Մերիլին Մոնրո

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Մերիլին Մոնրո
անգլ.՝ Marilyn Monroe
Marilyn Monroe in 1952 TFA.jpg
Ծնվել է հունիսի 1, 1926(1926-06-01)[1][2][3][4][5][6][7]
Ծննդավայր Լոս Անջելես, Կալիֆոռնիա, ԱՄՆ[3]
Մահացել է օգոստոսի 5, 1962(1962-08-05)[3][4][5][6][7] (36 տարեկանում)
Մահվան վայր Բրենթվուդ, Լոս Անջելես, Կալիֆոռնիա, ԱՄՆ
Կրթություն Համալսարանի ավագ դպրոց, Լի Ստրասբերգի թատրոնի և կինոյի ինստիտուտ և Լոս Անջելեսի կալիֆոռնյան համալսարան
Քաղաքացիություն ԱՄՆ
Կրոն քրիստոնեություն
Մասնագիտություն դերասանուհի, կինոդերասանուհի, մոդել, կինոպրոդյուսեր, երգչուհի, ինքնակենսագիր և Փլեյբոյի փլեյմեյթ
Ամուսին(ներ) James Dougherty, Ջո ԴիՄաջիո և Արթուր Միլլեր
Պարգևներ և մրցանակներ Golden Globe Award for Best Actress – Motion Picture Musical or Comedy, Դավիդ դի Դոնատելլո, Targa d'Oro և Henrietta Award
marilynmonroe.com

Մերիլին Մոնրո[8] (անգլ.՝ Marilyn Monroe), ի ծնե անունը՝ Նորմա Ջին Մորտենսեն (անգլ.՝ Norma Jeane Mortensen), մկրտվել է որպես Նորմա Ջին Բեյքեր (անգլ.՝ Norma Jeane Baker), հունիսի 1, 1926(1926-06-01)[1][2][3][4][5][6][7], Լոս Անջելես, Կալիֆոռնիա, ԱՄՆ[3] - օգոստոսի 5, 1962(1962-08-05)[3][4][5][6][7], Բրենթվուդ, Լոս Անջելես, Կալիֆոռնիա, ԱՄՆ[9]), ամերիկացի կինոդերասանուհի, մոդել և երգչուհի։ Ճանաչում ձեռք բերելով շիկահեր գեղեցկուհիների (անգլ.՝ blonde bombshell) կատակերգական դերերի շնորհիվ՝ Մերլին Մոնրոն դարձել է 1950-ական թվականների ամենահայտնի սեքս-խորհրդանիշերից մեկը և սիմվոլիկ այդ դարաշրջանում սեքսուալության հանդեպ վերաբերմունքի տեսանկյունից։ Չնայած նա եղել է առաջատար դերասանուհի ընդամենը մեկ տասնամյակ՝ նրա ֆիլմերը հավաքել են 200 մլն դոլար մինչև դերասանուհու մահը 1962 թվականին (համարժեք է 2 մլրդ դոլարի 2018 թվականի դրությամբ)[10]։ Տասնամյակներ անց նա շարունակում է մնալ փոփ մշակույթի գլխավոր խորհրդանիշը[11]։

Ծնվելով և հասակ առնելով Լոս Անջելեսում՝ Մոնրոն իր մանկության մեծ մասն անցկացրել է որդեգիր ընտանիքներում և մանկատներում, իսկ տասնվեց տարեկանում ամուսնացել է։ Պատերազմի ժամանակ «Radioplane Co.» ընկերության ավիացիոն գործարանում աշխատելու ընթացքում՝ 1944 թվականին, նա ներկայացվել է First Motion Picture Unit-ի լուսանկարչին և սկսել փին-ափ մոդելի հաջող կարիերա։ Հետագայում նա կարճաժամկետ պայմանագրեր է կնքել Twentieth Century-Fox (1946-1947) և Columbia Pictures (1948) ընկերությունների հետ։ Մի շարք փոքր դերերից հետո Մոնրոն որ պայմանագիր է կնքել Fox ընկերության հետ 1951 թվականին։ Հաջորդ երկու տարիների ընթացքում նա դարձել է ճանաչված դերասանուհի և նկարահանվել մի շարք կատակերգություններում, ինչպիսիք են՝ «Այնքան երիտասարդ, որքան դու ես զգում» (անգլ.՝ «As Young as You Feel») և «Կապկի գործ» (անգլ.՝ «Monkey Business»), ինչպես նաև «Ընդհարում գիշերը» (անգլ.՝ «Clash by Night») և «Կարելի է չթակել» (անգլ.՝ «Don't Bother to Knock») դրամաներում։ Մոնրոն հայտնվել է սկանդալի կիզակետում, երբ բացահայտվել է, որ նա մերկ լուսանկարվել է նախքան աստղ դառնալը, բայց այդ պատմությունը ստվեր չի գցել նրա կարերայի վրա, այլ ընդհակառակը, ավելի է մեծացրել հետաքրքրությունը նրա ֆիլմերի նկատմամբ։

Մինչ 1953 թվականը Մոնրոն դարձել է ամենապահանջված հոլիվուդյան աստղերից մեկը․ նա ստացել է գլխավոր դերեր «Նիագարա» նուար ֆիլմում, որում շեշտը դրվել է նրա գրավչության ցուցադրման վրա, ինչպես նաև «Ջենտլմենները նախընտրում են շիկահերներին» և «Ինչպես ամուսնանալ միլիոնատիրոջ հետ», որոնց շնորհիվ սստեղծվել է «հիմար շիկահերի» նրա աստղային կերպարը։ Նույն թվականին նրա նկարները հայտնվել են Playboy տղամարդկանց ամսագրի առաջին համարի շապիկին և մեջտեղի էջում։ Չնայած Մոնրոն կարևոր դեր է կատարել իր հանրային կերպարի ստեղծման ու հետագա պահպանման գործում, իր ամբողջ կարիերայի ընթացքում նա բացասաբար է ընդունել իրեն այդ կերպարի հետ նույնացնելու և ստուդիաների կողմից քիչ վճարվելու փաստերը։ 1954 թվականի սկզբին նա կարճ ժամանակով հեռացվել է աշխատանքից նախագիծը մերժելու պատճառով, բայց վերադարձել է և նկարահանվել իր կարիերայի ամենաեկամտաբեր ֆիլմերից մեկում՝ «Յոթ տարվա քոր» կինոնկարում (1955)։

Ստուդիայի՝ պայմանագիրը փոխել չցանկանալու հետ կապված խնդիրների պատճառով Մոնրոն 1954 թվականի վերջին հիմնադրել է իր կինոընկերությունը, որը կոչել է Marilyn Monroe Productions (MMP)։ 1955 թվականը նա նվիրել է իր ընկերության զարգացմանն ու սկսել է սովորել դերասանական մեթոդ Դերասանական ստուդիայում։ 1955 թվականի վերջին Fox-ը Մոնրոյի հետ կնքել է նոր պայմանագիր, որը նրան տվել է ավելի մեծ վերահսկողություն և բարձր աշխատավարձ։ Նրա հետագա աշխատանքների թվում են եղել քնադատության արժանացած դերը «Ավտոբուսի կանգառ» (1956) ֆիլմում և MMP ընկերության առաջին անկախ արտադրանքը՝ «Արքայազնն ու պարուհին» (անգլ.՝ «The Prince and the Showgirl», 1957) ֆիլմը։ Մոնրոն արժանացել է «Ոսկե գլոբուս» մրցանակի որպես լավագույն դերասանուհի «Ջազում միայն աղջիկներ են» ֆիլմում իր դարակատարման համար (1959), որն ունեցել է հաջողություն քննադատների շրջանում, ինչպես նաև կոմերցիոն տեսանկյունից։ Նրա վերջին ավարտուն աշխատանքը եղել է «Անհանգիստները» (1961) ֆիլմը։

Մերիլին Մոնրոյի՝ խնդիրներով լի անձնական կյանքն արժանացել է մեծ ուշադրության։ Նա պայքարել է հոգեմետ նյութերի չարաշահման, դեպրեսիայի և տագնապի դեմ։ Նախկին բեյսբոլիստ Ջո ԴիՄաջիոյի և դրամատուրգ Արթուր Միլլերի հետ նրա համապատասխանաբար երկրորդ և երրորդ ամուսնությունները մեծ արձագանք են ստացել հանրության շրջանում, և երկուսն էլ ավարտվել են ամուսնալուծությամբ։ 1962 թվականի օգոստոսի 5-ին Մերիլին Մոնրոն մահացել է 36 տարեկան հասակում բարբիտուրատների չարաշահումից Լոս Անջելեսի իր տանը։ Չնայած Մոնրոյի մահը համարվել է հավանական ինքնասպանություն, նրա մահվանից հետո առաջարկվել են մի շարք դավադրության տեսություններ։

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Վաղ կյանք և առաջին ամուսնություն (1926–1943)[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Մոնրոն 1927 թվականին

Մերիլին Մոնրոն (ծննդյան անունը՝ Նորմա Ջին Մորտենսոն) ծնվել է 1926 թվականի հունիսի 1-ին Լոս Անջելեսում։ Նա եղել է Գլեդիս Փյորլ Բեյքերի (օրիորդական ազգանունը՝ Մոնրո, 1902-1984) երրորդ երեխան[12]։ Գլեդիսը եղել է Միջին Արևմուտքից Կալիֆոռնիա տեղափոխված աղքատ ընտանիքի դուստր[13]։ Տասնհինգ տարեկանում նա ամուսնացել է իրենից ինը տարով մեծ Ջոն Նյուտոն Բեյքերի հետ, և նրանից ունեցել երկու երեխա՝ Ռոբերտը (1917-1933)[14] Բերնիսը (ծնվել է 1919 թվականին)[15]։ Գլեդիսը դիմել է ամուսնալուծության համար 1921 թվականին, և Բեյքերը երեխաներին իր հետ տարել է իր հայրենի Կենտուկի[16]։ Մոնրոն մինչև 12 տարեկանը չի իմացել, որ ունի քույր, որին առաջին անգամ հանդիպել է չափահաս տարիքում[17]։ Ամուսնալուծությունից հետո Գլեդիսն աշխատել է որպես մոնտաժող Consolidated Film Industries-ում[18]։ 1924 թվականին նա ամուսնացել է Մարտին Էդվարդ Մորտենսենի հետ, բայց մի քանի ամիս անց նրանք բաժանվել են և ամուսնալուծվել 1928 թվականին[18]։ Մերիլին Մոնրոյի հոր ինքնությունն անհայտ է, և նա ավելի հաճախ օգտագործել է Բեյքեր ազգանունը[19][Ն 1]։

Չնայած Գլեդիսը հոգեբանորեն և ֆինանսապես պատրաստ չէր երեխայի ծննդին, Մոնրոյի վաղ մանկությունն եղել է կայուն ու երջանիկ[23]։ Դստեր ծննդից կարճ ժամանակ անց Գլեդիսը նրան տեղավորել է խնամակալների՝ Ալբերտ և Իդա Բոլենդերների ընտանիքում, որ ապրել են Հոթորն գյուղաքաղաքում[24]։ Վերջիններս ունեցել են այլ որգեդիր երեխաներ ևս և նրանց դաստիարակել են ավետարանական քրիստոնեության սկզբունքներով[23]։ Սկզբում Գլեդիսն ապրել է Բոլենդերների մոտ և մեկնել աշխատանքի Լոս Անջելես, բայց աշխատանքային երկար հերթափոխերը նրան ստիպել են վերադառնալ քաղաք 1927 թվականի սկզբին[25]։ Դրանից հետո նա այցելել է դստերն ազատ օրերին, նրան հաճախ տարել կինո կամ Լոս Անջելեսի տեսարժան վայրեր[23]։ Չնայած Բոլենդերները ցանկացել են որդեգրել Մոնրոյին, մինչև 1933 թվականը Գլեդիսն իր ֆինանսական դրությունը համարել է բավական կայուն և աղջկան տարել է իր մոտ ու գնել փոքր տուն Հոլիվուդում[26]։ Այդ տանը բնակվել են նաև դերասաններ Ջորջ և Մոդ Ատկինսոնները ու նրանց դուստրը՝ Նելլին[27]։ Մի քանի ամիս անց՝ 1934 թվականի հունվարին, Գլեդիսի մոտ նկատվել է հոգեկան խանգարում և ախտորոշվել է պարանոյիդ շիզոֆրենիա[28]։ Հանգստյան տանը մի քանի ամիս անցկացնելուց հետո նա տեղափոխվել է Մետրոպոլիտան պետական հիվանդանոց[29]։ Իր կյանքի մնացած մասը Գլեդիսն անցկացրել է հիվանդանոցներում կամ դրանցից դուրս, և քիչ է շփվել Մոնրոյի հետ[30]։

