Աշխարհամաս

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search

Աշխարհամաս, ցամաքի տարածքներ, որոնք ընդգրկում են մայցամաքներն իրենց շրջապատող կղզիների հետ միասին[1][2][3][4][5][6][7]։

Աշխարհամասերը՝ Ավստրալիա և Օվկիանիա - մանուշակագույն
Ասիա - նարնջագույն
Ամերիկա - կանաչ
Անտարկտիդա - երկնագույն
Աֆրիկա - դեղին
Եվրոպա - կարմիր

Սովորաբար առանձնացվում են վեց աշխարհամասեր՝

Երբեմն առանձնահատուկ մաս առանձնացվում Օվկիանիան[1][2][4][7]։ Ավելի հազվադեպ, Ավստրալիա և Օվկիանիան Ավստրալիա մայրցամաքի հետ միասին դիտվում է որպես աշխարհի կրկնակիացած մաս[1] (Օվկիանիա[6]

Չպետք է շփոթել մայրցամաքների բաժանումը աշխարհամասերի բաժանման հետ, ինչպես նաև Հին աշխարհը (Եվրասիան և Աֆրիկան), որը հայտնի էր մինչև Ամերիկայի բացահայտումը, և Նոր աշխարհը (Հյուսիսայի Ամերիկա և Հարավային Ամերիկա)[1][2][3][4][7]։ Ցամաքների բաժանումը աշխարհամասերի զարգացել է պատմականորեն[2][3][4][7]։։

Գոյություն ունի տարբերություն «մայրցամաք» և «աշխարհամաս» եզրույթների միջև։ Մայրցամաքների առանձնացումը կատարվում է այլ մայրցամաքներից ջրային տարածությունների անջատումով, իսկ աշխարհամասն ավելի պատմամշակութային հասկացություն է։ Աշխարհամասերը մայրցամաքներից բացի ընդգրկում են նաև իրենց շրջապատող կղզիները։ Աշխարհամասերի բաժանումը է պայմանական է։ Օրինակ՝ Եվրասիա մայրցամաքը բաժանվում է Ասիա և Եվրոպա աշխարհամասերի։ Ամերիկա աշխարհամասը ընդգրկում է երկու մարյցամաքներ՝ Հյուսիսային Ամերիկան և Հարավային Ամերիկան, իրենց հարակից կղզիների հետ միասին։ Ավստրալիա մայրցամաքի ափերը ողողող Խաղաղ օվկիանոսի կղզիների հետ միասին կոչվում է Ավստրալիա և Օվկիանիա աշխարհամաս։ Անդտարկտիդա մայրցամաքը հարակից կղզիների հետ միասին կազմում է Անտարկտիկա աշխարհամասը։

Հին Աշխարհ և Նոր Աշխարհ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Աշխարհամասերի բաժանումը չպետք է շփոթել «Հին աշխարհ» և «Նոր աշխարհ» բաժանումների հետ, այսինքն, 1492 թվականից առաջ և դրանից հետո (բացի Ավստրալիա և Անտարկըիդա եվրոպացիներին հայտնի մայրցամաքների իմացությամբ։ Հին աշխարհ «հնագույն մարդկանց» հայտնի աշխարհի բոլոր երեք մասերը՝ Եվրոպան, Ասիան և Աֆրիկան, իսկ Նոր աշխարհը սկսեց կոչվել հարավային անդրատլանտյան մայրցամաքը, որը հայտնաբերեցին է պորտուգալացիները 1500 և 1501-1502 թվականներին։ Ենթադրվում է, որ տերմինը 1503 թվականին առաջարկել է Ամերիգո Վեսպուչիին[8], այնուամենայնիվ,այս կարծիքը վիճելի է։ Մի շարք աղբյուրների համաձայն այն վերագրում են իտալա-իսպանացի պատմաբան Պետրո Մարտիրե դը’Անգերա[it]ին, ում նամակում արդեն իսկ կա Քրիստափոր Կոլումբոս[9] առաջին ճանապարհորդության մասին, հասցեագրված 1492 թվականի նոյեմբերի 1-ին, օգտագործելով լատինական նշումը «novi orbis»[10], ապա մեկ տարի անց մեկ այլ նամակով այն վերափոխվում է «orbis novus»[11], և 1516 թվականին, նա հրատարակում է մի հայտնի ստեղծագործություն, որի վերնագիրը «De orbe novo…» («В Новом свете…») էր, նկարագրելով բնիկների հետ եվրոպացիների առաջին շփումը բաց տարածությունում։ 1524 թվականինին նույն տերմինը գործածեց իտալացի ծովագնաց Ջովանի դե Վերացանոն, արդեն Հյուսիսային Ամերիկայի ափեր նավարկության մասին պատմելու ժամանակ (ժամանակակից ԱՄՆ և Կանադա)[12]։ Ամեն դեպքում, Նոր Աշխարհ անվանումը սկսեց կիրառվել նաև ամբողջ հարավային մայրցամաքում, և 1541 թվականից ի վեր «Ամերիկա» անվան հետ միասին այն տարածվեց հյուսիսային մայրցամաքում ՝ նշանակելով աշխարհի չորրորդ աշխարհամասը Եվրոպայից, Ասիայից և Աֆրիկայից հետո։

