Քրեական իրավունք

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից

Քրեական իրավունքը իրավունքի հնագույն դասական ճյուղերից է. այն կարգավորում է հասարակական հարաբերություններ, որոնք ուղղված են հանցավոր ոտնձգություններից անձի նրա իրավունքների և ազատությունների հասարակության և պետության շահերի պաշտպանությունը։

Քրեական իրավունք հասկացությունը ընկալվում է երեք իմաստով՝

Այլ ճյուղերից այն տարբերվում է իր կարգավորող հասարակական հարաբերությունների շրջանակով և դրանց կարգավորման մեթոդով։

Քրեական իրավունքը՝ որպես իրավունքի միասնական համակարգի ինքնուրույն ճյուղ, իրավական այնպիսի նորմերի ամբողջություն է, որոնք սահմանում են թե հանրորեն վանգավոր որ արարքներն են հանցագործություն և ինչպիսի պատիժներ ու քրեաիրավական ներգործության այլ միջոցներ են կիրառվում հանցանք կատարած անձանց նկատմամբ, սահմանում են քրեական պատասխանատվության հիմքը, ինչպես նաև քրեական պատասխանատվությունից ու պատժիչ ազատելու կարգն ու պայմանները։

Անվան ծագումնաբանություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Աշխարհի լեզուների մեծամասնությունում իրավական ոլորտի անվանումը, որը կանոնակարգում է հանցագործությունների կատարման հետ կապված հարաբերությունները, առաջացել է «հանցագործություն» (օրինակ՝ անգլալեզու երկրներում՝ criminal law, անգլ.՝ crime բառից) կամ «պատիժ» (Գերմանիայում՝ Strafrecht, գերմ.՝ Strafe բառից, Բուլղարիայում՝ наказателно право) բառերից։

Նիկոլայ Տագանցևը այդ մասին գրել է․ «Հանցագործությունը որպես իրավական հարաբերություն իր մեջ է պարունակում երկու առաձին բան՝ հանցագործի վերաբերմունքն օրենքով պաշտպանված իրավական հետաքրքրություններին և հանցագործությունն ու կառավարության վերաբերմունքը հանցագործին, որն առաջանում է իր կատարած հանցագործությամբ։ Դրա համար էլ քրեական օրենքը կարող է երկու ձև կառուցվել։ Առաջին դեպքում առաջին պլան է դրվում հանցագործությունը, որի հանդեպ պատիժը հանդիսանում է քիչ թե շատ անխուսափելի հետևանք։ Երկրորդ դեպքում առաջ է քաշվում կառավարության պատժիչ գործունեությունը, և հանցագործությունը դիտարկվում է միայն որպես այդ գործունեության հիմք։ Այստեղից էլ գիտության երկակի անվանումը...»։[1]

Ծագում և պատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Քրեական իրավունքը հին աշխարհում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հին աշխարհում քրեական իրավունքի հիմնական աղբյուրներն էին Համմուրապիի օրենսգիրքը, 12 աղյուսակների օրենքը ու Մանուի օրենքները։ Հին աշխարհի քրեական իրավունքի բնութագրվում է մի շարք հատկանիշներով․

  • Քրեական իրավունքը հանդես չի գալիս որպես իրավունքի առանձին ճյուղ։ Քրեական պատասխանատվություն նախատեսող նորմերը հանդես են գալիս գույքային հարաբերությունները կարգավորող նորմերի հետ։
  • Խատիժների խստությունը․ կիրառվում էր Թալիոնի սկզբունքը՝ «ակն ընդ ական, ատամ ընդ ատաման»,
  • Ընդհանուր նորմեր չկային, կային միայն հատուկ նորմեր, որոնք պատասխանատվություն են նախատեսում կոնկրետ արարքների համար։
  • Կրոնական ու բարոյական նորմերի ազդեցությունը քրեաիրավական նորմերի վրա։
  • Կազուալությունը, իրավունքի նորմերը կոչված են պաշտպանելու հասարակական բոլոր հարաբերությունները։
  • Քրեական իրավահարաբերությունների ծագում էին հանցագործություն գործելու փաստի ուժով։

Միջնադարյան քրեական իրավունք[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Իրավունքի հիմնական աղբյուրը բարբարոսական պրավդաներն էին։ Տարբերակիչ գծերն էին․

  • Քրեական իրավունքը հանդես չի գալիս որպես իրավունքի առանձին ճյուղ, քրեաիրավական նորմերը հանդես են գալիս գույքային հարաբերությունները կարգավորող նորմերի հետ մեկտեղ։
  • Սանկցիաները հիմնականում ունեին գույքային բնույթ։
  • Եկեղեցական իրավունքը առանձնանում է և հանդես գալիս որպես առանձին ճյուղ։
  • Չնայած ընդհանուր բնույթի նորմերի բացակայությունը, սկսում է ձևավորվել քրեական իրավունքի հիմնական հասկացությունների համակարգը։
  • Կազուալությունը։
  • Ի հայտ են գալիս հանցագործության սուբյեկտիվ կողմի մասին առաջին պատկերացումները, մեղքի առաջին բնորոշումները։

Քրեական իրավունքը նոր ժամանակներում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Բնութագրական հատկանիշները․

  • Քրեաիրավական նորմերը համախմբվում են օրենքների առանձին մասերում։
  • Քրեաիրավական խիստ պատիժներ, մահապատժի սահմանափակ կիրառություն։
  • Միատեսականացման տեխնոլոգիայի սահմանափակ կիրառություն, հանցագործության և պատժի հասկացությունների տարբերակում։
  • Իրավունքի կազուալությունը նվազում է, հանցագործության մասին նորմերը համակարգվում են:
  • Ձևավորվում է հանցագործության սուբյեկտիվ կողմի մասին գիտությունը։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. Ն․ Տագանցև «Քրեական իրավունքը Ռուսաստանում», հատոր 1, Տուլա, 2001, էջ 27

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Հայաստանի հանրապետության քրեական իրավունք, ընդհանուր մաս, Երևան 2004, էջ 9-րդ
  • Кочои С. М. Уголовное право. Общая и Особенная части: учебник. — М.: Волтерс Клувер; Контракт. 2010. — 592 с. ISBN 978-5-466-00475-5 (Волтерс Клувер); ISBN 978-5-98209-062-1 (Контракт).
  • Курс уголовного права. Т. 1 : Общая часть. Учение о преступлении / Под ред. Н. Ф. Кузнецовой, И. М. Тяжковой. — М.: Зерцало—М, 1999. — 592 с. ISBN 5-8078-0039-7.
  • Мальцев В. В. Принципы уголовного права и их реализация в правоприменительной деятельности. — СПб.: Юридический центр Пресс, 2004. — 692 с. ISBN 5-94201-323-3.
  • Наумов А. В. Уголовное право // Юридическая энциклопедия / Отв. ред. Б. Н. Топорнин. — М.: Юристъ, 2001. ISBN 5-7975-0429-4.
  • Пудовочкин Ю. Е., Пирвагидов С. С. Понятие, принципы и источники уголовного права: Сравнительно-правовой анализ законодательства России и стран СНГ. — СПб.: Юридический центр Пресс, 2003. — 297 с. ISBN 5-94201-170-2.
  • Уголовное право зарубежных государств. Общая часть : Учебное пособие / Под ред. И. Д. Козочкина. — М.: Омега-Л, Институт международного права и экономики им. А. С. Грибоедова, 2003. — 576 с. ISBN 5-88774-057-4 (ИМПЭ им. А. С. Грибоедова), ISBN 5-901386-60-4 (Омега-Л).

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]