Երբ ես հինգ տարեկան էի, կարծում եմ՝ այդ ժամանակ էլ սկսել եմ ցանկանալ դեասանուհի լինել։ Ես սիրում էի խաղալ։ Ես չէի սիրում իմ շուրջը եղած աշխարհը, որովհետև այն մի քիչ մռայլ էր, բայց ես սիրում էի խաղալ տանը։ Կարծես դու կարող էիր ստեղծել քո սեփական սահմանները․․․ Երբ ես լսեցի, որ դա դերասանություն է, ես ասացի՝ դա այն է, ինչ ես ուզում եմ լինել․․․ Իմ խնամակալ ընտանիքներից մի քանիսը ինձ ուղարկում էին կինո, որպեսզի ինձ հանեն տնից, որտեղ ես նստում էի ամբողջ օրը և ամբողջ գիշերը։ Առջևում, այնքան մեծ էկրանի մոտ փոքր երեխա բոլորովին մենակ, և ես սիրեցի այն։

[31]

Մոնրոն անցել է պետության խնամակալության տակ, և Գլեդիսի ընկերուհին՝ Գրեյս ՄաքՔի Գոդարդը նրա և նրա մոր գործերի պատասխանատվությունը վերցրել է իր վրա[32]։ Հաջորդ չորս տարիների ընթացքում նա ապրել է մի քանի խնամակալ ընտանիքներում և հաճախ տեղափոխվել մի դպրոցից մյուսը։ Առաջին տասնվեց ամիսներին նա շարունակել է ապրել Ատկինսոնների հետ․ այդ ընթացքում նա ենթարկվել է սեռական բռնության[33][Ն 2]։ Մոնրոն, որ միշտ եղել էր ամաչկոտ, սկսել է նաև կակազել և դարձել է ավելի ինքնամփոփ[39]։ 1935 թվականի ամռանը նա մի կարճ ժամանակ ապրել է Գրեյսի ու նրա ամուսնու՝ Էրվին «Դոք» Գոդարդի և երկու այլ ընտանիքների մոտ[40], ինչից հետո՝ 1935 թվականի սեպտեմբերին, Գրեյսը նրան տեղավորել է Լոս Անջելեսի որբանոցում Հոլիվուդում[41]։ Որբանոցը, որ եղել է «օրինակելի կառույց» և նրա տարեկիցների կողմից նկարագրվել դրականապես, Մոնրոն բնորոշել է բացասական[42]։

Կարծելով, որ Մոնրոն ավելի երջանիկ կլինի ընտանիքում՝ մանկատան աշխատակիցները Գրեյսին համոզել են դառնալ նրա օրինական խմամակալը 1936 թվականին, բայց նա կարողացել է աղջկան մանկատնից վերցնել միայն 1937 թվականի ամռանը[43]։ Մոնրոն երկրորդ անգամ Գրեյսի տանն ապրել է ընդամենը մի քանի ամիս, որովհետև ենթարկվել է բռնության Դոքի կողմից[43]։ Իր ազգականների ու Գրեյսի ընկերների ու ազգականների մոտ Լոս Անջելեսում ոը Քոմպթոնում մի քանի ամիս մնալուց հետո[44] Մոնրոն գտել է համեմատաբար կայուն ընտանիք 1938 թվականի սեպտեմբերին, երբ սկսել է ապրել Գրեյսի մորաքրոջ՝ Աննա Անչինսոն Լոուերի մոտ՝ Սոթելում[45]։ Նա սկսել է հաճախել էմերսոնի միջին դպրոց, գնացել քրիստոնեական գիտության ամենշաբաթյա պատարագներ Լոուերի հետ[46]։ Մոնրոն եղել է միջակ սովորող աշակերտ, բայց գրական ընդունակություններ է ցուցաբերել և գրել է դպրոցի թերթի համար[47]։ Լոուերի առողջական խնդիրների պատճառով Մոնրոն 1940 թվականի վերջին կամ 1941 թվականի սկզբին վերադարձել է ապրելու Գոդարդների մոտ Վան Նայսում[48]։ Էմերսոնի դպրոցն ավարտելուց հետո նա սկսել է հաճախել Վան Նայսի ավագ դպրոց[49]։

1942 թվականի սկզբին ընկերությունը, որտեղ աշխատում էր Դոք Գոդարդը, նրան տեղափոխել է Արևմտյան Վիրջինիա[50]։ Կալիֆոռնիայի՝ երեխաների պաշտպանությանը վերաբերող օրենքները նրանց արգելել են Մոնրոյին տանել նահանգից դուրս, և նա հայտնվել է նորից մանկատուն վերադառնալու հեռանկարի առաջ[51]։ Որպես լուծում՝ նա ամուսնացել է իր հարևանի որդու՝ գործարանի բանվոր, 21-ամյա Ջեյմս «Ջիմ» Դոգերթիի հետ 1942 թվականի հունիսի 19-ին՝ իր 16-ամյակից մեկ օր անց[52]։ Ամուսնությունից հետո Մոնրոն հեռացել է դպրոցից և դարձել տնային տնտեսուհի։ Նա հետագայում ասել է, թե «ամուսնությունն ինձ տխրություն չբերեց, բայց և երջանիկ նույնպես չդարձրեց։ Իմ ամուսինն ու ես հազվադեպ էիք խոսում միմյանց հետ։ Դրա պատճառն այն չէր, որ մենք զայրացած էինք։ Մենք ոչինչ չունեինք ասելու։ Ես մեռնում էի ձանձրույթից»[53]։ 1943 թվականին Դոգերթին ընդունվել է ծառայության առևտրային նավի վրա և ուղարկվել Սանտա Կատալինա կղզի, ուր Մոնրոն մեկնել է նրա հետ[54]։

Մոդելային կարիերա և առաջին դերեր կինոյում (1944-1949)[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Մոնրոյի՝ Քոնովերի կողմից արված լուսանկարը «Radioplane Co.» ընկերության գործարանում աշխատելու ընթացքում՝ 1944 թվականի կեսերին

1944 թվականի ապրիլին Դոգերթին ուղարկվել է Խաղաղ օվկիանոս, և մնացել այնտեղ հաջորդ երկու տարիների մեծ մասը[54]։ Մոնրոն տեղափոխվել է իր ծնողների մոտ և սկսել է աշխատել Վան Նայսում՝ «Radioplane Co.» ընկերության ավիացիոն գործարանում[54]։ 1944 թվականի վերջին նա հանդիպել է լուսանկարիչ Դևիդ Քոնովերին, որին ԱՄՆ բանակի օդային ուժերի Առաջին կինեմատոգրաֆիական միությունն (անգլ.՝ First Motion Picture Unit) ուղարկել էր ռազմական գործարանների կին բանվորների՝ պրոպագանդիստական լուսանկերներ անելու[55]։ Չնայած Մոնրոյի ոչ մի լուսանկար չի օգտագործվել, նա հեռացել է գործարանից 1945 թվակնի հունվարին և սկսել է աշխատել որպես մոդել Քոնովերի ու նրա ընկերների մոտ[56][57]։ Ամուսնու կամքին հակառակ Մոնրոն շարունակել է մոդելի կարիերան և պայմանագիր է կնքել Blue Book մոդելային գործակալության հետ 1945 թվականի օգոստոսին[58]։

Որպես մոդել՝ ՄՄոնրոն հազվադեպ օգտագործել է Ջին Նորման անունը[59]։ Նա ուղղացրել է իր գանգուր թուխ մազերը, իսկ հետագայում դարձել է շիկահեր, որպեսզի ավելի համապատասխանի աշխատանք առաջարկողների պահանջներին[59]։ Նրա մարմնի կազմվածքն ավելի համապատասխան է եղել որպես փին-ափ, ոչ թե նորաձևության մոդել հանդես գալու համար, և նա ավելի շատ լուսանկարվել է գովազդի ու տղամարդկանց ամսագրերի համար[60]։ Ըստ գործակալության սեփականատեր Էմելայն Սնիվելիի՝ Մոնրոն եղել է ամենիզ ամբիցիոզ և ամենաաշխատասեր մոդելներից մեկը․ մինչև 1946 թվականի սկիզբը նա արդեն հայտնվել էր 33 ամսագրերի շապիկներին, ինչպիսիք են՝ Pageant, U.S. Camera, Laff և Peek[61]։

Սնիվելիի միջոցով Մոնրոն 1946 թվականի հունիսին պայմանագիր է կնքել դերասանական գործակալության հետ[62]։ Paramount Pictures-ի անհաջող հարցազրույցից հետո նա հրավեր է ստացել 20th Century-Fox ստուդիայի տնօրեն Բեն Լիոնից։ Ստուդիայի գործադիր տնօրեն Դերիել Ֆ․ Զանուկը կողմ չի եղել դրան[63], բայց նրան համոզել են, որ Մոնրոյի հետ պետք է կնքել վեցամսյա ատանդարտ պայմանագիր, որպեսզի կանխեն նրա համագործակցությունը իրենց մրցակից RKO Pictures ստուդիայի հետ[Ն 3]։ Մոնրոյի պայմանագիրն ուժի մեջ է մտել 1946 թվականի օգոստոսին, և նա Լիոնի հետ ընտրել է Մերիլին Մոնրո բեմական անունը[65]․ անունն ընտրել է Լիոնը, որը վերցրել է Բրոդվեյի աստղա Մերիլին Միլլերի անունից, իսկ ազգանունն ընտրել է Մոնրոն՝ վերցնելով իր մոր օրիորդական ազգանունը[66]։ 1946 թվականի սեպտեմբերին Մոնրոն բաժանվել է Դոգերթիից, որը դեմ էր նրա կարիերային[67]։

Postcard photo of Marilyn Monroe
Մոնրոն լուսանկարվում է բացիկի համար իր մոդելային կարիերայի շրջանակներում
Monroe wearing a dress and facing a movie camera in a publicity photograph taken during her first film contract
Մոնրոն ստուդիայի գովազդային լուսանկարում․ լուսանկարն արվել է 1947 թվականին, երբ նա 20th Century-Fox ստուդիայի պայմանագրային աշխատող էր

Պայմանագիր կնքելուց հետո Մոնրոն առաջին ամիսներին դերեր չի ստացել և իր ժամանակը նվիրել է դերասանական վարպետության, երգի ու պարի դասերին[68]։ Ցանկանալով ավելի շատ սովորել կինոարտադրության մասին և սեփական ուժերով նպաստել իր առաջընթացին՝ նա շատ ժամանակ է անցկացրել ստուդիայում՝ հետևելով այլ դերասանների աշխատանքին[69]։ Նրա ապայմանագիրը վերակնքվել է 1947 թվականի փետրվարին, և նա ստացել է իր առաջին երկու կինոդերերը՝ կատարելով փոքր դերեր «Վտանգավոր տարիներ» (անգլ.՝ «Dangerous Years», 1947) և «Scudda Hoo! Scudda Hay!» (1948) ֆիլմերում[70][Ն 4] Ստուդիան Մոնրոյին ուղարկել է Actors' Laboratory Theatre՝ դերասանական դպրոց, որտեղ ուսուցանվել է Խմբային թատրոնի (անգլ.՝ Group Theatre) տեխնիկան․ Մոնրոն հետագայում ասել է․ «Դա իմ առաջին փորձն էր, թե ինչպիսին կարող է լինել իսկական դերասանական խաղը իրական դրամայում, և դա գրավեց ինձ»[72]։ Չնայած Մոնրոյի խանդավառությանը՝ ուսուցիչները նրան համարել են չափազանց ամաչկոտ և ոչ ինքնավստահ դերասանուհի դառնալու համար, և Fox-ը հրաժարվել է երկարաձգել նրա հետ պայմանագրի ժամկետը 1947 թվականի օգոստոսին[73]։ Մոնրոն վերադարձել է մոդելային կարիերային՝ միաժամանակ կատարելով պատահական ոչ մեծ դերեր կինոստուդիաներում, օրինակ՝ նկարահանվելով որպես պարուհի երաժշտական տեսարաններում[73]։

