2015-09-03 
  4. 4,0 4,1 Ефремова Т.Ф.։ «Девочка»։ Современный толковый словарь русского языка (ռուսերեն)։ Վերցված է 2005-09-03 
  5. Ожегов С.И., Шведова Н.Ю.։ «Девушка»։ Толковый словарь русского языка (ռուսերեն)։ Վերցված է 2005-09-03 
  6. 6,0 6,1 Ефремова Т.Ф.։ «Девушка»։ Современный толковый словарь русского языка (ռուսերեն)։ Վերցված է 2005-09-03 
  7. 16. Februar 1971 - BRD schafft Anrede "Fräulein" im Amtsdeutsch ab
  8. Lakoff, R. Language and Woman's Place // Language in Society. — 1973. — Т. 2. — № 1. — С. 45—80.
  9. «Von Fräuleins, die keine mehr sein wollen» (գերմաներեն)։ WDR։ 1971-02-16։ Վերցված է 2015-09-03 
  10. «Ne dites plus «Mademoiselle» mais bien «Madame»» (ֆրանսերեն)։ L'avenir։ 2015-08-05։ Վերցված է 2015-09-03 
  11. «The Growing Use of Mx as a Gender-inclusive Title in the UK»։ UKtrans.into։ 20 August 2013։ Վերցված է 22 Nov 2014 
  12. The Invention of Women
  13. Carrel L, Willard H (2005)։ «X-inactivation profile reveals extensive variability in X-linked gene expression in females»։ Nature 434 (7031): 400–4։ doi:10.1038/nature03479 (անգլ.)
  14. Fausto-Sterling, A. Sexing the Body: Gender Politics and the Construction of Sexuality. — Basic Books, 2000. — ISBN 9780465077144
  15. Привес М. Г., Лысенков Н. К., Бушкович В. И. Анатомия человека. — М.: Медицина, 1974. — С. 41.
  16. Возрастные периоды развития женского организма
  17. «Submission 88 to the Australian Senate inquiry on the involuntary or coerced sterilisation of people with disabilities in Australia» (անգլերեն)։ Australasian Paediatric Endocrine Group (APEG)։ 2013-06-27։ Վերցված է 2015-09-09 
  18. Fausto-Sterling, A. The Five Sexes: Why Male and Female Are Not Enough // The Sciences. — 1993. — Т. 33. — № 2. — С. 20—24.
  19. 19,0 19,1 Oyěwùmí, O. The invention of women: Making an African sense of western gender discourses. — University of Minnesota Press, 1997. — ISBN 9780816624416
  20. Oyewumi, Oyeronke Conceptualizing gender: the eurocentric foundations of feminist concepts and the challenge of African epistemologies // Jenda: a Journal of Culture and African Woman Studies. — 2002. — Т. 2.
  21. Nanda, Serena Gender Diversity: Crosscultural Variations. — Waveland Pr Inc, 1999. — ISBN 978-1577660743
  22. Roscoe, Will Changing Ones: Third and Fourth Genders in Native North America. — Palgrave Macmillan, 2000. — ISBN 978-0312224790
  23. hooks, bell Rethinking the Nature of Work // Feminist Theory: From Margin to Center. — Pluto Press, 2000. — ISBN 9780745316635
  24. Sprecher, S. The importance to males and females of physical attractiveness, earning potential and expressiveness in initial attraction // Sex Roles. — 1989. — № 21. — С. 591—607.
  25. Fausto-Sterling, A. Beyond difference: A biologist's perspective // Journal of Social Issues. — 1997. — Т. 53. — № 2. — С. 233–258.
  26. Bussey, K., Bandura, A. Social cognitive theory of gender development and differentiation // Psychological review. — 1999. — Т. 106. — № 4. — С. 676—713.
