Այսեդորա Դունկան

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Այսեդորա Դունկան
Isadora Duncan portrait cropped.jpg
Ծնվել է մայիսի 27, 1877({{padleft:1877|4|0}}-{{padleft:5|2|0}}-{{padleft:27|2|0}}) կամ մայիսի 26, 1877({{padleft:1877|4|0}}-{{padleft:5|2|0}}-{{padleft:26|2|0}})[1]
Ծննդավայր Սան Ֆրանցիսկո, Կալիֆոռնիա, ԱՄՆ[2]
Մահացել է սեպտեմբերի 14, 1927({{padleft:1927|4|0}}-{{padleft:9|2|0}}-{{padleft:14|2|0}})[1][3] (50 տարեկանում)
Մահվան վայր Նիս[4]
Քաղաքացիություն ԱՄՆ
Մասնագիտություն պարող, պարուսույց, ինքնակենսագիր, գրող և սցենարիստ
Ամուսին Սերգեյ Եսենին
Հարազատներ եղբայր՝ Ռայմոնդ Դունկան և Օգոստին Դունկան
Երեխաներ Դեյդրե Քրեյգ և Պատրիկ Օգոստոս Դունկան
Isadora Duncan Վիքիպահեստում

Այսեդորա Դունկան (անգլ.՝ Isadora Duncan, իրական անունը՝ Դորա Էնդժելա Դունկան[5][6], անգլ.՝ Dora Angela Duncan, 1877 թվականի մայիսի 27, Սան Ֆրանցիսկո, ԱՄՆ - 1927 թվականի սեպտեմբերի 14, Նիցցա, Ֆրանսիա), պարուհի, ժամանակակից պարի հիմնադիրը։ Մշակել է պարային համակարգ և պլաստիկա, որը կապում էր հին հունական պարի հետ։ Սերգեյ Եսենինի կինը 1922-1924 թվականներին։

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծնվել է 1877 թվականի սեպտեմբերի 14-ին Սան Ֆրանցիսկոյում Դժոզեֆ Դանկանի ընտանիքում, ով սննկանալուց հետո թողել է իր կնոջը 4 երեխաների հետ միայնակ։

Թաքցնելով Այսեդորայի տարիքը, նրան 5 տարեկանում տանում են դպրոց։ 13 տարեկանում թողնում է դպրոցը, սկսում է լուրջ զբաղվել պարով և երաժշտությամբ, շարունակելով ինքնուսուցումը։ Մինչև 1902 թվականը հանդես է եկել Լոյի Ֆուլլերի հետ միասին, ով իր ազդեցությունն է թողել Դունկանի պարային ոճի ձևավորման վրա։

18 տարեկանում Դունկանը տեղափոխվեց Չիկագո, որտեղ սկսեց հանդեց գալ պարային համարներով գիշերային ակումբներում՝ պարում էր ոտաբոբիկ, ցնցելով հանդիսատեսին։

1903 թվականին Դունկանը իրականացրեց ուխտագնացություն դեպի Հունաստան։ Կոպանոս բլրի վրա նախաձեռնեց «տաճարի կառուցում», որտեղ պետք է անց կացվեին պարի փորձերը հիմա բացվել է (Այսեդորա և Ռայմոնդ Դունկանի անվան պարի ուսումնասիրման կենտրոն)։ Ելույթները ուղեկցում էր երգչախումբ, որը կազմված էր տասը տղաներից, ում հետ 1904 թվականին Այսեդորան հանդես է եկել Վիենայում, Մյունխենում, Բեռլինում:

1904 թվականին ծանոթացել է թատրոնի ռեժիսոր Էդվարդ Կրեգի հետ, դարձել նրա սիրուհին, ունեցել նրանից աղջիկ։ 1904-1905 մի քանի համերգ է տվել Սանկտ-Պետերբուրգում և Մոսկվայում, որտեղ ծանոթացել է տանիսլավսկու հետ։ 1913 թվականին նորից է գնում Ռուսաստան: Այնտեղ նա ուներ բավականին երկրպագուներ և հետևորդներ, որոնք բացում էին իրենց սեփական, ժամանակակից պարի ստուդիաները։

Պարը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Դունկանը չի եղել հասարակ դերասանուհի և պարուհի։ Նրա ձգտումները ավելի հեռուն էին գնում, քան վարպետության հասարակ կատարելագործումը։ Նա երազում էր ստեղծել նոր մարդ, ում համար պարը կլիներ ավելին, քան ուղղակի աշխատանք։ Դունկանի, ինչպես նաև նրա սերնդակիցների վրա մեծ ազդեցություն է թողել Նիցշեն։ Ամպատասխան չթողնելով նրա փիլիսոփայությունը, Դունկանը հեղինակում է «Ապագայի պարը» գիրքը։ Ինչպես Նիցշեի մոտ Զարատուստրան, այնպես էլ մարդիկ, ովքեր նկարագրված էին Դունկանի գրքում, տեսնում էին իրենց ապագայի մարգարեներ։

Նա գրում էր, որ կինը հասնելու է մի նոր ինտելեկտուալ - ֆիզիկական փուլի. « Եթե իմ արվեստը խորհրդանշական է, ապա այդ խորհրդանիշը միայն մեկն է. կնոջ ազատությունը»: Դունկանը շեշտում էր, որ պարը պետք է դառնա մարդկային շարժման միակ շարունակությունը, պետք է ցույց տա զգացմունքները և կատարողի խառնվածքը, հոգու լեզուն պիտի դառնա պարի ստեղծման իմպուլսը։

Ես փախա Եվրոպայի արվեստից, որը սերտորեն կապված էր կոմերցիայի հետ։ Գեղեցիկ կնոջ Ձևամոլ, նազելի, բայց բծախնդիր ժեստերից առավել, ես նախընտրում եմ չնայած կուզիկ, բայց հոգով լցված գաղափարներ։ Չկա այնպիսի դիրք, այնպիսի շարժում կամ ժեստ, որոնք իրենք իրենցով գեղեցիկ լինեն։ Յուրաքանչյուր շարժում կլինի գեղեցիկ միայն այն ժամանակ, երբ այն ճշմարտացիորեն արտացոլում է անկեղծ զգացմունքներն ու մտքերը։ «Գեղեցկության գիծ » դարձվածքը աբսուրդ է։ Գիծը միայն այն ժամանակ է գեղեցիկ, երբ ուղղված է դեպի գեղեցկագույն նպատակը։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 Record #118528122 // Gemeinsame Normdatei Ստուգված է ապրիլի 29-ին 2014:
  2. Record #118528122 // Gemeinsame Normdatei Ստուգված է դեկտեմբերի 15-ին 2014:
  3. data.bnf.fr Ստուգված է հոկտեմբերի 10-ին 2015:
  4. Record #118528122 // Gemeinsame Normdatei Ստուգված է դեկտեմբերի 31-ին 2014:
  5. Isadora - Collins Dictionary Online, Duncan - Collins Dictionary Online
  6. Isadora Duncan - Oxford Advanced Learner's Dictionary Online