Հստակ որոշելով դառնալ դերասանուհի՝ Մոնրոն շարունակել է սովորել Դերասանական լաբորատորիայում՝ դասերի համար վճարելով ինքնուրույն։ 1947 թվականի հոկտեմբերին նա պետք է կատարեր շիկահեր վամպիրի դեր Բլիսս-Հայդեն թատրոնի Glamour Preferred ներկայացման մեջ, բայց այն չի արժանացել ոչ մի նշանակալի հրատարակության ուշադրությանը և փակվել է մեկ ներկայաացումից հետո[74]։ Իր առաջընթացին նպաստելու համար Մոնրոն հաճախակի այցելել է պրոդյուսերների գրասեյակներ, մտերմացել բամբասանքների սյունակի հեղինակ Սիդնի Սկոլսկու հետ և շփվել ազդեցիկ տղամարդկանց հետ ստուդիական երեկույթների ժամանակ, ինչպես սովորել էր Fox-ում աշխատելու ընթացքում[75]։ Նա մտերմացել է նաև Fox-ի գործադիր տնօրեն Ջոզեֆ Մ․ Ժենկի հետ (որի հետ ունեցել է սեռական կապ), որն իր ընկերոջը՝ Columbia Pictures ստուդիայի գործադիր տնօրեն Հարրի Քոնին համոզել է նրա հետ պայմանագիր կնքել 1948 թվականի մարտին[76]։

Fox-ում «հարևան աղջկա» դերեր կատարելուց հետո Columbia ստուդիայում Մոնրոն նմանվել է Ռիտա Հեյուորթին[77]։ Նրա մազագիծը բարձրացվել է, իսկ մազերի գույնը դարձվել պլատինագույն շիկահեր[78]։ Նա սկսել է աշխատել ստուդիայի դերասանական վարպետության գլխավոր դասավանդող Նատաշա Լայտեսի հետ, որը մնացել է նրա ուսուցիչը մինչև 1955 թվականը[78]։ Ստուդիայում նրա միակ ֆիլմը եղել է «Երգչախմբի լեդիները» (անգլ.՝ Ladies of the Chorus, 1948) փոքրաբյուջե մյուզիքլը, որում նա առաջին անգամ կատարել է գլխավոր դեր՝ մարմնավորելով երգչախմբի աղջիկներից մեկին, որին սիրահետում է հարուստ տղամարդ[71]։ Նա կինոփորձերի է մասնակցել «Երեկ ծնվածը» (անգլ.՝ Born Yesterday, (1950) ֆիլմի համար, բայց 1948 թվականի սեպտեմբերին ստուդիան չի երկարաձգել պայմանագրի ժամկետը[79]։ «Երգչախմբի լեդիները» թողարկվել է հոկտեմբերին և հաջողություն չի ունեցել[80]։

Columbia ստուդիայից հեռանալուց հետո Մոնրոն դարձել է Ջոնի Հայդի հովանավորյալը, որը Ուիլյամ Մորիսի գործակալության փոխտնօրենն էր։ Շուտով նրանց միջև սկսվել է սիրավեպ, և Հայդը նույնիսկ ամուսնության առաջարկություն է արել[81]։ Նա վճարել է Մոնրոյի ծնոտի սիլիկոնե պրոթեզի ու գուցե նաև ռինոպլաստիկայի համար և նրա համար փոքր դեր ապահովել Մարքս եղբայրների «Երջանիկ սեր (անգլ.՝ Love Happy, 1950) ֆիլմում[82]։ Մոնրոն շարունակել է նաև մոդելի կարիերան, և 1949 թվականի մայիսին մերկ լուսանկարվել է Թոմ Քելլի կողմից[83]։ Չնայած «Երջանիկ սեր» ֆիլմում Մոնրոյի դերը եղել է էպիզոդիկ, նա ընտրվել է նույն թվականին մասնակցելու ֆիլմի պրոմոարշավին Նյու Յորքում[84]։

Առաջընթացի տարիներ (1950-1952)[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Monroe in The Asphalt Jungle. She is wearing a black dress and stands in a doorway, facing a man wearing a trench coat and a fedora
Մոնրոն Ջոն Հյուստոնի «Ասֆալտային ջունգլիներ» ֆիլմում (1950)՝ գանգստերի ընկերուհի Անջելայի դերում, որը եղել է քննադատների ուշադրությանն արժանացած նրա առաջին դերերից մեկը

1950 թվականին Մոնրոն նկարահանվել է էպիզոդիկ դերերում «Երջանիկ սեր», «Թոմահոքի տոմս» (անգլ.՝ A Ticket to Tomahawk), «Աջ քրոս» (անգլ.՝ Right Cross) և «Կրակե գունդ» (անգլ.՝ The Fireball) ֆիլմերում, ինչպես նաև կատարել երկրորդական դերեր քննադատների կողմից բարձր գնահատված երկու ֆիլմերում՝ Ժոզեֆ Մանկևիչի «Ամեն ինչ Եվայի մասին» (անգլ.՝ All About Eve) դրամայում և Ջոն Հյուսթոնի «Ասֆալտային ջունգլիներ» (անգլ.՝ The Asphalt Jungle) քրեական ֆիլմում[85]։ Չնայած վերջինում Մոնրոն, որ մարմնավորել է ծերացող հանցագործի ընկերուհի Անջելային, էկրանին հայտնվել է ընդամենը մի քանի րոպե, նա հիշատակվել է Photoplay ամսագրում և ըստ Սպոտոյի՝ «հաջողությաբ վերածվել կինոմոդելից լուրջ դերասանուհու»[86]։ 1950 թվականի դեկտեմբերին Հայդը կարողացել է պայմանավորվել, որ 20th Century-Fox ստուդիան Մոնրոյի հետ կնքի յոթամյա պայմանագիր[87]։ Նա մահացել է սրտի կաթվածից մի քանի օր անց, ինչը Մոնրոյին հասցրել է հուսահատության[88]։

Fox ստուդիայի հետ պայմանագիրն ավելի մեծ ճանաչում է բերել Մոնրոյին։ 1951 թվականի մարտին նա վարել է «Օսկարի» 23-րդ մրցանակաբաշխությունը, իսկ սեպտեմբերին Collier's պարբերականը դարձել է առաջին ազգային ամսագիրը, որ տպագրել է Մոնրոյի ամբողջական պրոֆիլ լուսանկարը[89]։ Նույն թվականին Մոնրոն ատարել է երկրորդական դերեր չորս փոքրաբյուջե ֆիլմերում՝ MGM ընկերության «Հայրենի քաղաքում» (անգլ.՝ Home Town Story) դրամայում և Fox ստուդիայի՝ հաջողություն ունեցած երեք կատակերգություններում՝ «Այնքան երիտասարդ, որքան դու ես զգում» (անգլ.՝ As Young as You Feel), «Սիրո բույն» (անգլ.՝ Love Nest) և «Եկեք օրինականացնենք դա» (անգլ.՝ Let's Make It Legal)[90]։ Ըստ Դոնալդ Սպոտոյի՝ բոլոր չորս ֆիլմերում Մոնրոն ներկայացվել է «հիմնականում [որպես] sexy ornament», բայց նա ստացել է մի շարք գովաբանական խոսքեր քննադատներից․ The New York Times-ից Բոսլի Քրաութերը նրան նկարագրել է որպես «սքանչելի» (անգլ.՝ superb) «Այնքան երիտասարդ, որքան դու ես զգում» ֆիլմում, իսկ Los Angeles Daily News պարբերականից Էզրա Գուդմանը նրան կոչել է «ամենավառ սկսնակ դերասանուհիներից մեկը» «Սիրո բույն» ֆիլմում դերակատարման համար[91]։ Իր դերասանական վարպետության զարգացման նպատակով Մոնրոն շարունակել է սովորել Միխայիլ Չեխովի և Լոտի Գոսլարի (դիմախոսություն) մոտ[92]։ Հանդիսատեսի շրջանում նրա ժողովրդականությունը նույնպես շարունակել է մեծանալ․ նա երկրպագուներից շաբաթական ստացել է մի քանի հազար նամակ և ճանաչվել «Միսս փին-ափ 1951» Stars and Stripes բանակային թերթի կողմից՝ հիմնվելով Կորեական պատերազմի մասնակից զինվորների կարծիքների վրա[93]։ Այդ ընթացքում Մոնրոն հարաբերություններ է ունեցել ռեժիսոր Էլիա Կազանի հետ, ինչպես նաև կարճատև հարաբերություններ մի քանի այլ մարդկանց հետո, որոնց թվում են եղել ռեժիսոր Նիկոլաս Ռեյը և դերասաններ Յուլ Բրիններն ու Փիթեր Լոուֆորդը[94]։

Monroe, wearing a transparent lace robe and diamond earrings, sitting at a dressing table and looking off-camera with a shocked expression
Մոնրոն հոգեկան խնդիրներ ունեցող դայակի դերում «Կարելի է չթակել» ֆիլմում (1952)

Իր պայմանագրի երկրորդ տարում Մոնրոն դարձել է առաջատար դերասանուհի։ Բամբասանքների սյունակի լրագրող Ֆլորաբել Մյուիրը նրան կոչել է 1952 թվականի «it girl» իսկ Հեդա Հոփերը նրան նկարագրել է որպես «փին-ափ թագուհի» (անգլ.՝ cheesecake queen), որի ֆիլմերը պետք է ունենան մեծ շահույթ[95][96]։ Փետրվարին նա կոչվել է ամենաշատ դրամարկղային շահույթ բերող ամենաերիտասարդ դերասանուհի Արտասահմանյան մամուլի հոլիվուդյան ասոցիացիայի կողմից[97] և սկսել հանրության շրջանում մեծ արձագանքի արժանացած սիրավեպ Նյու Յորք Յանկիս թիմի նախկին բասկետբոլիստ Ջո Դիմաջիոյի հետ, որն այդ ժամանակ եղել է ամենահայտի մարզիկներից մեկը[98]։

1952 թվականի մարտին սկանդալ է բռնկեվել, երբ Մոնրոն հարցազրույցի ժամանակ պատմել է, որ 1949 թվականին ինքը մերկ լուսանկարվել է, և այդ լուսանկարներն օգտագործվում են օրացույցներում[99]։ Ստուդիան օրացույցի սպասվող հրատարակության մասին իմացել է մի քանի շաբաթ անց, և Մոնրոյի հետ միասին որոշվել է, որ նրա կարիերային սպառնացող վտանգը կանխելու համար նա բացահայտորեն ասի այդ մասին՝ նշելով, որ ինքն այդ ժամանակ եղել է վատ վիճակում[100]։ Այդ ռազմավարության շնորհիվ նա արժանացել է հանրության համակրանքին, ու մեծացել է հետաքրքրությունը նրա ֆիլմերի նկատմամբ․ հաջորդ ամսին նա լուսանկարվել է Life ամսագրի շապիկի համար որպես «The Talk of Hollywood»[101]։ Մոնրոն ներկայացել է որպես նոր սեքս-խորհրդանիշ, ինչպես նաև գործի են դրվել փիար-հնարքներ․ նա հագել է բաց զգեստ «Միսս Ամերիկա» գեղեցկության մրցույթի շքերթը գլխավորելու ժամանակ և բամբասանքների սյունակի լրագրող Էրլ Ուիլսոնին ասել է, թե ինքը սովորաբար ներքնազգեստ չի հագնում[102]։

Քիթ Էնդսն ու Մոնրոն «Ընդհարում գիշերը» (անգլ.՝ Clash by Night, 1952) ֆիլմում

Չնայած իր ժողովրդականությանն ու սեքսուալությանը՝ Մոնրոն ցանկացել է իրեն ավելի շատ դրսևորել որպես դերասանուհի։ 1952 թվականի ամռանը նա նկարահանվել է կոմերցիոն տեսանկյունից հաջողություն ունեցած երկու դրամաներում[103]։ Դրանցից առաջինը եղել է Ֆրից Լանգի «Ընդհարում գիշերը» ֆիլմը, որի համար նա վարձավճարով աշխատել է RKO ընկերությունում և կատարել Մոնտերեյում ձկան պահածոների պատրաստման գործարանի բանվորուհու դեր[104]։ Այդ դերակատարման համար Մոնրոն արժանացել է դրական արձագանքների․ The Hollywood Reporter պարբերականը նշել է, որ «նա արժանի է եղել գլխավոր դերի իր գերազանց մեկնաբանման շնորհիվ»[105][106]։ Երկրորդ ֆիլմը եղել է «Կարելի է չթակել» (անգլ.՝ «Don't Bother to Knock») թրիլլերը, որում նա կատարել է հոգեկան խանգարումներ ունեցող դայակի դեր, որը Զանուկը Մոնրոյին տվել էր հանձնել էր նրան ավելի ծանր դրամատիկ դերում փորձելու համար[107]։ Այն արժանացել է խառը արձագանքների քննադատների կողմից, Քրոութերը նրան համարել է բավական անփորձ նման դժվար դերի համար[108], իսկ Variety-ի լրագրողը ֆիլմի խնդիրների պատճառ է համարել վատ սցենարը[109][110]։