  27. Hyde, J.S. The Gender Similarities Hypothesis // American Psychologist. — 2005. — Т. 60. — № 6. — С. 581–592.
  28. Guiso, L. et al. Culture, gender, and math // Science. — 2008. — Т. 320. — № 5880. — С. 1164—1165.
  29. Lightdale, J. R., & Prentice, D. A. Rethinking sex differences in aggression: Aggressive behavior in the absence of social roles // Personality and Social Psychology Bulletin. — 1994. — № 20. — С. 34—44. Архивировано из первоисточника 23 Հունիսի 2016.
  30. Heilman, M. Description and Prescription: How Gender Stereotypes Prevent Women’s Ascent Up the Organizational Ladder // Journal of Social Issues. — 2001. — Т. 57. — № 4. — С. 657–674.
  31. Тумаркин П. С., Жесты и мимика в общении японцев: лингвострановедческий словарь-справочник, — М.: Русский язык-Медиа, 2008, С. 80, ISBN 978-5-9576-0480-8.
  32. Русский жестовый язык. Занятие по теме «Люди»
  33. Петровский Н. С., Египетский язык. Введение в иероглифику, лексику и очерк грамматики среднеегипетского языка. — Л., 1958, С. 52-53.
  34. Мыцик А. П., 214 ключевых иероглифов в картинках с комментариями, — СПб.: КАРО, 2010, С. 97-98, ISBN 978-5-9925-0262-6.

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Chafe, William H., "The American Woman: Her Changing Social, Economic, And Political Roles, 1920–1970", Oxford University Press, 1972. 0-19-501785-4
  • Routledge international encyclopedia of women, 4 vls., ed. by Cheris Kramarae and Dale Spender, Routledge 2000
  • Women in world history : a biographical encyclopedia, 17 vls., ed. by Anne Commire, Waterford, Conn. [etc.] : Yorkin Publ. [etc.], 1999–2002
  • Woman In all ages and in all countries in 10 volumes. Illustrated edition deluxe limited to 1,000 numbered copies with an index by Rénald Lévesque
  • «Женщина»։ Բրոքհաուզի և Եֆրոնի հրեական հանրագիտարան: In 86 Volumes (82 Volumes and 4 Additional Volumes)։ St. Petersburg։ 1890–1907 
  • Шон Бёрн. Гендерная психология = The Social Psychology of Gender. — 2-е. — СПб.: Прайм-Еврознак, 2004. — 320 с. — (Секреты психологии). — 3000 экз. — ISBN 5-93878-125-6, 0-07-009182-X
  • Routledge international encyclopedia of women, 4 vls., ed. by Cheris Kramarae and Dale Spender, Routledge 2000
  • Women in world history : a biographical encyclopedia, 17 vls., ed. by Anne Commire, Waterford, Conn. [etc.] : Yorkin Publ. [etc.], 1999—2002
  • Плосс Г., Женщина: Монография. Кн. I. — Сыктывкар-Киров, «Вятка». 1995.
  • Атлас анатомии человека. Синельников Р. Д., Синельников Я. Р. (4 тома). Изд. 5. Учебник для ВУЗов. М: Медицина. 1996 год. — 1160 стр.
  • Анатомия человека. Сапин М. Р. и др. (2 тома). Изд. 5. Учебник для ВУЗов. М: Медицина. 2001 год. — 1274 стр.
  • Нормальная физиология человека. Ткаченко Б. И. Изд. 2. Учебник для ВУЗов. М: Медицина. 2005 год. — 928 стр.
  • Гинекология. Савельева Г. М., Бреусенко В. Г. Изд. 3. Учебник для ВУЗов. М: ГЭОТАР-Медиа. 2007 год. — 432 стр. ISBN 978-5-9704-0466-9

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Wiktionary-logo-hy.png Ընթերցե՛ք «կին» բառի բացատրությունը Հայերեն Վիքիբառարանում։
Տես՝ woman or muliebrity Վիքիբառարան, բառարան և թեզաուրուս
Տես՝ Wikisaurus:woman Վիքիբառարան, բառարան և թեզաուրուս