Աշխարամասերը օլիմպիական օղակներում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Օլիմպիական հինգ օղակները խորհրդանշում են հինգ մայրցամաքներ։ Օլիմպիական դրոշը սպիտակ կտավ է, որի կենտրոնում ասեղնագործված է հինգ միահյուսված օլիմպիական խորհրդանիշ։ Խորհրդանիշը ստեղծվել է 1912 թվականին հույն Անգելո Բոլանկի կողմից, ներկայացվել է Միջազգային Օլիմպիական Կոմիտեի կոնգրեսում Փարիզում 1914 թվականին Պիեռ դը Կուբերտենի առաջարկությամբ։ Օլիմպիական դրոշը իրենից ներկայացնում է սպիտակ կտավ, որի կենտրոնում տեղադրված է Օլիմպիական խորհրդանիշը՝ 5 միահյուված օղակներ, որոնք տեղադրված են երկու շարքով (երեքը վերևում, իսկ երկուսը ներքևում)՝ կապույտ, սև, կարմիր, դեղին և կանաչ։ Անտարկտիդա մայրցամաքը օղակի ձևով ներկայացված չէ։ Սակայն, ի տարբերություն տարածվածված տարբերակի, օղակներից յուրաքանչյուրը չի պատկանում որևէ կոնկրետ մայրցամաքի[13]։ Վեց գույն (կտավի սպիտակ ֆոնի հետ միասին) համակցված են, նրանք ներկայացնում են աշխարհի բոլոր երկրների ազգային գույներն առանց բացառության։ [14]:

Տես նաև[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Աղբյուրներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 Части света // Большая советская энциклопедия : [в 30 т.] / гл. ред. А. М. Прохоров. — 3-е изд. — М. : Советская энциклопедия, 1969—1978.
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 Толковый военно-морской словарь. — 2010.
  3. 3,0 3,1 3,2 Энциклопедический словарь. — 2009.
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 Энциклопедический словарь «Естествознание».
  5. Словарь многих выражений. — 2014.
  6. 6,0 6,1 Словарь по географии. — 2015.
  7. 7,0 7,1 7,2 7,3 Կաղապար:Из
  8. Новый Свет (южн. часть заатлантич. материка) // Никко — Отолиты. — М. : Советская энциклопедия, 1974. — (Большая советская энциклопедия : [в 30 т.] / гл. ред. А. М. Прохоров ; 1969—1978, т. 18).
  9. См։ O’Gorman, Edmundo «The Invention of America», 1961, стр. 84(անգլ.)
  10. См. de Madariaga, Salvador «Vida del muy magnífico señor Don Cristóbal Colón» (5-е изд.), Mexico: Editorial Hermes, 1952, на стр. 363: «„новый свет“, […] обозначение, которое Педро Мартир употребил первым»(իսպ.)
  11. См. Zerubavel, Eviatar «Terra Cognita: The Mental Discovery of America», 2003, стр. 72 — где цитируется по Thachohn B. «Christopher Columbus», 1903, том 1, стр. 62(անգլ.)
  12. См. «The Written Record of the Voyage of 1524 of Giovanni da Verrazzano as recorded in a letter to Francis I, King of France, July 8th, 1524» Archived 2006-09-08 at the Wayback Machine., адаптированный перевод Сюзанны Тарроу из Cellere Codex: Lawrence C. Wroth, ed., «The Voyages of Giovanni da Verrazzano, 1524—1528», Yale, 1970, стр. 133—143(անգլ.)
  13. «The Olympic symbols»։ МОК։ Վերցված է 2014-02-08 
  14. «The Olympic symbols»։ МОК։ Վերցված է 2014-02-08 
Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 1, էջ 484 CC-BY-SA-icon-80x15.png