1952 թվականին ստեղծված մյուս երեք ֆիլմերում Մոնրոն կատարել է կատակերգական դերեր, որոնցում շեշտը դրվում էր նրա սեքսուալ հմայքի վրա։ «Մենք ամուսնացած չենք» (անգլ.՝ We're Not Married!) ֆիլմում Մոնրոն կատարել է գեղեցկության մրցույթի մասնակցի դեր, որը, ըստ գրող Նանելլի Ջոնսոնի, ստեղծվել էր միայն «Մերիլինի երկու լողազգեստներով ներկայացնելու» համար[111]։ Հովարդ Հոուքսի «Կապկի գործ» (անգլ.՝ Monkey Business) ֆիլմում, որում Մոնրոն նկարահանվել է Քերի Գրանտի հետ միասին, նա մարմնավորել է քարտուղարուհու, որը «հիմար, մանկամիտ շիկահեր է, և միամտորեն անտեղյակ է, թե ինչ քաոս է առաջացրել իր շուրջն իր սեքսութալությունը»[112]։ «Օ․ Հենրիի լիքը տունը» (անգլ.՝ O. Henry's Full House) ֆիլմում Մոնրոն կատարել է մարմնավաճառի փոքր դեր[112]։

Այդ ժամանակաշրջանում Մոնրոն ձեռք է բերել դերասանուհու համբավ, որը խնդիրներ է առաջացնում նկարահանման հրապարակում․ այդ խնդիրներն ավելի են սրվել նրա կարիերայի առաջընթացին զուգահեռ։ Նա հաճախ ուշացել է կամ ընդհանրապես չի ներկայացել, մոռացել է իր խոսքերը և պահանջել է մի քանի անգամ վերանկարահանել, մինչև հավանել է իր խաղը[113]։ Ռեժիսորներին զայրացրել է նաև Մոնրոյի կախվածությունը դերասանական վարպետության իր ուսուցիչներից՝ նախ Նատաշա Լայտեսից, ապա Պաուլա Ստրասբերգից[114]։ Մոնրոյի խնդիրները բացատրվում են պերֆեկցիոնիզմի, ցածր ինքնագնահատականի և բեմից ունեցած վախով։ Նրան դուր չի եկել նաև նկարահանման հրապարակում իր աշխատանքը նկատմամբ վերահսկողության բացակայությունը, չնայած նա երբեք դա չի զգացել լուսանկարվելու ժամանակ, երբ կարող էր իր պահել ազատ, քանի որ պարտավոր չէր հետևել սցենարին[115][116]։ Անհանգստության ու քրոնիկ անքնության դեմ պայքարելու համար Մոնրոն սկսել է օգտագործել բարբիտուրատներ, ամֆետամիններ ու ալկոհոլ, որոնք ավելի են խորացրել նրա խնդիրները, չնայած նա կախվածություն չի ունեցել նախքան 1956 թվականը[117]։ Ըստ Սառա Չերչվելի՝ Մոնրոյի վարքի (հատկապես նրա կարիերայի ուշ շրջանում) պատճառը եղել են նրա տղամարդ խաղընկերների ու ռեժիսորների ներողամտությունն ու սեքսիզմը[118]։ Նմանապես Լոիս Բանները պնդել է, որ նրա հանդեպ ծաղրական վերաբերմունք են ցուցաբերել բազմաթիվ ռեժիսորներ[119]։

Ճանաչված աստղ (1953)[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Monroe in Niagara. A close-up of her face and shoulders; she is wearing gold hoop earrings and a shocking pink top
Մոնրոն Ռոս Լումիսի դերում «Նիագարա» նուար ֆիլմում (1953)
Monroe in Gentlemen Prefer Blondes. She is wearing a shocking pink dress with matching gloves and diamond jewellery, and is surrounded by men in tuxedos
Մոնրոն կատարում է «Diamonds Are a Girl's Best Friend» երգը «Ջենտլմենները նախընտրում են շիկահերներին» ֆիլմում (1953)
Մոնրոն և Ջեյն Ռասելը ցեմենտի մեջ իրենց ձեռքերը դաջելուց հետո Գրաումանի չինական թատրոնի մոտ
Monroe in How to Marry a Millionaire. She is wearing an orange swimsuit and is seated next to Betty Grable, who is wearing shorts and a shirt, and Lauren Bacall, who is wearing a blue dress.

Մոնրոն նկարահանվել է երեք ֆիլմերում, որ թողարկվել են 1953 թվականին և դարձել խոշորագույն սեքս-խորհրդանիշն ու Հոլիվուդի ամենաեկամտաբեր դերասաններից մեկը[120][121]։ Այդ ֆիլմերից առաջինը եղել է «Նիագարա» տեխնիքոլոր նուար ֆիլմը, որում նա կատարել է ճակատագրական կնոջ դեր, որը ծրագրում է սպանել իր ամուսնուն, որին մարմնավորում է Ջոզեֆ Քոթենը[122]։ Մինչ այդ Մոնրոն ու իր դիմահարդար Ալան «Ուայթի» Սնայդերը մշակել են մի դիմահարդարում, որ ասոցացվում էր նրա հետ․ նետաձև մուգ ունքեր, գունատ մաշկ, փայլող կարմիր շրթունքներ և խալ[123]։ Ըստ Սառա Չերչվելի՝ «Նիագարան» եղել է ամենաբաց սեքսուալ ֆիլմը Մոնրոյի կարիերայում և ներառում է տեսարաններ, որոնցում Մոնրոյի մարմինը ծածկված է միայն սավանով կամ սրբիչով, ինչը ցնցող տպավորություն է թողել ժամանակի հանդիսատեսի վրա[124]։ Ֆիլմի ամենահայտնի տեսարանը 30 վայրկյանանոց հատվածն է, երբ Մոնրոն քայլում է կոնքերն օրորելով, ինչը շատ է օգտագործվել ֆիլմի մարքեթինգում[124]։

Երբ հունվարին «Նիագարան» թողարկվել է, կանանց ակումբները բողոքել են կինոնկարի անբարոյական լինելու պատճառով, բայց ֆիլմը մեծ ժողովրդականություն է վայելել և ունեցել 6 մլն դոլար դրամարկղային մուտք[125]։ Variety-ն այն կոչել է «շաբլոն» և «հիվանդագին», իսկ The New York Times պարբերականը նշել է, թե «անկումներն ու միսս Մոնրոն արժե դիտել․․․», թեև Մոնրոն չի կարող լինել «կատարյալ դերասանուհի տվյալ պահին․․․ նա կարող է լինել գրավիչ, նույնիսկ երբ նա քայլում է»[126][127]։ Մոնրոն շարունակել է ուշադրություն գրավել հանրային միջոցառումների ժամանակ բաց զգեստներ կրելով, որոնցից ամենահայտնին 1953 թվականի հունվարին տեղի ունեցած Photoplay մրցանակաբաշխությունն է, երբ նա արժանացել է «Ամենաարագ առաջադիմող աստղ» (անգլ.՝ Fastest Rising Star) մրցանակի[128]։ Նա հագել էր մարմինը կիպ ընդգրկող ոսկեգույն լամեից զգեստ, որը Ջոան Քրոուֆորդին ստիպել է նրա վարքը բնութագրել որպես «դերսանուհուն և լեդիին ոչ պատշաճ»[128]։

Մինչ «Նիագարան» Մոնրոյին դարձրել է սեքս-խորհրդանիշ և սկիզբ դրել նրա հատուկ «արտաքինին», նույն թվականին թողարկված նրա երկրորդ ֆիլմը՝ «Ջենտլմենները նախընտրում են շիկահերներին» (անգլ.՝ Gentlemen Prefer Blondes) սատիրական երաժշտական կատակերգությունը, սկիզբ է նրա՝ «հիմար շիկահերի» բեմական կերպարին[129]։ Անիտա Լոոսի համանուն բեսթսելլերի և նրա բրոդվեյյան տարբերակի հիման վրա նկարահանված ֆիլմում շեշտը դրվել է երկու շոու-աղջիկների՝ Լորելեյ Լիի և Դորոթի Շոուի վրա, որոնց մարմնավորում են Մերիլին Մոնրոն ու Ջեյն Ռասելը։ Լորելեյի դերն սկզբում նախատեսված է եղել Բեթի Գրեյբլի համար, որը եղել է 20th Century-Fox ստուդիայի ամենահայտնի «blonde bombshell» դերասանուհին 1940-ական թվականներին․ Մոնրոն կարճ ժամանակում առաջ է անցել նրանից, որը սիրված էր ինչպես տղամարդկանց, այնպես էլ կանանց կողմից[130]։ Ֆիլմի գովազդային արշավի շրջանակներում Մոնրոն ու Ռասելը հունիսին դաջել են իրենց ձեռքերի ու ոտքերի հետքերը ցեմենտի վրա Գրաումանի չինական թատրոնի մոտ[131]։ «Ջենտլմենները նախընտրում են շիկահերներին» ֆիլմը թողարկվել է կարճ ժամանակ անց և դարձել այդ տարվա՝ շահույթի տեսանկյունից ամենահաջողակ ֆիլմերից մեկը՝ հավաքելով 5,3 մլն դոլար, ինչը ավելի քան երկու անգամ ավելին էր դրա ստեղծման համար ծախսված գումարից[132]։ The New York Times պարբերականի լրագրող Քրոութերը և Variety-ից Ուիլյամ Բրոգդոնը դրական են գնահատել Մոնրոյի աշխատանքը՝ հատկապես նշելով «Diamonds Are a Girl's Best Friend» երգի կատարումը[133][134]։

Սեպտեմբերին Մոնրոն կատարել է իր նորամուտը հեռուստատեսությունում՝ Jack Benny Show-ում կատարելով Ջեքի երևակայած կնոջ դերը «Ուղևորություն դեպի Հոնոլուլու» (անգլ.՝ Honolulu Trip) էպիզոդում[135]։ Մոնրոն Բոթի Գրեյբլի ու Լորեն Բեքոլի հետ նկարահանվել է 1953 թվականի իր երրորդ ֆիլմում՝ «Ինչպես ամուսնանալ միլիոնատիրոջ հետ» (անգլ.՝ How to Marry a Millionaire), որը թողարկվել է նոյեմբերին։ Մոնրոն կատարել է պարզամիտ մոդելի դեր, որը միանում է իր ընկերուհիների հետ՝ հարուստ ամուսին գտնելու համար՝ կրկնելով «Ջենլմենները նախընտրում են շիկահերներին» ֆիլմի հաջողության բանաձևը։ Դա եղել է երկրորդ ֆիլմը, որ թողարկվել է CinemaScope (լայնէկրան) ձևաչափով, որի օգնությամբ Fox-ը հույս ուներ վերադարձնել հանդիսատեսին կինոթատրոններ, քանի որ հեռուստատեսությունը սկսել էր վնաս պատճառել կինոընկերություններին[136]։ Չնայած խառը արձագանքներին՝ ֆիլմը դարձել է Մոնրոյի՝ մինչ այդ թողարկված ամենաեկամտաբեր ֆիլմը՝ հավաքելով 8 մլն դոլար ամբողջ աշխարհում[137]։

Մոնրոն ընդգրկվել է ամենաշահութաբեր աստղերի տասնյակում (Top Ten Money Making Stars Poll) 1953 և 1954 թվականներին[121] և ըստ Fox-ի պատմագիր Օբրի Սոլոմոնի՝ դարձել է ստուդիայի «խոշորագույն ակտիվը» CinemaScope ձևաչափի հետ միասին[138]։ Մոնրոյի կարգավիճակը՝ որպես առաջատար սեքս-խորհրդանիշ, հաստատվել է 1953 թվականի դեկտեմբերին, երբ Հյու Հեֆները նրա նկարը զետեղել է Playboy ամսագրի առաջին համարի շապիկին և մեջտեղի էջում[139]։ Շապիկին տեղ է գտել Մոնրոյի՝ 1952 թվականին գեղեցկության մրցույթի շքերթը գլխավորելու ժամանակ արված լուսանկարը, իսկ մեջտեղի էջում՝ 1949 թվականի նրա մերկ լուսանկարներից մեկը[139]։

Կոնֆլիկտ 20th Century-Fox ստուդիայի հետ և ամուսնությունը Ջո Դիմաջիոյի հետ (1954-1955)[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Close-up of Monroe and DiMaggio kissing; she is wearing a dark suit with a white fur-collar and he a dark suit
Ջո Դիմաջիոն և Մոնրոն Սան Ֆրացիսկոյի քաղաքապետարանում ամուսնությունից հետո, 1954 թվականի հունվար
Monroe standing on a podium wearing a tight dress and high-heeled sandals, greeting a crowd of US Marines
Մերիլին Մոնրոն Կորեայում USO-ի զինվորների համար ելույթից հետո, 1954 թվականի փետրվար

Չնայած Մոնրոն դարձել էր 20th Century-Fox ստուդիայի խոշորագույն աստղերից մեկը, նրա պայմանագիրը չէր փոխվել 1950 թվականից ի վեր, և նա ստանում էր ավելի քիչ աշխատավարձ, քան իր կարգավիճակի մյուս աստղերը, ինչպես նաև չի կարողացել ընտրել իր նախագծերն ու այն անձանց, ում հետ պետք է աշխատեր[140]։ Նա նաև հոգնել էր նույն տիպի դերեր կատարելուց, բայց կատակերգություններից ու մյուզիքլներից բացի ուրիշ ֆիլմերում հանդես գալու նրա փորձերն արգելել է Զանուկը, որն անձնական ուժեղ հակակրանք ուներ Մոնրոյի նկատմամբ և չէր կարծում, թե Մոնրոն կարող է ստուդիայի համար նույնպիսի եկամուտ ապահովել դրամաներում նկարահանվելով[141]։ Երբ Մոնրոն հրաժարվել է նկարահանվել հերթական երաժշտական կատակերգությունում՝ «Վարդագույն զուգագուլպաներով աղջիկը» (անգլ.՝ The Girl in Pink Tights) ֆիլմում, որում պետք է նկարահանվեր Ֆրենկ Սինատրայի հետ, ստուդիան հեռացրել է նրան աշխատանքից 1954 թվականի հունվարի 4-ին[142]։

Մոնրոյի՝ աշխատանքից հեռացվելու լուրը տեղ է գտել լրագրերի առաջին էջերում, և դերասանուհին անմիջապես սկսել է գովազդային արշավ՝ կանխելու համար բացասական արձագանքներ մամուլում և ամրապնդելու համար իր դիրքերը ստուդիայի հետ կոնֆլիկտում։ Հունվարի 14-ին նա և Ջո Դիմաջիոն, որոնց հարաբերությունները զանգվածային լրատվամիջոցների մշտական ուշադրության առարկա էին 1952 թվականից սկսած, ամուսնացել են Սան Ֆրանցիսկոյի քաղաքապետարանում[143]։ Դրանից հետո նրանք մեկնել են Ճապոնիա՝ մեղրամիսը համատեղելով գործնական ուղևորության հետ[144]։ Այնտեղից նա մենակ մեկնել է Կորեա, որտեղ կատարել է երգեր իր ֆիլմերից USO-ի շոուի շրջանակներում, որ կազմակերպվել էր ավելի քան 60 000 ամերիկացի ծովայինների համար չորս օրով[145]։ Փետրվարին Հոլիվուդ վերադառնալուց հետո նա ստացել է Photoplay-ի մրցանակ որպես «Ամենաճանաչված կին աստղ»[146]։ Մոնրոն ստուդիայի հետ համաձայնություն է ձեռք բերել մարտին․ այն ներառել է նոր պայմանագիր, որը պետք է կնքվեր ավելի ուշ՝ նույն թվականին, և գլխավոր դեր Բրոդվեյի «Յոթ տարվա քոր» (անգլ.՝ The Seven Year Itch) պիեսի էկրանավորման մեջ, որի համար նա որպես հավելավճար ստացել է 100 000 դոլար[147]։

Մոնրոյի հաջորդ ֆիլմը եղել է Օտտո Պրեմինգերի «Գետը, որ չի վերադառնում» (անգլ.՝ River of No Return) վեսթերնը, որում նա նկարահանվել էր աշխատանքից հեռացվելուց առաջ Ռոբերտ Միտչեմի հետ միասին։ Դերասանուհին այդ ֆիլմն անվանել է «Z դասի կովբոյական ֆիլմ, որում դերասանական արվեստը գրավել է երկրորդ տեղը դեկորացիաներից և CinemaScope տեխնոլոգիաներից հետո», բայց այն ժողովրդականություն է վայելել հանդիսատեսի շրջանում[148]։ Առաջին ֆիլմը, որում Մոնրոն նկարահանվել է Fox վերադառնալուց հետո, եղել է «Չկա այնպիսի բիզնես, ինչպիսին շոու-բիզնեսն է» (անգլ.՝ There's No Business Like Show Business մյուզիքլը, որը նա ընդհանրապես չի հավանել, բայց ստուդիան պահանջել է նկարահանվել այդ ֆիլմում «Վարդագույն զուգագուլպայով աղջիկը» ֆիլմի փոխարեն[147]։ Մյուզիքլը, որ թողարկվել է դեկտեմբերին, անհաջողություն է կրել, և բազմաթիվ քննադատներ Մոնրոյի խաղը համարել են գռեհիկ[149]։

Monroe is posing for photographers, wearing a white halterneck dress, which hem is blown up by air from a subway grate on which she is standing.
«Յոթ տարվա քոր» ֆիլմում նկարահանվելու ժամանակ Մոնրոն լուսանկարվում է Մանհեթենի մետրոյի տեսարանում, 1954 թվականի սեպտեմբեր

1954 թվականի սեպտեմբերին Մոնրոն սկսում է նկարահանվել Բիլլի Ուայլդերի «Յոթ տարվա քոր» կատակերգությունում, որում նկարահանվել է Թոմ Յուելի հետ միասին և մարմնավորել է մի կնոջ, որը դառնում է իր ամուսնացած հարևանի սեքսուալ ֆանտազիաների հերոսուհին։ Չնայած ֆիլմը նկարահանվել է Հոլիվուդում, ստուդիան որոշել է նախապես հանդիսատեսի գրավելու նպատակով նկարահանել տեսարան Մանհեթենում՝ Լեքսինգտով ավենյուում (Նյու Յորք)[150]։ Այդ տեսարանը, որում Մոնրոն կանգնած է մետրոյի ճաղավանդակի վրա, և օդի հոսանքը բարձրացնում է նրա սպիտակ զգեստի փեշերը, դարձել է ամենահայտնիներից մեկը նրա կարիերայում։ Նկարահանումը տևել է մի քանի ժամ, որի ընթացքում հավաքվել է մոտ 2 000 մարդուց բաղկացած ամբոխ, որոնց շարքում կային նաև պրոֆեսիոնալ լուսանկարիչներ[150]։

Գովազդային այդ հնարքը, արժանանալով միջազգային լրատվամիջոցների ուշադրությանը, միևնույն ժամանակ վերջ է դրել Դիմաջիոյի հետ նրա ամուսնությանը, որը խիստ զայրացել է այդ պատճառով[151]։ Ամուսնությունը հենց սկզբից հարթ չի եղել Դիմաջիոյի խանդի ու վերահսկող վերաբերմունքի պատճառով․ Ուիլյամ Սպոտոն և Լուիս Բանները նաև նշել են, որ նա ֆիզիկական բռնություն է կիրառել[152]։ Մոնրոյի՝ Հոլիվուդ վերադառնալուց հետո նա վարձել է հայտնի փաստաբան Ջերի Գիսլերին և 1954 թվականի հոկտեմբերին հայտարարել, որ դիմել է Դիմաջիոյից ամուսնալուծվելու համար ինը ամիս տևած ամուսնությունից հետո[153]։ «Յոթ տարվա քոր» ֆիլմը թողարկվել է հաջորդ հունիսին և հավաքել ավելի քան 4,5 մլն դոլար՝ դառնալով այդ տարվա ամենամեծ կոմերցիոն հաջողություններից մեկը[154]։

«Յոթ տարվա քոր» ֆիլմում նկարահանվելուց հետո, որ ավարտվել է նոյեմբերի, Մոնրոն սկսել է նոր պայքար իր կարիերայի վերահսկողության համար և հեռացել Հոլիվուդից՝ մեկնելով Արևելյան ծովափ, որտեղ լուսանկարիչ Միլթոն Գրինի հետ միասին նրանք հիմնել են իրենց սեփական պրոդյուսերական ընկերությունը՝ Marilyn Monroe Productions (MMP), ինչը հետագայում կոչվել է «գործիքային» (անգլ.՝ instrumental) գործողություն ստուդիական համակարգի փլուզման մեջ[155][Ն 5]։ 1955 թվականի հունվարին իր հիմնադրած ընկերության մասին հայտարարելով մամուլի ասուլիսում՝ Մոնրոն նշել է, որ ինքը «հոգնել է նույն հին սեքսուալ դերերից։ Ես ուզում եմ անել ավելի լավ բաներ»[157]։ Նա պնդել է, որ ինքն այլև պայմանագրային պարտավորություններ չունի Fox ստուդիայի հանդեպ, որովհետև ստուդիան չի վճարել իր պարտքերը, ինչպիսին է խոստացված հավելավճարը «Յոթ տարվա քոր» ֆիլմի համար[158]։ Դրանցի հետո սկսվել է մեկ տարի տևած իրավաբանական պայքար նրա ու ստուդիայի միջև[159]։ Մամուլը հիմնականում ծաղրել է Մոնրոյի գործողությունները, և նա ծաղրանմանակվել է «Յոթ տարվա քոր» ֆիլմի սցենարի հեղինակ Ջորջ Աքսելրոդի «Կփչացնի արդյոք հաջողությունը Ռոք Հանթերին» (անգլ.՝ Will Success Spoil Rock Hunter?, 1955) ֆիլմում, որում արտաքինով Մոնրոյին նման Ջեյն Մենսֆիլդը կատարում է հիմար դերասանուհու դեր, որն ստեղծում է իր սեփական պրոդյուսերական ընկերությունը[160]։

Monroe, who is wearing a skirt, blouse and jacket, standing below a sign for the Actors Studio looking up towards it
Մոնրոն Դերասանական ստուդիայում, որտեղ նա սկսել է սովորել 1955 թվականին

1955 թվականը Մոնրոն նվիրել է իր մասնագիտությունն ուսումնասիրելուն։ Նա տեղափոխվել է Մանհեթեն և դերասանական դասեր առել Կոնստանտ Կոլլերի մոտ, ինչպես նաև հաճախել է դերասանական մեթոդի վորքշոփների Դերասանական ստուդիայում, որ ղեկավարում էր Լի Ստրասբերգը[161]։ Նա մտերմացել է Ստրասբերգի ու նրա կնոջ՝ Պաուլայի հետ, մասնավոր դասեր է առել նրանց տանը իր ամաչկոտության պատճառով և շուտով դարձել է նրանց ընտանիքի անդամ[162]։ Նա դադարել է աշխատել դրամայի իր նախկին ուսուցչի՝ Նատաշա Լայտեսի հետ, որին փոխարինել է Պաուլան․ Ստրասբերգները մեծ ազդեցություն են ունեցել նրա հետագա կարիերայի վրա[163]։ Մոնրոն սկսել է նաև անցնել հոգեվերլուծության սեանսներ Ստրասբերգի խորհրդով, որը հավատում էր, որ դերասանը պետք է իր էմոցիոնալ տրավմաներն ու դրանք օգտագործի իր ներկայացումներում[164][Ն 6]

Մոնրոն շարունակել է իր հարաբերությունները Դիմաջիոյի հետ, չնայած ամուսնալուծության գործընթացը չի դադարեցվել։ Նա հանդիպել է նաև դերասան Մառլոն Բրանդոյի և դրամատուրգ Արթուր Միլլերի հետ[166]։ Միլլերի հետ նրան ծանոթացրել է Կազանը 1950-ական թվականների սկզբին[166]։ Մոնրոյի ու Միլլերի սիրավեպը սկսել է լրջանալ 1955 թվականի հոկտեմբերից հետո, երբ Մոնրոն ամուսնալուծվել է Դիմաջիոյից, իսկ Միլլերը բաժանվել է կնոջից[167]։ Հետաքննությունների դաշնային բյուրոն գործ է բացում ընդդեմ Մոնրոյի[167]։ Ստուդիան վախենում էր, որ Մոնրոն կընդգրկվի սև ցուցակում և փորձում է նրան ստիպել վերջ տալ Միլլերի հետ սիրավեպին, որովհետև վերջինս հետաքննվում էր Հետաքննությունների դաշնային բյուրոյի կողմից՝ մեղադրվելով կոմունիզմի մեջ և դատական ծանուցագիր էր ստացել Հակաամերիկյան գործունեության հետաքննության հանձնաժողովի կողմից[168][169]։ Չնայած իր կարիերային սպառնացող վտանգին՝ Մոնրոն հրաժարվել է բաժանվել Միլլերից՝ հետագայում ստուդիայի ղեկավարներին կոչելով «ի ծնե վախկոտներ»[170]։

Անձնական կյանք[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Դեռևս 1950 թվականին Մերիլինը ծանոթացել էր դրամատուրգ Արթուր Միլլերի հետ, բայց այդ ժամանակ նրանք բաժանվեցին և նորից հանդիպեցին 1955 թվականին։ Մինչ այդ, Միլլերն արդեն հասցրել էր ամուսնալուծվել և այդ ամուսնությունից ուներ երկու երեխա։ Արթուրն ու Մերլինը պաշտոնապես ամուսնացան 1956 թվականի հունիսի 29-ին, իսկ երկու օր անց տեղի ունեցավ նրանց հարսանեկան արարողությունը՝ հրեական ծիսակարգով (Արթուրն ազգությամբ հրեա էր)։ Այդ ամուսնությունն եղավ ամենատևականը, քանի որ հավաստի է, որ Մոնրոն մշտապես երազում էր խելացի տղամարդու մասին, ով կլուծեր իր կրթության խնդիրները և իր համար կլիներ խորհրդատու։ Արթուրի հետ ամուսնությունը չէր կարելի երջանիկ համարել. նրանք միասին ապրեցին չորս ու կես տարի և ամուսնալուծվեցին 1961 թվականի հունվարի 20-ին։ Ավելի ուշ հայտնի դարձավ, որ Արթուրը հարսանիքից մի քանի շաբաթ անց իր օրագրում գրառել էր.

Aquote1.png Ինձ թվում է՝ նա փոքրիկ երեխա է: Ես նրան ատում եմ։ Aquote2.png

Մերլինը տեսել էր այդ գրառումը և ցնցվել էր, ինչից հետո նրանք Արթուրի հետ վիճել էին։

Մերլինը մշտապես ցանկացել է երեխաներ ունենալ. ամեն անգամ ամուսնանալուց հետո նա փորձում էր հղիանալ, բայց չէր ստացվում։ Արթուրից նա հղիացավ, սակայն հղիությունն այս անգամ արտարգանդային էր։

1961 թվականին Մերլինը ծանոթացավ ԱՄՆ-ի նախագահ Ջոն Քենեդու հետ։ Նրանց սիրավեպի մասին ասեկոսեներ էին տարածվում։ Ասեկոսեներ էին պտտվում նաև Մերլինի և Ջոն Քենեդու եղբայր Ռոբերտ Քենեդու, ում Մերլինը շատ լավ էր վերաբերվում, սիրավեպի մասին։ Այդ բոլոր ասեկոսեները այդպես էլ ապացույցներ չունեցան։

Քաղաքական հայացքներ

Մերլին Մոնրոյի ընկերուհի և քարտուղար Պատրիսիա Նյուքոմբի վկայությամբ Մոնրոն իրենից վերջին հարցազրույցը վերցնող թղթակցին անօգուտ խնդրեց, որպեսզի նա իր մասին հոդվածն ավարտեր իր հետևյալ արտահայտությամբ.

Մոնրոն 1953 թ.
Aquote1.png Այն, ինչի կարիքն իսկապես ունի աշխարհը, դա հարազատության զգացումն է: Բոլորը՝ աստղերը, աշխատավորները, նեգրերը, հրեաները, արաբները. մենք բոլորս եղբայրներ ենք: Խնդրում եմ՝ ինձ անլուրջ չհամարեք: Ավարտեք հարցազրույցը նրանով, ինչին ես հավատում եմ[171]: Aquote2.png

Մոնրոն սևամորթ ջազ-երգչուհի Էլլա Ֆիցջերալդի ընկերուհին էր և նրան օգնում էր իր կարիերայում։ Հետագայում Էլլա Ֆիցջերալդը պատմում էր.

Aquote1.png Ես իսկապես պարտական եմ Մերլին Մոնրոյին... նրա շնորհիվ ես սկսեցի երգել 50-ականներին բավականին հայտնի «Mocambo» ակումբում։ Նա անձամբ զանգեց ակումբի տիրոջը և ասաց նրան, որ ցանկանում է, որ ես անհապաղ ընդունվեմ ակումբ։ Մոնրոն ասաց, որ եթե ակումբի տերը ընդունի ինձ, ինքը կզբաղեցնի առաջին շարքի սեղանիկը այդ ակումբում ամեն գիշեր։ Նա նաև ասաց, և դա ճշմարտություն էր, որ իր սուպերաստղի կարգավիճակի շնորհիվ մամուլի խելագար ուշադրության կարժանացնի ակումբին։ Ակումբի տերն «այո» պատասխանեց, և Մերլինն ամեն գիշեր այնտեղ էր՝ իր սեղանիկի մոտ: Մամուլն իսկապես նրա կողքերին էր: Դրանից հետո ես այլևս երբեք ստիպված չէի երգել փոքր ջազ-ակումբներում։ Նա անսովոր կին էր՝ մի փոքր առաջ ընկած իր ժամանակից: Եվ այդ մասին ինքը չգիտեր[172]։ Aquote2.png


1962 թվականին Մեքսիկայում նա բացահայտորեն կապված էր ՀԴԾ-ի կողմից որպես կոմունիստներ ճանաչված ամերիկացիների հետ, ինչպիսիք էին Ֆրեդերիկ Վանդերբիլդ Ֆիլդը։ Մոնրոյի վերջին հոգեբանի դուստրը՝ Ջոանա Գրնսոնն ասում էր, որ Մոնրոն հետաքրքրված էր իրավունքների հավասարությամբ, սևամորթների իրավունքներով, աղքատների իրավունքներով։ Նա նույնացնում էր իրեն աշխատավորների հետ[173]։

Մահ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Մերլին Մոնրոյին մահացած գտան հեռախոսի լսափողը ձեռքում, 1962 թվականի օգոստոսի 4-ի լույս 5-ի գիշերը, Լոս Անջելեսի Բրենթվուդ շրջանում, 12305 Fifth Helena Drive հասցեում գտնվող իր սեփական տանը։ Մահճակալի մոտ քնաբեր հաբերի դատարկ փաթեթ կար։ Տասնչորս այլ դեղերի և հաբերի պատիճներ կային գիշերայի սեղանիկի վրա։ Մոնրոն մահվանից առաջ չէր թողել ոչ մի գրություն։ Նրա աճյունը տեղափոխվեց դիարան՝ հերձման, որն իրականացրեց պաթոլոգանատոմ բժիշկ Ցունետոմ Նոգուտին, որից հետո հայտարարվեց, որ Մերլին Մոնրոն մահացել է քնաբերի հաբերի չարաշահումից։

Դերասանուհու մահից անմիջապես հետո հաբերի չարաշահման վարկածը լայնորեն քննարկվում էր ամերիկյան մամուլում, առաջ բերելով այսպես կոչված «Վերթերի էֆեկտ», որից հետո հարյուրավոր ամերիկացիներ հետևեցին նրա օրինակին[174]:

Նրան հուղարկավորեցին Վեսթվուդյան գերեզմանոցի դամբարանում, 1962 թվականի օգոստոսի 8-ին։

Ֆիլմագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

«Յոթ տարվա տենչ» ֆիլմի նկարահանման ժամանակ ԶԼՄ-ների համար լուսանկարվելիս

Հեռուստատեսությունում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Տարին Վերնագիրը Դերը Ցանցը Ծանոթություն .
13 сентября 1953 The Jack Benny Program ինքն իր դերում CBS [175]
2 октября 1954 The Bob Hope Show ինքն իր դերում NBC [176]
8 апреля 1955 Person to Person ինքն իր դերում CBS Էդվարդ Ռ. Մարրոուի հետ|Էդվարդ Ռ. Մարրոուի հետ|en|Edward R. Murrow}} [177]
19 мая 1962 President Kennedy’s Birthday Salute ինքն իր դերում CBS Երգ՝ «Happy Birthday, Mr. President» [178][179]

Պարգևներ և անվանակարգեր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ցանկը ներկայացված է ըստ IMDb.com կայքէջի տվյալների[180].

Պարգևը Տարին Անվանակարգը Աշխատանքը Արդյունքը
BAFTA 1956 Լավագույն արտասահմանյան արտիստուհի Зуд седьмого года Անվանակարգը[181]
1958 Լավագույն արտասահմանյան արտիստուհի Արքայազնն ու պարուհին Անվանակարգը[182]
Ոսկե գլոբուս 1954 Հենրիետայի մրցանակ N/A Անվանակարգը[183]
1957 Կանացի լավագույն դեր կատակերգությունում կամ մյուզիքլում Ավտոբուսի կանգառ Անվանակարգը[184]
1960 Լավագույն կանացի դեր կատակերգությունում կամ մյուզիքլում В джазе только девушки Հաղթանակ
1962 Հենրիետայի մրցանակ N/A Հաղթանակ
Դավիթ դի Դոնատելլո 1958 Լավագույն արտասահմանյան արտիստուհի Արքայազնն ու պարուհին Հաղթանակ[185]
Laurel Awards 1959 Լավագույն կատակերգու դերասանուհի Արքայազնն ու պարուհին 4-րդ տեղ[186]
1960 Լավագույն կատակերգու դերասանուհի Ջազում միայն աղջիկներ են 2-րդ տեղ[187]
Photoplay Awards 1952 Բարձրացող աստղ N/A Հաղթանակ[188]
1953 Ամենապոպուլյար աստղ N/A Հաղթանակ[189]
1954 Լավագույն դերասանուհի Ջենտլմենները գերադասում են շիկահերներին
Как выйти замуж за миллионера
Հաղթանակ[190]
Look American Magazine Award 1952 Ամենահեռանկարային սկսնակ երգչուհի N/A Հաղթանակ[191]
Crystal Star Award 1959 Լավագույն արտասահմանյան դերասանուհի Արքայազնն ու պարուհին Հաղթանակ[186]
Հոլիվուդյան «Փառքի ծառուղին» 1960 Անվանական աստղ՝ կինոարտադրությունում ներդրած ավանդի համար N/A Հաղթանակ[192]

Տես նաև[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Նշումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. Գլեդիսը Մորտենսենին նշել է որպես Մոնրոյի հայր նրա ծննդյան վկայականում (անունը գրվել է տառասխալով)[20], բայց քիչ հավանական է, որ նա եղած լինի Մոնրոյի հայրը, որովհետև նրանք բաժանվել են Գլեդիսի հղիանալուց շատ առաջ[21]։ Կենսագիրներ Ֆրեդ Գայլսն ու Լոիս Բեները կարծիք են հայտնել, թե ավելի հավանական է, որ նրա հայրը եղած լինի Չարլզ Սթենլի Գիֆորդը՝ Գլեդիսի գործընկերը, որի հետ նա սիրավեպ է ունեցել 1925 թվականին, իսկ Դոնալդ Սպոտոն կարծում է, թե դերասանուհու հավանական հայրը եղել է Գլեսիդի այլ գործընկեր[22]։
  2. Ութ տարեկանում տնվորի կողմից սեռական բռնության ենթարկված լինելու մասին Մոնրոն պատմել է իր կենսագիրներ Բեն Հեխտին 1953-1954 թվականներին և Մորիս Զոլոտովին 1960 թվականին, ինչպես նաև Paris Match և Cosmopolitan ամսագրերին տված հարցազրույցների ժամանակ[34]։ Չնայած նա հրաժարվել է ասել բռնություն կատարածի անունը, Բենները կարծում է, որ դա եղել է Ջորջ Ատկինսոնը, քանի որ նա եղել է տնվոր և դաստիարակել է Մոնրոյին, երբ նա եղել է ութ տարեկան։ Բենները նաև պնդում է, որ Մոնրոյի՝ իրեն սեռական բռնության ենթարկած մարդու նկարագրությունը համապատասխանում է Ատկինսոնի այլ նկարագրություններին[35]։ Բենները նշել է, որ այդ բռնաբարությունը կարող էր լինել Մոնրոյի հոգեկան խնդիրների հիմնական պատճառը, ինչպես նաև գրել է, թե քանի որ այդ թեման Միացյալ Նահանգներում տաբու է եղել 20-րդ դարի կեսերին, Մոնրոյի՝ այդ մասին հրապարակային խոսելը եղել է արտասովոր երևույթ[36]։ Սպոտոն այդ մասին չի հիշատակել, բայց նշել է, որ Մոնրոն սեռական բռնության է ենթարկվել Գրեյսի ամուսնու կողմից 1937 թվականին և զարմիկի կողմից, երբ ապրել է իր ազգականների մոտ 1938 թվականին[37]։ Բարբարա Լիմինգը կրկնել է Մոնրոյի պատմածը բռնաբարության մասին, բայց ավելի վաղ շրջանի կենսագիրներ Ֆրեդ Գայլսը, Էնթոնի Սամերսն ու Կարլ Ռոլիսոնը կասկած են հայտնել դրա իսկության վերաբերյալ՝ նշելով, որ դրա ոչ մի ապացույց չկա Մոնրոյի պատմածներից բացի[38]։
  3. RKO ստուդիայի սեփականատեր Հովարդ Հյուզը հետաքրքրություն էր ցուցաբերել Մոնրոյի նկատմամբ նրա նկարն ամսագրի շապիկին տեսնելուց հետո[64]։
  4. Երբեմն նշվում է, որ Մոնրոն նկարահանվել է Fox-ի մի շարք այլ ֆիլմերում ևս, ինչպիսիք են՝ «Վայոմինգի կանաչ խոտը» (անգլ.՝ «Green Grass of Wyoming»), «Սկանդալային միսս Փիլգրիմը» (անգլ.՝ «The Shocking Miss Pilgrim») և «Դու նախասահմանված էիր ինձ համար» (անգլ.՝ «You Were Meant for Me») ֆիլմերը, բայց ոչ մի վկայություն չկա այդ մասին[71]։
  5. Մոնրոն ու Գրինն առաջին անգամ հանդիպել են և կարճատև սիրավեպ ունեցել 1949 թվականին, ապա նորից հանդիպել են 1953 թվականին, երբ նա լուսանկարել է դերասանուհուն Look ամսագրի համար։ Մոնրոն նրան պատմել է ստուդիայից իր դժգոհությունների մասին, և Գրինն առաջարկել է ստեղծել սեփական պրոդյուսերական ընկերություն[156]։
  6. Մոնրոն սկսել է կանոնավորապես անցնել հոգեվերլուծության սեանսներ 1955 թվականից մինչև իր կյանքի վերջը։ Նրա հոգեբույժներն են եղել Մարգարետ Հոհենբերգը (1955-1957), Աննա Ֆրոյդը (1957), Մարիան Քրիսը (1957-1961) և Ռալֆ Գրինսոնը (1960-1962)[165]։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 Marilyn Monroe Biography
  2. 2,0 2,1 birth certificate — 1926.
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 3,5 3,6 3,7 German National Library, Berlin State Library, Bavarian State Library et al. Record #118583549 // Gemeinsame Normdatei — 2012—2016.
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 data.bnf.fr: տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
  5. 5,0 5,1 5,2 5,3 5,4 SNAC — 2010.
  6. 6,0 6,1 6,2 6,3 6,4 Find A Grave — 1995. — ed. size: 165000000
  7. 7,0 7,1 7,2 7,3 7,4 filmportal.de — 2005.
  8. «Marilyn Monroe - Still Life | American Masters»։ PBS։ July 19, 2006։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2012-08-17-ին։ Վերցված է 2012-09-06 
  9. «The Official Web Site of Ella Fitzgerald»։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2012-08-17-ին։ Վերցված է 2012-09-06 
  10. Hertel Howard, Heff Don (August 6, 1962)։ «Marilyn Monroe Dies; Pills Blamed»։ Los Angeles Times (Tribune Publishing)։ Վերցված է September 23, 2015 
  11. Chapman 2001, pp. 542–543; Hall 2006, p. 468.
  12. Spoto 2001, pp. 3, 13–14; Banner 2012, p. 13.
  13. Spoto 2001, pp. 9–10; Rollyson 2014, pp. 26–29.
  14. Miracle & Miracle 1994, p. see family tree.
  15. Spoto 2001, pp. 7–9; Banner 2012, p. 19.
  16. Spoto, 2001, էջեր 7–9
  17. Spoto 2001, p. 88, for first meeting in 1944; Banner 2012, p. 72, for mother telling Monroe of sister in 1938.
  18. 18,0 18,1 Churchwell 2004, p. 150, citing Spoto and Summers; Banner 2012, pp. 24–25.
  19. Spoto, 2001, էջեր 17, 57
  20. Churchwell, 2004, էջ 150, citing Spoto, Summers and Guiles
  21. Churchwell 2004, pp. 149–152; Banner 2012, p. 26; Spoto 2001, p. 13.
  22. Churchwell 2004, p. 152; Banner 2012, p. 26; Spoto 2001, p. 13.
  23. 23,0 23,1 23,2 Spoto 2001, pp. 17–26; Banner 2012, pp. 32–35.
  24. Spoto 2001, pp. 16–17; Churchwell 2004, p. 164; Banner 2012, pp. 22–32.
  25. Banner, 2012, էջեր 32–33
  26. Banner, 2012, էջ 35
  27. Spoto 2001, pp. 26–28; Banner 2012, pp. 35–39.
  28. Churchwell, 2004, էջեր 155–156
  29. Churchwell 2004, pp. 155–156; Banner 2012, pp. 39–40.
  30. Spoto 2001, pp. 100–101, 106–107, 215–216; Banner 2012, pp. 39–42, 45–47, 62, 72, 91, 205.
  31. Meryman Richard (September 14, 2007)։ «Great interviews of the 20th century: "When you're famous you run into human nature in a raw kind of way"»։ The Guardian (Guardian Media Group)։ Վերցված է October 21, 2015 
  32. Spoto 2001, pp. 40–49; Churchwell 2004, p. 165; Banner 2012, pp. 40–62.
  33. Spoto 2001, pp. 33–40; Banner 2012, pp. 40–54.
  34. Banner, 2012, էջեր 48–49
  35. Banner, 2012, էջեր 40–59
  36. Banner, 2012, էջեր 7, 40–59
  37. Spoto 2001, p. 55; Churchwell 2004, pp. 166–173.
  38. Churchwell, 2004, էջեր 166–173
  39. Banner, 2012, էջեր 27, 54–73
  40. Banner, 2012, էջեր 47–48
  41. Spoto 2001, pp. 44–45; Churchwell 2004, pp. 165–166; Banner 2012, pp. 62–63.
  42. Banner, 2012, էջեր 60–63
  43. 43,0 43,1 Spoto 2001, pp. 49–50; Banner 2012, pp. 62–63, 455.
  44. Banner, 2012, էջեր 62–64
  45. Spoto 2001, pp. 51–67; Banner 2012, pp. 62–86.
  46. Spoto 2001, pp. 68–69; Banner 2012, p. 75–77.
  47. Banner, 2012, էջեր 73–76
  48. Spoto 2001, pp. 67–69; Banner 2012, p. 86.
  49. Spoto, 2001, էջեր 67–69
  50. Spoto 2001, pp. 70–75; Banner 2012, pp. 86–90.
  51. Banner, 2012, էջեր 86–90
  52. Spoto, 2001, էջեր 70–75
  53. Spoto, 2001, էջ 70–78
  54. 54,0 54,1 54,2 Spoto 2001, pp. 83–86; Banner 2012, pp. 91–98.
  55. Spoto 2001, pp. 90–91; Churchwell 2004, p. 176.
  56. Spoto 2001, pp. 90–93; Churchwell 2004, pp. 176–177.
  57. «YANK USA 1945»։ Wartime Press։ Արխիվացված օրիգինալից-ից August 7, 2017-ին։ Վերցված է January 13, 2012 
  58. Banner, 2012, էջեր 103–104
  59. 59,0 59,1 Spoto 2001, pp. 93–95; Banner 2012, pp. 105–108.
  60. Spoto, 2001, էջեր 95–107
  61. Spoto 2001, p. 95, for statement & covers; Banner 2012, p. 109, for Snively's statement.
  62. Spoto, 2001, էջեր 110–111
  63. Spoto 2001, pp. 110–112; Banner 2012, pp. 117–119.
  64. Banner, 2012, էջ 119
  65. Spoto, 2001, էջեր 112–114
  66. Spoto, 2001, էջ 114
  67. Spoto, 2001, էջ 109
  68. Spoto, 2001, էջեր 118–119
  69. Spoto 2001, pp. 119–120; Banner 2012, pp. 130–131.
  70. Spoto, 2001, էջեր 120–121
  71. 71,0 71,1 Churchwell, 2004, էջ 59
  72. Spoto, 2001, էջեր 122–126
  73. 73,0 73,1 Spoto 2001, pp. 120–121, 126; Banner 2012, p. 133.
  74. Spoto 2001, pp. 122–129; Banner 2012, p. 133.
  75. Spoto 2001, pp. 130–133; Banner 2012, pp. 133–144.
  76. Churchwell 2004, pp. 204–216, citing Summers, Spoto and Guiles for Schenck; Banner 2012, pp. 141–144; Spoto 2001, pp. 133–134.
  77. Banner, 2012, էջ 139
  78. 78,0 78,1 Spoto, 2001, էջեր 133–134
  79. Banner, 2012, էջ 148
  80. Summers, 1985, էջ 43
  81. Spoto 2001, pp. 145–146; Banner 2012, pp. 149, 157.
  82. Spoto 2001, p. 146; Banner 2012, pp. 148–149.
  83. Spoto, 2001, էջեր 151–153
  84. Banner, 2012, էջ 149
  85. Churchwell, 2004, էջեր 59–60
  86. Spoto, 2001, էջեր 159–162
  87. Riese & Hitchens 1988, p. 228; Spoto 2001, p. 182.
  88. Spoto 2001, pp. 175–177; Banner 2012, p. 157.
  89. Spoto, 2001, էջեր 183, 191
  90. Churchwell, 2004, էջ 60
  91. Spoto 2001, pp. 179–187; Churchwell 2004, p. 60.
  92. Spoto 2001, pp. 188–189; Banner 2012, pp. 170–171.
  93. Spoto, 2001, էջ 192
  94. Spoto 2001, pp. 180–181; Banner 2012, pp. 163–167, 181–182 for Kazan and others.
  95. Muir Florabel (October 19, 1952)։ «Marilyn Monroe Tells: How to Deal With Wolves»։ Chicago Tribune։ Վերցված է October 18, 2015 
  96. Hopper Hedda (May 4, 1952)։ «They Call Her The Blowtorch Blonde»։ Chicago Tribune։ Վերցված է October 18, 2015 
  97. Kahana Yoram (January 30, 2014)։ «Marilyn: The Globes' Golden Girl»։ Hollywood Foreign Press Association (HFPA)։ Վերցված է September 11, 2015 
  98. Spoto 2001, p. 201; Banner 2012, p. 192.
  99. Summers 1985, p. 58; Spoto 2001, pp. 210–213.
  100. Spoto 2001, pp. 210–213; Churchwell 2004, pp. 224–226; Banner 2012, pp. 194–195.
  101. Spoto 2001, pp. 210–213; Churchwell 2004, pp. 61–62, 224–226; Banner 2012, pp. 194–195.
  102. Spoto, 2001, էջեր 224–225
  103. Churchwell 2004, p. 61 for being commercially successful; Banner 2012, p. 178 for wishes to not be solely a sex symbol.
  104. Spoto 2001, pp. 194–195; Churchwell 2004, pp. 60–61.
  105. Spoto, 2001, էջեր 194–195
  106. «Clash By Night»։ American Film Institute։ Վերցված է August 8, 2015 
  107. Spoto, 2001, էջեր 196–197
  108. Crowther Bosley (July 19, 1952)։ «Don't Bother to Knock»։ The New York Times։ Վերցված է August 8, 2015 
  109. Churchwell 2004, p. 61; Banner 2012, p. 180.
  110. «Review: Don't Bother to Knock»։ Variety (Penske Media Corporation)։ December 31, 1951։ Վերցված է August 8, 2015 
  111. Spoto, 2001, էջ 200
  112. 112,0 112,1 Churchwell, 2004, էջ 62
  113. Churchwell, 2004, էջ 238
  114. Spoto, 2001, էջեր 139, 195, 233–234, 241, 244, 372
  115. Spoto 2001, pp. 328–329; Churchwell 2004, pp. 51–56, 238; Banner 2012, pp. 188–189, 211–214.
  116. «Filmmaker Interview – Gail Levin»։ PBS։ July 19, 2006։ Վերցված է June 28, 2016 
  117. Spoto 2001, pp. 328–329; Churchwell 2004, p. 238; Banner 2012, pp. 211–214, 311.
  118. Churchwell, 2004, էջեր 257–264
  119. Banner, 2012, էջեր 189–190, 210–211
  120. Spoto 2001, p. 221; Churchwell 2004, pp. 61–65; Lev 2013, p. 168.
  121. 121,0 121,1 «The 2006 Motion Picture Almanac, Top Ten Money Making Stars»։ Quigley Publishing Company։ Արխիվացված օրիգինալից-ից December 21, 2014-ին։ Վերցված է August 25, 2008 
  122. Churchwell, 2004, էջ 233
  123. Churchwell, 2004, էջեր 25, 62
  124. 124,0 124,1 Churchwell 2004, p. 62; Banner 2012, pp. 195–196.
  125. Spoto 2001, p. 221; Banner 2012, p. 205; Leaming 1998, p. 75 on box office figure.
  126. «Niagara Falls Vies With Marilyn Monroe»։ The New York Times։ January 22, 1953։ Վերցված է October 18, 2015 
  127. «Review: 'Niagara'»։ Variety (Penske Media Corporation)։ December 31, 1952։ Վերցված է October 18, 2015 
  128. 128,0 128,1 Spoto 2001, pp. 236–238; Churchwell 2004, p. 234; Banner 2012, pp. 205–206.
  129. Spoto 2001, p. 231; Churchwell 2004, p. 64; Banner 2012, p. 200; Leaming 1998, pp. 75–76.
  130. Spoto 2001, pp. 219–220; Banner 2012, p. 177.
  131. Spoto 2001, p. 242; Banner 2012, pp. 208–209.
  132. Solomon 1988, p. 89; Churchwell 2004, p. 63.
  133. Brogdon William (July 1, 1953)։ «Gentlemen Prefer Blondes»։ Variety (Penske Media Corporation)։ Վերցված է October 18, 2015 
  134. Crowther Bosley (July 16, 1953)։ «Gentlemen Prefer Blondes»։ The New York Times։ Վերցված է October 18, 2015 
  135. Spoto, 2001, էջ 250
  136. Spoto 2001, p. 238; Churchwell 2004, pp. 64–65.
  137. Solomon 1988, p. 89; Churchwell 2004, p. 65; Lev 2013, p. 209.
  138. Solomon, 1988, էջ 89
  139. 139,0 139,1 Churchwell, 2004, էջ 217
  140. Churchwell, 2004, էջ 68
  141. Churchwell, 2004, էջեր 68, 208–209
  142. Summers 1985, p. 92; Spoto 2001, p. 254–259.
  143. Spoto, 2001, էջ 260
  144. Spoto, 2001, էջեր 262–263
  145. Churchwell, 2004, էջ 241
  146. Spoto, 2001, էջ 267
  147. 147,0 147,1 Spoto, 2001, էջ 271
  148. Churchwell, 2004, էջեր 66–67
  149. Riese & Hitchens 1988, pp. 338–440; Spoto 2001, p. 277; Churchwell 2004, p. 66; Banner 2012, p. 227.
  150. 150,0 150,1 Spoto, 2001, էջեր 283–284
  151. Spoto 2001, pp. 284–285; Banner 2012, pp. 8–9.
  152. Spoto 2001, pp. 208, 222–223, 262–267, 292; Churchwell 2004, pp. 243–245; Banner 2012, pp. 204, 219–221.
  153. Summers 1985, pp. 103–105; Spoto 2001, pp. 290–295; Banner 2012, pp. 224–225.
  154. Spoto, 2001, էջ 331
  155. Spoto 2001, pp. 295–298; Churchwell 2004, p. 246.
  156. Spoto, 2001, էջեր 158–159, 252–254
  157. Spoto, 2001, էջ 303
  158. Spoto, 2001, էջեր 302–303
  159. Spoto, 2001, էջեր 301–302
  160. Spoto, 2001, էջ 338
  161. Spoto, 2001, էջ 302
  162. Spoto, 2001, էջ 327
  163. Spoto, 2001, էջ 350
  164. Spoto, 2001, էջեր 310–313
  165. Spoto, 2001, էջեր 312–313, 375, 384–385, 421, 459 on years and names
  166. 166,0 166,1 Spoto 2001; Churchwell 2004, p. 253, for Miller; Banner 2012, p. 285, for Brando.
  167. 167,0 167,1 Spoto 2001, p. 337; Meyers 2010, p. 98.
  168. Summers 1985, p. 157; Spoto 2001, pp. 318–320; Churchwell 2004, pp. 253–254.
  169. Spoto, 2001, էջեր 336–345
  170. Summers 1985, p. 157; Churchwell 2004, pp. 253–254.
  171. «Marilyn Monroe - Still Life | American Masters»։ PBS։ հուլիսի 19, 2006։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2012-08-17-ին։ Վերցված է 2012-09-06 
  172. «The Official Web Site of Ella Fitzgerald»։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2012-08-17-ին։ Վերցված է 2012-09-06 
  173. «Marilyn Monroe | Reader's Digest Version»։ Rd.com։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2012-08-17-ին։ Վերցված է 2012-09-06 
  174. Քաղվածելու սխալ՝ Սխալ <ref> պիտակ՝ Причины самоубийств անվանումով ref-երը տեքստ չեն պարունակում:
  175. Burkhead, 2013, էջ 142
  176. Hyatt, 2006, էջ 142
  177. Rollyson, 2014, էջ 149
  178. Rollyson, 2014, էջ 263
  179. Vogel, 2014, էջ 163
  180. «Marilyn Monroe Awards»։ Marilyn Monroe—IMDb (անգլերեն)։ 19 августа 2017 
  181. «BAFTA Awards. Awards for 1956» (անգլերեն)։ IMDb։ Վերցված է 2015-08-01 
  182. «BAFTA Awards. Awards for 1958» (անգլերեն)։ IMDb։ Վերցված է 2015-08-01 
  183. Rollyson, 2014, էջ 87
  184. «Golden Globes, USA. Awards for 1957» (անգլերեն)։ IMDb։ Վերցված է 2015-08-01 
  185. Maurice Zolotow Marilyn Monroe. — Harpercollins, 1990. — С. 190. — ISBN 978-0-06-097196-0
  186. 186,0 186,1 Vogel, 2014, էջ 131
  187. Vogel, 2014, էջ 143
  188. Vogel, 2014, էջ 21
  189. Rollyson, 2014, էջ 106
  190. Super, 2005, էջ 367
  191. Kidder, 2011, էջ 42
  192. «Walk of Fame Stars: Marilyn Monroe»։ walkoffame.com (անգլերեն)։ Hollywood Chamber of Commerce։ 6 июля 2018։ Արխիվացված օրիգինալից-ից May 8, 2017-ին։ Վերցված է 5 июня 2018 

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  •  
  • Belton John (2005)։ American Cinema, American Culture։ McGraw Hill։ ISBN 978-0-07-288627-6 
  • Burkhead Cynthia (2013)։ Dreams in American Television Narratives: From Dallas to Buffy։ London: Bloomsbury Publishing։ ISBN 978-1-4411-2417-3 
  • Chapman Gary (2001)։ «Marilyn Monroe»։ in Browne Ray B., Browne Pat։ The Guide to United States Popular Culture։ University of Wisconsin Press։ ISBN 978-0-87972-821-2 
  • Churchwell Sarah (2004)։ The Many Lives of Marilyn Monroe։ Granta Books։ ISBN 978-0-312-42565-4 
  • Dyer Richard (1991) [1979]։ «Charisma»։ in Gledhill Christine։ Stardom: Industry of Desire։ Routledge։ ISBN 978-0-415-05217-7 
  • Dyer Richard (1986)։ Heavenly Bodies: Film Stars and Society։ Routledge։ ISBN 0-415-31026-1 
  • Fuller Graham, Lloyd Ann, eds. (1983)։ Illustrated Who's Who of the Cinema։ Macmillan։ ISBN 0-02-923450-6 
  • Hall Susan G. (2006)։ American Icons: An Encyclopedia of the People, Places, and Things that Have Shaped Our Culture։ Greenwood Publishing Group։ ISBN 978-0-275-98429-8 
  • Hamscha Susanne (2013)։ «Thirty Are Better Than One: Marilyn Monroe and the Performance of Americanness»։ in Rieser Klaus, Fuchs Michael, Phillips Michael։ ConFiguring America: Iconic Figures, Visuality, and the American Identity։ Intellect։ ISBN 978-1-84150-635-7 
  • Handyside Fiona (2010)։ «Let's Make Love: Whiteness, Cleanliness and Sexuality in the French Reception of Marilyn Monroe»։ European Journal of Cultural Studies 3 (13): 1–16։ doi:10.1177/1367549410363198 
  • Harris Thomas (1991) [1957]։ «The Building of Popular Images: Grace Kelly and Marilyn Monroe»։ in Gledhill Christine։ Stardom: Industry of Desire։ Routledge։ ISBN 978-0-415-05217-7 
  • Haskell Molly (1991)։ «From Reverence to Rape: The Treatment of Women in the Movies»։ in Butler Jeremy G.։ Star Texts: Image and Performance in Film and Television։ Wayne State University Press։ ISBN 0-8143-2312-X 
  • Hyatt Wesley (2006)։ Emmy Award Winning Nighttime Television Shows, 1948–2004։ Jefferson, NC: McFarland։ ISBN 978-0-7864-2329-3 
  • Kidder Clark (2011)։ Marilyn Monroe: Cover to Cover: Cover to Cover։ Iola, WI: Krause Publications։ ISBN 1-4402-2780-2 
  • Leaming Barbara (1998)։ Marilyn Monroe։ Three Rivers Press։ ISBN 0-609-80553-3 
  • Lev Peter (2013)։ Twentieth-Century Fox: The Zanuck–Skouras Years, 1935–1965։ University of Texas Press։ ISBN 978-0-292-74447-9 
  • Marcus Daniel (2004)։ Happy Days and Wonder Years: The Fifties and Sixties in Contemporary Popular Culture։ Rutgers University Press։ ISBN 978-0-8135-3391-9 
  • Meyers Jeffrey (2010)։ The Genius and the Goddess: Arthur Miller and Marilyn Monroe։ University of Illinois Press։ ISBN 978-0-252-03544-9 
  • Miracle Berniece Baker, Miracle Mona Rae (1994)։ My Sister Marilyn։ Algonquin Books։ ISBN 0-595-27671-7 
  • Monroe Marilyn (2010)։ Comment Bernard, ed.։ Fragments: Poems, Intimate Notes, Letters։ Farrar, Straus and Giroux 
  • Riese Randall, Hitchens Neal (1988)։ The Unabridged Marilyn։ Corgi Books։ ISBN 978-0-552-99308-1 
  • Rollyson Carl (2014)։ Marilyn Monroe Day by Day: A Timeline of People, Places and Events։ Rowman and Littlefield։ ISBN 978-1-4422-3079-8 
  • Rose Jacqueline (2014)։ Women in Dark Times։ Bloomsbury։ ISBN 978-1-4088-4540-0 
  • Solomon Aubrey (1988)։ Twentieth Century-Fox: A Corporate and Financial History։ Scarecrow Press։ ISBN 978-0-8108-4244-1 
  • Solomon Matthew (2010)։ «Reflexivity and Metaperformance: Marilyn Monroe, Jayne Mansfield, and Kim Novak»։ in Palmer R. Barton։ Larger Than Life: Movie Stars of the 1950s։ Rutgers University Press։ ISBN 978-0-8135-4766-4 
  • Spoto Donald (2001)։ Marilyn Monroe: The Biography։ Cooper Square Press։ ISBN 978-0-8154-1183-3 
  • Steinem Gloria, Barris George (1987)։ Marilyn։ Victor Gollancz Ltd։ ISBN 0-575-03945-0 
  • Summers Anthony (1985)։ Goddess: The Secret Lives of Marilyn Monroe։ Victor Gollancz Ltd։ ISBN 978-0-575-03641-3 
  • Super John C. (2005)։ The Fifties in America։ Ipswich, MA: Salem Press։ ISBN 978-1-58765-203-5 
  • Tracy Tony (2010)։ John Huston: Essays on a Restless Director։ McFarland։ ISBN 978-0-7864-5853-0 
  • Vogel Michelle (2014)։ Marilyn Monroe: Her Films, Her Life։ Jefferson, NC: McFarland։ ISBN 978-0-7864-7086-0 

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Wikiquote-logo-hy.svg
Վիքիքաղվածքն ունի քաղվածքների հավաքածու, որոնք վերաբերում են
Մերիլին Մոնրո հոդվածին